kemaSi safrangeTis winaaRmdeg  
KEMMACHE V. FRANCE  
saqmis faqtobrivi mxare  
9.  
miSel kemaSs, safrangeTis moqalaqes, amJamad Tormeti wliT Tavisuflebis aRkveTa aqvs  
misjili. manamde igi qalaq pantinSi cxovrobda da muSaobda erT-erTi sastumros misaRebSi. igi  
nasamarTlevi iyo samjer, maT Soris erTxel miesaja xuTwliani patimroba damamZimebel  
garemoebebSi Cadenili qurdobisTvis.  
1. gamoZieba  
(a) gamoZieba dakavSirebuli safrangeTis teritoriaze yalbi fulis Semotanasa da yalbi  
banknotebis ukanono gamoyeneba-brunvaSi gaSvebasTan  
10.  
1981 wlis 6 ivliss klaushoferi – lixtenSteinSi mcxovrebi avstrieli moqalaqe da  
Ceko – SveicariaSi mcxovrebi italieli daakaves safrangeTis qalaq nicis aeroportSi,  
rodesac isini cdilobdnen yalbi amerikuli asdolarianis gadacvlas aeroportis erT-erT  
bankSi. maT bargSi aRmoaCines 4500 yalbi amerikuli asdolariani da am Tanxaze orjer meti  
odenobis Cekebi.  
gamomZieblebi Catarebulma mokvlevam momCivanamde da espanel moqalaqe fernandesamde miiyvana,  
romelTac klaushoferi da Ceko savaraudod monakoSi Sexvdnen. amitom kemaSs 1983 wlis 16  
Tebervals wauyenes igive brali, rac pirvel or braldebuls da daapatimres.  
11. 1984 wlis 24 Tebervals Cekom gamomZiebel mosamarTles ganucxada, rom advokatis rCeviT  
da momCivanis mier misTvis fulis gadaxdis Sedegad moityua, rom momCivans ar icnobda.  
mosamarTlem gamoiZaxa kemaSi  
romelic amasobaSi gaTavisuflebuliyo sasamarTlo  
zedamxedvelobis qveS – raTa daekiTxa igi 1984 wlis 13 marts. es dakiTxva 1984 wlis 20  
martisTvis gadaido.  
momCivani am dResac ar gamocxadda. misma erT-erTma advokatma gamomZiebel mosamarTles  
ganucxada, rom momCivani ar gamocxadda avto-sagzao SemTxvevis gamo. amis sapirispirod mowmem  
– fernandesma, romelic 23 marts daikiTxa, ganacxada, rom igi da momCivani qalaq nicaSi  
Cavidnen 19 martis saRamos saavtomobilo gziT yovelgvari sirTulis gareSe, xolo misi  
Tanamgzavri namdvilad iyo nicaSi meore dRis 5 saaTamde. ase Tu ise, kemaSi 22 marts kvlav  
daapatimres.  
12.  
1984 wlis 29 ivniss gamomZiebelma mosamarTlem gamoitana dadgenileba ZiriTadi  
danaSaulis gamoZiebis damTavrebis Sesaxeb da saqme prokuraturas gadaugzavna.  
(b) gamoZieba mowmis mosyidvisa da mowmis mosyidvis mcdelobis braldebebTan dakavSirebiT  
1
13.  
Cekos Cvenebis safuZvelze (ix. punqti 11 zemoT), 1984 wlis 18 ivniss kemaSisa da sxva  
ori pirovnebis mimarT kvlav daiwyo sasamarTlo gamoZieba mowmis mosyidvisa da mowmis  
mosyidvis mcdelobis braldebebTan dakavSirebiT.  
1986 wlis 20 Tebervals gamomZiebelma mosamarTlem, momCivanis dakiTxvis Semdeg, brali  
wauyena mas mowmis mosyidvis mcdelobaSi. 1986 wlis 2 oqtombers mosamarTlem gamoitana  
dadgenileba gamoZiebis dasrulebisa da saqmis prokuraturis organoebisTvis gadagzavnis  
Sesaxeb.  
2. sasamarTlo warmoeba  
(a) sasamarTlo warmoeba ZiriTad danaSaulTan dakavSirebiT  
14.  
1984 wlis 28 agvistos ez-an-provansis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatam  
kemaSis mimarT gamoitana sabraldebo daskvna safrangeTis teritoriaze yalbi fulis  
Semotanasa da yalbi banknotebis gamoyeneba-brunvaSi gaSvebasTan dakavSirebiT da is  
gasasamarTleblad gadasca alp-maritimis sasamarTlos. momCivanma es sabraldebo daskvna  
sakasacio wesiT sakasacio sasamarTloSi gaasaCivra, romelmac 1984 wlis 20 noembers  
gadawyvetileba gaauqma.  
15.  
saqme gadaeca grenoblis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatas, romelmac 1985  
wlis 7 ianvars momCivani gasasamarTleblad gadasca alp-maritimis sasamarTlos. momCivanma  
iCivla sakasacio wesiT sakasacio sasamarTloSi, romelmac arasakmarisad dasabuTebulobis  
mizeziT 1985 wlis 26 marts es gadawyvetilebac gaauqma.  
17. saqme gadaeca lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatas, romelmac 1985 wlis  
13 agvistos kemaSi gasasamarTleblad gadasca alp-maritimis sasamarTlos da brali wauyena  
yalbi ucxouri banknotebis safrangeTis teritoriaze SemotanaSi daxmarebasa da sabaJo zonaSi  
maT ukanono gamoyenebaSi. 1985 wlis 29 oqtombers sakasacio sasamarTlom ar daakmayofila  
momCivanis saCivari saapelacio sasamarTlos gadawyvetilebaze.  
18.  
saqme 1986 wlis pirvel kvartalSi gansaxilvelad gadaeca alp-maritimis saapelacio  
sasamarTlos, magram am sasamarTlos Tavmjdomaris 1986 wlis 11 martis brZanebiT ganxilva  
gadaido Semdgomi sxdomisTvis, radgan momCivans amas garda brali edeboda mowmis mosyidvis  
mcdelobaSi (punqti 13 zemoT) da es ori saqme erTmaneTTan iyo dakavSirebuli.  
19. 1986 wlis 19 noembers safrangeTis xelisuflebam klaushoferi da Ceko droebiT gadasca  
Sveicariis xelisuflebas, ucxoelTa eqstradiciis Sesaxeb 1927 wlis 10 martis kanonis me-8  
muxlis Tanaxmad, SveicariaSi mimdinare mkvlelobis saqmis gamoZiebasTan dakavSirebiT,  
romelSic es pirebi eWvmitanili iyvnen. klaushoferi, SveicariaSi 20 wliT Tavisuflebis  
aRkveTis misjis Semdeg, ukan daabrunes safrangeTSi 1990 wlis 26 Tebervals. Ceko  
safrangeTSi daabrunes 1988 wlis 25 ianvars im gadawyvetilebiT, rom mis winaaRmdeg saqmis  
aRZvris safuZveli ar arsebobda.  
2
20.  
1990 wlis 12 ivniss alp-maritimis sasamarTlom momCivanisa da klaushoferis saqme  
gamohyo Cekos saqmisagan. momCivanisa da klaushoferis saqmis ganxilva Semdegi sxdomisTvis  
gadado. es gadawyvetileba sasamarTlom miiRo klaushoferis advokatis Suamdgomlobis  
safuZvelze, romelsac momCivanis advokatebmac dauWires mxari.  
21.  
rodesac momCivans Seatyobines, rom mosmena Catardeboda 1990 wlis 13 da 14 dekembers  
da uTxres, rom erTi dRiT adre gamocxadebuliyo qalaq nicis cixeSi, raTa daepatimrebinaT,  
momCivanma 10 dekembers waradgina cnoba, rom igi imyofeboda vil-evradis specializebul  
saavadmyofoSi 5 dekembridan, mas Semdeg, rac mas ramdenime dRis win Tavs daesxnen qalaq  
nicaSi da fizikuri ziani miayenes. 1990 wlis 13 dekembris dadgenilebaSi alp-maritimis  
sasamarTlos Tavmjdomarem aRniSna, rom kemaSi ar gamocxadda daniSnulebis adgilas Cabarebis  
mizniT, miuxedavad mTavari prokuroris moTxovniT 11 dekembers gakeTebuli samedicino  
daskvnisa, romlis Tanaxmad kemaSis fsiqologiuri mdgomareoba xels ar uSlida sasamarTloSi  
mis gamocxadebas. garda amisa, sasamarTlos Tavmjdomarem brZana momCivanis saqmis gamoyofa  
klaushoferis saqmisagan da ganxilva Semdegi sxdomisTvis gadado.  
22.  
1991 wlis 25 aprils alp-maritimis sasamarTlom momCivans – romelic xelaxla  
daapatimres 1991 wlis 14 marts lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatis 1985  
wlis 13 agvistos orderis safuZvelze (punqti 17 zemoT) – miusaja 11 wliT Tavisuflebis  
aRkveTa da jarima 2 600 000 franguli frankis odenobiT. meore dRes kemaSma es  
gadawyvetileba gaasaCivra sakasacio sasamarTloSi, sadac saqmis ganxilva jer kidev  
mimdinareobs.  
(b) mowmis mosyidvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba  
23.  
1987 wlis 4 marts qalaq nicis gamomZiebelma mosamarTlem kemaSi da masTan erTad  
braldebuli piri gasasamarTleblad gadasca nicis sisxlis samarTlis sasamarTlos mowmis  
mosyidvisa da mowmis mosyidvis mcdelobis braldebebiT.  
1987 wlis 20 oqtombers orive gaamarTles.  
B. winaswari patimroba  
24.  
am or zemoxsenebul samarTalwarmoebasTan dakavSirebiT momCivani winaswar patimrobaSi  
imyofeboda sul sam welze meti xnis ganmavlobaSi.  
1. pirveli periodi (1983 wlis 16 Tebervali – 29 marti)  
25.  
1983 wlis 16 Tebervals, anu im dRes, rodesac kemaSs brali wauyenes ZiriTad  
danaSaulSi (ix. punqti 10 zemoT), igi winaswar patimrobaSi moaTavses qalaq nicis cixeSi.  
1983 wlis 29 marts igi gaTavisuflda sasamarTlo zedamxedvelobis qveS da giraoTi 500 000  
frankis odenobiT. gamomZiebelma mosamarTlem 1983 wlis 25 Tebervals ar daakmayofila  
momCivanis pirveli Suamdgomloba gaTavisuflebis Sesaxeb.  
3
2. meore periodi (1984 wlis 22 marti – 1986 wlis 19 dekemberi)  
26. 1984 wlis 22 martis dakavebis orderis Tanaxmad, momCivani daakaves safrangeTisa da  
monakos sazRvarze da warudgines qalaq nicis umaRlesi instanciis sasamarTlos gamomZiebel  
mosamarTles. imave dRes am mosamarTlem mas winaswari patimroba Seufarda nicis cixeSi, xolo  
1984 wlis 26 marts gasca brZaneba kemaSis misTvis wardgenis Sesaxeb.  
27. amis Semdeg momCivanma uamravi Suamdgomloba daayena gaTavisuflebis moTxovniT; igi  
acxadebda, rom udanaSaulo iyo, amtkicebda, rom meore dakavebis orderis gamocemisTvis  
araviTari axali faqtobrivi garemoeba ar arsebobda, rom ar arsebobda mis mier gaqcevis  
saSiSroeba da rom is ar cdilobda gasamarTlebisagan Tavis aridebas; igi acxadebda, rom  
damatebiTi giraos saxiT kidev gadaixdida Tanxas, romelsac sasamarTloebi daawesebdnen.  
1984 wlis 10 maisis, 1985 wlis 13 agvistosa da 1986 wlis 28 oqtombris sxdomebze  
warmodgenil saCivrebSi igi ganmartavda im mizezebs, Tu ratom ver gamocxadda 1984 wlis 20  
marts (ix. punqtebi 11 da 26 zemoT). pirvel saCivarSi naTqvami iyo, rom:  
“1984 wlis 20 martamde igi pirnaTlad asrulebda sasamarTlo zedamxedvelobiT dakisrebul  
wesebs; 1984 wlis 18 marts igi Cavida nicaSi gamomZiebeli mosamarTlis brZanebis Sesabamisad,  
romelsac igi unda daekiTxa 20 marts dRis 3 saaTze; orSabaTs, 19 marts, rodesac igi  
miemgzavreboda miramasSi megobris colis sanaxavad, misi manqana gafuWda, ris gamoc igi ver  
gamocxadda dakiTxvaze.”  
mesame saCivarSi igi adasturebda Semdegs:  
“misi manqanis teqnikuri problemebis gamo igi ver dabrunda nicaSi im ricxvSi da saaTze,  
rodesac dakiTxva iyo daniSnuli...”  
28. sasamarTloebma am SuamdgomlobebTan dakavSirebiT gamoitanes mTeli rigi dadgenilebebi  
uaris Tqmis Sesaxeb, ZiriTadad im mizeziT, rom ar arsebobda sakmarisi garantia, rom momCivani  
sasamarTloze gamocxaddeboda da rom erTxel man ukve scada Tavi aeridebina sasamarTlo  
zedamxedvelobis valdebulebisTvis da rom arsebobda mis mier mowmeebze zemoqmedebis  
saSiSroeba, rac Cekom Tavis CvenebebSi aRniSna (ez-an-provansis saapelacio sasamarTlos  
msjavrdebis palatis 1984 wlis 10 maisis gadawyvetileba ... grenoblis saapelacio  
sasamarTlos msjavrdebis palatis 1985 wlis 23 maisisa da 18 ivnisis gadawyvetilebebi...  
lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatis 1985 wlis 13 agvistos gadawyvetileba).  
29. 1986 wlis 18 aprils lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatam uari Tqva  
kidev erTi Suamdgomlobis dakmayofilebaze, romelic gacxadebuli iyo pirvel aprils da  
efuZneboda konvenciis me-5 muxlis me-3 punqts. sasamarTlos dadgenilebaSi naTqvami iyo:  
"... samarTalwarmoebis am etapze moipoveba sakmarisi mtkicebuleba imisa, rom braldebulma  
Caidina danaSauli, romelSic igi eWvmitanilia; sxva sityvebiT, miuxedavad mis mier mowmis  
4
mosyidva-armosyidvisa, igi iyo yalbi dolarebiT vaWrobis mTavari organizatori. am danaSaulis  
Cadenam gamoiwvia sazogadoebrivi wesrigis xelyofa, romlis erT-erT mniSvnelovan aspeqts  
warmoadgens ndoba, romelic fizikur pirebs, biznesmenebs, bankirebs da sxvebs fulis mimarT  
unda hqondeT. amdenad, aseTi xelyofis Tavidan acilebis erTaderTi saSualeba aris damnaSavis  
dapatimreba...  
garda amisa, savaraudo mZime sasjelis gaTvaliswinebiT, mxolod winaswari patimrobiT  
SeiZleba iqnes uzrunvelyofili damnaSavis gamocxadeba sasamarTloSi da misi, rogorc orjer  
nasamarTlevi piris, dacva danaSaulebrivi cxovrebis gagrZelebisa da mowmeebze da  
Tanabraldebulze zemoqmedebis ganxorcielebis cdunebisgan. aqedan gamomdinare, yalbi  
banknotebiT vaWrobiT sajaro wesrigis darRvevisa da xelaxali danaSaulis Cadenis Tavidan  
acilebis mizniT, agreTve braldebulis sasamarTloSi gamocxadebis uzrunvelsayofad da mis  
mier mowmeebze da Tanabraldebulze zemoqmedebis aRkveTis mizniT, aucilebelia braldebuli  
imyofebodes dakavebaSi...”  
30. amis Semdgom kidev iqna gamotanili gadawyvetilebebi Suamdgomlobaze uaris Tqmis Sesaxeb  
(lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatis 196 wlis 5 seqtembris gadawyvetileba...  
lionis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatis 1986 wlis 28 oqtombris  
gadawyvetileba).  
1986 wlis 9 oqtombers da 6 noembers alp-maritimis sasamarTlom ar daakmayofila kidev ori  
axali Suamdgomloba gaTavisuflebis moTxovniT.  
31. magram 1986 wlis 8 dekembers man gamoitana dadgenileba kemaSis droebiT gaTavisuflebis  
Sesaxeb sasamarTlo zedamxedvelobis qveS. dadgenilebis samotivacio nawilSi aRniSnuli iyo:  
"...gamoZieba dasrulda, xolo radgan masTan erTad ramdenime braldebuli eqstradiciis wesiT  
gadaeca ucxo qveynebs, garkveuli drois ganmavlobaSi saqme ver iqneba ganxiluli  
sasamarTloSi; kemaSis mier uzrunvelyofili garantiebis gaTvaliswinebiT, rom igi  
gamocxaddeba sasamarTloSi, da miT umetes, rom prokurorsac ar gamouTqvams winaaRmdegoba,  
mocemul  
garemoebebSi  
mizanSewonilia  
kemaSis  
droebiT  
gaTavisufleba  
sasamarTlo  
zedamxedvelobis qveS da giraos saxiT 300 000 frankis gadaxdis pirobiT...”  
momCivani gaTavisuflda 19 dekembers.  
3. mesame dakaveba (1990 wlis 11 wlis 11 ivnisi – 10 agvisto)  
33. momCivani gamoiZaxes alp-maritimis sasamarTloSi 1990 wlis 12, 13 da 14 ivniss. 11 ivniss  
is gamocxadda, raTa daekavebinaT Sesabamisi brZanebis safuZvelze.  
ganxilvis gadadebisa da Cekos saqmis gamoyofis Sesaxeb 1990 wlis 12 ivnisis gadawyvetilebiT  
sasamarTlom brZana misi winaswar patimrobaSi moTavseba nicis cixeSi.  
5
34. momCivanma amaod ganacxada ramdenime Suamdgomloba gaTavisuflebis Sesaxeb. bolos ki, 1990  
wlis 4 ivliss, ez-an-provansis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatam gasca misi  
gaTavisuflebis nebarTva sasamarTlo zedamxedvelobis qveS da giraos saxiT 800 000 frankis  
gadaxdis pirobiT, romelTan dakavSirebiTac 26 ivliss sasamarTlo daTanxmda, rom girao  
gadaxdiliyo droTa ganmavlobaSi rva 100 000 frankiani Senatanis saxiT.  
35. kemaSma pirveli nawili 100 000 frankis odenobiT 1990 wlis 10 agvistos Seitana, xolo  
meore nawili - 10 seqtembers. ramdenadac finansuri mdgomareobis gamo mas aRar SeeZlo  
danarCeni nawilebis gadaxda, man 10 seqtembers ez-an-provansis saapelacio sasamarTloSi mTavar  
prokurors acnoba, rom mzad iyo patimrobaSi aeyvanaT. man es gancxadeba isev daadastura  
mTavari prokurorisadmi 10 oqtombers gagzavnil werilSi.  
II. Sesabamisi kanonmdebloba  
A. winaswari patimroba  
37. sisxlis samarTlis saproceso kodeqsis debulebebi winaswari patimrobis Sesaxeb:  
muxli 144  
“nakleb mZime danaSaulis SemTxvevaSi, Tu minimaluri sasjeli Seadgens minimum 1 wliT  
Tavisuflebis aRkveTas an Tu, sxvagvari danaSaulebis SemTxvevaSi – 2 wliT Tavisuflebis  
aRkveTas, da sasamarTlo zedamxedveloba ar aris sakmarisi 137-e muxliT gaTvaliswinebuli  
miznebis misaRwevad, pirs SeiZleba Seefardos an gaugrZeldes winaswari patimroba:  
1. rodesac braldebulis dapatimreba aris erTaderTi saSualeba mtkicebulebaTa an  
nivTobrivi samxilis dacvis anda mowmeebze an dazaralebulebze zewolis an  
braldebulsa da Tanamonawileebs Soris SeTqmulebis Tavidan acilebis mizniT;  
2. rodesac dapatimreba aucilebelia danaSaulis CadeniT sajaro wesrigis darRvevis  
Tavidan asacileblad, braldebulis dasacavad, danaSaulis an misi ganmeorebiT Cadenis  
aRsakveTad an imis uzrunvelsayofad, rom braldebuli imyofeba sasamarTlo  
xelisuflebis xelSi...”  
(1989 wlis 6 ivlisis kanoni aseve pirdapir adgenda, rom 144-e muxliT dadgenili wesi  
gamoiyeneba “mZime” kategoriis danaSaulebis mimarTac).  
saqmis warmoeba komisiaSi  
40. 1990 wlis 8 ivnisisa da 3 ivlisis moxsenebebSi (muxli 31) komisiam, cameti xmiT samis  
winaaRmdeg, gamoTqva azri, rom darRveulia me-5 muxlis me-3 punqti da erTsulovnad, rom  
darRveulia me-6 muxlis pirveli punqti.  
samarTlebrivi mxare  
I. me-5 muxlis me-3 punqtis savaraudo darRveva  
6
43. kemaSi miuTiTebda me-5 muxlis me-3 punqtis darRvevaze, romlis Tanaxmad:  
"..."  
mTavrobam ganacxada, rom, mTlianobaSi aRebuli, dakavebis xangrZlivoba, romelzec zemoT iyo  
laparaki, ar aRemateboda sasamarTlos precedentuli samarTliT dadgenil zRvars.  
komisiis azriT, momCivanis patimroba, sul mcire 1984 wlis 29 ivnisidan (ix. punqti 12  
zemoT) aRar efuZneboda gonivrul mizezebs.  
A. vadebi, romlebic mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli  
44. momCivani winaswar patimrobaSi oTx sxvadasxva periodSi imyofeboda: 1983 wlis 16  
Tebervlidan 29 martamde (punqti 25 zemoT), 1984 wlis 22 martidan 1986 wlis 19  
dekembramde (punqtebi 26-31 zemoT), 1990 wlis 11 ivnisidan 10 agvistomde (punqtebi 33-35  
zemoT) da 1991 wlis 14 martidan 25 aprilamde (punqti 22 zemoT).  
am SemTxvevaSi mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli mxolod pirveli da meore dakavebis vadebi,  
romlebic jamSi gagrZelda ori weli, aTi Tve da 10 dRe: danarCeni dakavebebi moxda 1990  
wlis 8 ivnisis Semdeg, anu im TariRis Semdeg, rodesac komisiam gamoaqveyna Tavisi moxseneba  
me-5 muxlis me-3 punqtis savaraudo darRvevasTan dakavSirebiT da ris gamoc es dakavebebi  
warmoadgens amJamad ganxilvis periodSi myofi sasarCelo gancxadebebis sagans.  
B. iyo Tu ara gonivruli dakavebis ori aRniSnuli periodi  
45. pirvel rigSi Sidasaxelmwifoebrivma sasamarTlo organoebma unda uzrunvelyon, rom  
braldebulis winaswari dakavebis vada ar cdebodes gonivrulobis farglebs. am mizniT maT  
unda gamoikvlion yvela is garemoeba, romelic amarTlebs an ar amarTlebs sazogadoebriv  
interess, romelic, udanaSaulobis prezumfciis principis gaTvaliswinebis miuxedavad,  
ganapirobebs pirovnebis Tavisuflebis pativiscemis wesidan gadaxvevas; Sidasaxelmwifoebrivma  
sasamarTlo organoebma, maT mier gaTavisuflebis Suamdgomlobaze gadawyvetilebis gamotanisas,  
gadawyvetilebaSi unda aRniSnon yvela es garemoeba. faqtobrivad imas, dairRva Tu ara me-5  
muxlis me-3 punqti, sasamarTlo daadgens am gadawyvetilebebSi sasamarTloebis mier aRniSnuli  
mizezebisa da momCivanis mier moyvanili namdvili faqtebis safuZvelze (ix. 1991 wlis 26  
ivnisis gadawyvetileba saqmeze Letellier v. France, Series A no. 207, gv. 18, punqti 35).  
Tu dapatimreba ganxorcielda gonivruli eWvis safuZvelze, rom pirma Caidina danaSauli, maSin  
am eWvis mudmivad qona aucilebeli da gardauvali pirobaa patimrobis vadis  
gaxangrZlivebisaTvis, magram garkveuli drois Semdeg mxolod es sakmarisi aRar aris; amitom  
sasamarTlom unda gamoarkvios, Sidasaxelmwifoebrivi sasamarTloebis mier miTiTebuli sxva  
safuZvlebi amarTlebda Tu ara Tavisuflebis aRkveTas. Tu es safuZvlebi iyo “marTebuli” da  
“sakmarisi”, sasamarTlom aseve unda gamoarkvios, kompetenturma sasamarTlo organoebma  
samarTalwarmoebis procesSi gamoiCines Tu ara “gansakuTrebuli gulisxmiereba” (iqve, gv. 18,  
punqti 35).  
7
1. pirveli periodi  
46. patimrobis pirveli periodi 1983 wlis 16 Tebervals daiwyo da dasrulda 29 marts,  
daaxloebiT eqvsi kviris Semdeg. kemaSi amtkicebda, rom es dakaveba gamarTlebuli ar iyo da,  
sxva garemoebebTan erTad, uTiTebda misi gaTavisuflebis siswrafeze.  
mTavrobis azriT, gamomZiebel mosamarTles esaWiroeboda garkveuli, ukanono SeTqmulebis an  
zewolisgan Tavisufali vada, raTa Caetarebina winaswari gamoZieba da procesis mxareebi  
erTmaneTisTvis daepirispirebina samarTalwarmoebis gadamwyvet etapze. garda amisa,  
mosamarTlem momCivani gaaTavisufla sasamarTlo zedamxedvelobis qveS da saTanado odenobis  
giraos gadaxdis Semdeg, rac dadginda danaSaulebis simZimisa da braldebulis gaqcevis  
SesaZleblobis gaTvaliswinebiT.  
komisiam mxolod is aRniSna, rom momCivanma aRniSnuli pirobebi daakmayofila.  
47. sasamarTlos azriT, danaSaulebis, romelSic momCivans brali edeboda, simZimisa da  
gamoZiebis interesebis gaTvaliswinebiT, aRniSnuli patimroba SeiZleba miCneul iyos  
gamarTlebulad.  
2. meore periodi  
48. patimrobis meore periodi, romelzec sasamarTlo imsjelebs, gagrZelda 1984 wlis 22  
martidan 1986 wlis 19 dekembramde, daaxloebiT ori weli da cxra Tve.  
gaTavisuflebis Sesaxeb kemaSis Suamdgomlobebze uaris Tqmisas Sida sasamarTloebma oTxi  
ZiriTadi argumenti moiyvanes: danaSaulTa simZime da am danaSaulebisTvis gaTvaliswinebuli  
sasjelebis zoma; sazogadoebrivi wesrigis moTxovnebi; mowmeebze da Tanabraldebulze  
zemoqmedebis Tavidan acileba; da momCivanis gaqcevis Tavidan acileba.  
(a) danaSaulTa simZime da am danaSaulebisTvis gaTvaliswinebuli sasjelebis zoma  
49. mTavrobam xazi gausva im danaSaulTa simZimes, romelTa CadenaSic kemaSs brali edeboda da  
am danaSaulebisTvis gaTvaliswinebul sasjelis zomas: igi gaasamarTles safrangeTSi yalbi  
banknotebis Semotanisa da gamoyenebis da maT ukanono mimoqcevaSi gaSvebis braldebebiT. am  
danaSaulebisTvis SeiZleba daniSnuliyo samudamo patimroba.  
momCivanis mtkicebiT, meore mxriv, am ori faqtoris mxedvelobaSi miReba ewinaaRmdegeba  
udanaSaulobis prezumfcias.  
50. Sesabamisi piris braleulobis Sesaxeb mudmivi da myari eWvis qona udavod warmoadgens  
mxedvelobaSi misaReb faqtors, magram sasamarTlos, iseve rogorc komisias, miaCnia, rom  
TavisTavad mxolod es faqtori ar amarTlebs xangrZlivi periodiT piris winaswar  
patimrobaSi yofnas (ix. punqti 45 zemoT).  
(b) sazogadoebrivi wesrigis moTxovnebi  
8
51. garda ez-an-provansis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatis 1984 wlis 24 ivlisis  
gadawyvetilebisa (punqti 28 zemoT) da alp-maritimis sasamarTlos 1986 wlis 9 oqtombrisa  
da 6 noembris gadawyvetilebebisa (punqti 30 zemoT), saqmis ganmxilveli sasamarTloebi, Tumc  
sxvadasxva formiT, daJinebiT aRniSnavdnen sazogadoebrivi wesrigis dacvis aucileblobas im  
danaSaulebiT gamowveuli xelyofisgan, romlebSic kemaSs brali edeboda.  
mTavrobam am arguments mxari dauWira, rasac momCivani ar daeTanxma.  
komisiis azriT, am xelyofis safrTxe, romelSic igulisxmeba sazogadoebrivi azris aRSfoTeba  
eWvmitanilis gaTavisuflebis Sedegad, ar SeiZleba TavisTavad gamomdinareobdes mxolod  
danaSaulis simZimidan an pirisTvis wayenebuli bralidan.  
52. sasamarTlo iziarebs mosazrebas, rom gansakuTrebuli simZimisa da maTdami sazogadoebis  
damokidebulebis gamo zogierTma danaSaulma SeiZleba gamoiwvios sazogadoebis aRSfoTeba, rac  
gaamarTlebs winaswari patimrobis Sefardebas garkveuli droiT mainc. amitom gamonaklis  
SemTxvevebSi es faqtori SeiZleba mxedvelobaSi iqnes miRebuli konvenciis miznebisTvis,  
ramdenadac Sida kanonmdebloba – safrangeTis sisxlis samarTlis saproceso kodeqsis 144-e  
muxlis msgavsad – aRiarebs danaSauliT gamowveuli sazogadoebrivi wesrigis xelyofis cnebas.  
magram es safuZveli marTebulad da sakmarisad CaiTvleba mxolod im SemTxvevaSi, Tu is  
efuZneba faqtebs, romlebic aCvenebs, rom braldebulis gaTavisuflebiT SeiZleba dairRves  
sazogadoebrivi wesrigi. amasTan, patimroba gamarTlebulad CaiTvleba mxolod manam, sanam  
sazogadoebriv wesrigs safrTxe marTlac emuqreba; is ar SeiZleba gagrZeldes im varaudis  
gamo, rom pirs momavalSi Tavisuflebis aRkveTas Seufardeben (ix. zemoxsenebuli  
gadawyvetileba Letellier v. France saqmeze, Series A, #. 207, gv. 21, punqti 51).  
am SemTxvevaSi es pirobebi ar iyo dakmayofilebuli. msjavrdebis palatebi Tavisuflebis  
aRkveTis aucileblobis daskvnamde mividnen mxolod abstraqtuli msjelobis safuZvelze da  
gaiTvaliswines mxolod danaSaulis simZime (ix., mutatis mutandis, igive gadawyvetileba, gv. 21,  
punqti 51). sxva sasamarTlo organoebma miuTiTes “ndobaze, romelic fizikur pirebs,  
biznesmenebs, bankirebsa da sxvebs unda hqondeT fulis mimarT” (ix. punqtebi 29-30 zemoT),  
riTac TavianTi argumentacia SezRudes mxolod savaraudod Cadenili danaSaulebis SedegebiT.  
(c) mowmeebze da Tanabraldebulze zemoqmedebis safrTxe  
53. mTavrobis Tanaxmad, Cekos mier gamJRavnebuli axali faqtebi amarTlebda momCivanis  
dakavebas: es faqtebi iZleoda im varaudis safuZvels, rom momCivani mowmeebsa da  
Tanabraldebulze zewolas moaxdenda. momCivani gaTavisuflda, rogorc ki es safrTxe  
dasrulda anu rodesac damTavrda “nakleb mZime” danaSaulis gamoZieba.  
momCivanma ganacxada, rom igi sami wlis ganmavlobaSi dapatimrebuli iyo TanabraldebulebTan –  
klaushoferTan da CekosTan erTad erTsa da imave cixeSi.  
9
komisiis azriT, SeTqmulebis da mtkicebulebaTa ganadgurebis safrTxe realuri iyo gamoZiebis  
dasawyisSi, magram mas Semdeg, rac mowmeebi mravalgzis daikiTxnen, es safrTxe gadamwyveti  
mniSvnelobis aRar iyo.  
54. sasamarTlo aRniSnavs, rom 1984 wlis 22 martis dakavebis orderi gaica ZiriTadi  
danaSaulis Taobaze mimdinare warmoebasTan dakavSirebiT; orderi ar gacemula mowmis  
mosyidvis Taobaze mimdinare samarTalwarmoebis gamo. aqedan gamomdinareobs, rom 1984 wlis 29  
ivnisis Semdeg (punqti 12 zemoT) – e.i. rodesac gamomZiebelma mosamarTlem daasrula ZiriTad  
danaSaulTan dakavSirebuli gamoZieba – aRniSnuli safrTxe warsuls Cabarda da aRar  
gamodgeboda patimrobis gasamarTleblad.  
(d) momCivanis mimalvis safrTxe  
55.  
mTavrobis azriT, arsebobda safrTxe, rom momCivani miimaleboda. sasamarTlo  
zedamxedvelobis qveS gaTavisuflebis Semdeg kemaSma ar Seasrula masze dakisrebuli garkveuli  
valdebulebebi, kerZod, is orjer, 1984 wlis 13 da 20 marts, dausabuTeblad ar gamocxadda  
gamomZiebel mosamarTlesTan.  
momCivanma aRniSna, rom 13 martisTvis daniSnuli sxdoma 20 martisTvis (ix. punqti 11 zemoT);  
misi TqmiT, mas gaufuWda manqana, ris gamoc ver SeZlo sasamarTloSi gamocxadeba aRniSnul  
dRes. amasTan aRniSna, rom ramdenime saaTis Semdeg misi advokati misi TandaswrebiT telefoniT  
daukavSirda gamomZiebel mosamarTles, romelmac upasuxa, rom momCivanis dabarebas mogvianebiT,  
sxva dros apirebda.  
komisiis azriT, ar SeiZleba avtomaturad CaiTvalos, rom arsebobda damnaSavis gaqcevis  
safrTxe, xolo sasamarTloebis mier gamotanil gadawyvetilebebSi am TvalsazrisiT sakmarisi  
argumentacia ar aris moyvanili, radgan iq miTiTebuli ar aris mcire garemoebac ki, romelic  
am safrTxis arsebobas daadasturebda.  
56. sasamarTlo SeniSnavs, rom momCivanis sam SuamdgomlobaSi gaTavisuflebis Sesaxeb (ix.  
punqti 27 zemoT) man ganmarta, Tu ratom ver SeZlo 20 marts gamocxadeba. Tumca, ez-an-  
provansis saapelacio sasamarTlos msjavrdebis palatam Tavis 1984 wlis 10 maisis  
gadawyvetilebaSi aRniSna:  
"... SemowmebiT dadginda, Tu ra pirobebSi gaatara kemaSma 1984 wlis 19, 20 da 21 marti,  
kerZod fernandesis Cveneba, romelic kemaSis gverdiT iyo am sami dRis ganmavlobaSi, araTu  
adasturebs, aramed ewinaaRmdegeba mis gancxadebas, TiTqos igi miemgzavreboda miramasSi da  
gzaze gauTvaliswinebeli teqnikuri problema warmoeSva” (ix. punqti 28 zemoT).  
warmodgenili dokumentebidan Cans, rom kemaSi marTlac qalaq nicaSi iyo im dRes, rodesac  
gamomZiebel mosamarTlesTan unda gamocxadebuliyo da mis manqanas am dros teqnikuri  
problemebi ar hqonia (ix. punqti 11 zemoT). aqedan gamomdinare, aRniSnul sasamarTloebs  
hqondaT safuZveli evaraudaT, rom momCivans SesaZloa Tavi aeridebina sasamarTlosTvis. magram  
sasamarTloebs mimalvis safrTxe aRar uxsenebiaT 1986 wlis 18 aprilis Semdeg; amitom, am  
TariRis Semdeg mainc, patimroba mimalvis safrTxis motiviT gamarTlebuli ar iyo.  
10  
(e) daskvna  
57. am mosazrebaTa gamo sasamarTlo askvnis, rom dairRva me-5 muxlis me-3 punqti, ramdenadac  
patimroba 1986 wlis 19 dekembramde gagrZelda.  
II. me-6 muxlis pirveli punqtis savaraudo darRveva  
58. saCivarSi aRniSnuli iyo, rom momCivanis mimarT mimdinare sisxlis samarTalwarmoebis  
periodi aRemateboda gonivrul vadas me-6 muxlis pirveli punqtis gagebiT, romlis Tanaxmad:  
"..."  
mTavrobam, romelsac komisiac daeTanxma, es mosazreba ar gaiziara.  
A. mxedvelobaSi misaRebi periodi  
59. periodi, romelic mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli, daiwyo 1983 wlis 16 Tebervals,  
rodesac kemaSs brali wauyenes; es periodi jer ar damTavrebula, radgan sakasacio  
sasamarTlos jer kidev ar gamoutania gadawyvetileba kemaSis saCivarze, romliTac man  
gaasaCivra saolqo sasamarTlos 1991 wlis 25 aprilis gadawyvetileba (ix. punqtebi 10 da 22  
zemoT). amitom, es periodi ukve rvanaxevari weli grZeldeba.  
B. samarTalwarmoebis xangrZlivobis gonivruloba  
60.  
samarTalwarmoebis xangrZlivobis gonivruloba unda Sefasdes saqmis konkretuli  
garemoebebis safuZvelze, sasamarTlos precedentuli samarTliT dadgenili kriteriumebis  
gaTvaliswinebiT, rogorebicaa, kerZod, saqmis sirTule, momCivanis moqmedeba da kompetenturi  
organoebis moqmedeba (ix. mraval gadawyvetilebaTa Soris, 1991 wlis 19 Tebervlis  
gadawyvetileba saqmeze Manzoni v. Italy, Series A #. 195-B, gv.29, punqti 17).  
samarTalwarmoebis TiToeuli etapi unda Sefasdes am kriteriumebis safuZvelze.  
1. gamoZieba (1983 wlis 16 Tebervali 1984 wlis 29 ivnisi)  
61.  
gamomZiebelma mosamarTlem gamoZieba daasrula da saqmis masalebi gadaugzavna  
prokuraturas 1984 wlis 29 ivniss, anu kemaSisTvis bralis wayenebidan Teqvsmeti Tvisa da  
ori kviris Semdeg. drois es periodi am SemTxvevaSi gadaWarbebulad ar unda CaiTvalos.  
nebismier SemTxvevaSi, momCivans mosamarTlis mimarT ar gamouTqvams pretenzia, rom man ar  
gamoiCina jerovani yuradReba.  
2. sasamarTlo warmoeba (1984 wlis 29 ivnisis Semdeg)  
(a) saqmis sirTule  
11  
62. komisiaSi warmoebisas mTavrobam miuTiTa saqmis sirTuleze; mTavrobam aRniSna saqmeSi  
monawile braldebulTa da TanamonawileTa raodenoba, danaSaulTa konkretuli iuridiuli  
kvalificirebis sirTule da axali gamoZiebis dawyeba mowmeTa mosyidvasa da mowmeTa mosyidvis  
mcdelobasTan dakavSirebiT. mTavrobas am sakiTxze sasamarTloSi saqmis gadacemis Semdeg  
aRaraferi uTqvams.  
(b) momCivanis moqmedeba  
63.  
mTavrobas arc is kritika gaumeorebia, romelsac igi kemaSs uyenebda sakasacio  
sasamarTloSi uamravi Suamdgomlobis wardgenis gamo; komisiam es protesti dausabuTeblad  
miiCnia. meore mxriv, mTavroba acxadebda, rom momCivanma orjer gaaWianura samarTalwarmoeba:  
1990 wlis 12 ivniss, rodesac man mxari dauWira saqmis mosmenis gadadebas da winaaRmdegoba  
gauwia misi saqmis gamoyofas klaushoferis saqmisgan; da 1990 wlis 12 dekembers, rodesac ar  
gamocxadda, raTa igi sasamarTlomde erTi dRiT adre daekavebinaT.  
64. sasamarTlos azriT, saqmis gaWianureba sasamarTlo organoebis brali ar aris, es Sedegad  
mohyva sxdomis gadadebis gadawyvetilebas 1990 wlis 12 ivniss, romelic miRebul iqna  
klaushoferis SuamdgomlobiT da kemaSis TanxmobiT da ris Sedegadac Cekos saqme calke iqna  
gamoyofili (ix. punqti 20 zemoT). momCivanma Tavad gamoiwvia gaWianureba imiT, rom 1990  
wlis 12 dekembers ar gamocxadda cixeSi miuxedavad imisa, rom, samedicino daskvnis Tanaxmad,  
janmrTelobis mdgomareoba saolqo sasamarTloSi mis yofnas xels ar uSlida (ix. punqti 21  
zemoT).  
(c) sasamarTlo organoebis moqmedeba  
65. mTavrobis mixedviT, sasamarTlo xelisuflebis organoebi ar arian damnaSave mocemul  
saqmeze warmoebis gaWianurebaSi. warmoebis xangrZlivoba ganpirobebuli iyo ori garemoebiT:  
kemaSis mimarT arsebuli warmoeba mowmis mosyidvasTan dakavSirebiT da misi Tanabraldebulis  
droebiT gadacema Sveicariis xelisuflebisTvis.  
i. warmoeba mowmis mosyidvasTan dakavSirebiT  
66. am warmoebis gamo saolqo sasamarTlos Tavmjdomarem 1986 wlis 11 marts ZiriTad  
danaSaulTan dakavSirebuli saqmis ganxilva Semdegi sxdomisTvis gadado.  
67. sasamarTlos miaCnia, rom mowmis mosyidvasTan dakavSirebulma warmoebam, romelic Zalian  
didxans gagrZelda (1984 wlis 18 ivnisidan 1987 wlis 20 oqtombramde), garkveuli gavlena  
moaxdina ZiriTad danaSaulTan dakavSirebiT mimdinare warmoebaze, Tumca, mTavrobis mtkicebis  
sapirispirod, es ar amarTlebs ZiriTad danaSaulTan dakavSirebuli samarTalwarmoebis  
xangrZlivobas.  
ii. TanabraldebulTa gadacema Sveicariisadmi  
12  
68. mTavrobam aRiara, rom ZiriTadi samarTalwarmoeba sasamarTlo ganxilvisTvis mzad iyo 1987  
wlis 20 oqtombers. magram man aseve aRniSna, rom ori Tanabraldebuli piri – klaushoferi  
da Ceko – droebiT gadaeca Sveicariis sasamarTlo organoebs 1986 wlis 19 noembers  
siciliaSi Sveicarieli moqalaqis mkvlelobis saqmeze gamoZiebis xelSewyobisTvis.  
aRniSnuli RonisZieba, romelic ganxorcielda ucxoelTa eqstradiciis Sesaxeb 1927 wlis 10  
martis kanonis me-8 muxlis Sesabamisad, rogorc Cans, eyrdnoboda ramdenime safuZvels, kerZod:  
ZiriTad danaSaulTan dakavSirebiT sasamarTlo ganxilvis Catareba uaxloes vadaSi ar iyo  
dagegmili; Sveicariis xelisuflebam valdebuleba aiRo aRniSnuli pirebi safrangeTis  
xelisuflebisTvis daebrunebina mokle vadaSi; gaTvaliswinebul iqna SveicariaSi gamoZiebaSi  
myofi danaSaulebis simZime da samarTalwarmoebis swrafad Catarebis aucilebloba maSin,  
rodesac safrangeTSi ZiriTadi danaSaulis gamoZieba Sewyda da amgvarad mtkicebulebaTa  
ganadgurebis safrTxe aRar arsebobda. Ceko nicis cixeSi dabrunda 1988 wlis 25 ianvars mas  
Semdeg, rac SveicariaSi 1987 wlis 24 dekembers gamotanil iqna gadawyvetileba, rom mis  
mimarT arsebuli eWvebi ar dadasturda; klaushoferi ar dabrunebula nicaSi 1990 wlis 26  
Tebervlamde, anu dabrunda mas Semdeg, rac mas SveicariaSi oci wliT Tavisuflebis aRkveTa  
miusajes.  
udavoa, rom Teoriulad am pirebis adgilze aryofna ver daabrkolebda kemaSis ufro adre  
gasamarTlebas. kerZod, Tu safrangeTis xelisufleba ver SeZlebda klaushoferis dabrunebas,  
safrangeTis sasamarTlo organoebs SeeZloT misi saqmis gamoyofa kemaSisa da Cekos saqmisgan.  
magram safrangeTis sasamarTloebi ase ar moiqcnen, radgan klaushoferis Cveneba sisxlis  
samarTlis saqmeSi erT-erT mniSvnelovan elements warmoadgenda da Sesabamis pirebs metad mZime  
sasjeli emuqrebodaT.  
1988 wlis 23 ivniss, safrangeTis xelisuflebis moTxovnis pasuxad, Sveicariis xelisuflebam  
gamoTqva survili ufro mogvianebiT daebrunebina klaushoferi misi gasamarTlebisas  
warmoSobili garemoebebidan gamomdinare. 1989 wlis 23 maiss ez-an-provansis saapelacio  
sasamarTlos mTavarma prokurorma iusticiis ministrs acnoba, rom braldebulis yofna  
safrangeTSi aucilebeli iyo, magram “Sveicariis xelisuflebasTan TanamSromlobisa da  
urTierTdaxmarebis interesebidan gamomdinare ... winaaRmdegi ar [iyo] klaushoferi mogvianebiT  
[daebrunebinaT], oRond araugvianes [1990 wlis] pirveli ianvrisa”. klaushoferi safrangeTSi  
daabrunes 1990 wlis 26 Tebervals da, rogorc mTavrobam ganacxada, misi saqmis ganxilva  
Sedga alp-maritimis sasamarTlos momdevno sxdomaze, 1990 wlis 12 ivniss.  
69. amis sapirispirod momCivani acxadebda, rom Tanabraldebuli piri SveicariisTvis ar unda  
gadaecaT samarTalwarmoebis dasrulebamde da sasamarTlo sxdomis Catareba SesaZlebeli iyo  
1986 wlis 19 dekembramde. momCivani aseve amtkicebda, rom SeiZleboda misi saqmis gamoyofa  
klaushoferis saqmisgan.  
70. komisiis msgavsad, arc sasamarTlos miaCnia damajereblad argumenti, rom saqmeebis  
gamoyofis SesaZleblobis ganWvreta winaswar ar SeiZleboda; agreTve unda aRiniSnos, rom alp-  
maritimis sasamarTlom amgvari RonisZieba (saqmis gamoyofa) 1990 wlis 12 ivniss gamoiyena  
Cekos mimarT (ix. punqti 20 zemoT). saqmis masalebi cxadyofs, rom ar arsebobda raime  
13  
gadaulaxavi dabrkoleba, rac xels SeuSlida 1988 wlis pirvel naxevarSi im saqmis  
sasamarTlo ganxilvis Catarebas, romelic 1983 wlis 16 Tebervals daiwyo.  
(d) daskvna  
71. zemoxsenebul garemoebaTa gaTvaliswinebiT, sasamarTlos miaCnia, rom me-6 muxlis pirveli  
punqtiT dadgenili “gonivruli vada” am SemTxvevaSi gadacilebuli iyo.  
aRniSnul garemoebaTa safuZvelze sasamarTlo erTsulovnad acxadebs, rom:  
1. darRveulia me-5 muxlis me-3 punqti da me-6 muxlis pirveli punqti;  
2. gadawyvetileba 50-e muxlis gamoyenebis Taobaze jerjerobiT mzad ar aris.  
14