VAN DER

USSELE kundër

(kërkesa nr. 8919/80)

BELGJIKËS

23 nëntor 1983

ushtrimi i profesionit për periudha të caktuara pa shpërblim mund të mos përbëjë

punë të detyruar në prani të kritereve të qarta paraprake profesionale

I. Faktet kryesore

1. Kërkuesi, Eric Van der Mussele, shtetas belg i lindur më 1952 punon avokat në

Anversë. Ndërsa i ishte ende asistent avokat ë 31 korrik 1979, ai caktohet nga zyra e

këshillimit dhe mbrojtjes e Dhomës së Avokatisë së Anversës, që të mbronte

kryesisht Z. Ebrima, nga Gambia. Ky i fundit ishte dënuar në shkallë të parë dhe në

apel por në vijim të një kërkese drejtuar Ministrit të Drejtësisë nga mbrojtja lihet i lirë

më 17 dhjetor 1979. Të nesërmen zyra e këshillimit dhe mbrojtjes e vë në dijeni Z.

Van der Mussele që ai nuk do të merret më me këtë dosje dhe se gjendja financiare e

të akuzuarit bënte të pamundur që të merrte honorar dhe t'i paguheshin shpenzimet

gjyqësore.

2. Z. Van der Mussele iu drejtua Komisionit më 7 mars 1980. Ai pretendonte se

shërbimi i tij kryesisht në mbrojtje të Z. Ebrima përbënte “punë të detyruar ose me

dhunë” që vinte në kundërshtim me nenin 4 § 2 të Konventës si dhe cenim të

pasurive të tij, që vinte në kundërshtim me nenin 1 të Protokollit 1. Në vijim ai

ankohej për një diskriminim ndërmjet profesionit të avokatit në raport me

profesionet e tjera, i cili sipas tij shkelte nenin 14 të Konventës të marrë së bashku me

nenin 4 § 1 të saj. Me shumica mjaft të ngushta, sidomos në lidhje me nenin 14 ku

vendosi vota e Kryetarit, në raportin e tij të 3 marsit 1982 Komisioni arriti në

përfundimin se nuk ka pasur shkelje të asnjërit prej këtyre neneve.

II. Vendimi i Gjykatës

A. Në lidhje me pretendimin paraprak

3. Belgjika ngrinte një pretendim paraprak duke argumentuar se detyrimi për

ndihmë ligjore falas nga një avokat në çështjet penale bazohej në nenin 6 § 3 c)

ndërkohë që për çështjet civile ai synon të përmbushë objektivat e paragrafit 1 të të

njëjtit nen. Është e natyrshme, përgjigjet Gjykata, që shteti belg të marrë masat për të

respektuar këto detyrime por kjo nuk do të thoshte që a priori autoritetet belge të mos

respektojnë detyrimet e tjera që iu takojnë në bazë të Konventës.

B. Në lidhje me nenin 4 § 1

4. Para së gjithash Gjykata detyrohet të theksojë se teksti i dispozitës së nenit 4 nuk

shpjegon se çfarë kupton me “punë me dhunë ose me detyrim”. Për këtë arsye ajo iu

referua Konventave 29 dhe 105 të Organizatës Botërore të Punës, në të cilat ishin

anëtare pothuajse të gjitha shtetet anëtare të Këshillit të Evropës, përfshirë edhe

Belgjikën. Sipas nenit 2 § 1 të Konventës 29, shprehja “punë me dhunë ose me

detyrim” kupton “çdo punë ose shërbim që i kërkohet një individi nën kërcënimin e

ndonjë dënimi dhe për të cilën ai individ nuk është ofruar me dëshirën e tij të lirë”.

Pasur parasysh se në rastin e Z. Van der Mussele nuk kishte të bënte me shtrëngim

fizik ose moral Gjykata vlerësoi se shërbimet e tij nuk mund të konsideroheshin si

punë me dhunë sipas kuptimit të nenit 4. Për këtë arsye ajo kaloi në vlerësimin nëse

kishte të bënte me punë me detyrim. Sipas Gjykatës rreziqet me të cilat përballej Z.

Van der Mussele në rastin e një refuzimi përbënin vërtet kërcënimin e një dënimi.

Duke mos e vlerësuar si përcaktues argumentin e përdorur nga qeveria belge dhe

Komisioni – pëlqimin e dhënë nga vetë kërkuesi në momentin që ai kishte zgjedhur

profesionin e avokatit, Gjykata e çmon të nevojshëm vlerësimin e tërësisë së

rrethanave të çështjes nën dritën e interesave që luajnë rol në kuadrin e nenit 4 si

karakteri normal i shërbimit, interesi i përgjithshëm dhe solidariteti social.

5. Shërbimet që Z. Van der Mussele duhet të ushtronte nuk dilnin jashtë kuadrit të

aktiviteteve normale të një avokati. Nga ana tjetër ato baraspeshoheshin me përfitime

të lidhura me profesionin e avokatit si monopoli profesional i mbrojtjes dhe

përfaqësimit në gjykatë dhe ndihmonin në formimin profesional të Z. Van der

Mussele. Për më tepër ky detyrim, duke ndihmuar në garantimin e të drejtave të Z.

Ebrima në kuadrin e nenit 6 § 3 (d) të Konventës, dukej se përfshihej në “detyrimet

normale qytetare” të përmendura në nenin 4 § 3 (d). Gjykata vlerësoi gjithashtu se

kërkuesit nuk i ishte ngarkuar një barrë e tepërt në lidhje me mbrojtjen kryesisht

duke pasur parasysh se e kishte ofruar këtë shërbim vetëm në lidhje me 50 çështje

gjatë tre vjetëve të stazhit.

6. Gjykata vuri re se kërkuesi nuk ankohej ndaj detyrimit në parim por ndaj dy

aspekteve të ekzekutimit të tij që ishin mungesa e honorarit dhe mosrimbursimi i

shpenzimeve. Në këtë drejtim Gjykata vlerësoi se nuk kishte një barrë të tepërt dhe të

paarsyeshme pasi kjo barrë baraspeshohej me pranimin në dhomën e avokatëve. Në

këto kushte, duke pasur parasysh se nuk kishte të bënte me një rast të punës së

detyruar Gjykata me unanimitet vendosi se nuk kishte shkelje të nenit 4 të

Konventës.

C. Në lidhje me nenin 14 të marrë së bashku me nenin 4

7. Z. Van der Mussele pretendonte se profesioni i avokatit në një rast të tillë

diskriminohej në raport me profesione të tjera. Duke interpretuar se neni 14 ndalon

diskriminimin në trajtim të personave që ndodhen në situata të ngjashme ose të

përafërta dhe duke marrë si bazë krahasimi profesionin, Gjykata arrin në

përfundimin se nuk ka pasur shkelje të nenit 14 të marrë së bashku me nenin 4. kjo

për shkak se situata e profesionit të avokatit nuk ishte e ngjashme me atë të gjyqtarit,

funksionarit publik, mjekëve, dentistëve, etj.

D. Në lidhje me nenin 1 të Protokollit 1

8. Duhet pasur parasysh se neni 1 i Protokollit 1 të Konventës garanton të drejtën e

pasurive reale aktuale. Në këto kushte përsa i përket shpërblimit të Z. Van der

Mussele, situata ekonomike e Z. Ebrima nuk e lejonte lindjen e një të drejte pasurore.

Problemi shtrohej ndryshe në lidhje me shpenzimet. Kjo për arsye se Z. Van der

Mussele kishte qenë i detyruar që të paguante disa shpenzime nga të ardhurat e veta.

Megjithatë Gjykata vlerësoi se ato ishin fare të ulëta dhe përbënin një pasojë të një

detyrimi për të realizuar një punë që ishte në përputhje me nenin 4 të Konventës.

III. Koment

9. Ky vendim përbën ende përpunimin më të rëndësishëm jurisprudencial të

realizuar në Strasburg në lidhje me nenin 4 të Konventës. Vendimi jo vetëm që

shpjegon thelbin e nenit 4, por edhe mënyrën sesi paragrafët e tij mund të

interpretohen në një mënyrë kontekstuale – në marrëdhënie me njëri tjetrin. Nga ana

tjetër vendimi sqaron konceptet që ky nen përfshin si edhe mënyrën e kuptimit dhe

të interpretimit të tyre. Ai sqaron në mënyrë të veçantë konceptet e ‘punës’, të

‘detyrimit’ dhe ‘dhunës’ në lidhje me punën. Është interesant fakti që Gjykata për

sqarimin e këtyre termave i referohet Konventave të ONP, nr. 29 “Mbi punën e

detyruar” të vitit 1930 dhe atë që e plotëson, me nr. 105 “Mbi eliminimin e punës së

detyruar” të vitit 1957. Ky është i shpjegueshëm si fakt po të kihet parasysh se neni 4

i Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në momentin e formulimit ka mbajtur

parasysh pikërisht Konventën nr. 29.

10. Me rëndësi të veçantë është të theksohet fakti se në këtë vendim, në lidhje me një

të drejtë që ka karakter absolut dhe që është e paderogueshme, Gjykata zbaton

parimin e proporcionalitetit. Pretendimeve të qeverisë belge në lidhje me faktin se

Van der Mussele e kishte zgjedhur vetë profesionin e avokatit, i cili përfshinte edhe

detyrimin e shërbimit pa shpërblim sipas rregullave të parashikuara nga vetë Dhoma

e Avokatëve, Gjykata nuk i kushton një rëndësi vendimtare. Më i rëndësishëm në

sytë e Gjykatës duket fakti se profesioni i avokatit, në shkëmbim të këtyre

detyrimeve për shpërblim pa pagesë, i përgjigjen disa përfitime të tjera specifike,

përfshirë të drejtën ekskluzive për përfaqësim në gjykatë, të faktit që ky shërbim e

ndihmonte për t'u përgatitur dhe pranuar në Dhomën e Avokatisë. Nga ana tjetër

Gjykata theksoi se ky shërbim kontribuonte të realizimin e një të drejte të garantuar

nga neni 6 § 1 (c) i Konventës dhe se mund të konsiderohej se përfshihej në detyrimet

normale civile¹.

¹Në lidhje me këtë element të fundit shih gjithashtu çështjen Iversen kundër Norvegjisë.