X DHE Y kundër HOLLANDËS

Në një vendim të dhënë më 26 mars 1986 në lidhje me çështjen X dhe Y kundër

Hollandës, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut vendosi se pamundësia për të

filluar ndjekje penale kundër autorit të dhunës seksuale ndaj një minoreneje mbi

gjashtëmbëdhjetë vjet dhe handikape mendore, përbën shkelje të nenit 8 të Konventës

që mbron jetën private. Kjo për shkak se minorenia, si e vetmja që mund të bënte

padinë në bazë të legjislacionit hollandez, nuk kishte aftësinë për të vepruar. Vendimi

paraqet rëndësi sidomos në lidhje me afrimimin e detyrimin për veprime pozitive nga

ana e shtetit për mbrojtje të të drejtave të individëve të parashikuara në Konventë.

I. RRETHANAT E ÇËSHTJES

A. Faktet kryesore

1. Y, e lindur më 13 dhjetor 1961 dhe e sëmurë mendërisht, banon në një shtëpi

fëmijësh handikapatë ku ajo i është nënshtruar edhe një trajtimi të posaçëm. Gjatë

natës të 14 dhe 15 dhjetorit 1977, një farë B. abuzon me të. Më 16 dhjetor 1977, X,

babai i saj, bën një padi në organet e policisë duke përdorur autoritetin e tij

prindëror: për shkak se e bija, megjithëse kishte një moshë prej gjashtëmbëdhjetë

vjetësh, nuk kishte aftësinë mendore për të vepruar personalisht në emër të saj.

2. Më 29 maj 1978, zyra e Prokurorisë vendos që të mos fillojë ndjekje penale

ndaj B. sepse viktima nuk ngritur padi vetë brenda afatit të duhur. Më 12 korrik 1979,

Gjykata e Apelit të Arnhem e hedh poshtë ankesën e X kundër këtij vendimi: kjo për

shkakun se Neni 248 ter i Kodit Penal, i cili edhe ndalonte të tilla akte, nuk gjente

zbatim përveçse në rastin kur kishte vepruar vetë viktima. Në këtë rast pretendimi i të

atit nuk e zëvendësonte atë çka vetë Y do të duhej të kishte paraqitur në qoftë se do të

kishte mundur, gje të cilën ajo nuk e ka bërë. Pra ekzistonte në një farë mënyre një

boshllëk në ligj.

B. Procedurat përpara Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut

3. X i drejtohet Komisionit më 10 janar 1980, në emër të tij dhe në emër të Y. Ai

formulon disa pretendime në kërkesën e tij: e bija kishte pësuar një trajtim çnjerëzor

dhe degradues (Neni 3 i Konventës), dhe që të dy një cënim të së drejtës së tyre për

jetë private (Neni 8); e drejta e respektimit të jetës familjare (Neni 8) përmban në

vetvete edhe mundësinë për prindërit që të ushtrojnë të drejtën e ankesës ndaj dhunës

seksuale të shkaktuar ndaj fëmijëve të tyre, dhe në mënyrë të veçantë kur bëhet fjalë

për të mitur dhe kur i ati është edhe përfaqësuesi i tyre ligjor; e bija dhe ai vetë nuk

kanë patur mundësinë e shfrytëzimit të një mjeti efektiv përpara një instance

shtetërore (Neni 13; situata objekt i mosmarrëveshjes vesh një karakter diskriminues i

cili vjen në kundërshtim me Nenin 14.

4. Në raportin e tij të 5 korrikut 1983 Komisioni arriti në përfundimin, për sa i

takon Y, që ka patur shkelje të Nenit 8 (unanimitet), por jo të Nenit 3 (pesëmbëdhjetë

vota kundër një), dhe që nuk është oportune të shqyrtohet kërkesa as nën

këndvështrimin e Nenit 14 të kombinuar me Nenet 8 ose 3, dhe as nën këndvështrimin

e Nenit 13; përsa i përket X, asnjë problem më vete nuk shtrohet përsa i përket

respektimit të së drejtës së tij për jetë familjare.

II. PËRMBLEDHJE E VENDIMIT TË 26 MARSIT 1985

(dhomë) (seria A nr. 91)

A. Në lidhje me nenin 8 të Konventës

5. Në radhë të parë, Gjykata mori në shqyrtim pretendimet e Y. Ajo filloi me ato

të mbështetura në Nenin 8, të marrë në konsideratë veçmas. Zbatueshmëria e Nenit 8

në rastin në fjalë nuk kishte qënë objekt kundërshtimesh nga ndonjëra prej palëve :

faktet në themel të çështjes kanë të bëjnë me «jetën private», e cila mbulon integritetin

fizik dhe moral të personit si dhe përfshin jetën e tij seksuale.

6. Gjykata kujton, nga ana tjetër, se në qoftë se Neni 8 ka si objekt kryesor

ruajtjen e individit nga ndërhyrjet arbitrare të pushteteve publike, ai nuk mund të

mjaftohet në vetvete vetëm duke i kërkuar shtetit që të abstenojë në lidhje me

ndërhyrje të tilla: këtij angazhimi kryesisht negativ mund t'i shtohen edhe detyrime

pozitive që janë pjesë përbërëse e një respektimi efektiv të jetës private ose familjare.

Ato mund të kërkojnë edhe marrjen e masave të cilat synojnë në respektimin e jetës

private deri në marrëdhëniet e individëve ndërmjet tyre.

7. Për këto arsye Gjykata e çmon si të pamjaftueshme mbrojtjen që e drejta civile

bën në rastin e dhunimeve të llojit të atyre, viktimë e të cilave ka qënë Y. Kemi të

bëjmë në këtë rast me vlera themelore dhe aspekte thelbësore të jetës private. Vetëm

një legjislacion penal do të mund të siguronte një parandalim efikas dhe, nga ana

tjetër, të nevojshëm në këtë fushë; në fakt është një legjislacion i tillë që rregullon

normalisht këtë çështje. Përsa janë në dijeni Komisioni dhe Gjykata, e drejta penale

hollandeze paraqet një boshllëk të vetëm dhe që ka të bëjë me personat në gjendje si

ajo e Y: për këta persona vënia në jetë e këtij legjislacioni has në pengesa të karakterit

proçedural të cilat legjislatori hollandez nuk i kishte parashikuar që më parë.

8. Pra as Neni 248 ter dhe as Neni 239, § 2 i Kodit Penal nuk i sigurojnë pra Y

një mbrojtje konkrete dhe efektive. Duhet arritur në përfundimin, patur parasysh

natyrën e ngjarjeve për të cilat bëhet fjalë, se Y ka qënë viktimë e një shkeljeje të

Nenit 8 të Konventës.

B. Në lidhje me nenin 14, nenin 3 dhe nenin 13 të Konventës

9. A kemi të bëjmë me shkelje gjithashtu edhe të Nenit 14 të kombinuar me

Nenin 8 ? Shqyrtimi i çështjes nën dritën e Nenit 14 nuk shtrohet në qoftë se Gjykata

ka konstatuar një mangësi ndaj kërkesave të një Neni që njeh një të drejtë, përveç se

kur është një pabarazi e hapur trajtimi në lidhje me gëzimin e kësaj të drejte ajo që

përbën aspektin themelor të çështjes. Meqënëse nuk është kështu në rastin tonë,

Gjykata beson se nuk është e dobishme që të merret me këtë çështje.

10. Meqënëse ka konstatuar një shkelje të Nenit 8, Gjykata nuk gjykon se duhet të

zhvendoset gjithashtu edhe në fushën e respektimit të Nenit 3, të marrë në konsideratë

veçmas apo në kombinim me Nenin 14 (me unanimitet).

11. Përsa i përket mungesës të mjeteve të ankimit, Gjykata është marrë me këtë

çështje nën dritën e Nenit 8. Pra rrjedh se nuk ka nevojë që ta vlerësoje edhe mbi

bazën e Nenit 13 (me unanimitet).

12. Së fundmi, Gjykata vendosi që të mos marrë një qëndrim më vehte në lidhje

me pretendimet e X (unanimitet), meqënëse edhe pala kërkuese nuk u ndal në këtë

aspekt të çështjes gjatë seancës gjyqësore.