ilaSku da sxvebi moldovisa da ruseTis winaaRmdeg  
CASE OF ILAŞCU AND OTHERS v. MOLDOVA AND RUSSIA  
(ganacxadi 48787/99)  
ganaCeni  
strasburgi  
2004 wlis 8 ivlisi  
sarCevi  
sarCevi  
procedura  
1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli  
samarTalwarmoeba  
2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba  
(a)  
(b)  
(g)  
mxareTa werilobiTi komentarebi  
mowmeTa mosmena  
dokumenturi mtkicebulebebi  
faqtebi  
I.  
ganmcxadeblebi  
II.  
III.  
faqtebis dadgena  
saqmis winmswrebi movlenebi  
a.  
b.  
ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTs Soris warmoSobili  
konfliqti dnestrispireTis gamoyofasTan dakavSirebiT  
1.  
ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldaveTis  
damoukidebloba  
2.  
3.  
SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)  
SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi  
1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdgom dnestrispireTSi ruseTis  
federaciis armiisa da samxedro personalis yofna  
1.  
rod’-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi  
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde  
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
2. urTierToba rod-sa da `mdr~-s Soris  
g.  
dnestrispireTsa  
da  
ruseTis  
federacias  
Soris  
arsebuli  
ekonomikuri, politikuri da sxva saxis urTierTobebi  
1. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis  
5 maiss  
2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
d. moldova-dnestrispireTs Soris arsebuli urTierTobebi  
1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde 1997 wlis 12  
seqtembers  
2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
IV. saqmis calkeuli garemoebebi  
a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba  
1. ganmcxadebelTa dakaveba  
2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze  
3. patimroba tiraspolis policiis mTavari sammarTvelos winaswari  
gamoZiebis  
samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi  
4. ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi da msjavrdeba  
izolatorSi  
da  
cixeSi  
gadayvana  
sasamarTlo  
b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdgom ganviTarebuli movlenebi, b-ni  
ilaSkus gaTavisufleba  
g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg  
1. patimrobis pirobebi  
2. arasaTanado mopyroba  
d. 2001 wlis maisamde ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebiT  
gadadgmuli nabijebi  
e. 2001 wlis 5 maiss b-ni ilaSkus gaTavisufleba  
v.  
2001  
wlis  
maisis  
Semdeg  
ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebiT gadadgmuli nabijebi  
z. saerTaSoriso Tanamegobrobis reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da  
patimrobasTan dakavSirebiT  
V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli kanonmdebloba da Sesabamisi  
SeTanxmebebi  
samarTali  
I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?  
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi  
1. moldovis mTavroba  
2. ruseTis federaciis mTavroba  
3. ganmcxadeblebi  
4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
(a)  
(b)  
`iurisdiqciis~ cneba  
saxelmwifos pasuxismgebloba araswor qmedebasTan mimarTebaSi  
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba  
3. pozitiur valdebulebaTa cneba  
4. ganaxorciela Tu ara moldovam pozitiuri valdebulebebi?  
II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?  
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi  
1. ruseTis federaciis mTavroba  
2. moldovis mTavroba  
3. ganmcxadeblebi  
4. procesSi mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba  
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde  
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
III. iurisdiqcia ratione temporis  
a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari  
b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlebTan dakavSirebuli saCivrebi  
g. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlTan dakavSirebuli saCivari  
d. b-ni ilaSkus saCivari konvenciis me-2 muxlTan dakavSirebiT  
IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva  
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi  
b. sasamarTlos Sefaseba  
V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva  
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi  
(a) b-ni ilaSku  
(b) sxva sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba patimrobis  
periodSi  
(i) b-ni ivantoSi  
(ii) b-no leSko da b-ni petrov-popa  
VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva  
VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva  
VIII. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva  
IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva  
X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba  
a. zarali  
b. Rirebuleba da gadaxdili Tanxebi  
g) sauravi  
moqmedi debulebebi  
mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli azri, romelsac  
SeuerTdnen mosamarTleebi resi, birsani da fura-sandstromi  
mosamarTle resis nawilobriv gansxvavebuli azri  
mosamarTle ser nikolas bratcas gansxvavebuli azri, romelsac  
SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomasseni da pantiru  
mosamarTle lukaidesis nawilobriv gansxvavebuli azri  
mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri  
danarTi  
adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlo Seikriba didi palatis saxiT  
Semdeg mosamarTleTa SemadgenlobiT:  
b-ni l. vildhaberi, Tavmjdomare,  
b-ni c. l. rozakisi,  
b-ni J.-p. kosta  
b-ni g. resi,  
ser nikolas bratca  
b-ni l. lukaidesi  
b-ni i. kabral bareto  
q-ni f. tulkensi  
b-ni k. birsani  
b-ni j. kasadevali  
b-ni b. zupanCiCi  
b-ni j. hedigani  
q-ni v. tomasseni  
b-ni t. pantiru  
b-ni e. levitsi  
b-ni a. kovleri  
q-ni e. fura-sandstromi, mosamarTleebi  
da b-ni p. j. mahoni, registratori.  
imsjela ra ganmartoebiT 2002 wlis 23 ianvars, 26 Tebervals da 11  
seqtembers, 2003 wlis 8 oqtombersa da 2004 wlis 7 maiss,  
sasamarTlos gamoaqvs winamdebare ganaCeni, romelic miRebuli iqna 2004  
wlis 7 maiss.  
Sesavali  
1. saqme momdinareobs ganacxadidan (#48787/99), romelic warmodgenili iqna  
moldovis respublikisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg adamianis  
uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis konvenciis (`konvencia~) 34-e  
muxlis Sesabamisad moldovis oTxi moqalaqis: b-ni ilie ilaSkus, b-ni  
aleqsandre leSkos, b-ni andrei ivantoSisa da b-ni tudor petrov-popas  
(`ganmcxadeblebi~) mier 1999 wlis 5 aprils.  
2. ganacxadi ZiriTadad exeba `moldovis dnestrispireTis respublikis~  
(`mdr~) xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul qmedebebs. `mdr~  
aris moldovis regioni, romelmac gamoacxada damoukidebloba 1991 wels,  
magram ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.  
3. ganmcxadeblebis mtkicebiT, isini msjavrdebulni iqnen dnestrispireTis  
sasamarTlos mier, romelic ar SeiZleba CaiTvalos kompetenturad me-6  
muxlis  
miznebisaTvis.  
ganmcxadeblebis  
mtkicebiT,  
maT  
xeli  
ar  
miuwvdebodaT samarTlian sasamarTlo ganxilvaze, rac ewinaaRmdegeba  
konvenciis me-6 muxls, xolo maTi msjavrdebis Semdeg maT CamoarTves  
kuTvnili nivTebi pirveli damatebiTi oqmis pirveli muxlis moTxovnaTa  
darRveviT. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom dnestrispireTSi maTi  
patimroba ar iyo kanonieri, arRvevda me-5 muxlis moTxovnebs, xolo maTi  
patimrobis pirobebi ewinaaRmdegeboda konvenciis me-3 da me-8 muxlebs.  
damatebiT b-ni ilaSku amtkicebda konvenciis me-2 muxlis darRvevas im  
faqtis safuZvelze, rom mas sikvdiliT dasja hqonda Sefardebuli.  
ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovis xelisuflebis organoebi  
konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelni iyvnen im uflebebis darRvevisaTvis,  
romlebic  
gaTvaliswinebulia  
amave  
konvenciaSi,  
radgan  
maT  
ar  
ganaxorcieles Sesabamisi RonisZiebebi darRvevaTa aRmofxvris mizniT.  
isini aseve amtkicebdnen, rom pasuxismgebloba unda dakisreboda ruseTis  
federaciasac, im mizezis gamo, rom dnestrispireTis teritoria iyo da  
rCeba ruseTis de facto kontrolis qveS, radgan ruseTis jarebi da samxedro  
aRWurviloba ganTavsebulia am teritoriaze da ruseTis federacia  
axorcielebs separatistuli reJimis savaraudo mxardaWeras.  
bolos ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovam da ruseTis federaciam  
xeli SeuSales maT evropuli sasamarTlos winaSe individualuri  
ganacxadis wardgenaSi da, aqedan gamomdinare, daarRvies konvenciis 34-e  
muxli.  
procedura  
1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba  
4. ganacxadi gadaeca sasamarTlos yofil 1-l seqcias (sasamarTlos  
reglamentis 52-e muxlis 1-li punqti). pirvelma seqciam mopasuxe  
saxelmwifoebs ganacxadis Sesaxeb acnoba 2000 wlis 4 ivliss. werilobiTi  
komentarebi arsebiT ganxilvaze daSvebasTan dakavSirebiT warmodgenili  
iqna 2000 wlis 24 oqtombers moldovis mTavrobis mier, 2000 wlis 14  
noembers  
ruseTis  
mTavrobis  
mier,  
xolo  
2001  
wlis  
2
ianvars  
ganmcxadeblebis mier.  
5. 2001 wlis 20 marts pirveli seqciis palatam iurisdiqcia gadasca did  
palatas, amasTanave, arc erT mxares ar ganucxadebia pretenzia  
iurisdiqciis gadacemasTan dakavSirebiT (konvenciis 30-e da sasamarTlos  
reglamentis 72-e muxlebi).  
6. didi palatis Semadgenloba ganisazRvra konvenciis 27-e muxlis me-2 da  
me-3 punqtebisa da reglamentis 24-e muxlis Sesabamisad. saboloo  
msjelobis Sedegad b-nma i. kabral baretom da b-nma b. zubanCiCma,  
saTadarigo mosamarTleebma, Secvales b-ni l. ferari bravo da b-ni. j.  
makarCuki, romlebsac ar SeeZloT monawileoba mieRoT saqmis Semdgom  
ganxilvaSi (reglamentis 24-e muxlis me-3 punqti).  
7. 2001 wlis 4 ivlisis gadawyvetilebiT didma palatam 2001 wlis 6 ivniss  
dasaSvebobasTan dakavSirebiT gamarTuli mosmenis Semdgom (reglamentis  
54-e muxlis me-4 punqti) ganacxadi arsebiT ganxilvaze daSvebulad  
gamoacxada. mosmenaze moldovis mTavrobam ganacxada, rom mas surda ukan  
gaetana 2000 wlis 24 oqtombers wardgenili werilobiTi komentarebi, im  
nawilSi mainc, romelic exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas.  
dasaSvebobasTan dakavSirebul gadawyvetilebaSi sasamarTlom daadgina,  
rom sakiTxi imis Taobaze, SesaZlebeli iyo Tu ara moldovisa da ruseTis  
federaciis pasuxismgeblobisa da iurisdiqciis sakiTxebis arseboba  
konvenciis Tanaxmad da gaaCnda Tu ara sasamarTlos iurisdiqcia ratione  
temporis, raTa ganexila saCivrebi, mWidrod iyo dakavSirebuli saqmis  
arsebiT mxaresTan, da amitom aRniSnuli sakiTxebisa da arsebiTi mxaris  
ganxilva gaerTianebuli iqna.  
2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba  
(a) mxareTa werilobiTi komentarebi  
8. mas Semdeg, rac ganacxadi arsebiT ganxilvaze iqna daSvebuli, orive  
mxarem _ ganmcxadeblebma da moldovisa da ruseTis mTavrobebma _  
warmoadgines  
komentarebi  
saqmis  
arsebiT  
mxaresTan  
dakavSirebiT:  
moldovis mTavrobam 2001 wlis 12 noembersa da 2002 wlis 28 ianvars,  
ruseTis mTavrobam 2001 wlis 8 dekembers, xolo ganmcxadeblebma 2001 wlis  
27 seqtembers, 2, 4, 12 da 16 noembers.  
komentarebi aseve warmoadgina rumineTis mTavrobam, romelic sasamarTlos  
Tavmjdomarem moiwvia samarTalwarmoebaSi mesame mxared CasarTavad  
marTlmsajulebis jerovnad ganxorcielebis interesebidan gamomdinare  
(konvenciis 36-e muxli da sasarTlos reglamentis 61 muxlis me-2 da me-3  
punqtebi). mxareebma warmoadgines pasuxebi (reglamentis 61-e muxlis me-5  
punqti). mxared CarTvis moTxovna iqna warmodgenili aseve q-ni liudmila  
gusaris mier, romelic iyo samoqalaqo mxare im samarTalwarmoebis dros,  
romlis Sedegadac ganmcxadeblebs msjavri daedoT `mdr-s uzenaesi  
sasamarTlos~ mier. didi palatis Tavmjdomarem uari ganacxada xsenebuli  
qalbatonis mxared CarTvaze.  
9. mowmeTa Cvenebebis Semdgom (ix. winamdebare ganaCenis me-12 - me-15 punqtebi)  
Tavmjdomarem mxareebs SesTavaza, waredginaT saboloo komentarebi  
yvelaze gvian 2003 wlis 1 seqtembrisaTvis. mas Semdeg, rac Tavmjdomarem  
uaryo  
ruseTis  
mTavrobis  
Txovna  
gadavadebasTan  
dakavSirebiT,  
sasamarTlom miiRo mxareTa komentarebi zemoxsenebul dRes.  
10. 2004 wlis 12 ianvars didi palatis Tavmjdomarem gadawyvita, moewvia  
mxareebi reglamentis 39-e muxlis Tanaxmad, raTa maT gadaedgaT nabijebi  
da uzrunveleyoT, rom b-ni ivantoSi, romelic SimSilobda 2003 wlis 28  
dekembris Semdeg, patimrobaSi yofiliyo iseT pirobebSi, romlebic  
Sesabamisi iqneboda konvenciiT garantirebul mis uflebebTan. mxareebi  
moiwvies reglamentis 24-e muxlis me-2a puqntis Sesabamisad, raTa  
waredginaT  
informacia  
droebiTi  
RonisZiebis  
ganxorcielebasTan  
dakavSirebiT. b-ni ivantoSis warmomadgenelma, b-nma v. gribinceam, da  
moldovis mTavrobam warudgines sasamarTlos informacia 2004 wlis 24 da  
26 ianvriT daTariRebuli werilebiT.  
11. 2004 wlis 15 ianvars sasamarTlos Tavmjdomarem gadawyvita, 39-e muxlis  
Sesabamisad daevaldebulebina b-ni ivantoSi, Seewyvita SimSiloba. 2004  
wlis 24 ianvars b-ni ivantoSis warmomadgenelma acnoba sasamarTlos, rom  
misma klientma 2004 wlis 15 ianvars Sewyvita SimSiloba.  
(b) mowmeTa mosmena  
12. imisaTvis, rom naTeli mohfenoda calkeul sadavo sakiTxebs, kerZod,  
iyvnen Tu ara moldova da/an ruseTi pasuxismgebelni savaraudo  
darRvevebisaTvis, sasamarTlom adgilze miavlina sagamoZiebo misia  
konvenciis 38-e muxlis 1-li (a) punqtisa da reglamentis 42-e muxlis me-2  
punqtis (maSindeli versiiT) Sesabamisad. sasamarTlos gamoZieba mimarTuli  
iyo faqtebisaTvis naTelis mofenisaken, raTa SesaZlebeli gamxdariyo imis  
gansazRvra, gaaCndaT Tu ara moldovas an ruseTis federacias iurisdiqcia  
dnestrispireTSi arsebul situaciaze, urTierTobebze dnestrispireTsa da  
moldovasa da ruseTis federacias Soris da aseve ganmcxadebelTa  
patimrobis pirobebze.  
sasamarTlom daniSna 4 delegati, b-ni g. resi, ser nikolas bratca, b-ni j.  
kasadevali da b-ni e. levitsi, romlebmac moismines mowmeTa Cvenebebi  
kiSiniovsa da tiraspolSi 2003 wlis 10-dan 15 martamde. kiSiniovSi mowmeTa  
Cvenebebis mosmena ganxorcielda moldovaSi euTo-s StabbinaSi, romelmac  
didi daxmareba aRmouCina sasamarTlos Cvenebebis mosmenis organizebaSi.  
tiraspolSi  
sasamarTlos  
delegatebma  
Cvenebebi  
moismines  
ganmcxadeblebisagan da dnestrispireTSi tiraspolis me-3 sapyrobilis  
sxva patimrebisagan, aseve mowmeebisagan, romlebic miekuTvnebodnen ruseTis  
federaciis SeiaraRebul Zalebs moldovis dnestrispireTis regionSi  
ruseTis operatiuli danayofis (`rod~) StabbinaSi.  
13. saerTo jamSi, delegatebma moismines Cveneba 43 mowmisagan, romlebic  
gamoZaxebulni iyvnen mxareebisa da sasamarTlos mier. delegaciis  
xelmZRvanelma gasca nebarTva imasTan dakavSirebiT, rom sami mowmis  
vinaoba anonimuri yofiliyo da, Sesabamisad, maTi vinaoba aRiniSna X-iT, Y-  
iTdaZ-iT.  
14. Svidi sxva mowme, romlebic gamoZaxebulni iyvnen delegatebis winaSe  
Cvenebebis misacemad, ar gamocxaddnen. mosmenebis damTavrebis Semdeg,  
delegatebis moTxovniT, mxareebma warmoadgines werilobiTi ganmartebebi  
xsenebuli mowmeebis gamoucxadeblobasTan mimarTebaSi da im nabijebis  
Sesaxeb, romlebic ukavSirdeboda am mowmeebisaTvis uwyebis gadacemas.  
ar gamocxaddnen Semdegi mowmeebi: olga Capatina, romelic mosmenis win  
saavadmyofoSi iqna moTavsebuli mas Semdeg, rac Tavs daesxnen, vladimir  
gorbovi da mixail bergmani, romlebsac mopasuxe mTavroba ver  
daukavSirda, petru godiaCi, romlis gamoucxadeblobac aranairad ar iqna  
axsnili, valeri pasati, romelic ar imyofeboda moldovis teritoriaze,  
da valeriu muravsCi da petru tabuika, romlebmac ar axsnes  
gamoucxadeblobis mizezebi.  
sasamarTlom wuxili gamoTqva im faqtTan dakavSirebiT, rom Cvenebis  
misacemad ar gamocxadda meTauri bergmani da, misi maRali Tanamdebobidan  
gamomdinare, Znelad dasajereblad miiCnia, rom SeuZlebeli iyo masTan  
dakavSireba delegatebisaTvis Cvenebis misacemad gamoZaxebis mizniT.  
sasamarTlo itovebs uflebas, gamoitanos Sesabamisi daskvnebi am mowmis  
Cvenebis ararsebobis safuZvelze.  
15. delegatebis winaSe gamocxadebul mowmeTa siisa da maTi Cvenebebis  
reziumes  
moZieba  
SesaZlebelia  
winamdebare  
ganaCenis  
danarTSi.  
delegatebisaTvis micemuli mowmeTa Cvenebebis xmovani Canawerebi aseve  
warmodgenili iqna sasamarTlo registraturis mier da Setanilia saqmis  
masalebSi.  
(g) dokumenturi mtkicebulebebi  
16. mxareTa komentarebsa da mowmeTa gancxadebebTan erTad sasamarTlom  
mxedvelobaSi miiRo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi mxareTa  
da dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili mravali  
dokumenti: werili b-ni ilaSkusagan; b-ni ivantoSis gancxadebebi da  
werilebi; moldovis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili  
dokumentebi,  
romlebic  
exeboda  
ganmcxadebelTa  
dakavebasa  
da  
patimrobasTan dakavSirebul gamoZiebas; mowmeTa, maT Soris, olga  
Capatinasa da petru godiaCis werilobiTi Cvenebebi; dokumentebi, romlebic  
exeboda ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoebas `mdr-s uzenaes  
sasamarTloSi~  
dakavSirebuli  
da  
b-ni  
ilaSkus  
`Sewyaleba~;  
da  
dnestrispireTTan  
federaciis  
dokumentebi  
moldovisa  
ruseTis  
administraciuli organoebisagan; sagazeTo amonaridebi politikosebis  
gancxadebebTan da ruseTis federaciis sxvadasxva oficialuri pirebis  
mier gakeTebul gancxadebebTan dakavSirebiT; oficialuri dokumentebi,  
romlebic exeboda ruseTis federaciis samxedro Zalebis ganTavsebas  
dnestrispireTSi da dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas, maT Soris,  
xelSekrulebebi da SeTanxmebebi moldovasa da dnestrispireTsa da  
ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris da videokasetebi  
dnestrispireTSi mimdinare brZolebisa da arsebuli situaciis Sesaxeb.  
17. sasamarTlom aseve gaiTvaliswina kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT  
`mdr-is iusticiis saministros~ mier warmodgenili garkveuli dokumentebi,  
kerZod, ganmcxadebelTa samedicino istoria da monacemebi, romlebic  
asaxavdnen vizitebsa da patimrebis mier sapyrobileSi amanaTebis miRebas.  
mopasuxe mTavrobebma aseve warmoadgines dokumentebi im komisiidan,  
romelic  
pasuxismgebeli  
iyo  
1992  
wlis  
21  
ivlisis  
SeTanxmebis  
zedamxedvelobaze (`Sereuli sakontrolo komisia~).  
18. da bolos, iseTi saerTaSoriso organizaciebidan, rogoric aris euTo,  
wamebis sawinaaRmdego komiteti (CPT), evropis sabWos saparlamento  
asamblea,  
evropis  
sabWos  
adamianis  
uflebaTa  
komisari  
da  
parlamentTaSorisi gaerTianebis mmarTveli sabWo, sasamarTlom moipova  
dokumentebi,  
romlebic  
exeboda  
dnestrispireTsa  
da  
iq  
myof  
ganmcxadeblebs.  
faqtebi  
I. ganmcxadeblebi  
19. ganmcxadeblebi, moldovis moqalaqeni im droisaTvis, rodesac  
ganacxadi warmoadgines, dabadebulni iyvnen 1952, 1955, 1961 da 1963 wlebSi  
Sesabamisad. im droisaTvis, rodesac maT ganacxadi warmoadgines, isini  
imyofebodnen patimrobaSi moldovis dnestrispireTis nawilSi.  
20. miuxedavad imisa, rom patimrobaSi imyofeboda, b-ni ilaSku 1994 wlidan  
2000 wlamde orjer iqna arCeuli moldovis parlamentSi. rogorc  
parlamentis wevri, igi daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento  
asambleaSi moldovis delegaciis wevrad. 2000 wlis 4 oqtombers b-nma  
ilaSkum miiRo rumineTis moqalaqeoba. 2000 wlis dekemberSi igi arCeuli  
iqna rumineTis parlamentis senatSi da rogorc rumineTis parlamentis  
wevri daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento asambleaSi.  
21. b-ni leSko da b-ni ivantoSi rumineTis moqlaqeebi 2001 wels gaxdnen.  
22. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis 5 maiss; amis Semdeg igi  
cxovrobs buqarestSi. meore da mesame ganmcxadeblebis sacxovrebeli  
mdebareobs kiSiniovSi (moldova), meoTxe ganmcxadebeli ki cxovrobs  
tiraspolSi  
(dnestrispireTi,  
moldova).  
amJamad  
samive  
imyofeba  
patimrobaSi tiraspolSi.  
23. im faqtis gaTvaliswinebiT, rogorc amas ganmcxadeblebi amtkiceben,  
rom maTTvis SeuZlebeli iyo, pirdapir miemarTaT sasamarTlosaTvis,  
ganacxadi warmodgenili iqna maTi meuRleebis _ q-ni nina ilaSkus, q-ni  
tatiana  
leSkosa  
d
q-ni  
evdokia  
ivantoSis  
mier,  
aseve  
meoTxe  
ganmcxadeblis dis, q-ni raisa petrov-popas mier.  
24. meore ganmcxadebeli sasamarTlos winaSe b-ni a. tanases, kiSiniovis  
advokatTa kolegiis wevris, mier iyo warmodgenili. danarCeni  
ganmcxadeblebi warmodgenilni iyvnen b-ni c. dinus, buqarestis advokatTa  
kolegiis wevris, mier mis sikvdilamde 2002 wlis dekemberSi. 2003 wlis  
ianvris Semdeg maT warmoadgenda b-ni v. gribincea, kiSiniovis advokatTa  
kolegiis wevri.  
II. faqtebis dadgena  
25. imisaTvis, rom daedgina faqtebi, sasamarTlo daeyrdno dokumentur  
mtkicebulebebs, mxareTa komentarebs da mowmeTa Cvenebebs, romlebic  
micemuli iqna adgilze, kiSiniovsa da tiraspolSi.  
26. faqtebis dadgenis mizniT mtkicebulebaTa Sefasebisas sasamarTlo  
Tvlis, rom mniSvnelovania Semdegi komponentebi:  
(i) werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas sasamarTlo  
zogadad iyenebda princips `gonivrul eWvs miRma~ rogorc mtkicebis  
moTxovnil  
standarts.  
aseTi  
mtkiceba  
SesaZloa  
gamomdinareobdes  
sakmarisad dasabuTebuli, aSkara da Tanmxvedri daskvnebis Tanaarsebobidan  
an faqtis erTmniSvnelovani prezumfciidan, amasTanave, mxareTa moqmedeba  
sasamarTlos mier mtkicebulebebis mopovebis mcdelobasTan mimarTebaSi,  
SesaZloa, warmoadgendes komponents, romelic mxedvelobaSi miiReba (ix.  
mutatis mutandis saqmeze Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18 ianvars  
gamotanili ganaCeni, seria A #25, gv. 64-65, punqti 161, da Salman v. Turkey [GC],  
#. 21986/93, punqti 100, ECHR 2000-VII).  
(ii) rac Seexeba delegatebis mier mopovebul Cvenebebs, sasamarTlom icis im  
siZneleebis Sesaxeb, romlebic SesaZloa warmoiSvas aseTi Cvenebebis  
Sefasebisas, radgan isini mopovebulia Tarjimnis meSveobiT: amitomac  
sasamarTlom gansakuTrebuli yuradReba dauTmo delegatebisaTvis mowmeTa  
mier micemuli Cvenebebis mniSvnelobas. sasamarTlom aseve icis, rom Zalian  
bevri Sesabamisi faqti exeba im movlenebs, romlebsac adgili hqonda  
daaxloebiT 10 wlis win bundovan da Zalin rTul viTarebaSi, rac  
burusiT  
moculs  
xdis  
warmodgenas  
zusti  
TariRebisa  
Tu  
sxva  
mniSvnelovani detalebis Sesaxeb. sasamarTlos ar miaCnia, rom TviT es  
faqti wamoWris mowmeTa Cvenebebis WeSmaritebaSi eWvis Setanis safuZvels.  
(iii) im SemTxvevaSi, rodesac saxezea faqtebis urTierTsawinaaRmdego  
aRwera, sasamarTlo awydeba iseTive siZneles, rogorc pirveli instanciis  
sasamarTlo faqtebis dadgenisas, da yuradReba maxvidleba, magaliTad, im  
faqtze, rom mas ar gaaCnia pirdapiri da detaluri codna da informacia  
regionSi arsebuli pirobebis Sesaxeb. ufro metic, sasamarTlos ar gaaCnia  
uflebamosileba,  
aiZulos  
mowme  
gamocxaddes.  
winamdebare  
saqmeSi  
gamoZaxebuli 51 mowmidan Svidi ar gamocxadda delegatebis winaSe.  
Sesabamisad, faqtebis dadgenasTan dakavSirebiT potenciurad mniSvnelovani  
Cvenebebis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo siZnelis winaSe dadga.  
27. mxareTa daxmarebiT sasamarTlom adgilze warmarTa gamoZieba, romlis  
mimdinareobis periodSic moismina Semdegi 43 mowmis Cveneba:  
(a) ganmcxadeblis dakavebis, msjavrdebisa da patimrobis calkeul  
garemoebebTan dakavSirebiT ganmcxadeblebis, q-ni tatiana leSkosa da q-ni  
evdokia ivantoSis, meore da mesame ganmcxadebelTa meuRleebis, q-ni raisa  
petrov-popas, meoTxe ganmcxadeblis dis Cvenebebi; aseve b-ni Stefan  
uritus, romelic patimrobaSi imyofeboda 1992 wels ganmcxadeblebTan  
erTad; b-ni konstantin tibirnas, eqimis, romelmac gasinja ganmcxadeblebi  
1995-97 wlebSi, rodesac isini patimrobaSi imyofebodnen tiraspolsa da  
hlinaiaSi, Cvenebebi, b-ni vladimir golovaCevis, tiraspolis me-2  
sapyrobilis mmarTvelis, b-ni Stefan tCerbebCiCis, 1992-dan 2001 wlamde  
hlianias sapryobilis mmarTvelis, b-ni sergei kotovois, hlinaias cixis  
mmarTvelis, b-ni efim samsonovis, `mdr~-is cixis samedicino samsaxuris  
direqtoris, da b-ni vasili semenCukis, 1995 wlidan hlinaias eqimis  
Cvenebebi.  
(b) moldovis mxridan ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT  
ganxorcielebul RonisZiebebze da moldovas, ruseTsa da dnestrispireTs  
Soris arsebul urTierTobebze Cvenebebi misces sxvadasxva moldovelma  
Tanamdebobis pirebma da politikosebma: b-nma dumitru postovanma,  
moldovis generalurma prokurorma 1990 wlidan 1998 wlis ivlisamde, b-nma  
valeriu Catanma, moldovis generalurma prokurorma 1998 wlis 31  
ivlisidan 1999 wlis 29 ivlisamde, b-nma vasile rusum, moldovis  
generalurma prokurorma 2001 wlis 18 maisis Semdgom, b-nma vasile  
sturcam, generaluri prokuroris moadgilem 1990 wlidan 1994 wlamde da  
iusticiis ministrma 1994 wlidan 1998 wlamde, Z-m, moldovis mTavrobis  
yofilma ministrma, b-nma viqtor vierum, iusticiis ministris moadgilem  
2001 wlis Semdgom, X-ma, moldovis yofilma maRali Tanamdebobis pirma, b-  
nma mirCa snegurma, moldovis prezidentma 1990-96 wlebSi, b-nma aleqsandru  
moSanum, moldovis parlamentis Tavmjdomarem 1990-92 wlebSi, Y-ma, yofilma  
moldovelma diplomatma, b-nma andrei sanghelma, moldovis premier-  
ministrma 1992-97 wlebSi; b-nma anatoli plugarum, moldovis uSiSroebis  
ministrma 1991-92 wlebSi, b-nma nikolai petricam, moldovis armiis  
generalma 1992-93 wlebSi, b-nma andrei Stratanma, sabaJos yofilma  
ufrosma,  
b-nma  
vladimir  
moloJenma,  
sainformacio  
teqnologiaTa  
departamentis direqtorma, b-nma ion kostancma, Tavdacvis ministrma 1991-92  
wlebSi, b-nma valentine seredam, moldovis sasjelaRsrulebiTi samsaxuris  
direqtorma, b-nma viqtor berlinSiCma, moldovis parlamentis wevrma 1990-94  
wlebSi, b-nma konstantin obrokma, premier-ministris moadgilem 1991-92  
wlebSi da prezidentis mrCevelma 1993-96 wlebSi, b-nma mixail sidorovma,  
moldovis parlamentis wevrma, da pavel kreangam, moldovis Tavdacvis  
ministrma 1992-97 wlebSi.  
(g) rod-is da ruseTis federaciis samSvidobo Zalebisa da am SenaerTebis  
jariskacebis moldovis dnestrispireTSi yofnasTan dakavSirebiT Cveneba  
misces: generalma boris sergeevma, rod-is sardalma, polkovnikma  
aleqsandre verguzma, rod-is xelmZRvanelma oficerma, vice-polkovnikma  
vitalius rodzaeviCusma, rod-is xelmZRvaneli jgufis yofilma wevrma,  
polkovnikma anatoli zverevma, moldovis dnestrispireTis regionSi  
ruseTis samSvidobo Zalebis sardalma, vice-polkovnikma boris levitskim,  
rod-Tan arsebuli samxedro tribunalis Tavmjdomarem, vice-polkovnikma  
valeri Samaevma, rod-is samxedro prokurorma, da vasili timoSenkom, me-14  
armiisa da rod-is yofilma samxedro prokurorma.  
III. saqmis winmswrebi zogadi movlenebi  
a. ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTis konfliqti dnestrispireTis  
gamoyofasTan dakavSirebiT  
1. ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldovis damoukidebloba  
28. moldaveTis sabWoTa socialisturi respublika, romelic Seiqmna ssrk-s  
umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT 1940 wlis  
2
agvistos, daarsda  
besarabiis nawilze, romelic CamoeWra rumineTs 1940 wlis 28 ivniss ssrk-  
germanias Soris dadebuli molotov-ribentropis paqtis Semdgom (xsenebul  
teritoriaze mcxovrebTa umetesoba ruminulad metyvelebda), da ukrainis  
dnestris (ssrk) marcxena sanapiroze  
-
dnestrispireTSi, romelic  
moldaveTis sabWoTa socialistur respublikas gadaeca 1940 wels da  
dasaxlebulia mosaxleobiT, romlis lingvisturi Semadgenloba 1989  
wlisaTvis sajarod xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad iyo 40%  
moldovuri, 28% ukrainuli, 24% rusuli da 8% sxva. rusuli gaxda axali  
sabWoTa respublikis saxelmwifo ena. sazogadoebriv cxovrebaSi sabWoTa  
xelisuflebis  
organoebma  
daaweses  
rusuli  
Srifti  
ruminuli  
damwerlobisaTvis, romelic gaxda `moldovuri~ da daikava meore adgili  
rusulis Semdeg.  
29. 1989 wlis seqtemberSi moldaveTis ssr-is umaRlesma sabWom miiRo ori  
kanoni,  
romlebiTac  
Semoitana  
laTinuri  
anbani  
damwerlobiTi  
ruminulisaTvis (moldovuri) da xsenebuli ena gamoacxada pirvel  
oficialur enad rusulis nacvlad.  
1990 wlis 27 aprils umaRlesma sabWom miiRo axali samferovani (wiTeli,  
yviTeli da lurji) droSa moldovuri gerbiT da erovnuli himni,  
romelic im droisaTvis igive iyo, rac ruminuli. 1990 wlis ivnisSi,  
sabWoTa kavSirSi mimdinare avtonomiuri da damoukideblobis moZraobis  
pirobebSi, moldaveTis sabWoTa socialisturma respublikam miiRo axali  
saxeli, moldovis sabWoTa socialisturi respublika. man damoukidebloba  
gamoacxada 1990 wlis 23 ivniss (1994 wlis 10 ivnisis euTo-s sainformacio  
dokumenti – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna).  
1991 wlis 23 maiss moldavis sabWoTa socialisturma respublikam  
gadairqva saxeli moldovis respublikad.  
30. 1990 wlis 2 seqtembers gamocxadebuli iqna `moldovis dnestrispireTis  
respublika~ (`mdr~). 1991 wlis 25 agvistos `mdr-is umaRlesma sabWom~ miiRo  
`mdr~-is damoukideblobis deklaracia.  
`mdr~ dRemde ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.  
31. 1991 wlis 27 agvistos moldovis parlamentma miiRo moldovis  
respublikis  
damoukideblobis  
deklaracia.  
saxelmwifos  
teritoria  
moicavda dnestrispireTsac. im droisaTvis moldovis respublikas ar  
hyavda Tavisi armia da armiis Seqmnis pirveli mcdeloba ganxorcielda  
ramdenime Tvis Semdeg. moldovis parlamentma TxovniT mimarTa ssrk-s  
mTavrobas, `dawyebuliyo molaparakeba moldovis mTavrobasTan, raTa bolo  
moReboda moldovis ukanono okupacias da moldovis teritoriidan  
gayvaniliyo sabWoTa jarebi~.  
32. moldovis respublikis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg sabWoTa  
kavSiris Tavdacvis saministros odesis olqis me-14 armia (`me-14 armia~),  
romlis Stabbinac 1956 wlis Semdeg kiSiniovSi mdebareobda, rCeboda  
moldovis teritoriaze. miuxedavad amisa, 1990 wlidan moyolebuli  
dafiqsirebuli iqna aRWurvilobis farTomasStabiani gadaadgilebebi:  
sxvadasxva gadazidvebs Soris aRiniSna aRWurvilobis didi odenobiT  
gatana moldovis teritoriidan.  
33. 1991 wlis ganmavlobaSi me-14 armia Sedgeboda ramdenime aTasi  
jariskacisgan,  
saxmeleTo  
SenaerTebisgan,  
artileriisgan  
(haersawinaaRmdego sistemebi), javSanmanqanebisa da sahaero xomaldebisgan  
(maT Soris, TviTmfrinavebisa da damrtymeli Sveulmfrenebisagan) da  
gaaCnda sabrZolo masalebis sawyobebi, maT Soris, evropaSi erT-erTi  
yvelaze didi sawyobi kolbasnaSi, dnestrispireTSi.  
34. me-14 armiis SeiaraRebasTan erTad, SeiaraRebis sawyobi gaaCnda  
`dosaafsac~ (`keTili nebiT Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da  
flotis daxmarebisaTvis~ _ ДОСААФ Добровольное Общество Содействия Армии,  
Авиации и Флоту), saxelmwifo organizacias, romelic Seiqmna 1951 wels da  
ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze, raTa moemzadebina samoqalaqo  
pirebi omisaTvis.  
moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg `dosaafis~ aRWurviloba,  
romelic ganTavsebuli iyo qveynis im teritoriaze, romelsac moldovis  
mTavroba akontrolebda, gadavida mTavrobis xelSi, xolo darCenili  
aRWurviloba, romelic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, gadavida  
dnestrispireTis separatistebis xelSi.  
35. 1991 wlis  
umaRlesma sabWom~  
6
seqtembers `moldovis dnestrispireTis respublikis  
gamosca brZaneba, romlis Tanaxmadac yvela  
dawesebuleba, kompania, organizacia, miliciis SenaerTebi, prokuraturebi,  
marTlmsajulebis organoebi, suk-is SenaerTebi da dnestrispireTSi  
mdebare sxva samsaxurebi, garda sabWoTa SeiaraRebuli Zalebis sajariso  
SenaerTebisa, gadadioda `dnestrispireTis respublikis~ iurisdiqciaSi.  
oficrebs, Tadarigis oficrebsa da sajariso SenaerTebis sxvadasxva  
Tanamdebobis pirebs ebrZanaT, `gamoeCinaT samoqalaqo solidaroba da  
Tavdacvis mobilizeba dnestrispireTis muSebTan erTad moldovis SeWris  
SemTxvevaSi~.  
36. 1991 wlis 18 seqtembers `dnestrispireTis sabWoTa socialisturi  
respublikis umaRlesi sabWos Tavmjdomarem~ gadawyvita, dnestrispireTSi  
ganTavsebuli sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi Seeyvana `respublikis~  
iurisdiqciaSi.  
37. 1991 wlis 14 noembris #234-e brZanebulebiT moldovis prezidentma b-nma  
snegurma gamoacxada, rom aRWurviloba, iaraRi, sabrZolo manqanebi,  
samxedro bazebi da sxva qoneba, romelic ekuTvnoda moldovis  
teritoriaze ganTavsebul sabWoTa jarebis SenaerTebs, warmoadgenda  
moldovis respublikis sakuTrebas.  
38. 1991 wlis 8 dekembers belorusiam, ruseTis federaciam da ukrainam  
xeli moaweres minskis SeTanxmebas, romliTac daafiqsires sabWoTa  
kavSiris  
arsebobis  
Sewyveta  
da  
damoukidebel  
saxelmwifoTa  
Tanamegobrobis (dsT – ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti) Seqmna.  
39. 1991 wlis 21 dekembers ssrk-s 11-ma wevrma saxelmwifom, maT Soris,  
moldovam da ukrainam, xeli moaweres alma-atis deklaracias, romelic  
adasturebda da afarToebda minskis SeTanxmebas dsT-s SeqmnasTan  
dakavSirebiT. alma-atis deklaracia aseve adasturebda, rom dsT-s SeqmniT  
ssrk-m Sewyvita arseboba, xolo dsT ar warmoadgenda arc saxelmwifos,  
arc zesaxelmwifoebriv gaerTianebas. aseve Seiqmna dsT-is mTavrobaTa  
meTaurTa sabWo da miRebuli iqna mxardaWeris gadawyvetileba ruseTis,  
rogorc ssrk-s memkvidris, statusTan dakavSirebiT gaeTianebuli erebis  
organizaciasa da uSiSroebis sabWoSi da sxva organizaciebSi.  
40. 1992 wlis 30 ianvars moldovis respublika gaxda evropaSi uSiSroebisa  
da TanamSromlobis konferenciis (euTk) wevri. 1992 wlis 2 marts moldova  
miRebuli iqna gaerTianebuli erebis organizaciaSi.  
41. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina, garkveuli  
daTqmebiT, 1991 wlis 21 seqtembers alma-ataSi moldovis prezidentis mier  
xelmowerili moldovis dsT-Si Sesvlis xelSekrulebis ratificireba (ix.  
winamdebare ganaCenis 293-e punqti).  
2. SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)  
42. adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis dros sasamarTlos delegatebis  
winaSe gakeTebulma gancxadebebma daadastura, rom sabrZolo Setakebebs  
namdvilad hqonda adgili (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 64-66 da 69-71;X,  
punqtebi 216, 218 da 220; b-ni sneguri, punqtebi 230 da 238; b-ni mosanu,  
punqtebi 243-45; Y, punqti 254; Z, punqtebi 271 da 277-81; generali patrica,  
punqtebi 296-97 da 299; b-ni kostasi, punqtebi 401, 405-07 da 409; da b-ni  
kreanga, punqtebi 457-60).  
mopasuxe mTavrobebi sadavos ar xdian qvemoT mocemuli informaciis  
namdvilobas, Tumca isini sxvadasxvanairad ganmartaven faqtebs (ix.  
winamdebnare ganaCenis 50-e, 56-e-57-e, me-60, 62-e-64-e punqtebi).  
43. 1989 wlidan moyolebuli moldovis damoukideblobis sawinaaRmdego  
moZraoba daiwyo moldovis samxreTSi (gagauzia) da qveynis aRmosavleTSi  
(dnestrispireTSi).  
44. sabrZolo Setakebebi moxda dnestrispireTis separatistebsa da  
moldovis policias Soris 1990 wlis noemberSi moldovis aRmosavleTSi,  
dubasarisTan, dnestris marcxena sanapiroze.  
45. momdevno TveebSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebma Seqmnes  
SeiaraRebuli SenaerTebi saxelwodebiT `muSaTa razmebi~, romelTa  
bazazec 1991 wels srulad aRWurvili da profesionaluri `respublikis  
gvardia~ Seiqmna (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio dokumenti, 1994  
wlis 10 ivnisi – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna).  
46. ganmcxadeblebi amtkiceben, rom 1991 wlis 19 maiss ssrk-s Tavdacvis  
ministrma ubrZana me-14 armiis sardals, general netkaCovs, gamoeZaxebina  
rezervistebi, raTa Sevsebuliyo me-14 armiis sajariso formirebebi,  
romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, da aRniSnuli jarebi da  
sabrZolo aRWurviloba CaerTo sabrZolo SetakebebSi. igi savaraudod amas  
gamarTlebas uZebnida Semdegi argumentebiT: `gamomdinare iqidan, rom  
dnestrispireTi aris ruseTis teritoria da situacia gauaresda da  
gamwvavda, Cven igi unda davicvaT yvela saSualebiT.~  
47. 1991 wlis 1 dekembers saprezidento arCevnebi – romelic moldovam  
ukanonod gamoacxada – Catarda dnestris marcxena sanapiroze mdebare  
provinciebSi (raionebSi) (dnestrispireTSi). `mdr~-is prezidentad arCeuli  
iqna b-ni igor smirnovi.  
48. 1991 wlis 5 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma gadawyvita, rom  
`moldovis dnestrispireTis respublikaSi ganTavsebuli samxedro  
SenaerTebi, romelTa umetesoba miekuTvneboda odesis samxedro oqls,  
gadascemoda qvemdebareobaSi moldovis dnestrispireTis respublikis  
erovnuli Tavdacvisa da uSiSroebis xelmZRvanels.~ departamentis ufross,  
b-n genadi i. iakovlevs, romelic iyo me-14 armiis sardali (ix. winamdebare  
ganaCenis 53-e punqti), eTxova, ganexorcielebina yvela aucilebeli  
RonisZieba, raTa aRkveTiliyo dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli  
SeiaraRebuli SenaerTebis sakuTrebaSi myofi sabWoTa armiis SeiaraRebis,  
aRWurvilobisa da sxva sakuTrebis gadagzavna-gadacema. xsenebulis mizans  
warmoadgenda  
dnestrispireTis  
separatistuli  
reJimis  
sasikeTod  
dnestrispireTSi arsebuli sabWoTa armiis iaraRis, aRWurvilobisa da  
faseulobis dacva/Senaxva.  
49. 1991 wlis dekemberSi moldovis xelisuflebis organoebma ukrainis  
teritoriaze daakaves general-leitenanti iakovlevi da brali wauyenes  
dnestrispireTis  
SeiaraRebaSi, rac  
separatistebisaTvis  
xorcieldeboda  
daxmarebis  
me-14 armiis  
aRmoCenaSi  
sawyobebidan.  
-
maT  
igi  
gadayvanili iqna moldovis teritoriaze Semdgomi gamoZiebis warmarTvis  
mizniT.  
50. ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-leitenanti iakovlevi dakavebuli  
iqna moldovis xelisuflebis organoebis mier da mas brali wauyenes  
separatistebis SeiaraRebaSi. dakavebis Semdeg man savaraudod gaakeTa  
gancxadebebi, romlebic adasturebda ruseTis federaciis monawileobas  
konfliqtSi da mxardaWeras dnestrispireTisaTvis. xsenebuli Cvenebebi  
Cawerili iqna kasetaze. Tumca, ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-  
leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli iqna moldovis xelisuflebis  
winaSe moskovidan kiSiniovSi swored am mizniT Casuli rusi generlis  
nikolai stoliarovis Suamdgomlobis Sedegad.  
moldovis mTavrobam ar gaakeTa aranairi komentari am sakiTxTan  
dakavSirebiT.  
marTalia, xsenebuls ramdenime mowme amtkicebda (ix. danarTi: b-ni uritu,  
punqti 66; b-ni postovani, punqti 182; Z, punqti 272, da b-ni plugaru, punqti  
286), sasamarTlo ver miiCnevs, rom gonivrul eWvs miRma dadgenili iqna  
general-leitenant  
iakovlevis  
gaTavisufleba  
myofi moldoveli  
sasamarTlom moismina  
dnestrispireTis  
policielebis  
gansxvavebuli  
SeiaraRebuli  
Zalebis tyveobaSi  
gaTavisuflebis  
sanacvlod.  
mosazrebebi general-leitenant iakovlevis gaTavisuflebis Taobaze da  
raime saxis dokumenturi mtkicebulebis gareSe imasTan dakavSirebiT, Tu  
ra moxda gamoZiebis procesSi an rogor gaTavisuflda generali,  
sasamarTlo arc adasturebs da arc uaryofs mowmeTa Cvenebebs, romelTa  
umetesobac, delegatTa azriT, zogadad sarwmuno iyo.  
meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT  
dakiTxuli yvela mowme Tanxmdebod imaSi, rom rusi generali Camovida  
moskovidan  
iakovlevi.  
kiSiniovSi,  
raTa  
gaeTavisuflebina  
general-leitenanti  
Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom  
ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi Suamdgomlobdnen moldovis  
xelisuflebis  
organoebTan  
general-leitenant  
iakovlevis  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.  
51. 1991 wlis bolos da 1992 wlis dasawyisSi sastiki Setakebebi moxda  
dnestrispireTis separatistebis Zalebsa da moldovis uSiSroebis Zalebs  
Soris, ramac Seiwira ramdenime aseuli adamianis sicocxle.  
52. ganmcxadeblebma miuTiTes garkveul faqtebze, romlebic naTlad  
miuTiTebda Setakebebze. xsenebuli faqtebi ar gauxdiaT sadavo mopasuxe  
mTavrobebs  
da  
ar  
gaqarwylebula  
mowmeTa  
CvenebebiT,  
romlebic  
delegatebma sagamoZiebo misiis dros moipoves.  
53. 1991 wlis 6 dekembers, saerTaSoriso Tanamegobrobisa da uSiSroebis  
sabWosaTvis mimarTvisas, moldovis respublikis prezidentma mirCe  
snegurma, moldovis parlamentis Tavmjdomarem aleqsandru moSanum da  
premier-ministrma valeriu muravsCim protesti gamoTqves 1991 wlis 3  
dekembers dnestrispireTis marcxena sanapiroze ganTavsebuli moldovis  
qalaqebis grigoriopolis, dubasaris, slobozias, tirspolisa da ribnitas  
okupaciis winaaRmdeg me-14 armiis mier, romelsac gaurkveveli dRidan  
xelmZRvanelobda  
general-leitenanti  
iakovlevi.  
xelisuflebis  
warmomadgenlebma daadanaSaules ssrk-s xelisuflebis organoebi, kerZod,  
Tavdacvis saministro, xsenebuli moqmedebebis waqezebaSi. me-14 armiis  
jariskacebi daadanaSaules dnestrispireTis separatistebisaTvis samxedro  
aRWurvilobis gacemaSi da iseTi separatistuli SeiaraRebuli razmebis  
organizebaSi, romlebic aterorebdnen samoqalaqo mosaxleobas.  
54. 1991 wlis 26 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma, `mdr-is prezidentma~,  
Seqmna `mdr-is SeiaraRebuli Zalebi~, im sajariso SenaerTebisagan da  
formirebebisagan, romlebic ganTavsebuli iyo `mdr~-is teritoriaze,  
garda im SeiaraRebuli Zalebisa, romlebic Seadgendnen `strategiul  
samSvidobo Zalebs~.  
55. 1992 wlis ianvarSi general-leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli  
iqna me-14 armiis sardlis Tanamdebobidan dsT-is Sereuli Zalebis  
sardlobis mier. 1992 wlis 29 ianvars dsT-s Sereuli Zalebis sardlis  
gadawyvetilebiT general-leitenanti iakovlevi gadacemuli iqna q. odesis  
zRvispireTis (ukraina) samxedro kadrebis biuros gankargulebaSi.  
56. 1991-92 wlebSi, moldovis uSiSroebis ZalebTan Setakebis dros, ssrk-s  
sajariso danayofebi, mogvianebiT ki ruseTis federaciis sajariso  
danayofebi amaragebdnen saWurvliT dnestrispireTis separatistebs da  
Sedegad me-14 armiis kuTvnili mravali sabrZolo aRWurviloba aRmoCnda  
separatistebis xelSi.  
mxareebi ver SeTanxmdnen imasTan dakavSirebiT, Tu rogor aRmoCnda  
xsenebuli iaraRi dnestrispireTis warmomadgenelTa xelSi.  
57. ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armia aiaraRebda separatistebs ori  
gziT: jer erTi, saWurvlis sawyobebi, romlebic ekuTvnoda me-14 armias,  
gaxsnili iyo separatistebisaTvis da, garda amisa, me-14 armiis personali  
araviTar winaaRmdegobas ar uwevda separatistebs, rodesac separatistuli  
miliciis warmomadgenlebi da samoqalaqo pirebi cdilobdnen sabrZolo  
aRWurvilobis miTvisebas. magaliTad, araviTari Zala ar yofila  
gamoyenebuli dnestrispireTis qalebis komitetis winaaRmdeg, romelsac  
galina andreeva xelmZRvanelobda.  
sasamarTlo aRniSnavs rod-is oficris mier micemul ganmartebas (ix.  
danarTi: polkovniki verguzi, punqti 359) qalebisa da bavSvebis mier  
iaraRis Zalismieri gziT miTvisebasTan dakavSirebiT, aRniSnavs, agreTve,  
rom xsenebuli sadavod iqna gaxdili yvela moldoveli mowmis mier,  
romlebic dakiTxulni iqnen am sakiTxTan dakavSirebiT.  
sasamarTlo daujereblad Tvlis im faqts, rom qalebsa da bavSvebs  
SeeZloT mieTvisebinaT iaraRi da saWurveli samxedro pirebis mier  
daculi sawyobebidan mcvelebis Tanxmobis gareSe.  
mokled rom vTqvaT, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis,  
rom dnestrispireTis separatistebs SeeZloT SeiaraReba dnestrispireTSi  
ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebidan. me-14 armiis sajariso SenaerTebi  
ar  
uwevdnen  
winaaRmdegobas  
sawyobebSi  
iaraRis  
asaRebad  
misul  
separatistebs, piriqiT, mraval SemTxvevaSi isini daxmarebas uwevdnen  
separatistebs iaraRis gadacemaSi da maTTvis sawyobebis gaxsnaSi (ix.  
danarTi, b-ni uritu, punqti 65, b-ni petrov-popa, punqti 130, b-ni postovani,  
punqtebi 182 da 201; b-ni kostasi, punqti 407, da b-ni kreanga, punqti 457).  
58. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom me-14 armiis sajariso formirebebi  
SeuerTda separatistebis mxares maTi xemZRvanelobis nebarTviT.  
59. me-14 armiis naRmosanTa batalioni general butkeviCis brZanebiT  
gadavida separatistebis mxares. xsenebuli informacia dadasturebuli iqna  
rusuli mTavrobis mier. ganmcxadeblebi kvlavac amtkicebdnen, rom  
`gadacemis~ dros menaRmeebi flobdnen kalaSnikovis tipis mraval  
avtomats,  
vaznebs,  
`te-tes~  
da  
`makarovis~  
tipis  
pistoletebs,  
xelyumbarebsa da naRmmtyorcnebs da haeri-miwa tipis raketebs. swored  
parCanis batalioni iyo, romelmac daangria xidebi dubasarisa da gura  
bacilui-baCioCsa da koSnitaSi.  
ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom 1992 wlis 20 ivliss me-14 armiam  
separatistebs gadasca SeiaraRebuli sabrZolo manqanebi, zarbaznebi,  
tankebi da SeiaraRebuli satransporto saSualebebi. damatebiT unda  
aRiniSnos,  
rom  
brZolebis  
dros  
saWurvlisa  
da  
daWrilebis  
gadatana/gadayvanaSi separatistebis mxareze me-14 armiis kuTvnili  
samxedro Sveulmfreni iRebda monawileobas.  
8
b-ni leSkos mier 2001 wlis 19 noembers sasamarTlosaTvis warmodgenil  
werilobiT gancxadebaSi q-ni olga Capina, yofili moxalise, romelic  
moxalises saxiT mimagrebuli iyo moldovis uSiSroebis saministroSi 1992  
wlis 15 martidan 15 agvistomde, aRniSnavs, rom im droisaTvis, rogorc es  
dadasturebulia saministros mier gacemuli sertifikatiT, igi muSaobda  
ruseTis armiis maRali Tanamdebobis pirebis garemocvaSi, me-14 armiis  
sakomando da dazvervis centrSi olga suslinas saxeliT. iq muSaobis  
dros xsenebuli piri moldovis uSiSroebis saministros ugzavnida  
aseulobiT  
dokuments,  
romlebic  
adasturebda  
ruseTis  
jarebis  
monawileobas SeiaraRebul operaciebSi da Zalze did mxardaWeras  
iaraRiT. q-ni Capina aseve agrovebda informacias, romelic adasturebda,  
rom me-14 armia warmarTavda separatistebis samxedro operaciebs, saerTo  
qmedebebis organizebas ki ruseTis federaciis Tavdacvis saministro  
axorcielebda.  
60. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom aTasobiT rusi kazaki Cavida  
ruseTidan separatistebTan erTad sabrZolvelad da maT mxardasaWerad;  
kazakTa  
gaerTianeba,  
rusuli  
asociacia,  
aRiarebulia  
ruseTis  
xelisuflebis organoebis mier. ganmcxadebelTa mtkicebiT, kazakebis  
ruseTidan Casvlas srulebiT ar uSlida xels ruseTis xelisufleba,  
miuxedavad moldovis prezidentis b-ni sneguris ramdenimejer gamoTqmuli  
pretenziisa xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. piriqiT, me-14 armiis  
oficrebma gulTbilad miiRes 800 kazaki 1992 wlis martis dasawyisSi da  
SeaiaraRes isini. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen,  
rom maSin, rodesac 1988 wels moldovis teritoriaze saerTod ar iyvnen  
kazakebi, axla dnestrispireTis teritoriaze ruseTidan Camosuli  
daaxloebiT 10 000 kazaki cxovrobs.  
ruseTis mTavrobis gancxadebiT, kazakebis povna SesaZlebelia msoflios  
sxva nawilebSic da yvelas aqvs gadaadgilebis Tavisufleba.  
sasamarTlo aRniSnavs, rom delegatebis mier mopovebuli da saqmeSi  
arsebuli ramdenime dokumenti adasturebs, rom kazakTa da ruseTis  
moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi separatistebis  
gverdiT sabrZolvelad. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom ruseTis  
mTavroba ar uaryofs zemoxsenebuls.  
Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom  
ruseTis moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi moldovis  
Zalebis winaaRmdeg dnestrispireTis separatistTa rigebSi sabrZolvelad.  
61. 1996 wels gamoqveynebul wignSi sagamomcemlo saxli `vneStorgizdati~  
general lebeds uwodebs rusul enigmas; avtori, vladimir poluSini,  
warmoadgens dokumenturi wyaroebiT gamyarebul mraval mtkicebulebas  
imasTan dakavSirebiT, Tu ra mxardaWeras uwevda ruseTis federacia  
dnestrispireTis  
separatistebs.  
wigni  
aseve  
moixseniebs  
ruseT-  
dnestrispireTis mier erToblivi Tavdacvis Stabbinis Seqmnas da me-14  
armiis monawileobas dnestrispireTis Zalebis mier ganxorcielebul  
sabrZolo operaciebSi moldoveli `mtrebis~ winaaRmdeg.  
xsenebul wignze dayrdnobiT ganmcxadeblebi magaliTis saxiT axsenebdnen  
moldovis sajariso formirebis ganadgurebas me-14 armiis mier 1992 wlis  
30 ivniss da me-14 armiis mier moldovelebis garkveuli poziciebis  
dakavebas kosnitasTan, dubasarisTan, sloboziasTan da herbovatTan 1992  
wlis 1 ivnisidan 3 ivlisamde.  
sxva mxareebma ar gaakeTes komentari wignSi mocemul informaciasTan  
dakavSirebiT.  
62. ganmcxadebelTa mtkicebiT, dnestrze gadebuli xidis marcxena mxare  
danaRmuli iyo me-14 armiis personalis mier.  
sasamarTlo aRniSnavs, rom mowme, romelic konfliqtis dros uSualod  
monawileobda samxedro operaciebSi, amtkicebda, rom teritoriis nawili  
dnestris  
marcxena  
napirze  
danaRmuli  
iyo,  
aRniSnuli  
samuSao  
ganxorcielebuli iyo specialistebis mier, xolo konfliqtis damTavrebis  
Semdeg moldovis armias mouxda ucxoeli specialistebis gamoZaxeba  
teritoriis gansanaRmavad (ix. danarTi: b-ni kostasi, punqti 406). xsenebuli  
informacia mxareebs sadavo ar gauxdiaT.  
mowmeTa Cvenebebis sandoobis gaTvaliswinebiT, sasamarTlo dadgenilad  
miiCnevs, rom moldovis garkveuli teritoria, romelic dnestris marcxena  
sanapiroze mdebareobs, danaRmuli iyo im Zalebis mier, romlebic  
moldovis armias ebrZodnen. meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom  
xsenebul mowmes ar SeeZlo kategoriulad imis mtkiceba, rom naRmebi  
dadebuli iyo me-14 armiis personalis mier, igi amtkicebda, rom  
logikurad aseT doneze xsenebuli samuSaos ganxorcieleba SesaZlebeli  
iyo mxolod profesionalebis, anu me-14 armiis sajariso formirebebis  
mier. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom xsenebuli mtkiceba ar aris naTeli  
`gonivrul eWvs miRma~ da amitom ar SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom  
naRmebi dnestris marcxena sanapiroze swored me-14 armiis an rod-is  
personalma daamontaJa.  
63. moldaveTis mTavroba amtkicebda, rom mas arasodes ganucxadebia  
ruseTis federaciis armiis moldovis teritoriaze kanonierad yofnis an  
me-14 armiis dnestrispireTis konfliqtSi Caurevlobis Sesaxeb.  
sapirispirod,  
mTavroba  
amtkicebda,  
rogorc  
es  
mowmeTa  
mier  
delegatebisaTvis micemuli Cvenebebidan gairkva, rom me-14 armia, pirdapiri  
da arapirdapiri gziT, aqtiurad ereoda dnestrispireTis konfliqtSi da  
gamodioda moldovis SeiaraRebuli Zalebis winaaRmdeg. dnestrispireTis  
separatistebs SeeZloT SeiaraReba im iaraRiT, romelic me-14 armias  
ekuTvnoda da maT xelSi xvdeboda rusi samxedroebis xelSewyobiT.  
moldovis mTavroba Tvlida, rom usindisoba iyo imis mtkiceba, TiTqos  
qalebma Zalis gamoyenebiT miitaces iaraRi da aRWurviloba me-14 armiis  
sawyobebidan. ufro metic, arc erTi rusi oficeri ar dasjila  
disciplinaruli wesiT daudevrobisaTvis an xelSewyobisaTvis me-14 armiis  
sawyobebidan aRWurvilobis gatacebasTan dakavSirebiT.  
64. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom me-14 armia moldovaSi iyo im dros,  
rodesac dnestrispireTis konfliqti daiwyo. ruseTis samxedro nawilebs,  
rogorc aseTi, monawileoba ar miuRiaT brZolaSi da ar Careulan  
saCivarSi moxseniebul faqtebSi. Tumca, rodesac me-14 armiis jariskacebis  
winaaRmdeg  
ukanono  
SeiaraRebuli  
operaciebi  
tardeboda,  
xdeboda  
Sesabamisi RonisZiebebis ganxorcieleba saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad.  
zogadad, ruseTis mTavroba mzad iyo, hipoTezis doneze daeSva, rom pirebi,  
romlebic  
me-14  
armiisadmi  
kuTvnilebas  
acxadebdnen,  
SesaZloa,  
monawileobas iRebdnen Sesabamis qmedebebSi, magram, amasTanave, mTavrobam  
xazi gausva, rom asec rom momxdariyo, qmedeba warmoadgenda mZime  
danaSauls rusuli kanonmdeblobis Tanaxmad, risTvisac Sesabamisi pirebi  
daisjebodnen.  
ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom ruseTis federacia neitralur  
mxared rCeboda konfliqtTan mimarTebaSi, kerZod, mxars ar uWerda  
mebrZolebs raime saxiT _ samxedro Tu finansuri TvalsazrisiT.  
65.  
kategoriulad amtkicebdnen me-14 armiis, xolo mogvianebiT rod-is  
pirdapir Tu arapirdapir aqtiur monawileobas dnestrispireTis  
sasamarTlo  
aRniSnavs,  
rom  
dakiTxuli  
moldoveli  
mowmeebi  
separatistebisaTvis iaraRis gadacemaSi. isini aseve amtkicebdnen rusuli  
sajariso formirebebis monawileobas konfliqtSi, kerZod, tankebis  
monawileobas ruseTis federaciis droSiT, moldovis poziciebisaken  
ganxorcielebul gasrolebs me-14 armiis SenaerTebis mxridan da me-14  
armiis sajariso formirebebis didi raodenobiT rezervSi gadasrolas,  
raTa  
maT  
SesaZlebloba  
miscemodaT,  
ebrZolaT  
dnestrispireTis  
separatistebTan erTad an gaewvrTnaT isini (ix. danarTi: b-ni kostasi,  
punqti 406, da b-ni kreanga, punqti 457).  
xsenebuli mtkicebebi gamyarebulia informaciiT, romelic mocemulia  
euTo-s 1993 wlis 29 ivlisis #7 moxsenebaSi, rac Tan daurTo rumineTis  
mTavrobam, da aseve sxva wyaroebiT (ix. danarTi: b-ni mosanu, punqti 244).  
xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs rogorc informaciis  
mravalferovnebas, aseve mis detalur xasiaTs sakiTxTan mimarTebaSi.  
sasamarTlo ver xedavs raime mizezs imisaTvis, rom eWvi Seitanos  
moldoveli mowmeebis CvenebaTa sarwmunoobaSi da aRniSnavs, rom maTi  
mtkiceba gamyarebulia moldovis mTavrobis mier, romelmac daadastura  
xsenebuli faqtebi yvela im werilobiT komentarSi, romlebic man  
warmoadgina samarTalwarmoebis periodSi.  
rac Seexeba ruseTis mTavrobis mtkicebas, rom mowmeebi miekuTvnebodnen  
politikur wreebs, romlebic gamodian ruseTis federaciis winaaRmdeg,  
sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli ver iqna dadasturebuli.  
ufro metic, im gancxadebebis safuZvelze sasamarTlosaTvis SeuZlebelia  
naTlad gansazRvra, Tu ra SefardebiTi Zalebi gaaCndaT mowinaaRmdege  
mxareebs. Tumca, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli me-14 armiis sajariso  
formirebebis mxardaWera separatistebisadmi da iaraRisa da saWurvlis  
masiuri gadacema me-14 armiis sawyobebidan, naTeli gaxda, rom moldovis  
armia wagebul poziciaSi aRmoCnda da ver SeZlo dnestrispireTze  
kontrolis aRdgena (ix. danarTi: Z, punqti 271, da b-ni kostasi, punqti 401).  
66. 1992 wlis 5 marts moldovis parlamentma gamoTqva protesti ruseTis  
xelisuflebis dumilis gamo, rac, parlamentis azriT, warmoadgenda  
xelSewyobas im daxmarebasTan mimarTebaSi, romelic xorcieldeboda  
dnestrispireTis  
separatistebisaTvis  
ruseTidan  
Casuli  
kazakebis  
(romlebic miekuTvnebodnen kazakTa gaerTianebas, ruseTis xelisuflebis  
organoebis mier aRiarebul asociacias) mier. moldovis parlamentma  
mouwoda  
ruseTis  
federaciis  
umaRles  
sabWos  
Carevisaken,  
raTa  
uzrunvelyofiliyo rusi kazakebis dauyovnebliv gawveva moldovis  
teritoriidan.  
67. 1992 wlis 23 marts moldovis, ruseTis federaciis, rumineTisa da  
ukrainis sagareo saqmeTa ministrebi Sexvdnen erTmaneTs helsinkiSi da  
miiRes deklaracia, romelic ayalibebda garkveul principebs konfliqtis  
mSvidobiani gziT mogvarebasTan dakavSirebiT. Semdgom Sexvedrebze,  
romlebic Sedga 1992 wlis aprilsa da maisSi kiSiniovSi, oTxma ministrma  
gadawyvita oTxmxrivi komisiisa da samxedro damkvirvebelTa jgufis  
Seqmna, raTa zedamxedveloba ganxorcielebuliyo cecxlis Sewyvetis  
dacvaze.  
68. 1992 wlis 24 marts moldovis parlamentma protesti gamoTqva ruseTis  
federaciis mier moldovis saSinao saqmeebSi Carevis gamo mas Semdeg, rac  
ruseTis federaciis umaRlesma sabWom gamosca deklaracia 1992 wlis 20  
maiss da rekomendaciiT mimarTa moldovis mTavrobas, dnestrispireTis  
konfliqti `dnestrispireTis xalxis~ uflebebis pativiscemis safuZvelze  
moegvarebina.  
69. 1992 wlis 28 marts moldovis prezidentma b-nma snegurma gamoacxada  
sagangebo mdgomareoba. man aRniSna, rom `avantiuristebma~ dnestris  
marcxena  
sanapiroze  
`gare  
Zalebis  
daxmarebiT~  
Seqmnes  
`fsevdo-  
saxelmwifo~ da rom `sabWoTa armiis Tanamedrove saWurvliT kbilebamde  
SeiaraRebulebma~ gaaCaRes konfliqti da yvelaferi gaakeTes imisaTvis,  
rom dsT-is Sereuli jarebis me-14 armia konfliqtSi Careuliyo. sagangebo  
mdgomareobis pirobebSi moldovis uSiSroebis saministros, Sinagan saqmeTa  
saministros da sxva Sesabamis uwyebebs, romlebic armiis SenaerTebTan  
erTad moqmedebdnen, ebrZanaT prezidentis mier, ganexorcielebinaT yvela  
Sesabamisi nabiji, raTa daeSalaT da ganeiaraRebinaT ukanonod Seqmnili  
SeiaraRebuli formirebebi da moeZebnaT da marTlmsajulebis winaSe  
waredginaT yvela is piri, romlebmac Caidines danaSauli saxelmwifo  
organoebisa da respublikis mosaxleobis winaaRmdeg. e.w. `dnestrispireTis  
respublikis~ damaarseblebs da maT TanamebrZolebs moewodaT, daeSalaT  
ukanono  
SeiaraRebuli  
formirebebi  
da  
Cabarebodnen  
respublikis  
organoebs.  
70. 1992 wlis  
1
aprils #320 brZanebulebiT ruseTis federaciis  
prezidentma moldovis teritoriaze ganTavsebuli ssrk-s kuTvnili  
sajariso SenaerTebi, maT Soris dnestris marcxena napirze ganTavsebuli  
SenaerTebi, gadaiyvana ruseTis federaciis iurisdiqciaSi, ase rom me-14  
armia gaxda `ruseTis operatiuli jgufi moldovis dnestrispireTis  
regionSi~ (`rod~ an, rogorc mas adre ewodeboda, `me-14 armia~).  
71. 1992 wlis 1 aprilis #84 brZanebiT `mdr-s prezidentma~, b-nma smirnovma,  
gaaTavisufla general-leitenanti iakovlevi `mdr-s Tavdacvisa da  
uSiSroebis departamentis~ xelmZRvanelis Tanamdebobidan.  
72. 1992 wlis 2 aprils generalma netkaCovma, rod-is (me-14 armia) sardalma,  
ubrZana moldovis Zalebs, romlebmac alya Semoartyes separatistebis  
kontrolis qveS myof qalaq tiginas (benderi), dauyovnebliv ukan daexiaT,  
xolo daumorCileblobis SemTxvevaSi ruseTis armia miiRebda Sesabamis  
zomebs.  
73. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom generali netkaCovis ultimatumis  
Semdeg me-14 armiisa da separatistebis mier gaimarTa gaerTianebuli  
sabrZolo varjiSebi. swavleba daiwyo tiraspolSi srolaSi swavlebiT.  
74. 1992 wlis 4 aprils moldovis prezidentma, b-nma snegurma, depeSa  
gaugzavna dsT-s wevri qveynebis meTaurebs, dsT-s Sereuli Zalebis  
sardals da me-14 armiis sardals da maTi yuradReba gaamaxvila im faqtze,  
rom me-14 armia ar inarCunebda neitralitets.  
75. 1992 wlis 5 aprils tiraspolSi ruseTis federaciis vice-prezidenti  
Cavida.  
rogorc  
es  
ganmcxadeblebis  
mier  
sasamarTlos  
winaSe  
warmodgenili, presaSi gamoqveynebuli statiebidan Cans, da mxareebs sadavo  
ar gauxdiaT, b-nma ruckoim Tavidan me-14 armia moinaxula, xolo Semdeg  
gaemarTa tiraspolis centralur moedanze b-n smirnovTan erTad. iq myofi  
5000 adamianis winaSe warmoTqmul sityvaSi b-nma ruckoim ganacxada, rom b-  
n
snegurs ar surda dialogis warmoeba da saukeTeso gamosavlad  
daasaxela konfederacia, romelSic moldovelebi da rusebi erTad  
icxovrebdnen Tanabar sawyisebze. bolos man aRniSna, rom me-14 armia  
imoqmedebda rogorc dasayrdeni mebrZol mxareebs Soris imgvarad, rom  
dnestrispirel xalxs SeZleboda damoukideblobisa da suverenitetis  
mopoveba da yvelas miscemoda mSvidobiani muSaobis SesaZlebloba.  
76. dsT-is xelmZRvanelis 1992 wlis 8 aprilis #026 brZanebiT miRebuli  
iqna gadawyvetileba, rom moldaveTis yofili sabWoTa socialisturi  
respublikis teritoriaze ganTavsebuli jarebi da me-14 armiis SenaerTebi  
SesaZlebeli iyo gamxdariyo moldovis respublikis SeiaraRebuli Zalebis  
bazisi.  
samxedro danayofebma, romlebic me-14 armiis Semadgeneli nawili iyo,  
gadawyvites, SeerTebodnen moldovis axal armias. xsenebuli nawilebi iyo  
floresti (saWurvlis sawyobi #5381), unghenis me-4 saartilerio polki da  
unghenis 803-e saraketo saartilerio polki.  
me-14 armiis 115-e gamnaRmvelTa da msrolelTa damoukidebelma batalionma  
uari ganacxada, Caweriliyo moldovis SeiaraRebul ZalebSi `da gadavida  
dnestrispireTis regionis iurisdiqciis qveS~, rogorc es ganmarta  
ruseTis mTavrobam.  
77. 1992 wlis aprilSi dsT-s SeiaraRebuli Sereuli Zalebis sardlisaTvis  
gagzavnil SetyobinebaSi moldovis prezidenti b-ni sneguri acxadebda, rom  
dnestrispireTSi ganviTarebuli movlenebi waqezebuli iyo da maT mxars  
uWerda `ssrk-s imperiuli da prokomunisturi struqturebi da maTi  
samarTalmemkvidreebi~ da rom me-14 armia ar iyo neitraluri konfliqtis  
dros.  
xsenebulTan  
dakavSirebiT  
prezidentma  
xazi  
gausva,  
rom  
dnestrispireTis samxedro formirebebi aRWurvili iyo Tanamedrove  
iaraRiT, romelic ekuTvnoda yofili sabWoTa kavSiris armias, amasTanave,  
xazgasmuli iqna, rom ruseTis federaciis Zalian bevrma moqalaqem  
monawileoba miiRo konfliqtSi da ibrZoda separatistebis mxareze  
daqiravebuli boevikebis saxiT.  
78. 1992 wlis aprilSi gaero-s wevri qveynebis liderebisaTvis, uSiSroebis  
sabWosaTvis, euTo-sa da dsT-saTvis gagzavnil werilSi b-ni sneguri  
adanaSaulebda  
me-14  
armiis  
sardals  
dnestrispireTis  
SenaerTebis  
SeiaraRebaSi 1991 wlis dekemberSi da, amave dros, pretenzias gamoTqvamda  
im midgomasTan dakavSirebiT, romelic gamoamJRavna ruseTis federaciis  
deputatebis me-6 kongresma, romelmac mouwoda da moiwona moldovaSi  
ruseTis federaciis armiis SenaerTebis yofna. bolos b-ni sneguri  
acxadebda, rom dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani daregulirebis  
umniSvnelovanes winapirobas warmoadgenda ruseTis federaciis armiis  
dauyovnebeli gayvana moldovis teritoriidan. moldovis prezidentma  
saerTaSoriso Tanamegobrobas mimarTa TxovniT, mxari daeWira moldovis  
axalgazrda saxelmwifosaTvis damoukideblobisa da TavisuflebisaTvis  
brZolaSi.  
79. 1992 wlis 20 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem protesti  
gamoTqva 1992 wlis 19 maiss dnestrispireTis teritoriis damatebiT  
okupaciaze me-14 armiis mier, romelsac zurgs umagrebdnen kazakebi, rusi  
boevikebi da dnestrispireTis SeiaraRebuli Zalebi. Tavmjdomaris  
gancxadebaSi aRniSnuli iyo, rom samxedro agresia ruseTis federaciis  
mxridan arRvevda moldovis suverenitets da saerTaSoriso samarTlis  
yvela normas da saerTod dnestrispireTis konfliqtis daregulirebasTan  
dakavSirebiT warmoebul molaparakebebs sruliad moCvenebiTs xdida.  
prezidentma  
brali  
dasdo  
ruseTis  
federacias  
dnestrispireli  
separatistebis SeiaraRebaSi da mosTxova ruseTis federaciis umaRles  
sabWos, SeeCerebina agresia da moldovis teritoriidan ukan gaewvia  
ruseTis SeiaraRebuli Zalebi.  
80. protesti aseve mimarTuli iyo tiraspolsa da moskovSi b-ni ruckois,  
ruseTis federaciis vice-prezidentis, moldovis mimarT `agresiiT savse~  
gamosvlisa da rod-is samxedro sabWos mier 1992 wlis 19 maiss gakeTebuli  
gancxadebis winaaRmdeg.  
81. 1992 wlis 26 maiss moldovis parlamentma gaugzavna werili ukrainis  
umaRles sabWos da madloba gadauxada ukrainis xelisuflebis organoebs,  
romlebmac uari ganacxades, SeerTebodnen saokupacio Zalebs 1992 wlis 19  
maiss.  
82. 1992 wlis 22 ivniss moldovis parlamentma mimarTa saerTaSoriso  
Tanamegobrobas, dagmo `axali agresia, romelic danaSaulebrivad  
ganxorcielda dnestrispireTSi 1992 wlis 21 ivniss me-14 armiis Zalebis  
mier~ da protesti gamoTqva imasTan dakavSirebiT, rom me-14 armiis  
damangrevelma  
mSvidobiani  
saerTaSoriso  
dnestrispireTSi,  
`genocidi~.  
qmedebebma  
mcxovrebi,  
da  
daetovebinaT  
eTxova,  
SeCerebuliyo  
marodiorobam  
aiZula  
Zalian  
gaqceuliyvnen.  
eqspertebi  
bevri  
saxlebi  
da  
gamoegzavna  
adgilobrivi  
Tanamegobrobas  
raTa  
mosaxleobis  
83. 1992 wlis 23 ivniss moldovis prezidentma b-nma snegurma TxovniT  
mimarTa gaerTianebuli erebis organizaciis generalur mdivans b-n butros  
butros galis, raTa ecnobebina uSiSroebis sabWos wevrebisaTvis `me-14  
armiis mier qalaq tiginaze Tavdasxmis Sesaxeb~, romelsac igi ganixilavda  
`pirdapir da uxeS~ Carevad moldovis saSinao saqmeebSi. b-nma snegurma  
aseve gamoTqva pretenzia ruseTis federaciis prezidentis b-ni elcinis  
mimarT da vice-prezidentis ruckois gancxadebasTan dakavSirebiT,  
`romelic naTlad warmoaCenda, rom ruseTis federacia ar apirebda,  
daeTmo `uflebebi~, romlebsac aRar flobda arc de jure da arc de facto im  
teritoriasTan mimarTebaSi, romelic mas ukve aRar ekuTvnoda sabWoTa  
imperiis daSlis Semdeg. b-ni sneguri mimarTvas Semdegnairad amTavrebda:  
`muqarebi, romlebic ruseTis xelisuflebis mxridan axlaxans ganmeorda  
moldovis _ damoukidebeli da suverenuli saxelmwifos _ samarTlebrivi  
xelisuflebis winaaRmdeg, moldoveli xalxis SeSfoTebis sagania, radgan  
es muqarebi, rogorc Cans, emsaxureba da warmoadgens Cvens Sida saqmeebSi  
Carevas, rac, Tavis mxriv, sabWoTa komunisturi imperialisturi sistemis  
saSualebebsa da meTodebs ganekuTvneba.~  
84. 1992 wlis ivlisis pirvel naxevarSi dsT-Si intensiuri molaparakebebi  
gaimarTa  
dakavSirebiT. naxsenebi iqna minskSi 1992 wlis martSi xelmowerili  
SeTanxmeba, romelic exeboda samxedro damkvirveblebs da dsT-s  
strategiul samSvidobo Zalebs.  
moldovaSi  
dsT-s  
samSvidobo  
Zalebis  
ganTavsebasTan  
85. dsT-s Sexvedraze, romelic gaimarTa moskovSi 1992 wlis 6 ivliss,  
miRebuli iqna gadawyvetileba moldovaSi, winaswari RonisZiebis saxiT,  
dsT-s samSvidobo Zalebis ganTavsebis Sesaxeb. samSvidobo ZalebSi unda  
Sesuliyo rusuli, ukrainuli, belorusuli, ruminuli da bulgaruli  
jarebi. aRniSnuli ganxorcieldeboda moldovis Tanxmobis pirobiT.  
miuxedavad imisa, rom moldovis parlamentma meore dResve gaakeTa aseTi  
moTxovna, xsenebuli samSvidobo Zalebi arasodes yofila ganTavsebuli,  
radgan garkveuli qveynebi ar fiqrobdnen dsT-s ZalebSi monawileobis  
miRebaze Tanxmobis gamoTqmas.  
86. 1992 wlis 10 ivliss, euTk-s helsinkis samitze, moldovis prezidentma b-  
nma snegurma moiTxova euTk-s samSvidobo Zalebis moldovis situaciasTan  
mimarTebaSi gamoyenebis SesaZleblobis ganxilva. xsenebuli ar iqna  
ganxorcielebuli, radgan adgili ar hqonia efeqtur da xangrZlivi drois  
ganmavlobaSi cecxlis Sewyvetas (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio  
dokumenti, 1994 wlis 10 ivnisi – winamdebare ganaCenis 28-e punqtis  
SeniSvna).  
87. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma snegurma da ruseTis  
federaciis prezidentma b-nma elcinma xeli moaweres SeTanxmebas  
`moldovis  
respublikis  
dnestrispireTis  
regionSi  
SeiaraRebuli  
konfliqtis megobruli gziT mogvarebis principebis Sesaxeb~ (ix.  
winamdebare ganaCenis 292-e punqti).  
dokumentis aslze, romelic sasamarTlos moldovis mTavrobam warudgina,  
aris mxolod b-ni snegurisa da b-ni elcinis xelmowerebi. ruseTis  
mTavrobam sasamarTlos warudgina asli, romelzec Cans b-ni snegurisa da  
b-ni elcinis, rogorc prezidentebis, xelmowerebi. b-ni sneguris  
xelmoweris qveS aslze aseve Cans b-ni smirnovis xelmowera misi raime  
statusis miTiTebis gareSe.  
b-ni smirnovis xelmowera ar aris im aslze, romelic warmoadgina  
moldovis mTavrobam. sasamarTlo delegatebis winaSe micemul CvenebaSi b-  
nma snegurma daadastura, rom oficialur dokumentze, romelic or pirad  
iyo xelmowerili, iyo mxolod misi da b-ni elcinis xelmowerebi (ix.  
danarTi: b-ni sneguri, punqti 228).  
rogorc sasamarTlosaTvis mowmis mier micemuli Cvenebidan irkveva,  
SeTanxmebis teqsti momzadebuli iyo rusuli mxaris mier, romelmac  
warudgina dokumenti moldovis mxares xelmosawerad (ix. danarTi, punqti  
281).  
88. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4  
muxlis Tanaxmad, ruseTis federaciam xeli moawera SeTanxmebas ara  
rogorc konfliqtis mxarem, aramed rogorc konfliqtis mSvidobiani gziT  
mogvarebis sakiTxSi Suamavalma.  
89. SeTanxmeba iTvaliswinebda uSiSroebis zonis princips, romelic unda  
Seqmniliyo `konfliqtis mxareebis~ mier armiebis gayvaniT am teritoriidan  
(1-li muxlis me-2 punqti).  
90. SeTanxmebis me-2 muxlis Tanaxmad, Seiqmna Sereuli sakontrolo komisia,  
romelic Sedgeboda moldovas, ruseTis federaciisa da dnestrispireTis  
warmomadgenlebisagan. komisiam Stabbina tiginaSi (benderi) daido.  
SeTanxmeba aseve iTvaliswinebda samSvidobo Zalebis Seqmnas, romelsac  
unda uzrunveleyo cecxlis Sewyveta da uSiSroeba. samSvidobo Zalebis  
SemadgenlobaSi unda Sesuliyo  
5
rusuli batalioni,  
3
moldavuri  
batalioni da 2 dnestripireTis respublikis batalioni. es batalionebi  
erTobliobaSi unda damorCilebodnen Sereul samxedro struqturul  
danayofs, romelic, Tavis mxriv, emorCileboda Sereul sakontrolo  
komisias.  
91. SeTanxmebis me-3 muxlis Tanaxmad qalaqi tigina gamocxadda regionad,  
romelic eqvemdebareboda usafrTxoebis zonas, qalaqis administracia ki  
gadavida `adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis xelSi, romlebic  
saWiroebis SemTxvevaSi imoqmedebdnen sakontrolo komisiasTan erTad~.  
Sereul sakontrolo komisias daevala tiginaSi marTlwesrigis dacva  
adgilobriv policiasTan erTad.  
me-4 muxlis Tanaxmad ruseTis federaciis me-14 armias, romelic  
ganTavsebuli  
iyo  
modlovas  
respublikis  
teritoriaze,  
moeTxova,  
darCeniliyo mkacrad neitraluri; me-5 muxli krZalavda sanqciebs an  
blokadas da miznad isaxavda yvela im barieris moxsnas, romlebic xels  
uSlida saqonlis, samsaxurebisa da pirTa Tavisufal moZraobas.  
da bolos, SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli RonisZiebebi gansazRvruli iqna  
rogorc `konfliqtis politikuri meTodebiT mogvarebis mniSvnelovani  
nawili~ (me-7 muxli).  
3. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi  
92. 1994 wlis 29 ivliss moldovam miiRo axali konstitucia. konstitucia  
iTvaliswinebda, inter alia, rom moldova neitraluri saxelmwifoa, rom igi  
krZalavs mis teritoriaze sxva qveynebis jarebis yofnas da rom  
avtonomiis  
statusi  
SeiZleba  
mieniWos  
im  
regionebs,  
romlebic  
ganTavsebulia dnestris marcxena sanapiroze (ix. winamdebare ganaCenis 294-  
e punqti).  
93. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli  
moaweres SeTanxmebas. SeTanxmeba exeboda ruseTis federaciis im samxedro  
SenaerTebis samarTlebriv statuss, romlebic droebiT imyofebodnen  
moldovis respublikis teritoriaze. SeTanxmeba iTvaliswinebda aseve  
gayvanis vadebsa da xerxebs (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).  
SeTanxmebis me-2 muxli iTvaliswinebda, rom moldovis teritoriidan  
ruseTis jarebis gayvana unda momxdariyo dnestrispireTis konfliqtis  
politikuri mogvarebisa da `moldovis respublikis dnestrispireTis  
regionis~ statusis dadgenis paralelurad.  
xsenebuli SeTanxmeba ratificirebul ar yofila ruseTis federaciis  
xelisuflebis organoebis mier da, Sesabamisad, arc arasodes Sesula  
ZalaSi (ix. winamdebare ganaCenis 115-e punqti).  
94. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis samSvidobo Zalebi ar inarCunebdnen  
mkacr  
neitralitets,  
isini  
mxars  
uWerdnen  
dnestrispireTis  
warmomadgenlebs da SesaZleblobas aZlevdnen maT, SeecvalaT Zalebis  
Tanafardoba, rac miRweuli iqna mxareebs Soris 1992 wlis 21 ivlisis  
cecxlis Sewyvetis dros.  
95. 1995 wlis 28 dekembers moldovis delegaciam Sereul sakontrolo  
komisiaSi werili gaugzavna ruseTis delegacias Sereul sakontrolo  
komisiaSi da protesti gamoTqva im winadadebis gamo, romelic gamoTqva  
ruseTis federaciis saxmeleTo Zalebis sardlis moadgilem imasTan  
dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo SenaerTebis Zalaufleba da mandati  
gadascemoda rod-s, rasac moldovis delegacia Tvlida 1992 wlis 21  
ivlisis SeTanxmebis me-4 muxlis darRvevad. winadadeba aseve miuReblad  
iqna miCneuli imis gamo rom `rod-is personali garkveulwilad  
politizirebuli iyo da ar gaaCnda miukerZoebloba konfliqtSi monawile  
mxareebTan mimarTebaSi~. moldovis delegaciam miuTiTa 1992 wlis 21  
ivlisis SeTanxmebaSi xsenebuli neitralitetis principebis garkveul  
darRvevebze. es darRvevebi moicavda: me-14 armiis mier tiraspolis  
xelisuflebisaTvis garkveuli samxedro saWurvelisa da aRWurvilobis  
gadacemas, `mdr~-s jarebis gawvrTnas ruseTis armiis mier da me-14 armiidan  
garkveuli samxedro SenaerTebis gadasvlas `mdr~-s mxareze – magaliTad,  
parkanis  
gamnaRmvelTa  
batalionisa,  
romelic  
gadaiqca  
`mdr~-s  
saartilerio danayofad, tiginas (benderis) simagris gadacemas `mdr~-s me-2  
fexosanTa brigadisTvis an `mdr~-saTvis slobozias depos (romelic me-14  
armiis batalionis xelSi iyo) gadacemas.  
moldovis delegaciam yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom `mdr~-s  
samxedro SenaerTebi Seyvanili iqna usafrTxoebis zonaSi Sereuli  
sakontrolo komisiis rusuli jarebis dumiliT gamoxatuli TanxmobiT.  
yuradReba gamaxvilda im faqtze, rom SeiaraRebuli razmebi Seiqmna  
tiginaSi (benderi), romelic gamocxadebuli iqna usafrTxoebis zonad da  
rCeboda ruseTis samSvidobo Zalebis pasuxismgeblobis qveS, xolo  
tiginasa (benderi) da tiraspolSi mzaddeboda iaraRi da saWurveli.  
moldovis delegaciam TxovniT mimarTa Tavis mTavrobas, ganxiluliyo  
dnestrispireTSi rusuli samSvidobo Zalebis mravalerovani ZalebiT  
Canacvlebis SesaZlebloba gaero-s an euTo-s sistemebis farglebSi. bolos  
moldovis delegaciam gamoxata imedi 1994 wlis 21 oqtombers miRweuli  
SeTanxmebis swraf ganxorcielebasTan dakavSirebiT. xsenebuli SeTanxmeba  
exeboda ruseTis federaciis SeiaraRebuli Zalebis gayvanas moldovas  
teritoriidan.  
96. 1996 wlis 17 ianvris werilSi Sereul sakontrolo komisiaSi rusuli  
delegaciis xelmZRvanelma ganacxada, rom moldovis delegaciis mier 1995  
wlis 28 dekembers warmodgenili magaliTebi me-14 armiis personalis  
savaraudo  
mikerZoebasTan  
dakavSirebiT  
warmoadgenda  
`faqtebis  
damaxinjebas~ da absoluturi sicrue iyo. rusuli delegacia Tvlida, rom  
1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmeba naTlad iTvaliswinebda rod-isaTvis im  
garkveuli valdebulebebis gadacemas, romlebic gaaCnda samSvidobo  
Zalebs. rusulma mxarem mosTxova moldovis delegacias poziciis  
gadasinjva da misi winadadebebis xelaxla ganxilva im mimarTulebiT,  
romliTac isini ruseTis Tavdacvis ministrma Camoayaliba.  
97. 1997 wlis 8 maiss moskovSi b-nma lukinSCma, moldovis prezidentma, da  
b-nma smirnovma, `mdr-s prezidentma~, xeli moaweres memorandums, romelic  
qmnida safuZvels moldovis respublikasa da dnestrispireTs Soris  
urTierTobaTa  
normalizebisaTvis.  
xsenebuli  
SeTanxmebiT  
mxareebi  
apirebdnen nebismieri iseTi uTanxmoebis mogvarebas, romelic SesaZloa  
warmoSobiliyo molaparakebebis periodSi, ruseTis federaciisa da  
ukrainis daxmarebiT, Tuki es saWiro gaxdeboda. xsenebuli saxelmwifoebi  
iyvnen  
euTo-sa  
da  
dsT-s  
farglebSi  
dadebuli  
SeTanxmebebis  
ganxorcielebis garantebi. memorandumi xelmowerili iqna garanti  
mxareebis, saxeldobr, b-ni elcinis mier ruseTis federaciis mxridan da b-  
ni kuCmas mier ukrainis mxridan. dokuments xeli moawera aseve euTo-s  
prezidentma b-nma h. petersonma, romelic eswreboda xelmoweras mxareebisa  
da garanti saxelmwifoebis mier. memorandumis debulebebis Tanaxmad,  
dnestrispireTis statuss Semdegi principebi unda dadeboda safuZvlad:  
gadawyvetilebebi  
orive  
mxares  
unda  
mieRo,  
Zalaufleba  
unda  
gadanawilebuliyo da delegirebuliyo, garantebs ki es ormxrivad unda  
uzrunveleyoT. dnestrispireTs monawileoba unda mieRo moldovis  
respublikis  
dakavSirebuli  
sagareo  
urTierTobebis  
ormxrivi  
warmarTvaSi,  
SeTanxmebis  
raTa  
masTan  
sakiTxebi  
safuZvelze  
gansazRvruliyo. dnestrispireTs ufleba eZleoda, Tavad daemyarebina da  
hqonoda saerTaSoriso urTierTobebi ekonomikur, samecniero, teqnikur,  
kulturul da sxva sferoebSi, rac SemdgomSi ormxrivi SeTanxmebiT unda  
gansazRvruliyo.  
memorandumi miesalmeba ruseTis federaciisa da ukrainis miswrafebas,  
imoqmedon rogorc im debulebebis Sesrulebis garantebma, romlebic  
gansazRvrulia dnestrispireTis statusTan dakavSirebul memorandumSi.  
mxareebma aseve daadastures Sereuli samSvidobo Zalebis mier saerTo  
qmedebebis ganxorcielebis aucilebloba usafrTxoebis zonaSi, rogorc es  
gansazRvrulia 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi. SeTanxmebaTa darRvevis  
SemTxvevaSi memorandumi aseve uflebas aniWebs mxareebs, konsultaciebi  
gamarTon garant mxareebTan, raTa moxdes situaciis normalizeba. da  
bolos, orive mxare kisrulobs valdebulebas, daamyaron urTierToba  
erTmaneTTan saerTo saxelmwifos konteqstSi _ moldaveTis ssr-s, rogorc  
igi arsebobda 1990 wlis 1 ianvris mdgomareobiT, farglebSi.  
98. 1998 wlis 20 marts moldovis, dnestrispireTis, ruseTis federaciisa  
da ukrainis warmomadgenlebma odesaSi (ukraina) xeli moaweres garkveul  
dokumentebs, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis konfliqtis  
daregulirebisaken (ix. winamdebare ganaCenis 123-e punqti).  
99. evropis sabWos wevrebis mier nakisr valdebulebaTa da movaleobaTa  
Sesrulebis saparlamento komitetis mier moldovasTan dakavSirebuli  
moxsenebis proeqtze 1999 wels warmodgenil komentarebSi moldovis  
mTavroba miuTiTebda, rom separatistuli xelisufleba ukanonod iRebda  
iaraRs rod-is sawyobebidan `da ruseTis federaciis xelisuflebis  
organoebi amaze dumiliT rTavdnen nebas, xolo maTi Zalebi ganTavsebulia  
usafrTxoebis zonaSi moldovis dnestrispireTis teritoriaze~.  
100. 2001 wlis 6 TebervliT daTariRebul werilSi Sereul sakontrolo  
komisiaSi  
moldovis  
delegaciam  
werili  
gaugzavna  
ruseTisa  
da  
dnestrispireTis delegaciebs da protesti gamoTqva samSvidobo Zalebis  
meTaurebis mikerZoebasTan dakavSirebiT. meTaurebs brali edebodaT  
dnestrispireTis SeiaraRebuli SenaerTebisaTvis usafrTxoebis zonaSi  
sabrZolo aRWurvilobisa da saWurvlis Semotanaze nebarTvis micemaSi.  
moldovis delegacia xazgasmiT aRniSnavda, rom xsenebuli faqtebi  
dafiqsirebuli iqna xmeleTze myofi samxedro damkvirveblebis mier,  
romlebmac pretenzia gamoxates ruseTis samSvidobo jarebis meTauris  
mimarT, romelic arc monitorings axorcielebda da arc aRkveTda  
usafrTxoebis zonaSi SeiaraRebis arsebobas da amgvarad Cirqs scxebda  
samSvidobo Zalebis mandatsa da statuss. bolos moldovis delegacia  
aRniSnavda, rom situaciisadmi aseTi midgoma rusi samSvidoboebis mxridan  
warmoadgenda dnestrispireTis mxaris waxalisebas.  
ruseTis mTavroba amtkicebda, rom samSvidobo Zalebi pativs scemdnen  
neitralitetis princips, rac moTxovnili iyo 1992 wlis 21 ivlisis  
SeTanxmebiT.  
sasamarTlo aRniSnavs mowmis Cvenebas, romelic micemuli iqna ruseTis  
samSvidobo Zalebis meTauris polkovnik averevis mier (ix. danarTi, punqti  
368), imasTan dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo jarebi asrulebdnen  
SeTanxmebas. mowme aseve acxadebda, rom man ar icoda aranairi ukanono  
qmedebebis Sesaxeb, romlebic savaraudod ganaxorciela dnestrispireTis  
mxarem ruseTis jarebis mier kontrolirebad zonaSi.  
Tumca sasamarTlo aRniSnavs, rom am mtkicebis sawinaaRmdegod moipoveba  
Sereuli sakontrolo komisiis oficialuri dokumentebi, romlebic  
detalurad  
adasturebs,  
rom  
ruseTis  
samSvidobo  
Zalebis  
mier  
kontrolirebad sxvadasxva teritoriaze, rogoric iyo, magaliTad, tigina  
(benderi), dnestrispireTis separatistuli Zalebi arRvevdnen cecxlis  
Sewyvetis SeTanxmebas.  
mxedvelobaSi iRebs ra Sereuli sakontrolo komisiis dokumentebis  
oficialur xasiaTs da maTSi asaxuli informaciis Tanmimdevrulobas,  
sasamarTlo sakmarisad naTlad da dadgenilad miiCnevs, rom ruseTis  
federaciis  
Zalebis  
pasuxismgeblobis  
qveS  
myof  
teritoriaze  
dnestrispireTis mxare ar axorcielebda im valdebulebebs, romlebic 1992  
wlis 21 ivlisis SeTanxmebidan gamomdinareobda.  
101. 2001 wlis 16 aprils moldovisa da ruseTis federaciis prezidentebma,  
b-nma voroninma da b-nma putinma, xeli moaweres erTobliv deklaracias,  
romlis me-5 punqtis Tanaxmad:  
`prezidentebi  
mxars  
uWeren  
dnestrispireTis  
konfliqtis  
mxolod  
mSvidobiani gziT mogvarebas, rac damyarebuli unda iyos moldovis  
teritoriuli mTlianobisa da adamianis uflebaTa pativiscemis principze~.  
102. 2001 wlis  
gaanalizebulia  
4
seqtembriT daTariRebul dokumentSi, romelSic  
moldovis dnestrispireTis regionSi konfliqtis  
mSvidobiani gziT mogvarebis principebTan dakavSirebiT moldova-ruseTs  
Soris dadebul 1998 wlis 20 martis SeTanxmebis ganxorcieleba, Sereul  
sakontrolo komisiaSi moldovis delegaciam mianiSna dnestrispireTis  
mxaris mier nakisri valdebulebebis Seusruleblobaze: man Seqmna axali  
samxedro SenaerTebi, Seitana iaraRi usafrTxoebis zonaSi da Seqmna  
saguSagoebi. moldovis delegaciam SeSfoTeba gamoxata im faqtTan  
dakavSirebiT, rom Sereulma samxedro xelmZRvanelobam raime nabiji ki ar  
gadadga, raTa bolo moeRo xsenebuli situaciisaTvis, aramed mxolod  
faqtebis  
konstatirebas  
axdenda.  
moldovis  
delegacia  
gamovida  
winadadebiT, rom imisaTvis, rom momxdariyo mxareebis mier nakisr  
valdebulebaTa Sesrulebis uzrunvelyofa, moldovisa da ruseTis sagareo  
saqmeTa ministrebs ganexilaT konkretul RonisZiebaTa ganxorcielebis  
sakiTxi. da bolos, moldovis delegaciam wamoWra winadadeba, rom  
samxedro damkvirveblis funqcia usafrTxoebis zonaSi euTo-s gadascemoda.  
103. 2003 wlis martSi dnestrispireTSi ruseTis samSvidobo ZalebSi  
Sedioda 292 jariskaci, 17 javSan-manqana da 29 sxva manqana da 164 avtomati.  
dReisaTvis, sasamarTlosTvis micemuli Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi:  
polkovniki zverevi, punqti 367), arc erTi jariskaci me-14 armiis an rod-is  
Semadgenlobidan ar msaxurobs rusul samSvidobo ZalebSi.  
104. dnestrispireTis mxaresTan Sexvedrebi grZeldeba, raTa ganxiluli  
iqnes sxvadasxva aspeqtebi dnestrispireTis konfliqtTan dakavSirebiT  
gamosavlis ZiebaSi.  
105. xsenebul molaparakebebze moldovis mxare arwmunebda dnestrispireTis  
mxares,  
Seeqmna  
komisia,  
romelic  
ganixilavda  
dnestrispireTis  
sasamarTlos mier msjavrdebul im pirTa Sewyalebis SesaZleblobas,  
romlebic msjavrdebis Sedegad patimrobaSi imyofebodnen dnestrispireTSi  
(ix. danarTi: b-ni sturca, punqtebi 309, 312 da 318).  
106. erT-erTi sakiTxi, romelic regularulad ixileboda molaparakebebis  
dros da Setanili iyo gansaxilvel sakiTxTa nusxaSi, iyo imuniteti  
gamoZiebisagan, romelsac iTxovda dnestrispireTis mxare dnestrispireTis  
administraciis samoqalaqo moxeleebisa da oficialuri pirebisaTvis (ix.  
danarTi: b-ni sturca, punqti 446).  
107. 2002 wlis Semdeg euTo-s, moldovis prezidentisa da ruseTis  
prezidentis  
mier  
SemoTavazebuli  
iqna  
moldovis  
federalur  
saxelmwifod Camoyalibebis ramdenime gegma.  
108. euTo-s daxmarebiT warmarTuli uaxlesi molaparakebebi emyareboda  
winadadebebs, romelTa mizani iyo federaluri saxelmwifos Seqmna, sadac  
dnestrispireTi isargeblebda avtonomiis statusiT.  
109. 2003 wlis  
4
aprils dnestrispireTis mxaresTan molaparakebis  
konteqstSi moldovis parlamentma miiRo oqmi, romelic exeboda moldovis  
federaluri konstituciis proeqtis Seqmnis meqanizms.  
110. moldovaSi euTo-s misiis mier gamoqveynebuli presrelizis Tanaxmad,  
Sereuli komisiis pirveli Sexvedra gaimarTa 2003 wlis 24 aprils  
moldovaSi  
euTo-s  
StabbinaSi.  
Sexvedris  
dros  
miRebuli  
iqna  
gadawyvetileba, rom saboloo teqsti mzad unda yofiliyo 2003 wlis  
oqtombrisaTvis, ise, rom axali konstitucia wardgenoda mTel moldovel  
xalxs, raTa SemdgomSi miRebuliyo referendumis gziT, romelic  
gaimarTeboda 2004 wlis TebervalSi.  
b. 1992 wlis 21 ivlisis Semdgom periodSi ruseTis federaciis armiisa da  
personalis yofna dnestrispireTSi  
1. rod-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi  
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde  
111. rogorc 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4 muxliT iqna  
gansazRvruli, moldovam da ruseTis federaciam diwyes molaparakebebi  
moldovis teritoriidan rod-is gayvanisa da gayvanis periodSi misi  
statusis Sesaxeb.  
1994 wels ruseTma wamoWra winadadeba, rom rod-is gayvana unda damTxveoda  
dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas (ix. winamdebare ganaCenis 93-e  
punqti), da moldova daeTanxma xsenebul winadadebas, romelsac miuReblad  
Tvlida, mxolod ruseTis daJinebuli moTxovnisa da ruseTis darwmunebis  
Semdeg, xeli Seewyo ilaSkus jgufis swrafad gaTavisuflebisTvis (ix. Y,  
punqti 254).  
2004 wlis 12 Tebervlis presrelizSi moldovis sagareo saqmeTa  
saministrom  
ganacxada,  
rom  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebi  
kategoriulad winaaRmdegni iyvnen dnestrispireTis konfliqtis mogvarebis  
da ruseTis jarebis moldovis teritoriidan gayvanis paraleluri  
reJimisa da rom isini moiTxovdnen ruseTis jarebis srul da upirobo  
gayvanas, rac gaTvaliswinebuli iyo euTo-s gadawyvetilebebiT (ix.  
winamdebare ganaCenis 124-e punqti), gansakuTrebiT ki imis mxedvelobaSi  
miRebiT, rom euTo-s wevrma saxelmwifoebma Seqmnes fondi, romelic  
dakavSirebuli iyo gayvanis sakiTxis dafinansebasTan.  
112. 1994 wlis 21 oqtombris SeTanxmebis (`pirveli SeTanxmeba~) me-2 muxli  
iTvaliswinebda ruseTis mier Tavisi sajariso SenaerTebis gayvanas  
SeTanxmebis ZalaSi Sesvlidan 3 wlis ganmavlobaSi, gayvanis procesi ki  
dadgenil  
droSi  
unda  
damTxveoda  
dnestrispireTSi  
konfliqtis  
daregulirebas da `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis~  
specialuri statusis gansazRvras (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).  
rac Seexeba ruseTis jarebis saboloo gayvanis etapebsa da TariRs, me-2  
muxlis Tanaxmad, es unda gansazRvruliyo calke oqmiT, romelic unda  
dadebuliyo Tavdacvis ministrebs Soris.  
113. SeTanxmebis me-5 muxlis Tanaxmad, nebismieri tipis im sabrZolo  
teqnikis, iaraRisa Tu saWurvlis gayidva, romelic ekuTvnoda moldovis  
teritoriaze myof ruseTis federaciis Zalebs, SesaZlebeli iyo  
ganxorcielebuliyo mxolod or mTavrobas Soris dadebuli SeTanxmebis  
Sedegad.  
114. SeTanxmebis me-7 muxlis Tanaxmad, tiraspolis samxedro aerodromi  
erToblivad unda gamoeyenebinaT rod-isa da `moldovis respublikis  
dnestrispireTis regionis samoqalaqo~ aviaciebs. meore SeTanxmeba,  
romelic daido 1994 wlis 21 oqtombers moldovisa da ruseTis Tavdacvis  
ministrebs  
Soris  
(`meore  
SeTanxmeba~),  
emsaxureboda  
tiraspolis  
aerodromis  
marTvas.  
magaliTad,  
xsenebuli  
SeTanxmebis  
Tanaxmad,  
tiraspolis aerodromze frena unda ganxorcielebuliyo `moldovis  
respublikis dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciisa da ruseTis  
federaciis sabrZolo danayofebisaTvis gankuTvnili aviaciis droebiTi  
wesebis~ Tanaxmad, rac xorcieldeboda moldovis saxelmwifos samoqalaqo  
aviaciasa  
da  
ruseTis  
federaciis  
Tavdacvis  
saministros  
Soris  
koordinirebuli qmedebebiT (ix. winamdebare ganaCenis 297-e punqti).  
115. 1994 wlis 9 noembers moldovis mTavrobam miiRo gadawyvetileba,  
ganexorcielebina SeTanxmeba moldovis teritoriidan ruseTis jarebis  
gayvanasTan dakavSirebiT. daudgenel dRes ruseTis federaciis mTavrobam  
gadawyvita, waredgina SeTanxmeba dumisaTvis ratificirebis mizniT. 1998  
wlis 17 noembers, radganac 1994 wlis 21 oqtombris pirveli SeTanxmeba  
kidev ar iyo ratificirebuli dumis mier, ruseTis federaciis sagareo  
saqmeTa ministrma TxovniT mimarTa dumas, amoeRo sakiTxi gansaxilvel  
sakiTxTa siidan, vinaidan `saministros nebismieri gadawyvetileba sakiTxis  
gadasinjvasTan dakavSirebiT damokidebuli iyo moldovis respublikasa da  
dnestrispireTis regionTan urTierTobebis ganviTarebaze da xsenebul  
teritoriaze konfliqtis politikur mogvarebaze. 1999 wlis ianvarSi  
SeTanxmeba amoRebuli iqna dumis mier gansaxilvel sakiTxTa siidan. igi  
jerac ar Sesula ZalaSi.  
meore SeTanxmeba damtkicda mxolod moldovis mTavrobis mier 1994 wlis 9  
noembers.  
116. moldovis mTavrobam xazi gausva, rom sityvebi `dnestrispireTis  
regionis samoqalaqo aviacia~, romlebic Sedioda ruseTis federaciasTan  
dadebul SeTanxmebaSi, ganmartebuli unda yofiliyo, rogorc miniSneba  
xelisuflebis adgilobrivi mmarTvelobis konstituciur organoebze,  
romlebic pasuxismgebelni iyvnen xelisuflebis centraluri organoebis  
winaSe da xsenebuli dasaxeleba ar igulisxmebda dnestrispireTis  
separatistul reJims.  
ruseTis mTavrobis mtkicebiT, aRniSnuli sityvebi niSnavda amJamindel  
xelisuflebis organoebs, romlebic gamodiodnen rogorc adgilobrivi  
biznes-partniorebi. ruseTis xelisufleba amtkicebda, rom xsenebuli ar  
niSnavda `mdr~-s raime saxiT oficialur Tu politikur aRiarebas.  
117. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom 1994 wlis 21 oqtombris arc  
erTi xelSekruleba ar Sesula ZalaSi ruseTis mier ratificirebis  
ganuxorcieleblobis gamo.  
Semdeg sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is sardlis b-ni sergeevis mowmis  
Cvenebis Tanaxmad, tiraspolis aerodromi gamoiyeneba Tavisufali sivrcis  
saxiT rogorc ruseTis samxedro jarebis, aseve dnestrispireli  
separatistebis mier. cis sivrce kontroldeba moldova-ukrainis sahaero  
marSrutebis kontroliorebis mier. rogorc gairkva, ruseTis sahaero  
xomalds ar SeuZlia arc afrena da arc dafrena tiraspolis aerodromze  
moldovis xelisuflebis organoebis mier gacemuli nebarTvis gareSe.  
frenis usafrTxoeba tiraspolis aerodromze xorcieldeba ruseTis  
Zalebis mier ruseTis sahaero xomaldis afrena-dafrenasTan da xmeleTze  
gaCerebasTan dakavSirebiT da dnestrispireli separatistebis mier maT  
sahaero xomaldebTan mimarTebaSi. arc rod-is xelmZRvaneloba da arc  
rusi samSvidobo Zalebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben  
dnestrispireli separatistebi tiraspolis aerodroms. Tavis mxriv,  
dnestrispireli separatistebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben  
ruseTis jarebi aerodroms (ix. danarTi: generli sergeevi, punqti 340).  
118. b-ni iuri pinteas kvlevidan `moldovis respublikis aRmosavleT  
regionis  
sazogadoebrivi  
samxedro  
aspeqtebi~  
(romelic  
2001  
gamoaqveyna  
wlis  
moldovis  
da  
politikis  
institutma  
agvistoSi  
sasamarTlos ganmcxadeblebma warudgines) Cans, rom `mdr~-s samxedro  
formirebebma kontroli daaweses sakontrolo koSkuraze da tiraspolis  
aerodromis teqnikur danadgarebze, rac arRvevda 1994 wlis 21 oqtombris  
SeTanxmebas, maSin, rodesac aerodromis rod-is nawili gamoiyeneboda ara  
daniSnulebisamebr, rogorc es Cawerili iyo SeTanxmebaSi, magaliTad,  
dnestrispireTSi rusi politikosebis vizitisa da iaraRiT vaWrobisa da  
gadazidvisaTvis.  
procesis  
sxva  
mxareebs  
ar  
gaukeTebiaT  
komentari  
zemoxsenebul  
informaciasTan dakavSirebiT.  
119. pirveli SeTanxmebis me-13 muxlis Tanaxmad, nebismieri sacxovrebeli,  
barakebi, avtoparki, sasroli poligoni da manqanebze damontaJebuli  
danadgarebi, sawyobebi da ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis  
gasvlis Semdeg iq darCenili gamouyenebeli xelsawyoebi unda gadaeceT  
`moldovis respublikis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebs~ imave  
raodenobiT, ra raodenobiTac isini de facto arsebobs. SeTanxmebis Tanaxmad,  
aseve ruseTis samxedroebisaTvis kuTvnili uZravi qonebis gadacema-  
gayidvis wesebi unda gansazRvruliyo am mizniT mxareebis mTavrobebs  
Soris dadebuli SeTanxmebiT.  
120. SeTanxmebis 17-e muxlis Tanaxmad, moldovis teritoriidan dadgenil  
vadebSi ruseTis federaciis samxedro nawilebis gayvanis uzrunvelyofisa  
da ruseTSi axal sacxovrebelze maTi efeqturad ganTavsebis mizniT  
moldovis respublikas moeTxova garkveuli Tanxebis Tavis Tavze aReba  
ruseTis federaciaSi teritoriis SigniT sacxovrebeli saxlebis agebisa  
da maTi dadgmisaTvis.  
121. 1996 wlis mosazreba #3-Si, romelic exeboda ruseTis federaciis  
daSvebas evropis sabWoSi, evropis sabWos saparlamento asambleam aRniSna  
is  
miswrafeba,  
romelic  
gamoxata  
ruseTis  
federaciam:  
`moexdina  
xelmoweridan 6 Tvis vadaSi 1994 wels ruseT-moldovis mTavrobebs Soris  
dadebuli SeTanxmebis ratificireba da ganegrZo me-14 armiisa da misi  
saWurvlis gamotana moldovis teritoriidan SeTanxmebis xelmoweridan 3  
wlis vadaSi.  
122. 1996 wlis 30 agvistos moxsenebaSi ruseTis federaciis generaluri  
prokuraturis mTavarma samxedro prokurorma, general-leitenantma g.n.  
nosovma, aRniSna, rom rod-Si sabrZolo arWurvilobis gankargvasTan  
dakavSirebiT Cadenili iqna kanondarRvevebi da ukanono qmedebebi. kerZod,  
man  
aRniSna  
arasakmarisi  
zedamxedveloba,  
ramac  
xeli  
Seuwyo  
uflebamosilebis borotad gamoyenebasa da qurdobas, gadawyvetilebebis  
Seusruleblobas, rac gulisxmobda dnestrispireTis liderebisaTvis  
xmarebidan  
amoRebuli  
avtomanqanebis  
ufasod  
gadacemas,  
rod-is  
sawyobebidan samxedro inJinrebis gamogonebebis gadacemas dnestrispireTis  
liderebisaTvis, ris Semdegac am ukanasknelebma moiTxoves gadacemul  
nivTTa raodenobis gazrda da `mdr~-saTvis nebarTvis gareSe ramdenime  
aseuli erTeuli teqnikisa da ramdenime aseuli tona aRWurvilobis  
gadacema.  
Sesabamisad, mTavarma samxedro prokurorma TxovniT mimarTa ruseTis  
federaciis Tavdacvis ministrs, gadaedga damatebiTi nabijebi, raTa bolo  
moReboda kanonis darRvevas rod-Si, da ganexila general-leitenant e-sa  
da general-maior d-saTvis disciplinaruli sasjelis dakisrebis sakiTxi  
dakisrebul valdebulebebze efeqturi kontrolis ganuxorcieleblobisa  
da gulgrilobisaTvis. Tavdacvis ministrs eTxova ganxorcielebuli  
RonisZiebebis Sedegebis moxseneba.  
123. 1998 wlis 20 marts, sxva dokumentebs Soris, romlebic exeboda  
dnestrispireTSi  
situaciis  
daregulirebas,  
odesaSi  
(ukraina)  
xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis samxedro faseulobebTan  
dakavSirebuli sakiTxebis Sesaxeb. xelmomwerebi iyvnen ruseTis mxridan b-  
ni Cernomirdini, xolo `mdr-s mxridan – prezidenti~ b-ni smirnovi.  
SeTanxmebaze TandarTuli grafikis mixedviT, garkveuli sawyobebis gatana  
da daSla, rac unda ganxorcielebuliyo afeTqebiT an sxva meqanikuri  
procesebiT, unda damTavrebuliyo 2001 wlis 31 dekembrisaTvis; sxva  
pirobebTan erTad, es damokidebuli iyo moldovis xelisuflebis  
organoebis, kerZod, `dnestrispireTis regionis xelisuflebis organoebis~  
nebarTvaze.  
zedmeti saWurvlis da rod-is sxva aRWurvilobis gatana (gadacema da  
daSla) dagegmili iyo ara ugvianes 2002 wlis 31 dekembrisa. rod-is  
standartuli SeiaraRebisa da im personalis gayvana, romelic ar Sedioda  
samSvidobo jarebSi, unda damTavrebuliyo 2002 wlis 31 agvistosaTvis im  
pirobiT, rom saWurvlisa da sxva aRWurvilobis gatanis procesi ruseTSi  
im droisaTvis dasruldeboda, rom sxva aRWurviloba gadatanili an  
daSlil iqneboda da rom moldova Seasrulebda masze 1994 wlis 21  
oqtombers xelmowerili SeTanxmebiT dakisrebul valdebulebebs.  
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
124. 1999 wlis 19 noembers stambulSi gamarTul samitze euTo-s  
saxelmwifoTa da mTavrobaTa meTaurebma mianiSnes, rom isini moelodnen  
`moldovidan ruseTis federaciis jarebis rac SeiZleba droul, saTanado  
da srul gayvanas~ da miesalmnen ruseTis federaciis mier nakisr  
valdebulebas, srulad gaeyvana jarebi moldovis teritoriidan 2002 wlis  
bolosaTvis. bolos aRiniSna, rom saerTaSoriso SemfasebelTa misia mzad  
iyo, dauyovnebliv mivleniliyo rusuli aRWurvilobisa da SeiaraRebis  
gatana-ganadgurebaze Tvalyuris sadevneblad.  
125. evropis sabWos saparlamento asambleisTvis 1999 wels wardgenil  
komentarebSi moldovis mTavroba amtkicebda, rom im dRisaTvis ruseTis  
federaciis xelisuflebis mier warmodgenili cifrebi sawyobebSi Senaxul  
rod-is SeiaraRebasTan da aRWurvilobasTan dakavSirebiT Seadgenda 42 000  
tonas, magram SeuZlebeli iyo xsenebuli monacemebis sisworis Semowmeba,  
radgan ruseTis fedraciis xelisuflebis organoebi da dnestrispireTis  
separatistebi uars acxadebdnen Semfasebel misiasTan dakavSirebiT  
Tanxmobis gamoTqmaze.  
moldovis xelisuflebis organoebi yuradRebas amaxvilebdnen im faqtze,  
rom rod-is personalis nebismieri gayvana, rasac Tan ar axlda rod-is  
sawyobebSi arsebuli uamravi iaraRis gatana, zrdida imis risks, rom  
xsenebul iaraRs xelSi Caigdebdnen dnestrispireli separatistebi.  
126. rod-is kuTvnili iaraRiT datvirTuli ramdenime eSeloni gayvanili  
iqna 1999-2002 wlebSi.  
127. 2001 wlis 15 ivniss ruseTis federaciam da dnestrispireTma xeli  
moaweres oqms, romelic exeboda erTobliv saqmianobas iaraRis, samxedro  
teqnologiisa da saWurvelis gamoyenebaSi.  
128. 2001 wlis 19 noembers ruseTis mTavrobam sasamarTlos warudgina  
dokumenti, romelic warmoaCenda, rom 2001 wlis oqtomberSi ruseTis  
federaciam da `mdr~-m xeli moaweres SeTanxmebas ruseTis jarebis gayvanis  
Sesaxeb. xsenebuli SeTanxmebis Tanaxmad, imis asanazRaureblad, rom  
dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis samxedro aRWurvilobis nawili  
tovebda dnestrispireTs, `mdr~-s 100 milioni aSS dolariT Seumcirda  
ruseTis federaciidan importirebuli gazis fasi da dnestrispireTis  
mxares aRWurvilobis gatanis procesSi aseve gadaeca rod-is mier  
aRWurvilobis is nawili, romlis CatvirTvac SesaZlebeli iqneboda  
samoqalaqo manqanaSi.  
129. 2002 wlis noemberSi sasamarTlos winaSe moldovis mTavrobis mier  
warmodgenili  
dokumentis  
Tanaxmad,  
maRalteqnologiuri  
iaraRi,  
aRWurviloba da samxedro saWurveli, romelic ekuTvnoda rod-s da  
gatanili iqna moldovis respublikidan 2002 wlis noemberSi 1994 wlis 21  
oqtombris SeTanxmebis safuZvelze, warmoadgenda mxolod 15%-s im  
raodenobisa, rac 1994 wlis gancxadebis Tanaxmad rCeboda moldovis  
teritoriaze.  
130. euTo-s presrelizis Tanaxmad, 2002 wlis 24 dekembers gatanili iqna  
xidis samSeneblo masalebiTa da savele samzareulos nawilebiT  
datvirTuli 29 sarkinigzo vagoni.  
imave presrelizSi mocemuli iyo rod-is sardlis, general boris  
sergeevis gancxadeba imasTan dakavSirebiT, rom aRWurvilobis bolo  
gatana moxerxda dnestrispireTis mxaresTan SeTanxmebis safuZvelze,  
romlis Sesabamisadac dnestrispireTis xelisuflebis organoebs unda  
mieRoT arasamxedro xasiaTis aRWurvilobis naxevari. generalma sergeevma  
magaliTad moiyvana 2002 wlis 16 dekembers aRWurvilobis gatana, rasac  
Sedegad mohyva rod-is kuTvnili 77 satvirTo manqanis gadacema  
dnestrispireTis mxarisaTvis.  
131. 2001 wlis ivnisSi sasamarTlosaTvis ruseTis mTavrobis mier  
wardgenili informaciis Tanaxmad, rod-s kvlav gaaCnda sajariso SenaerTi,  
romelic iTvlida 2200 jariskacs dnestrispireTSi. Tavisi mowmis CvenebaSi  
generali sergeevi amtkicebda, rom 2002 wels rod-is jariskacebis  
raodenoba Semcirda 1500 jariskacamde (ix. danarTi, punqti 338).  
sasamarTlos ar miuRia raime naTeli informacia dnestrispireTSi  
darCenili iaraRisa da sawyobebSi Senaxuli rod-is iaraRis Sesaxeb.  
ganmcxadebelTa mtkicebiT da mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad, romlebic  
moipoves sasamarTlos delegatebma (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 235),  
2003 wels rod-s gaaCnda sul mcire 200 000 tona sabrZolo saWurveli da  
aRWurviloba dnestrispireTSi, kerZod, kolbasnaSi.  
2001 wlis ivnisSi ruseTis mTavrobis mier warmodgenili informaciis  
Tanaxmad, rac ar gamxdara sadavo sxva mxareebis mier, rod-s aseve gaaCnda  
Semdegi aRWurviloba: 106 sabrZolo tanki, 42 javSan-manqana, 109 javSan-  
gadamyvani, 54 javSan-sadazvervo manqana, 123 zarbazani da naRmmtyorcni, 206  
tanksawinaaRmdego  
danadgari,  
226  
haersawinaaRmdego  
danadgari,  
9
Sveulmfreni da 1648 sxvadasxva tipis manqana.  
2. urTierTobebi rod-sa da `mdr~-s Soris  
132. rod-is Semadgenloba da mimagrebuli samxedro prokurorebi da  
mosamarTleebi ar iRebdnen raime konkretul miTiTebas dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebTan urTierTobebis warmarTvis Sesaxeb (ix.  
danarTi: vice-polkovniki Samaevi, punqti 374).  
133. rod-is personals SeeZlo Tavisuflad emoZrava dnestrispireTis  
teritoriaze. jarebis an aRWurvilobis gayvanis win rod-i acnobebda  
dnestrispireTis  
gadaadgilebebi  
xelisuflebis  
iwvevda incidentebs,  
organoebs.  
zogjer  
iyo,  
xsenebuli  
magaliTad,  
rogoric  
dnestrispirelTa mxridan rod-is 3 avtomanqanis konfiskacia (ix. danarTi:  
vice-polkovniki radzaeviCusi, punqti 363, da vice-polkovniki Samaevi,  
punqti 376). aseT SemTxvevebSi da raime saxis instruqciebis ararsebobis  
pirobebSi rod-is xelmZRvaneloba cdilobda molaparakebas pirdapir  
dnestrispireTis xelisufebis organoebTan. ruseTis federaciaSi moqmedi  
samarTlebrivi debulebebis Sesabamisad, rod-is sagamoZiebo organoebi ar  
arian uflebamosilni, saqmeebi pirdapir gadascen moldovis xelisuflebis  
organoebs, romlebsac gaaCniaT iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze;  
nebismieri qurdoba an sxva saxis danaSauli, romelic Cadenili iqneboda  
dnestrispireTis moqalaqis mier rod-is winaaRmdeg, unda moxseneboda rod-  
is xelisuflebis organoebis mier ruseTis federaciis xelisuflebis  
organoebs, radganac maT SeeZloT saqmis gadacema moldovis xelisuflebis  
organoebisaTvis.  
praqtikaSi  
organoebi iZiebdnen.  
am  
tipis  
danaSaulebs  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
gamoeZiebinaT  
134.  
rod-is  
gamomZieblebs  
gaaCndaT uflebamosileba,  
danaSaulebi, romlebic Cadenili iyo rod-is personalis mier an maTi  
TanamonawileobiT, magram mxolod im SemTxvevaSi, Tuki danaSaulSi  
monawileobdnen erTeuli jariskacebi. Tumca am tipis arc erTi saqme ar  
yofila warmarTuli (ix. danarTi: vice-polkovniki levitski, punqti 371, da  
b-ni timoSenko, punqti 379).  
135. ruseTis mTavrobis mier sasamarTlosaTvis wardgenili dokumentaciis  
Tanaxmad, rod-is aRWurviloba da mowyobilobebi, romlebic samoqalaqo  
gamoyenebis sagnebi iyo, gadaeca `mdr~-s. magaliTad, Senoba, romelSic  
ganmcxadeblebi iyvnen patimrobaSi 1992 wels, me-14 armiis mier gadaeca  
dnestrispireTis separatistebs 1998 wels. mowmeTa Cvenebis Tanaxmad, b-ni  
timoSenkos mier micemuli Cveneba axla gamoiyeneba `mdr-s sagamoZiebo  
samsaxurebis mier~ (ix. danarTi, punqti 380).  
136. b-ni iurie pinteas mier warmarTuli kvlevis Sedegad (ix. winamdebare  
ganaCenis 118-e punqti) kolbasnas samxedro sawyobi 1994 wels gaiyo or  
nawilad; erTi nawili miekuTvna `mdr~-s da am ukanasknelma iq ganaTavsa  
aRWurvilobis sawyobi Tavisi armiisaTvis. avtori aRniSnavs, rom im  
droisaTvis, rodesac misi kvleva gamoqveynda 2001 wels, `mdr~-s uSiSroeba  
gaZlierda `mdr~-s armiis me-300 Zlieri motorizebuli fexosanTa  
brigadiT,  
tanksawinaaRmdego  
romlis  
SeiaraRebaSic  
danadgarebi da  
Sedioda  
naRmmtyorcnebi,  
javSan-manqanebi,  
agreTve,  
haersawinaaRmdego batarea, romelic aseve mTlianobaSi akontrolebda  
sawyobebSi Sesvla-gasvlas.  
g. ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris arsebuli ekonomikuri,  
politikuri da sxva saxis urTierTobebi  
1. ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis 5 maiss  
137. presaSi gamoqveynebuli gancxadebidan, romelic dauTariRebeli iyo,  
warmodgenili iqna sasamarTlos winaSe da ar gamxdara sadavo mxareebis  
mier, Cans, rom ruseTis federaciis maSindeli vice-prezidenti aRiarebda  
`dnestrispireTis  
legitimurobas~.  
marcxena  
sanapiroze  
Seqmnili  
gaerTianebis  
138. dauTariRebel satelevizio gamosvlaSi, romelic asaxa presam,  
ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines da ar gamxdara sadavo mxareebis  
mier, ruseTis federaciis prezidentma b-nma elcinma ganacxada: `ruseTma  
aRmouCina daxmareba, amJamadac mxarSi udgas da momavalSic daexmareba  
dnestrispireTis regions~.  
139. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis ufrosi oficrebi  
monawileobdnen dnestrispireTis sajaro cxovrebaSi. kerZod, me-14 armiis  
jariskacebma  
monawileoba  
miiRes  
dnestrispireTis  
arCevnebSi,  
dnestrispireTis samxedro aRlumebSi da sxvadasxva sajaro movlenebSi.  
saqmeSi arsebuli dokumentebi da ramdenime mowmis (romlebic aRniSnul  
sakiTxTan dakavSirebiT erTsulovanni iyvnen da maTi Cveneba mxareebs  
sadavo ar gauxdiaT) mtkicebulebebi warmoaCens, rom 1993 wlis 11  
seqtembers generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna `mdr~-s  
umaRlesi sabWos wevrad (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 26, da b-ni uritu,  
punqti 72; X, punqti 220).  
140. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis federaciis sakonsulo gaixsna  
dnestrispireTis teritoriaze, rod-is teritoriaze moldovis mxaresTan  
da xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe. sxvadasxva movlenebi,  
maT Soris, xmis micemac xorcieldeboda aRniSnul dawesebulebaSi.  
ruseTis mTavroba uaryofda dnestrispireTis teritoriaze ruseTis  
sakonsulos moqmedebas.  
2004 wlis 27 Tebervals moldovis sagareo saqmeTa saministrom kiSiniovSi  
ruseTis federaciis saelCos gaugzavna nota, romelSic moldovis  
xelisufleba SeSfoTebas gamoTqvamda im faqtis gamo, rom ruseTis  
federaciis xelisuflebis organoebma gaxsnes 17 saarCevno ubani  
dnestrispireTis teritoriaze 2004 wlis 17 martis saprezidento  
arCevnebisaTvis moldovis xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe  
da rom amgvari qmedebiT Seqmnes arasasurveli precedenti. notaSi aseve  
naTqvami iyo, rom adgilebi, sadac sasurveli iqneboda saarCevno ubnebis  
gaxsna, iyo tiraspolSi mdebare rod-is Stabbina, tiginaSi (benderi)  
mdebare samSvidoboebis Stabbina da kiSiniovSi mdebare ruseTis saelCo da  
moZravi saarCevno ubnebi.  
141. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebis mtkicebis garda ar  
arsebobs araviTari mtkicebuleba tiraspolSi ruseTis sakonsulos  
arsebobasTan dakavSirebiT, romelic awarmoebda Cveulebriv sakonsulo  
funqciebs da Ria iqneboda yvela dnestrispirelisaTvis, romelsac hqonda  
an survili eqneboda, moepovebina ruseTis moqlaqeoba. damatebiT unda  
aRiniSnos, rom arc erT mowmes, romlebmac Cveneba misces moldovaSi, ar  
SeeZlo daedasturebina xsenebuli mtkiceba. Sesabamisi gamamyarebeli  
argumentaciis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo gonivrul eWvs miRma  
dadgenilad ver miiCnevs, rom ruseTis sakonsulo mudmivad gaxsnilia  
tiraspolSi yvela dnestrispirelisaTvis, romlebic floben an surT  
miiRon ruseTis moqalaqeoba.  
meores mxriv, sasamarTlo dadgenilad miiCnevs, rom adgilze arsebuli  
saarCevno ubnebi gaxsnili iyo dnestrispireTis teritoriaze ruseTis  
xelisuflebis organoebis mier moldovis xelisuflebis nebarTvis gareSe.  
ganmcxadeblebis mier warmodgenil, presaSi gamoqveynebul statiebTan  
dakavSirebiT, romlebic asaxavdnen ruseTis federaciis sakonsulos  
arsebobas rod-is teritoriaze, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli  
statiebi ar aris gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT. Tumca ruseTis  
mTavrobam ar uaryo aseTi dawesebulebebis arseboba. sasamarTlos miaCnia,  
rom dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli rod-is specialuri  
mdgomareobis gaTvaliswinebiT gonivrulia, rom praqtikuli mizezebis gamo  
sakonsulo unda gaxsniliyo rod-is teritoriaze, raTa rus jariskacebs  
miscemodaT SesaZlebloba, moegvarebinaT is problemebi, romlebsac  
zogadad ganixilavs xolme sakonsulo.  
142. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom 1992 wlis 12 marts ruseTis  
centralurma bankma gaxsna ramdenime angariSi dnestrispireTis bankSi.  
mxareebi sadavos ar xdian xsenebuli informaciis namdvilobas.  
143. 1995 wlis 17 noembris #1334 dadgenilebaSi ruseTis federaciis dumam  
dnestrispireTi gamoacxada `ruseTis strategiuli interesebis zonad~.  
144. ruseTi federaciis cnobili politikosebi adasturebdnen sxvadasxva  
dros TavianT mxardaWeras dnestrispireTisadmi. dumis warmomadgenlebi da  
ruseTis federaciis sxva cnobili pirebi Cadiodnen dnestrispireTSi da iq  
monawileobdnen oficialur RonisZiebebSi.  
Tavis mxriv, `mdr~-s reJimis warmomadgenlebi Cadiodnen oficialuri  
vizitebiT moskovSi, gansakuTrebiT ki xSirad stumrobdnen dumas.  
145. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom konfliqtidan ramdenime wlis  
Semdeg dnestrispireTis reJimis SeqmnisaTvis ruseTis xelisuflebis  
organoebis mxardaWera sajarod iqna dadasturebuli satelevizio  
programaSi, romelic daudgenel dRes gavida rusul arxze «ТВ Центр»,  
sadac b-ni voroninisagan, b-ni smirnovisa da b-ni xazbulatovisagan aiRes  
interviuebi. programis ganmavlobaSi b-ni xazbulatovi, romelic ruseTis  
parlamentis Tavmjdomare iyo 1991-1993 wlebSi, acxadebda, rom rodesac  
naTeli gaxda moldovis mier ruseTis gavlenis sferodan gasvla, `iq  
Seiqmna administraciul-teritoriuli anklavi~. imave programaSi b-nma  
voroninma, moldovis prezidentma, ganacxada, rom ruseTis yofili  
prezidenti, b-ni elcini, mxars uWerda b-n smirnovs, raTa es ukanaskneli  
gamoeyenebina kiSiniovis demokratiuli reJimis winaaRmdeg.  
mxareebs xsenebuli faqti sadavo ar gauxdiaT.  
146. 1994 wlis 19 maiss general-leitenanti iakovlevi, me-14 armiis yofili  
sardali da `mdr-s Tavdacvisa da uSiSroebis departamentis~ yofili  
xelmZRvaneli, ruseTis federaciis moqalaqe gaxda.  
147. 1997 wels b-n maraCutas, `mdr-s umaRlesi sabWos Tavmjdomares~, mieniWa  
ruseTis moqalaqeoba.  
2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
148. 1999 wels ruseTis moqalaqeoba b-nma karamanma, `mdr~-s erT-erTma  
lidermac, moipova.  
149. b-nma smirnovma ruseTis moqalaqeoba miiRo 1997 wels (ruseTis  
mTavrobis TqmiT) an 1999 wels (ganmcxadebelTa TqmiT).  
150. ganmcxadebelTa mtkicebiT, rac mxareebma sadavo gaxades, iaraRis  
industria warmoadgens dnestrispireTis erT-erT dasayrdens, rasac  
pirdapir mxars uWeren rusuli firmebi, romlebic Cabmulni arian  
dnestrispireTSi iaraRis warmoebaSi.  
iuri pinteas mier ganxorcielebuli kvlevis Tanaxmad (ix. winamdebare  
ganaCenis 118-e punqti), 1993 wlidan moyolebuli dnestrispireTis iaraRis  
mwarmoebelma firmebma daiwyes specializeba maRal-teqnologiuri iaraRis  
gamoSvebaze, rac ganxorcielda rusuli kompaniebis daxmarebiTa da  
finansebiT, maT Soris rusuli iaraRis mwarmoeblisa da gamsaReblis  
«Росвооружение» daxmarebiT. rusuli kompaniebi dnestrispireTis firmebs  
amaragebdnen teqnologiiTa da aRWurvilobiT, romelic maT sWirdebodaT  
Tanamedrove iaraRisa da aRWurvilobis dasamzadeblad. dnestrispireTis  
firmebi aseve uSveben nawilebs ruseTis iaraRis mwarmoeblebisaTvis.  
magaliTad, `eleqtromaSis~ kompania ruseTis federaciidan iRebs nawilebs  
mayuCiani pistoletebisaTvis, romlebsac igi amzadebs, da awvdis nawilebs  
sxvadasxva SeiaraRebis sistemebisaTvis, romlebic SemdgomSi iwyoba  
ruseTis federaciaSi.  
151. b-ni pinteas kvlevaze miTiTebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom  
`gayvanis~ safarveliT rod-i amaragebda dnestrispireTis firmebs samxedro  
daniSnulebis nawilebiTa da xelsawyoebiT. ganmcxadeblebi amtkicebdnen,  
rom  
`rabnitas  
sainJinro  
samuSaoebi~,  
romelic  
uSvebs  
82  
mm  
naRmmtyorcnebs, regularulad iRebdnen naRmmtyorcnebisa da haubicebis  
tvirTs kolbasnas rod-is sawyobebidan, aRniSnuli tvirTis statusi ki iyo  
`aratransportabeluri aRWurvilobis ganadgureba~.  
152. damatebiT unda aRiniSnos, rom saxeze iyo urTierTdamokidebuleba  
dnestrispireTis ekonomikas da sxva interesebsa da rod-s Soris, im faqtis  
gamo, rom rod-Si dasaqmebuli iyo dnestrispireTis macxovrebelTa Zalian  
didi raodenoba.  
b-ni pinteas imave kvlevis Tanaxmad, kolbasnaSi ganTavsebuli rod-is  
SenaerTis (maT Soris, saWurvlis sawyobis) xelmZRvanelobis daaxloebiT  
70% Sedgeboda rabnitas mcxovrebTagan, maSin, rodesac kolbasnas  
sawyobebis momsaxure personalis 100% (sawyobebis ufrosebi, teqnikosebi  
da meqanikosebi) regionis macxovreblebi iyvnen.  
jamSi, rod-is oficrebis 50% da rezervis oficrebis 80% `mdr~-s  
mcxovrebni iyvnen.  
mxareebs sadavo ar gauxdiaT xsenebuli informacia.  
153. saxezea aseve marTlmsajulebis sferoSi TanamSromloba ruseTis  
federaciasa  
organoebis  
da  
gverdis  
dnestrispireTs  
Soris  
moldovis  
gadacema.  
xelisuflebis  
dnestrispireTSi  
avliT:  
patimarTa  
patimrobaSi myofi rusi patimrebi gadayvanilni iqnen ruseTis federaciaSi  
swored aseTi TanamSromlobis safuZvelze (ix. danarTi: polkovniki  
golovaCevi, punqti 136, da b-ni sereda, punqti 423).  
154.  
presaSi  
gamoqveynebul  
statiebze  
dayrdnobiT  
ganmcxadeblebi  
amtkicebdnen, rom grZeldeboda oficialuri urTierTvizitebi ruseTis  
federaciasa da `mdr~-s Soris. 1999 wlis 16 Tebervals dnestrispireTis  
gazeTma gamoaqveyna cnoba `mdr-s umaRlesi sabWos~ delegaciis (romelSic  
Sediodnen b-nebi karamani, antiufeevi) vizitis Sesaxeb ruseTis federaciis  
dumaSi. 2001 wlis 1 ivniss dumis 8 kaciani delegacia Cavida tiraspolSi  
da gaCerda iq 2001 wlis 4 ivnisamde.  
damatebiT unda aRiniSnos, rom 2001 wlis 28 agvistosa da 2 seqtembers  
dumis wevrebma monawileoba miiRes `mdr~-s damoukideblobis 10 wlisTavis  
aRniSvnasTan dakavSirebul iubileSi.  
155. ruseTis federaciam `mdr~-s liderebi gamoCenili damsaxurebisaTvis  
daajildova oficialuri sigelebiT. ganmcxadebelTa mier warmodgenili  
dokumentaciis Tanaxmad b-ni smirnovi miwveuli iqna moskovSi moskovis  
saxelmwifo universitetis mier.  
156. ruseTis federacias uSualo urTierToba aqvs `mdr~-sTan gazis  
eqsportTan dakavSirebiT.  
rogorc ruseTis `gazpromis~ jgufis Tavmjdomaris mier moldovis vice-  
premierisaTvis 2000 wlis 17 Tebervals gagzavnili depeSidan Cans,  
moldovis gaziT momaragebis xelSekruleba ar exeba dnestrispireTs,  
romelsac gazi miewodeba calke ufro SeRavaTiani fasebiT, vidre  
moldovis sxva nawilebs (ix. danarTi, Y, punqti 261; da b-ni sangheli,  
punqti 268).  
157. dnestrispireTi eleqtroenergias pirdapir ruseTis federaciidan  
iRebs.  
158. dnestrispireTSi warmoebuli produqciis eqsportireba xdeba rusul  
bazarze da garkveuli produqtebi saRdeba, rogorc rusuli produqti (ix.  
danarTi: generali sergeevi,punqti 347).  
160. rusuli kompaniebi monawileobas iRebdnen dnestrispireTSi gamarTul  
privatizaciis procesSi. ganmcxadeblebis mier warmodgenili dokumentebi  
adasturebs, rom rusulma kompania `iteram~, miuxedavad moldovis  
xelisuflebis organoebis protestisa, Seisyida dnestrispireTSi mdebare  
yvelaze didi sawarmo, `rabnitas sainJinro samuSaoebi~.  
161. ufro metic, 2002 wlis ianvarSi moldovis mTavrobam warudgina  
sasamarTlos  
dnestrispireTis reJimTan dakavSirebiT rusuli satelevizio programis  
CanaweriT. rusi komentatori pirvel rigSi axsenebda megobrul  
videokaseta  
ruseT-moldovur  
urTierTobebTan  
da  
xelSekrulebas, romelic cota xnis win daido ruseTis federaciasa da  
moldovis respublikas Soris, sadac moskovi da kiSiniovi gmobdnen  
`separatizms, mis yvela formiT gamovlinebaSi~ da kisrulobdnen, `ar  
aRmoeCinaT  
araviTari  
daxmareba  
separatistuli  
moZraobisaTvis~.  
Jurnalistis TqmiT, xelSekruleba araorazrovnad adasturebda ruseTis  
federaciis mxardaWeras moldovisadmi dnestrispireTis konfliqtSi.  
siuJetis danarCeni nawili exeboda dnestrispireTis ekonomikas, romelzec  
naTqvami iyo, rom igi mTlianad smirnovis ojaxis zegavlenas eqvemdebareba  
da Semosavlis umTavres wyaros warmoadgens iaraRis warmoeba da eqsporti  
iseT qveynebSi, rogorebicaa avRaneTi, pakistani, erayi an CeCneTi. programa  
ixureboda im informaciiT, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebma  
daaxSes xsenebuli prgramis gadacema `mdr~-s teritoriaze da amis mizezad  
cudi amindi miuTiTes.  
d. urTierToba moldova-dnestrispireTs Soris  
1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde, 1992 wlis 12 seqtembers  
162. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT `mdr~-s  
organoebi saxelmwifo erTeulad.  
163. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdeg mxareebma daamyares  
urTierTobebi konfliqtis mogvarebis mizniT.  
urTierToba umeteswilad xorcieldeboda molaparakebisaTvis gankuTvnili  
komitetis meSveobiT da exeboda dnestrispireTis statusis sakiTxs da  
yoveldRiuri cxovrebis sxvadasxva sakiTxis (ekonomikuri, socialuri da  
sxv.) mogvarebas.  
164. mowmeTa analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. b-ni uritu, punqti 66; b-ni  
postovani, punqti 182; Z, punqti 272, b-ni plugaru, punqti 286 da b-ni  
obroki, punqti 430), moldovasa da dnestrispireTs Soris pirveli Sexvedra  
exeboda orive mxaris 1992 wlis brZolebis dros patimrobaSi ayvanili  
pirebis gacvlas. xsenebuli gacvlebi ZiriTadad exeboda patimarTa  
jgufebs.  
165. ramdenime mowmis analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi: b-ni uritu,  
punqti 67, b-ni sneguri, punqti 239; da b-ni sturca, punqti 311), 1992 wlis  
cecxlis Sewyvetis Semdgom kerZo pirebs da oficialur delegaciebs,  
romlebic  
dnestrispireTSi.  
CarTulni  
iyvnen  
molaparakebebSi,  
xdeboda xolme  
SeeZloT  
incidentebi,  
Casuliyvnen  
rodesac  
zogjer  
dnestrispireTis mesazRvreebi ar uSvebdnen maT dnestrispireTSi.  
166. rogorc kerZo pirebs, eqimebs aranairi problema ar gaaCndaT  
dnestrispireTSi SesvlasTan dakavSirebiT, rogorc konsultaciebis  
gacemis, aseve profesiul konferenciebze daswrebis mizniT (ix. danarTi: b-  
ni tibirna, punqti 84; da b-ni lesanu, punqti 66).  
167. 1993 wlidan moyolebuli, moldovis xelisuflebis organoebma daiwyes  
sisxlis  
samarTlis  
saqmeebis  
aRZvra  
konkretuli  
dnestrispireli  
Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg, romlebsac brali edebodaT saxelmwifo  
Tanamdebobis pirebis saxeliT da statusiT TaRliTurad sargeblobaSi (ix.  
winamdebare ganaCenis 221-e da 230-e punqtebi).  
168. miuxedavad amisa, pirebma, romlebic moqmedebdnen, rogorc `mdr~-s  
maRali Tanamdebobis pirebi, SeZles moldovaSi dabruneba da SemdgomSi  
daikaves maRali Tnamdebobebi. magaliTad, b-n sidorovs, romelic iyo `mdr-  
s iusticiis ministri~ 1991 wels, ekava ramdenime maRali saxelmwifo  
Tanamdeboba dnestrispireTidan dabrunebis Semdeg; igi iyo moldovis  
parlamentis wevri 1994 - 1998 wlebSi, moldovis ombudsmeni 1998-2001 wlebSi  
da moldovis parlamentis wevri da adamianis uflebaTa da umciresobaTa  
komitetis Tavmjdomare 2001 wlidan (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqtebi  
437-38).  
169. 1996 wlis 7 Tebervals, euTo-s Suamavlebis _ ruseTisa da ukrainis _  
TandaswrebiT, moldovis xelisuflebis organoebma miiRes oqmi, romlis  
Tanaxmadac gauqmda dnestrispireTis kuTvnili sasazRvro-sabaJo postebi.  
2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
170. 1997 wlis Semdeg moZraoba dnestrispireTsa da moldovis danarCen  
mxareebs Soris xorcieldeboda imave pirobebiT, rogorc adre, anu  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebi erTpirovnulad iRebdnen  
gadawyvetilebas  
oficialur delegaciebs  
gatareba-argatarebasTan  
an moldovel  
dakavSirebiT.  
maRalCinosnebs  
rodesac  
surdaT  
dnestrispireTSi Sesvla, aucilebeli iyo winaswar dakavSireba da  
nebarTvis mopoveba, da am pirobebSic nebarTva SeiZleboda gauqmebuliyo  
nebismier dros (ix. b-ni sereda, punqti 418). magaliTad, moldovis  
mTavrobis gancxadebiT, 2003 wels, evrokavSiris sabWos mier 2003 wlis  
TebervalSi igor smirnovisa da 16 sxva dnestrispireli liderisaTvis  
evrokavSiris teritoriaze Sesvlis akrZlavis sapasuxo nabijis saxiT,  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebma persona non grata-d gamoacxades  
moldovis calkeuli maRali Tanamdebobis pirebi, maT Soris, moldovis  
prezidenti,  
moldovis  
parlamentis  
Tavmjdomare,  
premier-ministri,  
iusticiis ministri da sagareo saqmeTa ministri.  
171. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom dnestrispireTis liderebs, maT  
Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas da b-n karamans aqvT moldovis  
moqalaqeoba da moldovis diplomatiuri pasportebi. amasTanave, isini  
amtkicebdnen, rom moldovis mTavrobam maT oficialuri jildoebi mianiWa.  
moldovis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispirel liderebs ar hqondaT  
moldovis moqlaqeoba, radgan maT arasodes mouTxoviaT moldovisaTvis  
piradobis mowmobebi.  
sasamarTlo aRniSnavs, rom am sakiTxTan dakavSirebiT delegatebis mier  
dakiTxuli mowmeebi uaryofdnen, rom raime saxis moldovuri piradobis  
damadasturebeli  
maracutasa Tu b-ni karamanisTvis (ix. danarTi, punqti 396). ganmcxadebelTa  
mtkicebis damasabuTebeli argumentebis ararsebobis pirobebSi  
mowmoba  
iqna  
gacemuli  
b-ni  
smirnovisTvis,  
b-ni  
sasamarTlos miaCnia, rom gonivrul eWvs miRma ar aris dadgenili, rom  
moldovis xelisuflebis organoebma gasces pasportebi dnestrispireTis  
liderebisTvis.  
172 ramdenime moldoveli maRali Tanamdebobis piri, maT Soris, b-ni  
sturca, iusticiis ministri, generaluri prokuroris moadgile da 2000  
wlis Semdgom periodSi dnestrispireTTan molaparakebis komitetis  
Tavmjdomare, kvlavac agrZelebda vizitebs tiraspolSi, raTa Sexvedroda  
dnestrispirel politikosebs, maT Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas,  
`generalur prokurors~ da `mdr-s uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~.  
xsenebul  
Sexvedrebze  
mTavar  
gansaxilvel  
sakiTxs  
warmoadgenda  
ganmcxadebelTa situacia da dnestrispireTis momavali statusi, maT  
Soris, dnestrispireTis adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier  
gamotanili gadawyvetilebebis statusi (ix. danarTi: b-ni sturca, punqti  
312).  
173. 2000 wlis 16 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem b-nma diakovma  
moinaxula b-ni ilaSku tiraspolSi mdebare cixeSi.  
174. 2001 wlis 16 maiss moldovis prezidentma b-nma voroninma da  
dnestrispireTis liderma b-nma smirnovma xeli moaweres or SeTanxmebas –  
erTi maTgani exeboda moldova-dnestrispireTis xelisuflebis organoebis  
mier gamocemul dokumentTa ormxriv aRiarebas, xolo meore _ sagareo  
investiciebis mozidvas da dacvas.  
175. ekonomikuri TanamSromlobis sferoSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen,  
rom moldovis xelisuflebis organoebma gasces sertifikatebi produqciis  
dnestrispireTSi damzadeba-warmomavlobaze.  
moldovis mxares ar gaukeTebia araviTari komentari xsenebulTan  
dakavSirebiT.  
176. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis savaraudo qmedebebs  
dnestrispireTidan  
eqsportirebuli  
saqonlisaTvis  
sertifikatebis  
miniWebasTan dakavSirebiT, rogorc es ganmcxadeblebma da ruseTis  
mTavrobam aRniSnes, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli varaudi ar iqna  
dadasturebuli romelime mowmis mier. sapirispirod, b-nma stratanma,  
sabaJos direqtorma, uaryo xsenebuli praqtikis arseboba (ix. danarTi,  
punqti 327).  
xsenebul garemoebebSi, ganmcxadebelTa mtkicebis damasabuTebeli raime  
argumentebis ararsebobis pirobebSi, sasamarTlos ar SeuZlia gonivrul  
eWvs miRma dadasturebulad miiCnios, rom moldovis xelisfulebis  
organoebi axorcielebdnen dnestrispireTis xelisuflebisa da ekonomikis  
mxardamWer politikas zemoxsenebuli saeqsporto sertifikatebis gacemiT.  
177. moldovasa da `mdr-s prezidents~ Soris miRweuli SeTanxmebis  
safuZvelze  
ganxorcielebuli  
TanamSromlobis  
garda,  
rogorc  
es  
sasamarTlos delegatebis mier mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, met-  
naklebad arsebobs de facto urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebs  
Soris  
sxvadasxva  
sferoSi.  
magaliTad,  
dnestrispireTis iusticiis saministro, kerZod ki sasjelaRsrulebiTi  
samsaxuri da moldovis iusticiis saministro axorcieleben urTierTobas  
erTmaneTTan (ix. danarTi: vice-polkovniki samsonovi, punqti 172). aseve  
saxezea araoficialuri urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebs Soris marTlmsajulebisa da uSiSroebis  
sakiTxebSi, danaSaulis aRkveTis interesebidan gamomdinare. miuxedavad  
imisa, rom ar arsebobs raime saxis SeTanxmeba urTierTTanamSromlobasTan  
dakavSirebiT, moldoveli prokurorebi Tu sisxlis samarTlis saqmeebis  
gamomZieblebi zogjer urekaven TavianT `kolegebs~ dnestrispireTSi,  
kerZod, imisaTvis, rom moipovon informacia da gamoiZaxon mowmeebi (ix.  
danarTi: b-ni postovani, punqti 190, da b-ni catanga, punqti 206).  
178. arsebobs mxolod erTiani satelefono sistema moldovisaTvis, maT  
Soris, dnestrispireTisTvisac (ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 398, da  
b-ni sidorovi, punqti 454).  
179. moldovis mTavrobis sainformacio departamenti gascems piradobis  
damadasturebel dokumentebs (piradobis mowmobebs) moldovis yvela  
mcxovrebisTvis, maT Soris imaTTvisac, vinc dnestrispireTSi cxovrobs  
(ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 399).  
180. 2001 wels, msoflio vaWrobis organizaciasTan dadebuli SeTanxmebis  
Tanaxmad, moldovis xelisuflebis organoebma Seqmnes Sereuli moldova-  
ukrainuli sabaJo postebi ukrainasTan sazRvarze da SemoiRes axali  
sabaJo beWdebi, romlebzec xeli ar miuwvdebodaT dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebs.  
sasamarTlosaTvis  
arc  
erT  
mxares  
ar  
miuwodebia informacia imasTan dakavSirebiT, kvlav funqcionirebs Tu ara  
moldova-ukrainuli sabaJo postebi.  
181.  
zemoxsenebul  
punqtSi  
aRniSnuli  
RonisZiebebis  
sapasuxod,  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebma 2001 wlis 18 seqtembris  
weriliT acnobes moldovis xelisuflebis organoebs dnestrispireTis  
statusTan dakavSirebuli molaparakebebis calmxrivad Sewyvetis Sesaxeb  
da daemuqrnen dnestrispireTze gamavali gazisa da eleqtroenergiis  
Sewyveta-SeCerebiT.  
182. moldovis mTavroba amtkicebda, rom 2001 wlis incidentis dros  
tiginas (benderi) sarkinigzo kvanZTan dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebma daakaves 500 vagoni humanitaruli tvirTi moldovis bavSvebisa  
da moxucebulebisaTvis da navTobiTa da sxva masalebiT datvirTuli  
vagonebi, romlebic evrokavSiris teritoriidan midioda moldovis  
firmebis saxelze.  
183. 2002 wlis 6 Tebervals sajarod gakeTebul gancxadebaSi moldovaSi  
euTo-s misiam gaakritika dnestrispireTis xelisuflebis organoebis  
qmedebebi; am organoebma 2002 wlis 16 ianvridan daiwyes euTo-s  
warmomadgenlebisaTvis `mdr~-s teritoriaze Sesvlis akrZalva, rac  
arRvevda euTo-sa da b-n smirnovs Soris 1993 wlis 26 agvistos dadebul  
SeTanxmebas.  
184. moldovis mTavrobis mier sasamarTlos winaSe 2002 wlis 15 marts  
warmodgenili dokumentidan irkveva, rom 2002 wlis 7 martis #40 brZanebiT  
`mdr-s uSiSroebis saministrom~ uari ganucxada moldovis Tavdacvisa da  
Sinagan saqmeTa saministroebis, sainformacio da uSiSroebis samsaxurebisa  
da sxva samxedro uwyebebis warmomadgenlebs `mdr~-s teritoriaze  
Sesvlaze.  
185. da bolos, erovnul safexburTo CempionatSi dnestrispireTis gundebic  
monawileoben da moldovasa da xsenebuli gundebis TamaSi, maT Soris,  
saerTaSoriso TamaSebic, yovelTvis imarTeba tiraspolSi, rogorc es  
moxda, magaliTad, niderlandebis winaaRmdeg gamarTuli Sexvedris  
SemTxvevaSi 2003 wlis aprilSi (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqti 454).  
IV. saqmis konkretuli garemoebebi  
186. qvemoT sasamarTlo ajamebs im faqtebs, romlebic dakavSirebulia  
ganmcxadebelTa dakavebasTan, winaswar patimrobasTan, msjavrdebasTan da  
patimrobis pirobebTan, rogorc amas amtkicebdnen ganmcxadeblebi da rac  
dadasturebulia dokumenturi mtkicebulebebiTa da mowmeTa CvenebebiT.  
sasamarTlo aRniSnavs, rom 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT  
komentarebSi moldovis mTavrobam daadastura ganmcxadebelTa versia maT  
dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis garemoebebTan dakavSirebiT.  
imave komentarebSi moldovis mTavroba mianiSnebda, rom ganmcxadeblebi  
aSkarad dakavebulni iyvnen sasamarTlo brZanebis gareSe, ori Tvis  
ganmavlobaSi imyofebodnen me-14 armiis kuTvnil bazaze da maTi Cxreka da  
nivTebis CamorTmevac sasamarTlo brZanebis gareSe ganxorcielda.  
moldovis mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadebelTa mtkiceba da movlenebis  
aRwera  
maTi  
patimrobis  
pirobebTan  
dakavSirebiT  
WeSmaritebas  
Seesabameboda.  
187. ruseTis mTavrobam miuTiTa, rom ar gaaCnda araviTari informacia  
ganmcxadeblebis dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis pirobebTan  
dakavSirebiT.  
a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba  
1. ganmcxadebelTa dakaveba  
188. ganmcxadeblebis, maTi meuRleebisa da b-ni uritus mier micemuli  
Cvenebebidan,  
romlebic  
gamyarebulia  
b-ni  
timoSenkos  
zogadi  
gancxadebebiT, Cans, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen tiraspolSi,  
sakuTar sacxovrebel saxlebSi, 1992 wlis 2 da 4 ivniss. isini daakaves  
pirebma, romelTagan zogierTi atarebda ssrk me-14 armiis formas,  
danarCenebi ki komufliaJs amosacnobi niSnebis gareSe.  
ganmcxadebelTa dakavebis detalebi Semdegnairad gamoiyureba:  
189. meore ganmcxadebeli, b-ni aleqsandru leSko, dakavebuli iqna 1992  
wlis 2 ivniss dilis 2:45 sT-ze. meore dRes misi saxli gaCxrikes  
mezoblebis TandaswrebiT.  
190. pirveli ganmcxadebeli, ilie ilaSku, romelic im droisaTvis iyo  
saxalxo frontis (moldovis parlamentSi warmodgenili partia)  
adgilobrivi lideri da awarmoebda kampanias moldovisa da rumineTis  
gaerTianebisTvis, dakavebuli iqna 1992 wlis 2 ivniss daaxloebiT dilis  
4:30 sT-ze, rodesac avtomatebiT SeiaraRebuli 10 Tu 12 piri Zalis  
gamoyenebiT SeiWra tiraspolSi mdebare mis saxlSi, sadac maT Caatares  
Cxreka da amoiRes garkveuli sagnebi. amoRebul sagnebs Soris iyo  
pistoleti, romelic, ganmcxadeblis mtkicebiT, mas imave pirebma Caudes,  
romlebmac saxli gaCxrikes. ganmcxadebeli amtkicebda, rom misi dakaveba  
da saxlis Cxreka brZanebis gareSe iyo ganxorcielebuli. mas acnobes, rom  
igi dakavebuli iqna imis gamo, rom warmoadgenda saxalxo frontis wevrs  
da safrTxes `mdr~-saTvis, romelic im droisaTvis saomar mdgomareobaSi  
imyofeboda moldovasTan.  
191. mesame ganmcxadebeli, andrei ivantoSi, daakava 1992 wlis 2 ivniss  
dilis  
kondaxebi  
8
saaTze ramdenime pirma, romlebmac mas uTavazes iaraRis  
da urtyes. ganmcxadeblis mtkicebiT, amis Semdeg  
ganxorcielebuli Cxrekis Sedegad moxda 50 000 rublis, ramdenime  
xaliCisa da `lamazi~ saaTis konfiskacia.  
192. meoTxe ganmcxadebeli, tudor petrov-popa, daakava 1992 wlis 4 ivnisis  
dilis 6:45 sT-ze orma pirma, romelTagan erT-erTi iyo policiis oficeri  
viqtor gusani. daaxloebiT dilis 11 saaTze orma prokurorma, b-nma  
starojukma da b-nma glazurinma, gaCxrika ganmcxadeblis bina mis  
dauswreblad.  
193. 140 gverdian sabraldebo daskvnaSi, romelic prokurorma starojukma  
Seadgina, sxva braldebebs Soris ganmcxadeblebs brali edebodaT  
antisabWoTa  
qmedebebSi  
da  
ukanono  
meTodebiT  
dnestrispireTis  
saxelmwifos legitimuri xelisuflebis winaaRmdeg brZolaSi, rasac isini  
axorcielebdnen moldovisa da rumineTis saxalxo frontis meSveobiT.  
sabraldebo daskvnis Tanaxmad, maT aseve brali wauyenes ramdenime dasjad  
danaSaulSi,  
romelTagan  
garkveuli  
qmedebebi  
isjeboda  
moldovis  
respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT, xolo zogierTi qmedeba _  
moldaveTis socialisturi respublikis kodeqsiT. sxva danaSaulebs Soris  
ganmcxadeblebs brali edebodaT ori dnestrispirelis _ b-ni gusarisa da  
b-ni ostapenkos _ mkvlelobaSi (ix. aseve winamdebare ganaCenis 225-e punqti).  
194. rogorc es ganmcxadeblebisa da sxva mowmeebis analogiuri  
gancxadebebidan Cans (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 55-56, q-ni leSko,  
punqtebi 30-31, da q-ni ivantoSi, punqtebi 38 da 41), ganmcxadeblebi pirvelad  
waiyvanes tiraspolis policiis StabbinaSi, romelic aseve warmoadgenda  
`mdr-s uSiSroebis saministros~ ganTavsebis adgils, sadac ganmcxadeblebs  
ramdenime dRis ganmavlobaSi dakiTxvas utarebdnen. ganmcxadeblebs  
dakiTxvas  
utarebdnen  
vladimir  
gorbovi,  
`uSiSroebis  
ministris  
moadgile~, vladimir antiufievi (anu Sevcovi), `ministri~, da piri saxelad  
guSani. zogierTi mcveli da gamomZiebeli iseT uniformebSi iyvnen,  
romlebic Tu originalebi ar iyo, Zalian hgavda me-14 armiis personalis  
formebs. policiis StabbinaSi patimrobis pirveli dReebis ganmavlobaSi  
patimrebs regularulad da sastikad scemdnen da isini praqtikulad ver  
iRebdnen veranair sakvebs Tu sasmels. dakiTxvebi ZiriTadad mimdinareobda  
RamiT, xolo dRis ganmavlobaSi maT ar aZlevdnen dasvenebis uflebas.  
195. pirveli ganmcxadeblis mtkicebiT, dakavebis Semdeg igi dauyovnebliv  
waiyvanes `mdr-s uSiSroebis saministroSi~, sadac daxvda 5 adamiani,  
romlebic  
gaecnen  
rus  
polkovnikebad,  
kontrdazvervis  
samsaxuris  
TanamSromlebad. maT mosTxoves ganmcxadebels, gaTavisuflebis sanacvlod  
dnestrispireTisaTvis moexmarebina is codna, romelic miiRo ssrk-s  
specialur jarebSi samxedro samsaxuris dros, da Tavi gaesaRebina  
rumineTis saidumlo samsaxuris agentad. ganmcxadeblis mtkicebiT,  
rodesac man uaryo SemoTavazeba, uTxres, rom misTvis darCenili  
erTaderTi alternativa sasaflaoa.  
2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze  
196. dakavebidan ramdenime dRis Semdeg pirveli samis ganmcxadebeli  
rusuli amosacnobi niSnis mqone avtomobilebiT gadaiyvanes cal-calke me-  
14 armiis garnizonis StabbinaSi (komendaturaSi) tiraspolSi, suvorovis  
quCaze.  
ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armiis teritoriaze maT yaraulobdnen  
imave armiis jariskacebi da maTi iq yofnis ganmavlobaSi modiodnen  
dnestrispireTis policiis oficrebi, raTa moenaxulebinaT isini saknebSi.  
ganmcxadebelTa mtkicebiT, am drois ganmavlobaSi maT awamebda me-14 armiis  
personali.  
moldovis mTavrobis mtkicebiT, im Cvenebebis WrilSi, romlebic misces  
moldovelma mowmeebma da b-nma timoSenkom sasamarTlos delegatebs,  
naTeli  
iyo,  
rom  
me-14  
armiis  
personali  
monawileobas  
iRebda  
ganmcxadebelTa dakavebasa da dakiTxvaSi.  
2003 wlis 1 seqtembers warmodgenil komentarebSi ruseTis mTavroba  
imeorebda Tavis Tavdapirvel pozicias, saxeldobr imas, rom sasamarTlos  
ar gaaCnda iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganexila 1992 wels  
ganxorcielebuli movlenebi.  
miuxedavad amisa, arsebiTi ganxilvis dros ruseTis mTavrobam aRiara, rom  
ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis teritoriaze, magram  
amtkicebda, rom xsenebuli patimroba Zalian cota xnis ganmavlobaSi  
grZeldeboda da nebismier SemTxvevaSi patimroba ukanono iyo. mTavroba  
acxadebda, rom samxedro prokurorma timoSenkom maSinve bolo mouRo  
ukanono patimrobas, rogorc ki amis Sesaxeb miiRo informacia. mTavrobam  
ar gaakeTa komentari im sakiTxTan dakavSirebiT, iRebdnen Tu ara rusi  
jariskacebi monawileobas ganmcxadebelTa dakavebaSi.  
mTavrobis mtkicebiT, garda saknebis uzrunvelyofisa ganmcxadebelTa  
patimrobisaTvis, me-14 armiis personals ar Caudenia aranairi ukanono  
qmedeba. kerZod, isini ar icavdnen im saknebs, romlebSic ganmcxadeblebi  
iyvnen. xsenebulTan dakavSirebiT mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadeblebs  
ar SeeZloT daenaxaT mesakneTa uniformaze ruseTisadmi kuTvnilebis  
niSani, radgan rusuli niSnebi, romlebmac Secvala sabWoTa niSnebi,  
SemoRebuli iqna mxolod #2555 brZanebiT, romelic 1994 wlis 28 ivliss  
gamosca ruseTis federaciam.  
ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom polkovniki gusarovi (ix.  
winamdebare ganaCenis 270-e punqti) ar msaxurobda dnestrispireTis  
teritoriaze ganTavsebul samxedro SenaerTebSi, igi msaxurobda `mdr-s  
Sinagan saqmeTa saministroSi~.  
197. sasamarTlo aRniSnavs, rom pirveli sami ganmcxadeblis mtkicebiT,  
isini ori Tvis ganmavlobaSi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis  
garnizonis StabbinaSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqtebi 2, 4 da 11; b-ni  
uritu, punqtebi 55-56; b-ni ivantoSi, punqtebi 94-95; b-ni leSko, punqtebi 114  
da 117; b-ni petrov-popa, punqti 124; q-ni leSko, punqtebi 33-34; q-ni ivantoSi,  
punqti 39; da q-ni petrov-popa, punqti 48).  
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom mowmis  
CvenebaSi b-ni timoSenko aRniSnavs (ix. danarTi, punqti 381), rom  
ganmcxadeblebi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi darCnen Zalian cota xnis  
ganmavlobaSi, Tumca ar SeeZlo daekonkretebina, Tu ramdeni xani  
gagrZelda es.  
b-ni timoSenkos CvenebaSi (romelsac sasamarTlo sinamdviled miiCnevs)  
eWvis Setanis gareSe, sasamarTlo Tvlis, rom Cveneba Seicavs garkveul  
detalebs, maT Soris, drois im monakveTs, romelic ganmcxadeblebma  
gaatares me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, romlebic bundovania da, ufro  
metic, gaqarwylebulia sxva mtkicebulebebiT.  
198. tiraspolis garnizonis Stabbinas xelmZRvanelobda mixail bergmani.  
ganmcxadeblebi iq patimrobaSi imyofebodnen mxolod erT sakanSi. b-ni  
godiaci,  
romelic  
ganmcxadeblebTan  
erTad  
daakaves,  
patimrobaSi  
imyofeboda imave SenobaSi. dakiTxvisas an maTTan ganxorcielebuli  
vizitebisas ganmcxadeblebi xedavdnen b-n gorbovs da sxva oficrebs,  
romelTagan zogierTi atarebda me-14 armiis formas. maT dakiTxvas  
awarmoebdnen  
arasaTanado mopyroba. maT sxva drosac scemdnen. ganmcxadeblebs  
regularulad urtyamdnen da sastikad epyrobodnen me-14 armiis  
gansakuTrebulad  
RamiT  
da  
dakiTxvas  
Tan  
sdevda  
uniformebSi Cacmuli jariskacebi. zogjer dnestrispireli policiis  
oficrebi monawileobas iRebdnen ganmcxadebelTa mimarT arasaTanado  
mopyrobaSi.  
ilie ilaSku oTxjer daeqvemdebara imitirebul sikvdiliT dasjas.  
pirvelad  
waukiTxes  
sikvdiliT  
dasjis  
brZaneba,  
magram  
Semdeg  
ramdenimejer igi gaiyvanes Tvalebaxveuli mindorSi, sadac mesakneebi  
esrodnen arasabrZolo vaznebs, sanam ganmcxadebels guli ar wauvidoda.  
meore ganmcxadebels emuqrebodnen gaupatiurebiT. erTi Tvis Semdeg,  
miRebuli dazianebebis Sedegad, mesame ganmcxadebeli moTavsebuli iqna  
fsiqiatriul saavadmyofoSi, sadac darCa erTi Tvis ganmavlobaSi (ix.  
danarTi: b-ni ivantoSi, punqti 97).  
199. saknebs ar hqonda tualetebi, ar modioda wyali da ar Semodioda  
bunebrivi sinaTle. yvela sakanSi mudmivad enTo eleqtronaTura. kedelze  
mimagrebuli gasaSleli sawolebi Camoiweoda SuaRamisas da isev zeviT  
iweoda dilis 5 saaTze.  
ganmcxadeblebs dReSi hqondaT mxolod 15 wuTi seirnobisaTvis daxurul  
sivrceSi. me-14 armiis garnizonis StabbinaSi patimrobis periodSi maT ar  
hqondaT SesaZlebloba, daebanaT an tansacmeli gamoecvalaT.  
tualetebi iyo koridoris gaswvriv da patimrebi iq gahyavdaT xolme  
mxolod dReSi erTxel mcvelebis da germanuli nagazebis TanxlebiT. maT  
hqondaT  
mxolod  
45  
wami,  
raTa  
daekmayofilebinaT  
bunebrivi  
moTxovnilebebi da icodnen, rom Tu am dros gadaaWarbebdnen, ZaRls  
miuqsevdnen. radgan isini tualetSi dReSi mxolod erTxel gahyavdaT,  
zemoxsenebul pirobebSi ganmcxadeblebi iZulebulni iyvnen, bunebrivi  
moTxovnilebebi TavianT saknebSi daekmayofilebinaT xolme (ix. danarTi: b-  
ni ivantoSi, punqti 95, b-ni leSko, punqti 115, q-ni leSko, punqti 33, da b-ni  
ivantoSi, punqti 40).  
ganmcxadeblebi mowyvetilni iyvnen gare samyaros. maTi ojaxis wevrebs ar  
hqondaT ufleba, dakavSirebodnen maT an SeegzavnaT amanaTebi. maT ar  
SeeZloT gaegzavnaT an mieRoT werilebi da Sexvedrodnen advokatebs.  
200. 1992 wlis 23 agvistos, rodesac generali lebedi saTaveSi Caudga me-14  
armias, pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen tiraspolis garnizonis  
armiis StabbinaSi, maT Soris, sami ganmcxadebeli, gadayvanilni iqnen  
tiraspolis policiis StabbinaSi. gadayvanas axorcielebdnen me-14 armiis  
jariskacebi me-14 armiis kuTvnili manqanebiT (ix. b-ni ilaSku, punqti 11, b-  
ni uritu, punqti 55, da q-ni ivantoSi, punqti 39).  
3. tiraspolis policiis StabbinaSi gatarebuli winaswari patimroba da  
gadayvana cixeSi sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi  
201. ganmcxadebelTa patimrobis garemoebebi, rogorc es aRwerilia  
werilobiT warmodgenil dokumentaciasa da mowmeTa CvenebebSi da  
gamyarebulia sxva mowmeTa CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 56  
da 60-61, q-ni ivantoSi, punqti 41, da q-ni leSko, punqtebi 30-31), Sejamebulia  
qvemoT.  
202. pirveli ganmcxadebeli tiraspolis policiis Stabbinis sakanSi  
rCeboda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1993 wlis aprilamde, rodesac  
daiwyo misi sasamarTlo samarTalwarmoeba.  
203. meore ganmcxadebeli gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare me-14 armiis  
garnizonis Stabbinidan tiraspolis policiis StabbinaSi, sadac igi  
rCeboda 1993 wlis aprilamde, rodesac daiwyo misi sasamarTlo  
samarTalwarmoeba.  
204. mesame ganmcxadebeli me-14 armiis garnizonis StabbinaSi rCeboda erTi  
Tvis ganmavlobaSi. saavadmyofodan dabrunebis Semdeg igi ukan iqna  
wayvanili me-14 armiis garnizonis StabbinaSi da dauyovnebliv iqna  
gadayvanili  
tiraspolis  
policiis  
StabbinaSi,  
sadac  
patimrobaSi  
imyofeboda 1993 wlis aprilamde.  
205. meoTxe ganmcxadebeli sasamarTlo samarTalwarmoebis dawyebamde  
rCeboda tiraspolis policiis StabbinaSi.  
206. tiraspolis policiis Stabbinis winaswari dakavebis izolatorSi  
dakiTxva kvlav RamiT xdeboda. ganmcxadeblebs gamudmebiT scemdnen,  
gansakuTrebiT ki me-14 armiis garnizonis Stabbinidan maTi gadmoyvanis  
momdevno Tves.  
207. saknebs ar hqonda bunebrivi ganaTeba. pirveli kviris ganmavlobaSi maT  
ar aZlevdnen ojaxis wevrebTan an advokatebTan Sexvedris uflebas.  
mogvianebiT diskreciul sawyisebze maT misces ufleba, Sexvedrodnen  
ojaxis wevrebs da mieRoT amanaTebi, rac savaraudod araregularuli  
intervalebiT xorcieldeboda. maT Zalian xSirad ar SeeZloT eWamaT  
ojaxis mier gamogzavnili saWmeli, radgan is fuWdeboda usafrTxoebis  
mizniT Catarebuli Cxrekisa da gasinjvis dros. maT ar SeeZloT mieRoT an  
gaegzavnaT werilebi da Sexvedrodnen TavianT advokatebs.  
208. xsenebuli periodis ganmavlobaSi ganmcxadeblebs mxolod Zalian  
iSviaTad SeeZloT enaxaT eqimi; rodesac maT mimarT iyenebdnen xolme  
arasaTanado mopyrobas, eqimebis vizitebi didi xnis Semdeg xorcieldeboda  
xolme.  
halucinogenma wamlebma, romlebsac b-n ivantoSs asmevdnen, daaavades igi  
qronikuli  
SakikiT.  
xsenebuli  
periodis  
ganmavlobaSi  
mas  
ar  
mkurnalobdnen Tavis tkivilis gamo, xolo mis cols ar aZlevdnen  
uflebas, gaegzavna misTvis wamlebi.  
209. b-nma ilaSkum pivrelad SeZlo Sexvedroda advokats 1992 wlis  
seqtemberSi, dakavebidan ramdenime Tvis Semdeg.  
210. daudgenel dRes ganmcxadeblebi gadayvanilni iqnen tiraspolis cixeSi  
maTi  
sasamarTlo  
samarTalwarmoebis  
momzadebis  
procesisaTvis.  
sasamarTlo  
samarTalwarmoebis  
mimdinareobisas  
ganxorcielebuli  
patimrobis dros isini eqvemdebarebodnen araadamianuri da Rirsebis  
Semlaxveli mopyrobis sxvadasxva formas: maT sastikad scemdnen, uqsevdnen  
germanul nagazebs, amyofebdnen ganmartoebiT patimrobaSi da amaragebdnen  
cru informaciiT politikur situaciasa da maTi ojaxebis wevrebis  
janmrTelobasTan  
dakavSirebiT,  
raTa  
eiZulebinaT,  
gaTavisuflebis  
sanacvlod xeli moeweraT aRiarebaze, bolos ki aSinebdnen sikvdiliT  
dasjiT.  
211. andrei ivantoSs da tudor petrov-popas asmevdnen fsiqiatriul  
nivTierebebs, ris Sedegadac b-ni ivantoSi ganicdida sulier moSlilobas.  
4. ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoeba da msjavrdeba  
212. ganmcxadeblebi wardgenilni iqnen `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~  
winaSe, romelic sxdomebs marTavda kirovis saxelmwifo kompaniaSi,  
mogvianebiT ki tiraspolis kulturis saxlis sakoncerto darbazSi.  
sasamarTlo samarTalwarmoebis dros, romelic daiwyo 1993 wlis 21  
aprils da damTavrda 1993 wlis 9 dekembers, sasamarTlo darbazSi Sesvlis  
uflebamosileba hqondaT mxolod moldovelebs, romlebsac gaaCndaT  
dnestrispireTSi  
cxovrebis ufleba.  
darbazSi  
scenis  
win  
idgnen  
SeiaraRebuli policielebi da jariskacebi. ganmcxadeblebi sasamarTlo  
procesebs eswrebodnen da Caketilni iyvnen rkinis galiebSi. mowmeebs  
SesaZlebloba hqondaT, sasamarTlo samarTalwarmoebas daswrebodnen  
survilisamebr da raime moTxovnis gareSe daetovebinaT darbazi, maSin,  
rodesac  
samarTalwarmoebisas  
sxva  
mowmeebi  
ganmcxadeblebs  
iZleodnen  
Cvenebas.  
sasamarTlo  
ufleba,  
ramdenimejer  
misces  
dalaparakebodnen TavianT advokatebs mxolod SeiaraRebuli policelis  
TandaswrebiT. sasamarTlo samarTalwarmoeba mimdinareobda daZabul  
atmosferoSi, sazogadoebis mxridan ganmcxadeblebisadmi siZulvilis  
gamomxatveli plakatebis fonze. rogorc es ganmcxadeblebis mier  
sasamarTlos  
registraturis  
winaSe  
wardgenili  
im  
fotoebidan  
dasturdeba, romlebic gadaRebuli iyo sasamarTlos darbazSi da  
gamoqveynda moldovur gazeTSi, erT-erT plakatze ewera: `teroristebma  
pasuxi unda agon~.  
213. ganmcxadeblebs asamarTlebda sami mosamarTlisagan Semdgari kolegia,  
romelSic Sediodnen q-ni ivanova, moldovis uzenaesi sasamarTlos yofili  
mosamarTle, Tavmjdomare; b-ni miazini, sasamarTlo samarTalwarmoebis  
droisaTvis 28 wlis asakis, romelic erTi wlis ganmavlobaSi muSaobda  
moldovis generalur prokuraturaSi `mdr-s uzenas sasamarTloSi~  
daniSvnamde, da b-ni zenini.  
214. ganaCeni asaxavs, rom komendanti mixail bergmani, rod-is oficeri,  
gamodioda mowmed. man sasamarTlos moaxsena, rom misi qveSevrdomebi  
ganmcxadeblebs ar epyrobodnen arasaTanadod ganmcxadebelTa me-14 armiis  
SenobaSi yofnis dros da rom ganmcxadeblebs ar gamouxatavT raime saxis  
pretenzia.  
215. sasamarTlom ganaCeni gamoitana 1993 wlis 9 dekembers.  
216. sasamarTlom pirveli ganmcxadebeli braleulad miiCnia ramdenime  
danaSaulis CadenaSi, romlebic moldaveTis sabWoTa socialisturi  
respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT iyo gaTvaliswinebuli, maT  
Soris: erovnuli uSiSroebis winaaRmdeg danaSaulis Cadenis waqezeba  
(muxli 67), saxelmwifos winaaRmdeg gansakuTrebiT saSiSi danaSaulebis  
Cadenis organizeba (muxli 69), saxelmwifo xelisuflebis warmomadgenlis  
mkvleloba teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63), ganzrax mkvleloba  
(muxli 88), satransporto saSualebis ukanono gziT daufleba (muxli 182),  
sxvisi qonebis ganzrax ganadgureba (muxli 127) da aRWurvilobisa da  
asafeTqebeli nivTierebebis ukanono an unebarTvo gamoyeneba (muxli 227).  
sasamarTlom pirvel ganmcxadebels sikvdiliT dasja da qonebis  
CamorTmeva miusaja.  
217. sasamarTlom meore ganmcxadebeli braleulad miiCnia saxelmwifo  
xelisuflebis warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT  
(muxli 63), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da  
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebaSi (muxli 227, punqti 2).  
sasamarTlom ganmcxadebels miusaja 12 wliani patimroba SromagasworebiT  
mkacr koloniaSi da qonebis CamorTmeva.  
218. mesame ganmcxadebeli braleulad miiCnies saxelmwifo xelisuflebis  
warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),  
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli  
227 da 227-1 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi (muxli 182  
punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da TavdasxmaSi  
(muxli 96 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja TxuTmeti wliT patimroba  
SromagasworebiT koloniaSi da qonebis konfiskacia.  
219. meoTxe ganmcxadebeli braleulad cnes saxelmwifo xelisuflebis  
warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),  
TavdasxmaSi (muxli 96 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi  
(muxli 182 punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da  
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli  
227 da 227-1 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja 15 wliT patimroba da  
qonebis konfiskacia.  
b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdeg ganviTarebuli movlenebi  
220. 1993 wlis 9 dekembers moldovis respublikis prezidentma ganacxada,  
rom ganmcxadebelTa msjavrdeba ukanono iyo im safuZvelze, rom  
arakonstituciuri sasamarTlos mier iyo gamotanili.  
221. 1993 wlis 28 dekembers moldovis generaluri prokuroris moadgilem  
brZana  
sisxlis  
samarTalwarmoebis  
aRZvra  
im  
`mosamarTleebis~,  
`prokurorebisa~ da sxva pirebis winaaRmdeg, romlebic Cabmulni iyvnen  
ganmcxadebelTa winaaRmdeg dnestrispireTSi ganxorcielebul gamoZiebaSi.  
xsenebul pirebs brali edebodaT moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis  
192-e muxliT gaTvaliswinebuli ukanono dakavebis ganxorcielebaSi.  
222. 1994 wlis 3 Tebervals moldovis respublikis uzenaesma sasamarTlom  
sakuTari iniciativiT ganixila 1993 wlis 9 dekembers `mdr-s uzenaesi  
sasamarTlos~ mier gamotanili ganaCeni, gaauqma igi im safuZvelze, rom  
gamotanili iyo arakonstituciuri sasamarTlos mier da brZana, saqme  
gadascemoda moldovis prokuraturas axali gamoZiebis warsamarTavad  
sisxlis samarTlis saproceso kanonmdeblobis 93-e muxlis Sesabamisad.  
warmodgenili werilobiTi informaciidan, kerZod ki moldovis mTavrobis  
mier warmodgenili informaciidan da 2003 wlis martSi sasamarTlos mier  
kiSiniovSi mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, rom 1994 wlis  
3
Tebervals ganaCenSi miTiTebuli gamoZieba ar dasrulebula araviTari  
SedegiT (ix. danarTi: b-ni postovani,punqti 184 da b-ni rusu, punqti 302).  
223. moldovis uzenaesma sasamarTlom aseve gaauqma ganmcxadebelTa  
patimrobis brZaneba, brZana maTi gaTavisufleba da mosTxova prokurors,  
ganexila e.w. `mdr-s mosamarTleebis~ sisxlis samarTlis pasuxismgeblobis  
sakiTxi maT mier ganzrax ukanono gadawyvetilebis gamotanisaTvis,  
danaSaulisaTvis, romelic isjeba sisxlis samarTlis kodeqsis 190-e-192-e  
muxlebiT.  
224. `mdr~-s xelisuflebis organoebs ar upasuxiaT 1994 wlis 3 Tebervlis  
ganaCenTan dakavSirebiT.  
225. moldovis xelisuflebis organoebma aRZres gamoZieba b-ni gusarisa da  
b-ni ostapenkos sikvdilTan dakavSirebiT 1992 wlis april-maisSi  
Sesabamisad, magram sagamoZiebo samsaxurebma SeaCeres igi 1994 wlis 6  
ivniss moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 172-e muxlis me-3 punqtis  
Sesabamisad,  
dnestrispireTis  
marTlmsajulebisa  
Tu  
policiis  
organoebTan raime TanamSromlobis gareSe. gamoZieba ganaxlda 2000 wlis 9  
seqtembers. Sedegad TanamSromlobasTan dakavSirebuli ramdenime moTxovna  
(dokumentebis gadacemisa) gaegzavna `mdr-s prokurors~ b-n zaxarovs. ver  
miiRes ra veranairi pasuxi, moldovis sagamoZiebo organoebma kidev  
erTxel SeaCeres gamoZieba 2000 wlis 9 dekembers. amis Semdeg gamoZieba  
aRar ganaxlebula.  
226. 1995 wlis 4 agvistos brZanebulebiT moldovis prezidentma gamosca  
amnistiis  
kanoni  
moldovis  
konstituciis  
saiubileo  
wlisTavTan  
dakavSirebiT. amnistia exeboda 1990 wlis 1 ianvris Semdgom periodSi  
dnestris marcxena sanapiroze sisxlis samarTlis kodeqsis 227, 227-1 da  
227-2 muxlebiT gaTvaliswinebul danaSaulebSi msjavrdebul pirebs.  
227. 1995 wlis 3 oqtombers moldovis parlamentma TxovniT mimarTa  
mTavrobas, prioritetulad ganexila ganmcxadeblebis patimrobis problema  
rogorc politikuri niSniT patimrobaSi myofi pirebisa da regularulad  
ecnobebina parlamentisaTvis situaciis ganviTarebisa da miRebuli zomebis  
Sesaxeb. parlamentma aseve mosTxova sagareo saqmeTa saministros,  
ganmcxadebelTa (`ilaSkus jgufis~) gaTavisuflebis uzrunvelyofis  
mizniT moepovebina myari mxardaWera im qveynebisgan, sadac moldovas  
diplomatiuri misiebi hqonda.  
228. pirveli ganmcxadebeli, miuxedavad im faqtisa, rom patimrobaSi  
imyofeboda, arCeuli iqna moldovas parlamentis wevrad 1994 wlis 25  
Tebervals da xelmeored 1998 wlis 22 marts, magram Tavisuflebis  
SezRudvis gamo ar Sesdgomia parlamentaris funqciebis ganxorcielebas.  
229. 2000 wlis 16 agvistos prokurorma Zaladakargulad gamoacxada 1993  
wlis 28 dekemebris `mdr-s mosamarTleebisa~ da `prokurorebis~ winaaRmdeg  
gamotanili brZaneba (ix. winamdebare ganaCenis 221-e punqti), imis  
safuZvelze, rom saxeze SesaZloa yofiliyo mxolod sisxlis samarTlis  
kodeqsis 190-e da 192-e muxlebiT gaTvaliswinebuli Tavisuflebis ukanono  
aRkveTa,  
rodesac  
Sesabamisi  
RonisZieba  
iqna  
ganxorcielebuli  
mosamarTleebisa da prokurorebis mier, romlebic daniSnulni iyvnen  
moldovis kanonmdeblobis Sesabamisad, rac winamdebare SemTxvevaSi ase ar  
iyo. prokurori aseve acxadebda, rom, misi azriT, mizanSewonili ar iyo  
gamoZiebis dawyeba TaRliTuri gziT patimrobaSi moTavsebasTan an  
Zalauflebis uzurpaciasTan Tu oficialuri piris statusis miTvisebasTan  
dakavSirebiT, rac danaSaulis saxiT gaTvaliswinebuli iyo sisxlis  
samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT Sesabamisad, imis safuZvelze,  
rom gamoZieba xandazmuli iyo da eWvmitanili damnaSaveebi uars  
acxadebdnen, daxmareba gaewiaT xelisuflebis organoebisaTvis warmoebul  
mokvlevaSi.  
230. imave dRes prokurorma aRZra gamoZieba hlinaias cixis ufrosis  
winaaRmdeg, ukanono patimrobisa da xelisuflebis warmomadgenlis an  
analogiuri Zalauflebis uzurpirebis braldebiT, danaSaulisa, romelic  
gansazRvrulia sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT.  
moldovis mTavrobis mier warmodgenili informaciis da kiSiniovSi 2003  
wels sasamarTlos mier dakiTxul mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad xsenebuli  
gamoZieba ar damTavrebula araviTari SedegiT (ix. danarTi: b-ni rusu,  
punqti 302, da b-ni sturca, punqti 314).  
231. 2000 wlis  
4
oqtombers, b-ni ilaSkus moTxovniT, rumineTis  
xelisuflebis organoebma mas mianiWes rumineTis moqalaqeoba #21/1991  
kanonis Tanaxmad.  
232. 2000 wlis 26 noembers b-ni ilaSku arCeuli iqna rumineTis parlamentis  
me-2 palataSi. ganacxada ra uari moldovis moqalaqeobasa da moldovis  
parlamentis wevrobaze, man uflebamosileba moixsna 2000 wlis  
oqtombers.  
4
233. 2001 wels b-n ivantoSsa da b-n leSkos maTi Txovnis safuZvelze aseve  
mieniWaT rumineTis moqalaqeoba.  
234. 2001 wlis  
5
maiss b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna. misi  
gaTavisuflebis garemoebebi, romlebic sadavo Seiqmna, Sejamebulia  
winamdebare ganaCenis 279-e-282-e punqtebSi.  
g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg  
235. pirveli ganmcxadebeli, b-ni ilaSku, patimrobaSi imyofeboda  
tiraspolis #2 sapyrobileSi 1993 wlis 9 dekembers mis msjavrdebamde.  
SemdgomSi igi gadayvanili iqna hlinaias sapyrobilis im nawilSi, romelic  
gankuTvnili iyo sikvdilmisjilTaTvis, da rCeboda iq 1998 wlis  
ivlisamde, rodesac igi kvlav gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi.  
igi rCeboda iq 2001 wlis maisSi gaTavisuflebamde.  
236. b-ni aleqsandru leSko sasamarTlo ganxilvis Semdeg gadayvanili iqna  
tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac amJamadac patimrobaSi rCeba.  
237. andrei ivantoSi msjavrdebis Semdeg gadayvanili iqna hlinaias  
sapyrobileSi, sadac igi savaraudod darCa mxolod ramdenime kviris  
ganmavlobaSi. avadmyofobis gamo pirvelad igi daawvines saavadmyofoSi da  
mxolod Semdeg gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac igi  
dRemde rCeba.  
238. b-ni tudor petrov-popa sasamarTlo ganxilvis dawyebamde cota xniT  
adre gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi. 2001 wlis maisSi b-ni  
ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg garkveuli xnis gasvlis Semdgom b-ni  
petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sadac igi rCeboda  
2003 wlis  
4
ivnisamde, rodesac igi gadaiyvanes tiraspolis #3  
sapyrobileSi, cixis administraciis TqmiT, `advokatTan urTierTobis  
gaadvilebis mizniT~.  
239. ganmcxadebelTa dakavebidan pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovis  
mTavroba finansur daxmarebas uwevda maT ojaxebs. garda amisa,  
xelisuflebis organoebma moiZies sacxovrebeli farTi im ganmcxadebelTa  
ojaxebisaTvis, romlebic valdebulni iyvnen, daetovebinaT dnestrispireTi,  
zogjer  
ki  
sxva  
saxis  
daxmarebasac  
uwevdnen,  
pirvel  
rigSi,  
ganmcxadeblebTan Sesaxvedrad manqanebis gamoyofis gziT da meore rigSi  
ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gasaumjobeseblad maTTvis eqimebisa  
da gazeTebis gagzavnis gziT (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 240, b-ni  
mosanu, punqti 248, da b-ni sangheli, punqti 267).  
1. patimrobis pirobebi  
240. ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, garda Zalian mcire  
periodisa, ganmartoebiT, TiToeuli Tavis sakuTar sakanSi, garda b-ni  
leSkosi, romelic ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda mxolod pirveli  
ramdenime wlis ganmavlobaSi.  
b-ni ilaSku mudmivad ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda. mas ar hqonda  
ufleba, gaegzavna da mieRo korespondencia, magram mainc axerxebda  
sapyrobilidan ramdenime werilis gagzavnas.  
241.  
hlinaias  
sapyrobileSi  
b-ni  
ilaSku  
patimrobaSi  
imyofeboda  
sikvdilmisjilTaTvis gankuTvnil fligelSi. misi patimrobis pirobebi  
ufro autaneli iyo, vidre sxva ganmcxadeblebisa. mis sakanSi iyo saknisave  
moculobis rkinis galia. galiaSi moTavsebuli iyo sawoli da magida,  
romlebic aseve rkinisagan iyo gakeTebuli.  
b-n ilaSkus ekrZaleboda dalaparakeba sxva patimrebTan an mesakneebTan,  
amitom igi marto gahyavdaT xolme yoveldRiur gaseirnebaze, romelic  
xorcieldeboda xolme saRamoobiT daxurul sivrceSi.  
b-ni ilaSkus dRiur racions Seadgenda 100 grami Wvavis puri dReSi samjer  
da uSaqro Cai dReSi orjer. saRamoobiT igi aseve iRebda e.w, `balandas~,  
romelic dafSvnili simindisagan mzaddeba.  
242. ganmcxadebelTa sakani ar naTdeboda bunebrivi sinaTliT: sinaTlis  
erTaderTi wyaro iyo derefanSi mdebare eleqtronaTura, romlis Suqi  
TiToeul sakanSi Sedioda karis gaReba-daxurvisas.  
243. ganmcxadeblebs mxolod Zalian iSviaTad SeeZloT Sxapis miReba da  
ramdenime Tvis ganmavlobaSi iyvnen xolme daubanelni.  
244. arc erTi sakani, romelSic b-ni ilaSku imyofeboda patimrobis  
periodSi, zamTarSic ki ar Tbeboda.  
245. hlinaiasa da tiraspolis cixeebSi ganmcxadeblebs hqondaT civi wyali  
saknebSi, xolo tualetebi ar iyo gamocalkevebuli saknis danarCeni  
nawilisagan.  
246. ganmcxadeblebs SeeZloT mieRoT amanaTebi da Sexvedrodnen ojaxis  
wevrebs,  
Tumca  
xsenebulTan  
dakavSirebuli  
Sesabamisi  
nebarTva  
sistematurad ar gaicemoda xolme cixis mmarTvelebis mier.  
ramdenimejer  
vizitebTan  
dakavSirebuli  
nebarTvis  
gacemaze  
uari  
ganacxades igor smirnovma da vladimir antiufeevma/Sevcovma.  
247.  
radgan  
amanaTebi  
iCxrikeboda,  
maTSi  
moTavsebuli  
saWmeli  
gamoyenebisTvis uvargisi xdeboda xolme. im faqtTan dakavSirebiT, rom  
arasakmarisi raodenobis saWmeli eZleodaT, xelisuflebis organoebi ki  
zogjer uars eubnebodnen ojaxis wevrebis mier mitanili saWmlis  
gadacemaze, agreTve, imis gaTvaliswinebiT, rom saWmeli fuWdeboda  
Semowmebis procesSi, ganmcxadeblebma ramdenimejer daiwyes SimSiloba.  
248. 1999 wels b-n ilaSkus neba darTes, Sexvedroda q-n Jozete durieus,  
evropis sabWos saparlamento asambleis wevrs, da b-n vasile sturcas,  
dnestrispireTTan molaparakebis komitetis Tavmjdomares.  
249. 1999 wlis martSi moldovis parlamentisaTvis gagzavnil werilSi,  
romelic exeboda moldovis samTavrobo kriziss, b-ni ilaSku mxardaWeras  
premier-ministris Tanamdebobaze daniSvnasTan dakavSirebiT ucxadebda b-n  
ion sturcas. prezidentma misi werili gaaxmaura da saSualeba misca  
parlaments,  
Seegrovebina  
xmebis  
umravlesoba,  
raTa  
b-ni  
sturca  
daniSnuliyo premier-ministrad.  
1999 wels sturcas mTavrobisadmi simpaTiis gamoxatvis Semdeg da am  
mTavrobis 9 Tviani arsebobis dros b-n ilaSkus ar misces nebarTva,  
Sexvedroda Tavisi ojaxis romelime wevrs an mieRo raime saxis amanaTi.  
aseTive SezRudvebs daeqvemdebarnen sxva ganmcxadeblebic, gansakuTrebiT  
ki b-ni ivantoSi.  
250. sasamarTlosadmi 1999 wlis 14 maiss miweril werilSi b-ni ivantoSi  
werda, rom b-ni ilaSkus parlamentisadmi gagzavnil werils mohyva  
ganmcxadebelTa pirobebis, gansakuTrebiT ki b-ni ilaSkus patimrobis  
pirobebis gauareseba.  
251. 1999 wlis 17 ivlisiT daTariRebul werilSi b-ni ivantoSi atyobinebda  
sazogadoebas, rom protestis niSnad daiwyo SimSiloba im pirobebis gamo,  
romlebSic is da misi megobrebi imyofebodnen. igi aRniSnavda, magaliTad,  
rom ar SeeZlo dakavSireboda advokats da uflebas ar aZlevdnen,  
Sexvedroda eqimebs an wiTeli jvris warmomadgenlebs. igi amtkicebda, rom  
moldovis xelisuflebis pasiuroba dnestrispireTSi arsebul  
situaciasTan dakavSirebiT, kerZod ki ilaSkus jgufTan mimarTebaSi,  
warmoadgenda dnestrispireTis xelisuflebis mimarT dumiliT gamoxatul  
mxardaWeras.  
252. 1999 wlis 29 ivlisis werilobiT gancxadebaSi b-ni ivantoSi, romelic  
77 dRe iyo, rac SimSilobda, brals uyenebda kiSiniovis xelmZRvanelobas  
imis gamo, rom is arafers akeTebda, raTa daecva adamianis uflebebi  
moldovaSi da `karg dros atarebda~ dnestrispireTis separatist  
liderebTan erTad. b-ni ivantoSi aseve gamoTqvamda pretenzias tiraspolis  
cixis administraciis mimarT imasTan dakavSirebiT, rom mas da b-n ilaSkus  
ar aZlevdnen uflebas, Sexvedrodnen eqims, da acxadebda, rom b-n ilaSkus,  
romelic ganmartoebiT imyofeboda didi xnis ganmavlobaSi, arasaTanadod  
epyrobodnen. misi saknidan gatanili iqna yvelanairi saxis aveji da  
tansacmeli, garda Tbili qurTukisa, da mas gamudmebiT scemdnen  
`specialuri  
jarebis~  
wevrebi,  
romlebic  
urCevdnen,  
Caedina  
TviTmkvleloba.  
253. 2000 wlis 10 maiss sasamarTlosadmi miweril werilSi b-ni ilaSku  
aRniSnavda, rom mas ar aZlevdnen uflebas, Sexvedroda eqims 1997 wlidan.  
eqimebma, romlebic am droisaTvis gamogzavnes kiSiniovidan, gasinjes b-ni  
ilaSku da Seadgines daskvna misi janmrTelobis mdgomareobasTan  
dakavSirebiT, romelsac isini seriozuls uwodebdnen. zemoxsenebul  
werilSi b-ni ilaSku brals sdebda moldovis xelisuflebis organoebs  
pirferobasa da orpirobaSi da amtkicebda, rom, miuxedavad maTi  
mowodebebisa ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, isini  
akeTebdnen yvelafers rac SeeZloT, raTa xeli SeeSalaT maTTvis  
Tavisuflebis mopovebaSi.  
254. 2002 wlis 14 ianvars ganmcxadebelTa warmomadgenelma, b-nma dinum  
acnoba sasamarTlos, rom karcerSi moTavsebuli sami ganmcxadeblis  
patimrobis pirobebi gauaresda 2001 wlis ivnisis Semdeg. b-n ivantoSs  
yovelgvari axsna-ganmartebis gareSe aukrZales colTan Sexvedra.  
b-nma ivantoSma da b-nma leSkom daiwyes mxolod purisa da wylis miReba. b-  
ni petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sruli izolaciis  
pirobebSi; mas ganucxades, rom uflebas ar darTavdnen, Sexvedroda vinmes  
6 Tvis ganmavlobaSi.  
255. b-ni ilaSkus garda, ganmcxadeblebs korespondenciis warmoebis  
uflebas aZlevdnen mxolod rusul enaze, ruminul enaze dawerili  
werilebi ikrZaleboda. maT werilebs amowmebdnen. maT, rogorc wesi, ar  
SeeZloT mieRoT gazeTebi ruminul enaze.  
256. b-n ivantoSs aukrZales colTan Sexvedra 2003 wlis 15 Tebervlidan,  
Tumca erTi kviris Semdeg vizitebis nebarTva ganaxlda.  
257. 2003 wlis martSi sasamarTlos delegatebis mier mowmeTa dakiTxvaze  
dnestrispireTis cixis administraciam ikisra valdebuleba, neba daerTo  
ganmcxadebelTa advokatebisaTvis, Sexvedrodnen dnestrispireTSi myof maT  
klientebs. b-nma tanasem SeZlo pirvelad moenaxulebina Tavisi klienti, b-  
ni leSko, daudgenel dRes, 2003 wlis maisSi Tu ivnisSi. b-n gabrinceas  
SesaZlebloba mieca, moenaxulebina Tavisi klientebi pirvelad maTi  
karcerSi Casmis Semdeg 2003 wlis 20 ivniss.  
258. mowmeTa Cvenebebsa da mis xelT arsebul sxva mtkicebulebebze (maT  
Soris,  
samedicino  
konsultaciebis  
aRricxvis  
Jurnalze,  
romelic  
inaxeboda ganmcxadebelTa patimrobis adgilebSi) dayrdnobiT sasamarTlom  
daadgina is pirobebi, romlebSic warimarTeboda xolme ganmcxadebelTa  
samedicino Semowmeba.  
259.  
sasamarTlo  
zogadad  
aRniSnavs,  
rom  
patimrobis  
periodSi  
ganmcxadebelTa janmrTelobis mdgomareoba gauaresda.  
maT SeeZloT moTxovnisamebr Sexvedrodnen cixis eqims, romelic  
gasinjvaSi Semoifargleboda palpaciiTa da mosmeniT.  
260. aleqsandru leSkos, miuxedavad imisa, rom itanjeboda mwvave  
arTritiT, pankreasiTa da kbilis daCirqebiT, nebarTvas ar aZlevdnen,  
Sexvedroda eqims. mas gauuaresda mxedveloba.  
261. Tumca 1995 wels b-ni leSko gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare  
saavadmyofoSi da mas gaukeTes pankreasis operacia.  
262.  
mkurnalobdnen. maT SeeZloT mxolod maTi ojaxis wevrebis mier  
gamogzavnili wamlebis miReba. cixis `administracia~ eyrdnoboda  
ramdenime  
mcire  
gamonaklisis  
garda,  
ganmcxadeblebs  
ar  
usafrTxoebis motivs, rogorc safuZvels ganmcxadeblebisaTvis im  
farmacevtuli sainformacio furclebis CamorTmevisa, romlebic Tan  
mohyveboda xolme wamlebs.  
263. moldovis xelisuflebis organoebTan molaparakebebis, gansakuTrebiT  
ki  
prezident  
sneguris  
Carevis  
Semdeg  
dnestrispireTis  
cixis  
administraciam neba darTo kiSiniovidan Camosul specialistebs, gaesinjaT  
ganmcxadeblebi. amgvarad, 1995 da 1999 wlebs Soris ganmcxadeblebi  
ramdenimejer gasinjes moldovidan Camosulma samedicino komisiebma,  
romlebic Sedgeboda b-ni lesanisa da b-ni tibrinasagan. 1999 wels vizitebi  
ganxorcielda ianvridan martamde, Semdeg ki noemberSi.  
erTxel b-n ilaSkus gadauRes kardiograma; b-n ivantoSs Cautares operacia  
RviZlze; b-n petrov-popas gaukeTes tuberkulozis sawinaaRmdego ineqcia  
da dauniSnes mkurnaloba.  
gasinjva xdeboda cixis eqimebisa da mesakneebis TandaswrebiT. moldoveli  
eqimebis mier gamowerili wamlebi, rogorc es cixis saregistracio  
JurnalSia aRniSnuli, ar iqna motanili, da ganmcxadeblebi iRebdnen  
mxolod im wamlebs, romlebsac ojaxis wevrebi ugzavnidnen.  
orjer b-n ilaSkus neba darTes, gasinjuliyo wiTeli jvris eqimebTan.  
264.  
b-ni  
petrov-popa,  
romelic  
daavadebuli  
iyo  
tuberkuloziT,  
mkurnalobda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1999 wlis martamde. Tumca  
wamlebis umetesobas mas ojaxis wevrebi ugzavnidnen.  
265. arc erT ganmcxadebels ar SeeZlo mieRo dieturad Sesaferisi sakvebi,  
romelic maT eqimebma gamouweres, b-n ilaSkus saWmlis monelebasTan  
dakavSirebuli problemebis gamo, b-n ivantoSs RviZlis daavadebis gamo, b-n  
leSkos pankreasis gamo da b-n petrov-popas tuberkulozis gamo.  
b-nma leSkom, b-nma ivantoSma da b-nma petrov-popam ganacxades, rom  
daavadebulni iyvnen pankreasiT, RviZlis daavadebiTa da tuberkuloziT  
Sesabamisad da ver iRebdnen Sesabamis mkurnalobas.  
266. b-ni petrov-popa axla moTavsebulia imave sakanSi hlinaias  
sapyrobileSi, romelSic b-ni ilaSku iyo gaTavisuflebamde, miuxedavad  
imisa, rom arsebobs specialuri fligeli cixeSi tuberkuloziT  
daavadebulTaTvis. 2002 wels dnestrispireTis axali sisxlis samarTlis  
saproceso kanonmdeblobis ZalaSi Sesvlis Semdeg b-ni petrov-popas  
pirobebi hlinaias cixeSi gaumjobesda, radgan mas nebas rTaven, miiRos  
damatebiTi amanaTebi da samiT meti Sexvedra. xsenebul gaumjobesebasTan  
dakavSirebuli brZaneba gasca hlinaias cixis mmarTvelma ganmcxadeblis  
kargi saqcielis gamo.  
2. arasaTanado mopyroba  
267. hlinaiaSi patimrobis pirveli ramdenime Tvis ganmavlobaSi b-ni ilaSku  
ramdenimejer awames.  
Zalian mcire safuZvlis gamo b-ni ilaSku gadahyavdaT karcerSi.  
268. tiraspolis #2 cixeSi gadayvanis Semdeg b-ni ilaSkus situacia cota  
gaumjobesda im mxriv, rom mas aRar sjidnen ise xSirad, rogorc es  
hlinaias cixeSi xdeboda, da arasaTanadod epyrobodnen mxolod garkveuli  
movlenebis Semdeg.  
magaliTad, presaSi ganmcxadeblebis Sesaxeb statiis gamoqveynebis Semdeg  
mesakneebi Sevidnen b-ni ilaSkus da b-ni ivantoSis saknebSi da CamoarTves  
an gaanadgures napovni nivTebi. mesakneebma sastikad urtyes ganmcxadeblebs  
da 24 saaTiT moaTavses karcerSi.  
269. b-ni ilaSkusa da b-ni ivantoSis saknebi kvlav Seaviwroves mas Semdeg,  
rac  
b-nma  
ilaSkum  
mxari  
dauWira  
sturcas  
mTavrobas,  
agreTve,  
sasamarTloSi ganacxadis Setanis Semdeg. ganadgurebul nivTebSi moxvda  
ganmcxadebelTa Svilebis suraTebi da xatebi. maT aseve gametebiT scemes.  
sasamarTlos winaSe ganacxadis wardgenis Semdeg b-n ilaSkus scemes  
jariskacebma, romlebic urtyamdnen avtomatebis kondaxebs. mere mas Caudes  
pirSi pistoleti da emuqrebodnen mokvliT, Tuki erTxel kidev gabedavda  
werilis gagzavnas sapyrobilidan. xsenebuli incidentis Semdeg b-nma  
ilaSkum kbili dakarga.  
270. 1999 wlis 14 maisiT daTariRebul zemoxsenebul werilSi andrei  
ivantoSi acxadebda, rom wina dRes niRbiani samoqalaqo pirebi Sevidnen mis  
sakanSi, Caartyes joxi TavSi, zurgSi, RviZlTan da ramdenimejer uTavazes  
gulmkerdis areSi. Semdeg igi gaaTries derefanSi, sadac man dainaxa,  
rogor artymevinebda polkovniki gusarevi ilie ilaSkus Tavs kedelze da  
rogor urtyamda mas. polkovnikma gusarevma b-n ilaSkus pirSi pistoletis  
lula Caudo da emuqreboda mokvliT. polkovnikma gusarevma ganucxada  
ganmcxadeblebs, rom aseTi mopyroba ganpirobebuli iyo maT mier adamianis  
uflebaTa  
evropul  
sasamarTloSi  
ganacxadis  
SetaniT.  
imave  
werilSiAandrei ivantoSi daJinebiT sTxovda moldovis parlamentsa da  
mTavrobas, saerTaSoriso mediasa da adamianis uflebaTa damcvel  
organizaciebs, Careuliyvnen, raTa bolo moeRoT im wamebisaTvis,  
romelsac Tavad da danarCeni sami ganmcxadebeli eqvemdebarebodnen.  
271. xsenebuli movlenebis Semdeg, rogorc es sasamarTlosaTvis b-ni  
leSkos warmomadgenlis mier 1999 wlis 1 seqtembers gagzavnili werilidan  
Cans, ganmcxadeblebs uari ganucxades sakvebis miwodebaze  
ganmavlobaSi da Cauqres sinaTle 3 dRis ganmavlobaSi.  
2
dRis  
272. tiraspolSi mdebare b-ni ivantoSis sakani ramdenimejer iqna  
awiokebuli 2002 wlis noemberSi da 2003 wlis 15 Tebervals an daaxloebiT  
am TariRze.  
d. 2001 wlis maisamde ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT  
ganxorcielebuli RonisZiebebi  
273.  
molaparakebebi  
moldovasa  
da  
ruseTis  
federacias  
Soris  
dnestrispireTidan rusuli jarebis gayvanasTan dakavSirebiT, romelTa  
drosac dnestrispireTis sakiTxis gadaWrac iqna naxsenebi, arasodes  
Sexebia ganmcxadebelTa situacias. Tumca moldovisa da ruseTis  
prezidentebs Soris warmoebuli msjelobebis dros mxareebi mudmivad  
wamowevdnen xolme ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxs (ix. danarTi:  
Y, punqti 254).  
274.  
dnestrispireTis  
sasamarTlos  
mier  
gamotanili  
msjavrdebis  
safuZvelze dnestrispireTSi patimrobaSi myofi yvela piris Sewyalebis  
ganxilvis SesaZleblobasTan dakavSirebiT dnestrispireTis mxaris mier  
komisiis SeqmnasTan mimarTebaSi (ix. b-ni sturca, punqtebi 309  
moldovis xelisuflebis organoebma moipoves dapireba,  
ganmcxadeblebs gaaTavisuflebdnen. xsenebul konteqstSi  
generaluri prokuroris moadgile, b-ni sturca, ramdenimejer Cavida  
tiraspolSi, raTa gaemarTa molaparakeba ganmcxadebelTa  
da 311)  
rom  
moldovis  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, sul mcire ki b-n ilaSkusTan Sexvedris  
Taobaze 1996 wels hlinaias sapyrobileSi.  
b-ni sturca bolos tiraspolSi Cavida 2001 wlis 16 aprils, raTa  
ganmcxadeblebi kiSiniovSi Camoeyvana, magram uSedegod. mxolod 2001 wlis  
5 maiss iqna b-ni ilaSku gaTavisuflebuli (ix. winamdebare ganaCenis 279-e  
punqti).  
275. 2001 wlis 23 Tebervlis werilSi moldovis prezidentma, b-nma  
lukinsCim, da moldovaSi euTo-s misiis xelmZRvanelma, b-nma hilma  
TxovniT  
mimarTes  
b-n  
smirnovs,  
gaeTavisuflebina  
ganmcxadeblebi  
humanitaruli mosazrebebis gamo.  
276. 2001 wlis 12 aprils moldovis axalma prezidentma, b-nma voroninma,  
kvlav mimarTa b-n smirnovs TxovniT, gaeTavisuflebina ganmcxadeblebi  
humanitaruli mosazrebebis gamo.  
277. dnestrispireTis mxaresTan molaparakebebis dawyebidan moldovis  
xelisufleba regularulad amaxvilebda yuradRebas ganmcxadebelTa  
situaciaze. kerZod, xsenebulTan dakavSirebiT msjeloba mimdinareobda  
`mdr-s prokuraturis~, `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ warmomadgenlebTan,  
`mdr-s iusticiis ministrTan~ da igor smirnovTan.  
278. ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines 2001 wlis 19 apriliT  
daTariRebuli zepiri nota moskovSi moldovis saelCosadmi, romelSic  
ruseTis federaciis sagareo saqmeTa saministro moldovis mTavrobis  
yuradRebas amaxvilebda im faqtze, rom memorandumi, romelic wardgenili  
iyo adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlosadmi 2000 wlis oqtomberSi,  
warmoaCenda ruseTis subieqtur rols ilaSkus jgufTan dakavSirebul  
saqmeSi da aranairad ar asaxavda `ruseTis federaciasa da moldovas  
Soris arsebuli urTierTobebis megobrul xasiaTs~. nota Semdegnairad  
grZeldeboda:  
`evropuli sasamarTlos didi palatis mier memorandumis ganxilvam,  
romelic unda gaimarTos ama wlis 1 maiss, SesaZloa seriozuli ziani  
miayenos ruseTis federaciasa da moldovas.  
am konteqstSi rusuli mxare, eyrdnoba ra diplomatiur samsaxurebs Soris  
miRweul  
SeTanxmebas  
memorandumis  
gamoTxovnis  
saWiroebasTan  
dakavSirebiT, daJinebiT sTxovs moldovis mTavrobas, gadadgas yvela  
aucilebeli nabiji, raTa uzrunvelyos xsenebuli dokumentis 30 aprilamde  
ukan gaTxova da oficialurad acnobos evropul sasamarTlos da ruseTis  
warmomadgenels xsenebulis Sesaxeb~.  
e. b-ni ilaSkus gaTavisufleba 2001 wlis 5 maiss  
279. b-ni ilaSkus gancxadebiT, 2001 wlis 5 maiss 5:30 sT-ze dnestrispireTis  
`uSiSroebis ministri~, vladimir Sevcovi, romelic aseve cnobilia  
antiufeevis gvariT, Sevida mis sakanSi da uTxra, rom swrafad Caecva,  
radgan unda waredginaT `mdr-s prezidentis~ winaSe. ganmcxadebelma yvela  
Tavisi  
piradi  
nivTi  
sakanSi  
datova  
da  
or  
jariskacze  
xelborkildadebuli Casves manqanaSi. vladimir Sevcovi aseve Cajda  
manqanaSi. ganmcxadebeli Caiyvanes kiSiniovSi da prezidentis sasaxlidan  
100 metris daSorebiT gadasces moldovis saidumlo samsaxuris ufross b-n  
pasats. ganmcxadebeli amtkicebda, rom b-nma Sevcovma b-ni pasatis gverdiT  
xmamaRla waikiTxa misi gadacemis dokumenti, romelsac Semdegi Sinaarsi  
hqonda: `patimari ilaSku, romelsac Seefarda sikvdiliT dasja, gadaeca  
moldovis kompetentur organoebs~. dokumentis gadacemis Semdeg b-nma  
Sevcovma savaraudod ganacxada, rom sasjeli ZalaSi rCeboda da  
ganxorcielebuli  
dabrundeboda.  
iqneboda,  
Tuki  
b-ni  
ilaSku  
dnestrispireTSi  
amis  
Semdeg  
moldovis  
specsamsaxurebma  
ganmcxadebeli  
waiyvanes  
uSiSroebis saministroSi, sadac gaTavisuflebamde dakiTxes.  
280. 2001 wlis 22 ivniss moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos  
Tavmjdomares, rom moldovis respublikis prezidentma b-nma voroninma b-ni  
ilaSkus  
gaTavisuflebis  
Sesaxeb  
gaigo  
werilidan,  
romelic  
mas  
gamougzavna b-nma smirnovma 2001 wlis 5 maiss. xsenebul werilSi b-ni  
smirnovi iTxovda, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mxridan  
keTili nebis gamovlenis sanacvlod moldovas daegmo `1992 wels  
ganxorcielebuli agresia dnestrispireTis xalxis winaaRmdeg~, moexdina  
`mdr~-s mier agresiis Sedegad gancdili materialuri zianis sruli  
anazRaureba da `bodiSi moexada dnestrispireli xalxisaTvis miyenebuli  
tkivilisa da tanjvisaTvis~.  
281. 2001 wlis 16 noembris werilSi moldovis mTavrobam sasamarTlos  
warudgina `mdr~-s prezidentis b-ni smirnovis mier xelmowerili ramdenime  
brZanebuleba.  
1999 wlis brZanebuleba #263 exeboda 1999 wlis 1 seqtembridan `mdr~-s  
teritoriaze  
sikvdiliT  
dasjis  
ganxorcielebaze  
moratoriumis  
gamocxadebas. moratoriumi aseve gamoiyeneboda im ganaCenebTan mimarTebaSi,  
romlebic gamotanili iyo xsenebul dRemde, magram ar iyo aRsrulebuli  
brZanebulebis ZalaSi Sesvlamde, rac ganxorcielda xelmowerisa da  
oficialur beWdviT organoSi gamoqveynebisTanave. b-ni smirnovis mier 2001  
wlis 5 maiss xelmowerili brZanebuleba #198 iwyalebda b-n ilaSkus da  
brZanebda mis gaTavisuflebas. brZanebuleba ZalaSi Sevida xelmoweris  
dRes.  
moldovis mTavrobas ar gaukeTebia komentari b-ni ilaSkus savaraudo  
gadayvanasTan  
dakavSirebiT,  
man  
sasamarTlos  
warudgina  
mxolod  
ganmcxadebelTan dakavSirebuli brZanebuleba. mTavrobas ar gaukeTebia  
aseve komentari brZanebulebis namdvilobasTan dakavSirebiT. Tumca  
mTavrobam daamata, rom brZanebulebis xelmoweramde b-nma smirnovma  
sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT Secvala.  
b-ni ilaSku amtkicebda, rom b-ni smirnovis brZanebuleba iyo gayalbebuli  
misi gaTavisuflebis Semdeg. igi amtkicebda, rom, misi gaTavisuflebis  
miuxedavad, misi msjavrdeba kvlav ZalaSi rCeboda da dnestrispireTSi  
misi dabrunebis SemTxvevaSi mis mimarT isev imoqmedebda sasikvdilo  
ganaCeni.  
282. sasamarTlos gaaCnda mxolod b-ni ilaSkus mtkiceba, b-ni smirnovis  
2001 wlis 5 maisis `brZanebulebis~ asli da moldovis mTavrobis mtkiceba  
sasjelis SecvlasTan dakavSirebiT. arc erTi zemoxsenebuli pozicia ar  
aris mxareebis mier gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT da sasamarTlos ar  
SeuZlia dainaxos raime saxis obieqturi elementi, raTa erTi versia  
meoresTan SedarebiT ufro sarwmunod miiRos. Sesabamisad, sasamarTlos  
miaCnia, rom mis winaSe amJamad warmodgenili mtkicebulebebis Tanaxmad, mas  
ar SeuZlia mivides saboloo daskvnamde b-ni ilaSkus gaTavisuflebis  
samarTlebriv safuZvelTan dakavSirebiT.  
v. 2001 wlis maisis Semdeg ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mizniT  
gadadgmuli nabijebi  
283. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg b-ni leSkos warmomadgenelma  
sasamarTlos ganucxada (2001 wlis 1 ivniss miRebul werilSi), rom  
xsenebuli  
gaTavisufleba  
ganxorcielda  
mxolod  
dnestrispireTis  
xelisuflebis winaSe ruseTis xelisuflebis organoebis Suamdgomlobis  
Sedegad. igi amtkicebda, rom moldovis radiosaTvis micemul interviuSi  
moldovis Sinagan saqmeTa ministri, b-ni nikolae Cernomazi, acxadebda:  
`ilie ilaSku gaTavisuflebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa ministris,  
igor ivanovis Suamdgomlobis Sedegad; moldovis prezidentis, b-ni  
voroninis TxovniT ivanovi daelaparaka tiraspolis xelisuflebis  
organoebs xsenebul sakiTxze da auxsna maT, rom es aris saerTaSoriso  
xasiaTis problema, romelic zegavlenas axdens ruseTis federaciisa da  
moldovis Rirsebaze~. b-ni Cernomazi ambobda, rom igi Sexvda b-n ivanovs,  
raTa daerwmunebina, rom `adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi  
wardgenili ganacxadis ukan gamotana ver moxerxdeboda, radgan b-ni  
ilaSku e.w. `mrwamsis patimari~ da 1992 wlis konfliqtis mZevali iyo~.  
284. 2001 wlis 6 ivnisis mosmenaze moldovis mTavrobam madloba gadauxada  
maT, vinc xeli Seuwyo b-ni ilaSkus gaTavisuflebas, kerZod ki ruseTis  
federacias, da ganacxada, rom surda, Seecvala is pozicia, romelic  
Camoyalibebuli iyo 2000 wlis 24 oqtombriT daTariRebul, adre  
wardgenil  
komentarebSi,  
kerZod  
ki  
ruseTis  
federaciis  
pasuxismgeblobasTan mimarTebaSi. xsenebul gadawyvetilebas moldovis  
mTavroba xsnida surviliT, Tavidan aecilebina arasasurveli Sedegebi,  
rogoric aris zewola an dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani gziT  
mogvarebasTan  
dakavSirebuli  
procesis  
da  
sxva  
ganmcxadeblebis  
gaTavisuflebis procesis Sewyveta.  
285. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg masa da moldovis xelisuflebis  
organoebs Soris Sedga Sexvedra danarCeni ganmcxadeblebis  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT gzebis saZieblad.  
2001 wlis 21 ivliss gamarTul preskonferenciaze moldovis prezidentma b-  
nma voroninma ganacxada: `b-ni ilaSku aris is piri, romelsac ar edardeba  
tiraspolSi patimrobaSi myofi misi megobrebi~. man aRniSna, rom SesTavaza  
b-n ilaSkus sasamarTloSi ruseTis federaciisa da moldovis winaaRmdeg  
Setanili ganacxadis ukan gamotana da am SemTxvevaSi 2001 wlis 19 ivniss  
ganmcxadebelTa gaTavisufleba, magram b-nma ilaSkum uari ganucxada.  
moldovis pressaagento `basa-presis~ Tanaxmad, b-nma voroninma aseve  
mianiSna im faqtze, rom im SemTxvevaSi, Tu b-ni ilaSku moigebda  
sasamarTloSi  
wardgenil  
saqmes,  
igi  
ufro  
gaarTulebda  
sxva  
ganmcxadeblebis gaTavisuflebis sakiTxs.  
z. saerTaSoriso reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da patimrobasTan  
dakavSirebiT  
286. euTo-s demokratiuli organoebisa da adamianis uflebebis ofisis  
TxovniT b-ni andrei rJeplinskis, varSavis sisxlis samarTlisa da  
adamianis uflebaTa profesoris da b-ni frederik kvinis, euTo-s  
warmomadgenelis mier daweril 1994 wlis 20 Tebervlis moxsenebaSi,  
romelic Sedga dnestrispireTSi ganxorcielebuli faqtebis sagamoZiebo  
misiis Semdgom, ganmcxadeblebis sasamarTlo procesi `mdr-s uzenaesi  
sasamarTlos~ winaSe gaanalizebuli iqna adamianis ZiriTad uflebaTa  
pativiscemis  
seriozul  
kuTxiT.  
darRvevas,  
avtorebi  
rac moicavda  
aRniSnavdnen  
mopasuxeTa  
raime  
uflebebis  
kontaqtis  
advokatTan  
ararsebobas maTi dakavebidan pirveli ori Tvis ganmavlobaSi, amis Semdeg  
ki Zalian SezRudul daSvebas advokatebTan, miukerZoebeli sasamarTlos  
mier saqmis ganxilvis uflebis darRvevas, im mizezis gamo, rom  
sasamarTlom uari ganacxada, ganexila ganmcxadeblebis mtkiceba, rom maTi  
aRiarebiTi Cvenebebi micemuli iyo araadamianuri mopyrobis Sedegad, da  
samoqalaqo da politikur uflebaTa saerTaSoriso paqtis me-14 muxlis me-5  
muxliT gaTvaliswinebuli uflebis darRvevas im mizezis gamo, rom  
ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi warmarTuli iyo gamonaklisi  
proceduriT, rac uflebas arTmevda maT, gaesaCivrebinaT ganaCeni.  
da bolos, avtorebi sasamarTlo process aRwerdnen, rogorc `Tavidan  
bolomde politikur movlenas~. isini askvnidnen, rom terorizmis  
zogierTi braldeba, romelic ganmcxadeblebs waredginaT sabWoTa epoqis  
sisxlis samarTlis kodeqsis safuZvelze, axlandel demokratiul  
qveynebSi ubralod Tavisufal sityvad iqneboda miCneuli.  
287. 1999 wlis 28 seqtembers saparlamento asambleis Tavmjdomarem da  
evropis  
sabWos  
generalurma  
mdivanma  
mimarTes  
dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebs, raTa maT neba daerToT saerTaSoriso wiTeli  
jvrisaTvis, moenaxulebina ganmcxadeblebi, da aseve mouwodes patimrobis  
pirobebis dauyovnebliv gaumjobeseba.  
288. dnestrispireTSi yofnisas 2000 wlis 18 da 19 oqtombers, rac  
ganxorcielda moldovaSi 2000 wlis 16-20 dekembris vizitis farglebSi,  
evropis  
dnestrispireTis  
sabWos  
adamianis  
xelisuflebis  
uflebaTa  
komisarma  
neba  
TxovniT  
daerToT  
mimarTa  
misTvis,  
organoebs,  
moenaxulebina b-ni ilaSku, raTa Seemowmebina misi patimrobis pirobebi.  
nebarTva ar iqna gacemuli imis safuZvelze, rom sakmarisi drois  
uqonlobis gamo SeuZlebeli iyo Sesabamisi nebarTvis mopoveba.  
289. 2000 wlis noemberSi moldovaSi, maT Soris, dnestrispireTis regionSi  
ganxorcielebuli vizitis Semdeg wamebis, araadamianuri da Rirsebis  
Semlaxveli mopyrobisa da sasjelis sawinaaRmdego komitetma gamoaqveyna  
moxseneba.  
dnestrispireTis  
sapyrobileebSi  
arsebul  
pirobebTan  
dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego komitetma yuradReba gaamaxvila im  
faqtze, rom saknebi saSinlad aris gadavsebuli patimrebiT, gamoxata  
SeSfoTeba konkretuli pirebis didi xnis ganmavlobaSi ganmartoebiT  
patimrobis praqtikiT da patimarTa arasaTanado mkurnalobiT, romelic  
tuberkuloziT  
daavadebul  
patimrebis  
sinamdvileSi  
saerTod  
ar  
utardebodaT. SeSfoTeba exeboda aseve Sesaferisi dieturi sakvebis  
ararsebobas.  
wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna, rom dnestrispireTis penitenciur  
dawesebulebebSi situacia Sors iyo sasurvelisagan, gansakuTrebiT ki  
hlinaias cixeSi, sadac patimrobis pirobebi Zalian arasaxarbielo iyo:  
arasakmarisi ventilacia, arasakmarisi bunebrivi sinaTle, arasakmarisi  
sanitaruli saTavsoebi da gadatvirTva.  
ganmcxadeblebis mdgomareobasTan dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego  
komitetma aRniSna, rom ilaSkus jgufis 3 wevri 8 wlis ganmavlobaSi  
patimrobaSi  
ganmartoebiT  
imyofeboda,  
ramac  
gamoiRo  
saziano  
fsiqologiuri Sedegebi sul mcire erT-erTi maTganisaTvis. wamebis  
sawinaaRmdego komitetis sityvebiT, ganmartoebiT patimroba, garkveul  
pirobebSi,  
SeiZleba  
warmoadgendes  
araadamianur  
mopyrobas,  
xolo  
ganmartoebiT  
patimroba  
amdeni xnis  
ganmavlobaSi  
absoluturad  
gaumarTlebelia. wamebis sawinaaRmdego komitetma TxovniT mimarTa  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebs, ilaSkus jgufis sami  
wevrisaTvis, romlebic imyofebodnen ganmartoebiT patimrobaSi,  
SeemsubuqebinaT patimrobis pirobebi imiT, rom maT saSualeba hqonodaT,  
waekiTxaT gazeTebi arCevanisamebr da uzrunvelyofiliyo maTi Sexvedrebi  
ojaxis wevrebsa da advokatebTan.  
wamebis sawinaaRmdego komitetis delegaciaSi myofma eqimebma SeZles  
gaesinjaT 4 ganmcxadeblidan 3, maT Soris b-ni ilaSku. maT rekomendacia  
gasces, rom am ukanasknels miscemoda avadmyofobis Sesaferisi wamlebi.  
wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna cemis faqtebi 1999 wlis maisSi,  
romlebic savaraudod ganxorcielda ilaSkus jgufis wevrebis mimarT  
niRbiani pirebis mier tiraspolis cixeSi.  
V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli samarTali da sxva Sesabamisi  
SeTanxmebebi  
290. 1991 wlis minskis SeTanxmebis Sesabamisi debulebebi Semdegnairad  
ikiTxeba:  
`Cven, belorusiis, ruseTis federaciis (rsfsr) da ukrainis xalxebi,  
sabWoTa socialisturi respublikebis kavSiris damfuZneblebi da 1922  
wlis gaerTianebis xelSekrulebis xelmomwerni, SemdgomSi `maRali  
xelSemkvreli mxareebi~, aqve vacxadebT, rom ssrk, rogorc saerTaSoriso  
samarTlis subieqti da geopolitikuri realoba, aRar arsebobs.  
Cveni xalxebis istoriuli erTianobisa da maT Soris ganviTarebuli  
kavSirebis safuZvelze da maRal xelSemkvrel mxareebs Soris ormxrivi  
SeTanxmebebis gaTvaliswinebiT,  
gvsurs ra samarTlebrivad Semdgari demokratiuli saxelmwifoebis  
Camoyalibeba,  
miviRwviT ra Cveni urTierTobis urTierTaRiarebisa da saxelmwifoebis  
suverenitetis, TviTgamorkvevis uflebis, Tanasworobis principebisa da  
Sida saqmeebSi Caurevlobis, Zalis gamoyenebisagan da zewolisaTvis  
ekonomikuri Tu sxva saxis saSualebebis gamoyenebisagan TavSekavebis da  
sadavo sakiTxebis SeTanxmebiT gadaWrisaken da saerTaSoriso samarTlis  
sxva zogadad aRiarebuli principebisa da normebis pativiscemis  
safuZvelze,  
...  
vadasturebT ra, rom SevasrulebT gaero-s wesdebis principebs, helsinkis  
saboloo  
aqts  
da  
evropaSi  
usafrTxoebisa  
da  
TanamSromlobis  
konferenciis sxva dokumentebs,  
vkisrulobT ra valdebulebas, davemorCiloT zogadad aRiarebul  
saerTaSoriso normebs, romlebic exeba adamianisa da xalxebis uflebebs,  
SevTanxmdiT Semdegze:  
muxli 1  
maRali xelSemkvreli mxareebi vqmniT damoukidebel saxelmwifoTa  
Tanamegobrobas.  
...  
muxli 6  
1. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi iTanamSromleben saerTaSoriso  
mSvidobis dacvisa da usafrTxoebis sferoSi da ganaxorcieleben efeqtur  
RonisZiebebs SeiaraRebisa da samxedro xarjebis Sesamcireblad...  
2. mxareebi pativiscemiT moepyrobian erTmaneTis mcdelobas, gaxdnen  
atomuri iaraRisgan Tavisufali zonebi da neitraluri saxelmwifoebi.  
3. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi SeinarCuneben da darCebian  
erToblivi mmarTvelobis qveS, saerTo samxedro da strategiul sferod,  
maT Soris atomur iaraRze Sereuli kontroliT, ris ganxorcielebasTan  
dakavSirebuli procedura daregulirdeba specialuri SeTanxmebiT.  
4.  
isini  
aseve  
erToblivad  
uzrunvelyofen  
aucilebel  
pirobebs  
strategiuli SeiaraRebuli Zalebis ganTavsebisa da funqcionirebisaTvis  
da materialuri da socialuri usafrTxoebisTvis.  
muxli 12  
maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas, ganaxorcielon  
maTze im xelSekrulebebiTa da SeTanxmebebiT dakisrebuli saerTaSoriso  
valdebulebebi, romlebic aRebuli iqna ssrk-s mier~.  
291. 1991 wlis 24 dekembers ssrk-s mudmivma warmomadgenelma gaerTianebuli  
erebis organizaciaSi, elCma i. voroncovma gaero-s generalur mdivans  
gadasca ruseTis federaciis prezidentis, boris elcinis werili, romelic  
Semdegnairad ikiTxeboda:  
`gaero-Si, maT Soris uSiSroebis sabWoSi da gaero-s sistemis sxva  
organoebsa da organizaciebSi ssrk-s wevroba grZeldeba ruseTis  
federaciis (rsfsr) mier, rasac mxars uWeren damoukidebel saxelmwifoTa  
Tanamegobrobis wevrebi. xsenebulTan dakavSirebiT me moviTxov, rom  
gaerTianebuli  
erebis  
organizaciaSi  
`sabWoTa  
socialisturi  
respublikebis kavSiris~ nacvlad gamoyenebuli iqnes saxeli `ruseTis  
federacia~. ruseTis federacia kisrulobs srul pasuxismgeblobas gaero-s  
wesdebiT dakisrebuli ssrk-s uflebebisa da valdebulebebisaTvis, maT  
Soris finansuri valdebulebebisaTvis. gTxovT, winamdebare werili  
miiCnioT dadasturebad yvela im piris uflebisa, romlebsac am  
droisaTvis gaaCniaT ssrk-s statusi gaero-Si, warmoadginon ruseTis  
federacia gaerTianebuli erebis organizaciaSi.~  
292. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma mirCe snegurma da  
ruseTis federaciis prezidentma b-nma boris elcinma moskovSi xeli  
moaweres  
SeTanxmebas,  
romelic  
exeboda  
moldovis  
respublikis  
dnestrispireTis regionSi SeiaraRebuli konfliqtis gadaWris principebs.  
SeTanxmebis Tanaxmad:  
`moldovis respublika da ruseTis federacia,  
surT ra maqsimalurad swrafad daamyaron cecxlis Sewyveta da gadaWran  
SeiaraRebuli konfliqti dnestrispireTis regionebSi,  
adastureben ra principebs, romlebic gansazRvrulia gaerTianebuli erebis  
organizaciis wesdebasa da evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis  
konferenciis dokumentebSi,  
aRniSnaven ra, rom 1992 wlis 3 ivliss moldovis respublikis prezidentma  
da ruseTis federaciis prezidentma miaRwies SeTanxmebas principebTan  
dakavSirebiT,  
Tanxmdebian Semdegze:  
muxli 1  
1. konfliqtis mxareebi kisruloben valdebulebas, winamdebare SeTanxmebis  
xelmoweris Semdeg gadadgan yvela aucilebeli nabiji cecxlis Sewyvetis  
da mowinaaRmdege mxaris winaaRmdeg nebismieri SeiaraRebuli qmedebis  
SeCerebis mizniT.  
2. cecxlis SewyvetisTanave mxareebi gaiyvanen jarebs, gaitanen iaraRsa da  
samxedro aRWurvilobas 7 dRis ganmavlobaSi. orive mxaris jarebis gayvana  
saSualebas mogvcems, Seiqmnas usafrTxoebis zona konfliqtis mxareebs  
Soris. usafrTxoebis zonis zusti sazRvrebi ganisazRvreba winamdebare  
SeTanxmebis ganxorcielebasTan dakavSirebuli specialuri oqmiT, romelic  
SeTanxmebuli iqneba mxareebs Soris.  
muxli 2  
1. specialurad Seqmnil komisias, romelic Sedgeba samive mxaris  
warmomadgenlebisgan,  
ganxorcielebis Semowmebaze, romlebic gansazRvrulia pirvel muxlSi, da  
usafrTxoebis zonaSi usafrTxoebis reJimis ganxorcielebis  
daekisreba  
pasuxismgebloba  
im  
RonisZiebebis  
uzrunvelyofaze. xsenebuli miznisaTvis komisia isargeblebs samxedro  
damkvirveblebis daxmarebiT, romlebic wina SeTanxmebebiT, maT Soris  
oTxmxrivi SeTanxmebebiT arian gaTvaliswinebulni. sakontrolo komisia  
Tavis samuSaos daasrulebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 7 dRis  
vadaSi.  
2. TiToeuli mxare daniSnavs wevrs komisiaSi. sakontrolo komisia  
Seikribeba benderSi.  
3. zemoxsenebuli RonisZiebebis ganxorcielebis mizniT sakontrolo  
komisia Tavisi kontrolis qveS aiyvans moxaliseTa kontingents, romlebic  
warmoadgenen winamdebare SeTanxmebis ganxorcielebaSi monawile mxareebs.  
postebs daikaveben xsenebuli kontingentis wevrebi da maTi Seyvana  
cecxlis Sewyvetis uzrunvelyofisa da regionSi konfliqtis zonaSi  
usafrTxoebis uzrunvelyofisaTvis gansazRvruli iqneba sakontrolo  
komisiis  
mier,  
romelmac  
unda  
miaRwios  
konsensuss  
xsenebulTan  
dakavSirebiT. samxedro kontingentis moculoba, misi statusi da pirobebi,  
Seyvana da gayvana usafrTxoebis zonidan ganisazRvreba calke oqmiT.  
4. winamdebare SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli debulebebis darRvevis  
SemTxvevaSi sakontrolo komisia Caatarebs gamoZiebas da dauyovnebliv  
gadadgams aucilebel nabijebs mSvidobisa da wesrigis xelaxla  
dasamyareblad, ganaxorcielebs, agreTve, Sesabamis RonisZiebebs momavalSi  
darRvevebis aRmofxvris mizniT.  
muxli 3  
rogorc  
sakontrolo  
komisiis  
adgilsamyofeli,  
da  
situaciis  
seriozulobis gaTvaliswinebiT, benderi aris xsenebuli regioni, romelic  
eqvemdebareba usafrTxoebis reJims; usafrTxoebis uzrunvelyofa evaleba  
im mxareTa samxedro kontingents, romlebic axorcieleben winamdebare  
SeTanxmebas. sakontrolo komisia policiasTan erTad uzrunvelyofs  
sazogadoebrivi wesrigis dacvas benderSi.  
benderi imarTeba adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis mier da  
saWiroebis SemTxvevaSi daxmarebas gauwevs sakontrolo komisias.  
muxli 4  
ruseTis federaciis me-14 armia, romelic ganTavsebulia moldovis  
respublikis teritoriaze, SeinarCunebs mkacr neitralitets. konfliqtis  
orive mxare kisrulobs valdebulebas, SeinarCunos neitraliteti da ar  
Caebas aranair qmedebaSi me-14 armiis sakuTrebis, personalisa da  
mosamsaxureTa ojaxebis winaaRmdeg.  
yvela sakiTxi, romelic exeba me-14 armiis statuss an misi gayvanis etapebsa  
da vadebs, gadawydeba ruseTis federaciasa da moldovas Soris  
molaparakebebis Sedegad.  
muxli 5  
1. konfliqtis mxareebi sanqciebs an nebismieri saxis blokadas dauSveblad  
miiCneven. Sesabamisad, yvela barieri, romelic xels uSlis saqonlis,  
momsaxurebisa da adamianebis gadaadgilebas, moxsnili unda iqnes da yvela  
aucilebeli RonisZieba unda ganxorcieldes, raTa bolo moeRos moldovis  
respublikis teritoriaze arsebul sagangebo mdgomareobas.  
2. konfliqtis mxareebi dauyovnebliv daiwyeben molaparakebebs, raTa  
gadaWran problemebi, romlebic exeba ltolvilebis ukan dabrunebas,  
konfliqtis regionidan iZulebiT gasuli mosaxleobis daxmarebas da  
saxlebisa da sajaro Senobebis aRdgenas. ruseTis federacia srul  
daxmarebas gauwevs mxareebs xsenebul sakiTxSi.  
3. konfliqtis mxareebi gadadgamen yvela aucilebel nabijs, raTa  
uzrunvelyon konfliqtiT dazaralebuli regionisTvis gankuTvnili  
humanitaruli daxmarebis gadaadgileba.  
muxli 6  
Seiqmneba saerTo prescentri, romelsac daekisreba amocana, moamaragos  
sakontrolo  
komisia  
swori  
informaciiT  
regionSi  
situaciis  
ganviTarebasTan dakavSirebiT.  
muxli 7  
mxareebs miaCniaT, rom winamdebare SeTanxmebiT gansazRvruli RonisZiebebi  
warmoadgens konfliqtis politikuri gziT mogvarebis Zalze mniSvnelovan  
nawils.  
muxli 8  
winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva xelmoweris dResve.  
winamdebare SeTanxmeba Zaladakargulad CaiTvleba mxareTa erToblivi  
gadawyvetilebiT an erT-erTi mxaris mier denonsirebis SemTxvevaSi, rac  
moicavs sakontrolo komisiis qmedebebisa da mis daqvemdebarebaSi myofi  
kontingentis gauqmebas.  
293. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina alma-atis 1991  
wlis 21 dekembris SeTanxmebis ratificireba, romliTac moldova  
SeuerTda dsT-s, Semdegi daTqmiT:  
`...  
2. muxli 6, me-3 da me-4 punqtebis gamoklebiT ...  
moldovis respublikis parlaments miaCnia, rom dsT-Si moldovis  
respublika prioritetad gaixdis ekonomikur TanamSromlobas, gamoricxavs  
TanamSromlobas  
politikur  
da  
samxedro  
sferoSi,  
rasac  
igi  
suverenitetisa da damoukideblobis principebTan Seusabamod Tvlis~.  
294. moldovis 1994 wlis 29 aprilis konstituciis Sesabamisi debulebebis  
Tanaxmad:  
muxli 11  
`1. modlovis respublika acxadebs mudmiv neitralitets.  
2. moldovis respublika ar gascems mis teritoriaze sxva qveynis jarebis  
ganTavsebis nebarTvas.  
muxli 111  
`1. avtonomiuroba SesaZloa mieniWos moldovis samxreTiT dnestris  
marcxena sanapiroze mdebare regionebs specialuri statusiT, romelTan  
dakavSirebiTac nebarTva gacemulia instituciuri aqtiT...~  
295. moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis debulebebis Tanaxmad:  
muxli 116  
`. ukanono patimrobisTvis gaTvaliswinebuli sasjelia 1 wlamde patimroba.  
ukanono patimroba, romelmac safrTxe Seuqmna msxverplis sicocxles an  
janmrTelobas an miayena mas fizikuri tanjva, isjeba 5 wlamde patimrobiT.  
muxli 207  
`oficialuri piris uflebamosilebis an statusis miTviseba/uzurpireba,  
Tuki xsenebuli ganxorcielebulia Semdgomi danaSaulis Cadenis mizniT,  
isjeba jarimiT xelfasis ocdaaTmagi odenobiT an 2 wlamde gamasworebeli  
samuSaoebiT an 2 wlamde patimrobiT~.  
296. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli  
moaweres `SeTanxmebas moldovis teritoriaze ruseTis federaciis  
samxedro SenaerTebis samarTlebrivi statusisa da maTi gayvanis  
RonisZiebebisa da vadebis Sesaxeb~, romlis debulebebis Tanaxmad:  
`moldovis respublika da ruseTis federacia, SemdgomSi `mxareebi~,  
dnestrispireTis regionis monawileobiT,  
mxedvelobaSi iReben ra evropasa da msoflioSi axali politikuri  
urTierTobebis daarsebas;  
adastureben ra, rom moldovis respublika da ruseTis federacia arian  
suverenuli saxelmwifoebi;  
darwmunebulni, rom urTierTobebi unda daamyaron megobrobis principebze,  
urTierTgagebasa da TanamSromlobaze;  
gamodian ra im SeTanxmebebidan, romlebsac mxareebma ukve miaRwies  
samxedro sferoSi;  
moqmedeben ra evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis konferenciis  
dokumentebis Sesabamisad,  
Tanxmdebian Semdegze:  
...  
muxli 2  
moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis statusi  
ganisazRvreba winamdebare SeTanxmebiT.  
moldovis  
teritoriaze  
ruseTis  
samxedro  
SenaerTebis  
ganTavseba  
droebiTi movlenaa.  
teqnikuri SezRudvebisa da jarebis sxvagan ganTavsebisTvis saWiro drois  
gaTvaliswinebiT, rusuli mxare zemoxsenebuli samxedro SenaerTebis  
gayvanas ganaxorcielebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 3 wlis  
ganmavlobaSi.  
dadgenil droSi moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro  
formirebebis  
gayvanasTan  
dakavSirebuli  
nabijebi  
ganxorcieldeba  
dnestrispireTis konfliqtis politikuri mogvarebis da moldovis  
respublikis dnetrispireTis regionis specialuri statusis dadgenis  
paralelurad.  
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis saboloo gayvanis etapebi da  
vadebi Camoyalibebuli iqneba calke oqmSi, romelic SeTanxmdeba mxareTa  
Tavdacvis ministrebs Soris.  
...  
moldovis  
teritoriaze  
rusuli  
samxedro  
SenaerTebis  
yofnis  
ganmavlobaSi ar daiSveba maTi aranairi gamoyeneba moldovis respublikis  
SigniT arsebuli konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT an mesame mxaris  
winaaRmdeg raime samxedro RonisZiebis ganxorcielebisaTvis.  
moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis  
kuTvnili  
nebismieri  
saxis  
samxedro  
teqnikis,  
SeiaraRebisa  
da  
aRWurvilobis gayidva SesaZloa ganxorcieldes mxolod ori qveynis  
mTavrobebs Soris miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.  
muxli 6  
moldovis  
teritoriaze  
mdebare  
ruseTis  
federaciis  
samxedro  
formirebebis moZraoba da gamoZiebis warmarTva maTi ganTavsebis bazebis  
gareT ganxorcieldeba moldovis respublikis Sesabamis organoebTan  
miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.  
samxedro SenaerTebi pasuxismgebelni arian, uzrunvelyon bazebis SigniT  
da gareT da gadaadgilebisas, rom samxedro sagnebi da sakuTreba daculi  
iyos ruseTis armiaSi dadgenili wesebiT.  
muxli 7  
tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba erToblivad ruseTis  
federaciis samxedro SenaerTebis aviaciisa da moldovis respubilikis  
dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciis bazad.  
moldovis  
respublikis  
sahaero  
sivrceSi  
samxedro  
TviTmfrinavis  
gadaadgileba unda moxdes mxareebis Sinagan saqmeTa ministrebis mier  
miRebuli SeTanxmebis safuZvelze.  
...  
muxli 13  
sacxovrebeli  
da  
barakebi,  
samsaxurebrivi  
Senobebi,  
avtoparki,  
cecxlsasroli arsenali da manqanebze damontaJebuli xelsawyoebi,  
Senobebi da dausaxlebeli Senobis farTi, romelic gaTavisufldeba  
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis gasvlis Sedegad, gadaecema  
mmarTvelobaSi moldovis adgilobrivi TviTmmarTvelobis xelisuflebis  
organoebs imave raodenobiT, ra raodenobiTac isini faqtobrivad arsebobs,  
da imave pirobebSi, ra pirobebSic aris isini am etapze.  
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis kuTvnili uZravi qonebis  
gadacemis an gayidvis xerxebi ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT,  
romelic daideba mxareTa mTavrobebs Soris.  
muxli 17  
dadgenil droSi moldovis respublikidan ruseTis federaciis samxedro  
SenaerTebis gayvanis uzrunvelyofis da ruseTis federaciis teritoriaze  
maTi efeqturad moqmedebis TvalsazrisiT gatanili iqneba samxedro  
SenaerTebis adgilsamyofeli. Sesabamisi gadasaxdeli materialuri Tanxebi,  
asaSenebeli sacxovrebeli farTis CamonaTvali da maTi aSenebis adgilebi  
ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT.  
muxi 23  
winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva mxareebis mier Sida aucilebeli  
procedurebis ganxorcielebis Sesaxeb saboloo Setyobinebis miRebis dRes  
da ZalaSi darCeba moldovis respublikis teritoriidan ruseTis samxedro  
SenaerTebis srul gayvanamde.  
winamdebare SeTanxmeba registrirebuli iqneba gaerTianebuli erebis  
organizaciaSi gaero-s wesdebis 102-e muxlis Sesabamisad~.  
297. 1994 wlis 21 oqtombers moldovis respublikisa da ruseTis  
federaciis Tavdacvis ministrebs Soris miRweuli iqna SeTanxmeba  
moldovis respublikis teritoriaze droebiT ganTavsebuli ruseTis  
samxedro  
SenaerTebis  
aviaciis  
frenebTan  
dakavSirebiT;  
xsenebuli  
iTvaliswinebda tiraspolis aerodromis gamoyenebas ruseTis federaciis  
SeiaraRebuli Zalebis satransporto TviTmfrinavebis mier SeTanxmebis  
Sesabamisi debulebebis Tanaxmad:  
muxli 1  
`tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba ruseTis federaciis  
samxedro SenaerTebis mier moldovis teritoriidan maT saboloo  
gayvanamde.  
tiraspolis aerodromze moldovis kuTvnili dnestrispireTis regionis  
samoqalaqo aviaciisa da ruseTis TviTmfrinavebis gadaadgileba da  
erToblivi frenebi ganxorcieldeba `ruseTis federaciis samxedro  
SenaerTebisa da moldovis respublikis dnestrispireTis regionis  
erToblivad ganTavsebuli aviaciis droebiTi wesebis~ Tanaxmad da am  
frenebs koordinacias gauwevs moldovis samoqalaqo aviacia, moldovis  
Tavdacvis saministro da ruseTis federaciis Tavdacvis saministro.  
tiraspolis aerodromidan sxva TviTmfrinavs gafrena SeuZlia mxolod  
moldovis respublikis samoqalaqo aviaciis xelmZRvanelebTan da ruseTis  
Tavdacvis saministrosTan koordinirebis Semdeg.~  
muxli 3  
`ruseTis SenaerTebis kuTvnili safosto TviTmfrinavi tiraspolis  
aerodromidan yvelaze meti kviraSi orjer gafrindeba (samSabaTobiTa da  
xuTSabaTobiT an mxareebTan winaswari SeTanxmebis safuZvelze sxva  
dReebSi).~  
muxli 5  
ruseTis  
federaciis  
SeiaraRebuli  
Zalebis  
Txovnebi  
gafrenis  
ganxorcielebasTan, savarjiSo frenebsa da estakadasTan dakavSirebiT  
warmodgenili unda iqnes SuadRis 3 saaTamde (adgilobrivi droiT) sahaero  
gzebis koordinaciis organoebis (sakontrolo centrebi) meSveobiT.  
aseTi Txovnebis dadastureba da moldovis respublikis sahaero sivrcis  
gamoyenebis nebarTva gacemuli iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis  
haersawinaaRmdego da sahaero sakontrolo centris mier. moldovis  
respublikis  
sahaero  
sivrcis  
gamoyenebasTan  
dakavSirebuli  
gadawyvetileba, frenis moTxovnis Sesabamisad, im teritoriaze, sadac  
ruseTis samxedro SenaerTebi droebiT arian ganTavsebulni, miRebuli  
iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis Stabis ufrosis mier.~  
muxli 7  
`winamdebare SeTanxmebis Sesrulebis kontroli ganxorcielebuli iqneba  
moldovis Tavdacvis saministrosa da ruseTis federaciis Tavdacvis  
saministros warmomadgenlebis mier, maT mierve erToblivad miRebuli  
wesebis Sesabamisad~.  
muxli 8  
`winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva misi xelmoweris pirvelsave dRes da  
ZalaSi darCeba moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro  
SenaerTebis saboloo gayvanamde.  
winamdebare SeTanxmeba SesaZlebelia Seicvalos mxareTa ormxrivi  
TanxmobiT~.  
298. evropis sabWoSi 1997 wlis 12 seqtembers deponirebuli moldovis  
respublikis mier konvenciis ratificirebis sigeli Seicavs ramdenime  
gancxadebasa da daTqmas, romelTa Sesabamisi debulebebic Semdegnairad  
ikiTxeba:  
`moldovis respublika acxadebs, rom mas ar SeuZlia uzrunvelyos  
konvenciis debulebebTan im umoqmedobisa da moqmedebis Sesabamisoba,  
romlebic  
Cadenilia  
TviTgamocxadebuli  
transdnestrispireTis  
respublikis organoebis mier im teritoriis farglebSi, romelsac  
akontroleben es organoebi, im dromde, sanam regionSi arsebuli  
konfliqti sabolod ar gadawydeba.  
...~  
299. 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciis warmomadgenelma b-nma v.  
Cernomirdinma da `mdr~-s warmomadgenelma b-nma i. smirnovma odesaSi  
(ukraina) xeli moaweres SeTanxmebas samxedro qonebasTan dakavSirebiT,  
romlis debulebebis Tanaxmad:  
`im  
sakiTxebze  
molaparakebebis  
damTavrebisas,  
romlebic  
exeba  
dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis Zalebis samxedro qonebas,  
SeTanxmeba iqna miRweuli Semdeg sakiTxebTan dakavSirebiT:  
1. mTeli qoneba iyofa sam kategoriad:  
(a) pirveli kategoria moicavs ruseTis jarebis gaerTianebuli jgufis  
standartul SeiaraRebas, sabrZolo masalasa da qonebas;  
(b) meore moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da zedmet moZrav samxedro  
qonebas, romelic imperatiulad unda dabrundes ruseTSi;  
(g) mesame moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da samxedro da sxva xasiaTis  
saWurvels, romlis gayidva (Camowera) SesaZlebelia uSualod adgilze an  
im adgilebis gareT, sadac is inaxeba.  
mesame kategoriis qonebis gayidvidan Semosuli Semosavali gadanawildeba  
mxareebs Soris Semdegi proporciebiT:  
ruseTis federacia: 50%  
dnestrispireTi: 50% im Tanxebis gamoqviTvis Semdeg, romlebic SesaZloa  
warmoiSvas me-3 kategoriis samxedro qonebis gayidvasTan dakavSirebiT.  
me-3 kategoriis qonebis gamoyenebasa da gadacemasTan dakavSirebuli  
pirobebi  
dadgenili  
unda  
iqnes  
ruseTis  
mier,  
dnestrispireTis  
monawileobiT.  
2. mxareebi SeTanxmdnen, srulad dafaron erTmaneTis valebi 1998 wlis 20  
marts im Semosavlidan gamoqviTvis saSualebiT, romelic Semova samxedro  
qonebis gayidvidan an sxva wyaroebidan.  
3. ruseTi gaagrZelebs dnestrispireTidan im samxedro qonebis gatanas,  
romelic mniSvnelovania riseTis federaciis SeiaraRebuli ZalebisaTvis,  
rogorc  
es  
gansazRvrulia  
winamdebare  
SeTanxmebis  
danarTSi.  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebi aranair winaaRmdegobas ar  
gauweven ruseTis mxares zemoxsenebuli qonebis gadaadgilebisas.  
4. dnestrispireTTan SeTanxmebiT ruseTi gaanadgurebs gamousadegar da  
aratransportabelur  
aRWurvilobas  
sofel  
kolbasnasTan  
axlos  
usafrTxoebis  
moTxovnebis, maT Soris  
ekologiuri  
usafrTxoebis  
moTxovnebis dacviT.  
5. uZravi qonebis swrafad gadacemis mizniT ruseTis federaciisa da  
dnestrispireTis warmomadgenlebi SeTanxmdnen, rom ruseTis Zalebis mier  
gaTavisuflebuli Senobebi gadascemoda dnestrispireTis adgilobrivi  
TviTmmarTvelobis xelisuflebis organoebs im oficialuri dokumentis  
Sesabamisad, romelic asaxavda realur Rirebulebas.  
6. kidev erTxel esmeba xazi im faqts, rom dnestrispireTSi ganTavsebuli  
rusuli SeiaraRebuli Zalebis etapobrivi gayvana da qonebis gatana  
ganxorcieldeba  
gamWvirvaled.  
gayvanis  
RonisZiebebis  
gamWvirvaled  
ganxorcieleba SesaZlebelia uzrunvelyofili iqnes ormxriv safuZvelze  
im SeTanxmebebis Tanaxmad, romlebic xelmowerilia moldovasa da ruseTs  
Soris. dnestrispireTSi ruseTis Zalebis yofnasTan dakavSirebuli  
mniSvnelovani informacia, dadgenili praqtikis Sesabamisad, gadaecema  
euTo-s, kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT.~  
samarTali  
I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?  
a. sasamarTlos winaSe wardgenili dokumentebi  
1. moldovis mTavroba  
300. moldovis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebi ar xvdebodnen da arc  
am etapze xvdebian moldovis de facto iurisdiqciaSi, amitom ganacxadi  
Seusabamod unda CaTviliyo ratione personae-s principTan da, Sesabamisad,  
konvenciis debulebebTanac.  
konvenciis pirveli muxlis Tanaxmad, maRali xelSemkvreli mxareebi  
Tanxmdebian, TavianTi iurisdiqciis farglebSi yvelasaTvis uzrunvelyon  
konvenciiT garantirebuli uflebebi da Tavisuflebebi. saerTaSoriso  
samarTalSi  
eqskluziuri da yovlismomcveli unda iyos, moxseniebulia teritoriul  
suverenitetad. xsenebuli suvereniteti aZlevda saxelmwifos  
SesaZleblobas, Semofarglul teritoriaze ganexorcielebina saxelmwifo  
funqciebi, romlebic Sedgeba sakanonmdeblo, administraciuli da  
sasamarTlo qmedebebisagan. magram saxelmwifos, romelic efeqturad ver  
saxelmwifos  
teritoriuli  
iurisdiqcia,  
romelic  
akontrolebs  
ganaxorcielos  
Tavisi  
teritoriis  
nawils,  
ar  
da  
SeuZlia  
suvereniteti.  
realurad  
aseT  
teritoriuli  
iurisdiqcia  
SemTxvevebSi `iurisdiqciisa~ da `teritoriis~ cnebebi ver Secvlis  
erTmaneTs. imisaTvis, rom konvencia iqnes gamoyenebuli, saxelmwifos unda  
SeeZlos, mianiWos da daicvas konvenciiT gaTvaliswinebuli uflebebi.  
Sesabamisad,  
is  
sakiTxi,  
xvdeba  
Tu  
ara  
adamiani  
saxelmwifos  
iurisdiqciaSi, damokidebulia faqtobriv garemoebebze da aucilebeli iyo  
imis gansazRvra, gasaCivrebuli qmedebis dros xelisuflebis organoebi  
axorcielebdnen Tu ara efeqtur kontrols savaraudo msxverplze.  
301. winamdebare saqmeSi dnestrispireTis marcxena sanapiroze mdebare  
teritoria ar xvdeboda moldovis respublikis konstituciuri organoebis  
kontrolis qveS sul mcire 1991 wlis miwurulidan. `moldovis  
dnestrispireTis republika~ Seiqmna xsenebul teritoriaze da mas gaaCnda  
Tavisi organoebi, maT Soris SeiaraRebuli Zalebi, policia da sabaJo  
oficrebi. swored amitom, rodesac moldovam moaxdina konvenciis  
ratificireba, man gaakeTa daTqma, romliTac surda, gamoericxa Tavisi  
pasuxismgebloba im qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic Cadenili iyo mis  
mier arakontrolirebad dnestrispireTis teritoriaze.  
moldovis mTavrobam aRniSna, rom moldovis mxridan kontrolis uqonloba  
dnestrispireTis reJimis qveS marTul teritoriaze dadasturebuli iyo  
yvela im mowmis mier, romlebsac sasamarTlom mousmina.  
302. mTavrobis mtkicebiT, faqtebidan wamoWrili situacia, romlis  
Tanaxmadac SeuZlebeli iyo mTavrobisaTvis dnestrispireTis teritoriaze  
efeqturi kontrolis ganxorcieleba, analogiuri iyo im situaciisa,  
romelic sasamarTlom aRwera saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], #. 25781/94, punqti  
78, ECHR 2001-IV). aRniSnul saqmeSi sasamarTlom daadgina, rom kviprosis  
mTavrobas ar SeeZlo ganexorcielebina efeqturi kontroli `CrdiloeT  
kviprosis TurqeTis respublikis~ teritoriaze, romelsac es ukanaskneli  
de facto akontrolebda.  
303. mTavrobam uaryo is varaudi, rom igi TanamSromlobda dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebTan da Tavis mxriv amtkicebda, rom garkveuli  
RonisZiebebi iqna ganxorcielebuli molaparakebebis konteqstSi, raTa  
mogvarebuliyo dnestrispireTis konfliqti. xsenebuli Sexvedrebidan  
zogierTi tardeboda euTo-s mowonebiTa da misi warmomadgenlebis  
TandaswrebiT, xolo sxva molaparakebebi xorcieldeboda dnestrispireTis  
reJimis mier kontrolirebad teritoriaze moldovis mosaxleobis  
interesebidan gamomdinare.  
304. moldovis mTavrobas miaCnda, rom man Seasrula masze dakisrebuli  
yvela pozitiuri valdebuleba rogorc zogadad, konfliqtis mogvarebis  
mcdelobiT da dnestrispireTis teritoriaze kontrolis aRdgenis kuTxiT,  
aseve konkretulad, ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli  
uflebebis dacvis kuTxiT.  
xsenebulTan dakavSirebiT mTavroba miuTiTebda konfliqtis mogvarebis  
mraval mcdelobaze, romlebic dadasturebulia kiSiniovSi mosmenil  
mowmeTa CvenebebiT, moldovis politikuri liderebis gancxadebebiTa da  
CarevebiT  
molaparakebebisas gakeTebuli gancxadebebiT – da ganmcxadebelTa ukanono  
patimrobisa da msjavrdebis dagmobiT, romelTa Soris yvelaze  
maT Soris konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebuli  
mniSvnelovani iyo moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis  
ganaCeni, dadasturebulia, agreTve, sasamarTlo RonisZiebebiT im pirebis  
winaaRmdeg, romlebic pasuxismgebelni iyvnen ganmcxadebelTa patimroba-  
msjavrdebisaTvis, da ekonomikuri da sxva saxis RonisZiebebiT, romlebic  
mimarTuli  
iyo  
moldovis  
teritoriaze  
moldovis  
suverenitetis  
gamyarebisaken, maT Soris dnestrispireTis nawilzec.  
Tumca aRniSnulma RonisZiebebma aranairi Sedegi ar gamoiRo, radgan `mdr~  
iyo erTeuli, romelsac SeeZlo avtonomiuri funqcionireba moldovasTan  
urTierTobaSi da dnestrispireTis xelisuflebis organoebi mimarTavdnen  
represaliebs konkretuli RonisZiebebis sapasuxod.  
Sesabamisad, moldovis mTavrobis mtkicebiT, mas ar gaaCnda aranairi sxva  
saSualeba  
ganmcxadebelTa  
konvenciiT  
garantirebuli  
uflebebis  
ganxorcielebasTan dakavSirebiT, garda iseTi RonisZiebebisa, romlebic  
safrTxes Seuqmnida moldovis ekonomikur da politikur situacias.  
2. ruseTis federaciis mTavroba  
305. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom moldovis mTavroba iyo moldovis  
erTaderTi legitimuri mTavroba. vinaidan dnestrispireTis teritoria  
warmoadgenda moldovis respublikis ganuyofel nawils, mxolod es  
ukanaskneli SeiZleboda yofiliyo pasuxismgebeli xsenebul teritoriaze  
Cadenili qmedebebisaTvis.  
3. ganmcxadeblebi  
306. ganmcxadebelTa mtkicebiT, moldova pasuxismgebeli unda yofiliyo  
konvenciis  
im  
darRvevebze,  
romlebsac  
isini  
daeqvemdebarnen  
dnestrispireTis teritoriaze, vinaidan dnestrispireTi iyo moldovis  
erovnuli teritoriis nawili da, miuxedavad efeqturi kontrolis  
ararsebobisa,  
moldovis  
mTavrobas  
evaleboda,  
ganexorcielebina  
RonisZiebebi, raTa uzrunveleyo konvenciiT garantirebuli uflebebis  
pativiscema  
ganuxorcielebia.  
xelisuflebis  
mTels  
Tavis  
ganmcxadeblebi  
organoebis mier  
teritoriaze,  
Tumca  
amtkicebdnen,  
gadadgmuli  
mTavrobas  
rom  
pozitiuri  
es  
ar  
moldovis  
nabijebi  
SezRuduli da arasakmarisi iyo moldovis mTavrobis xelT arsebuli  
politikuri da ekonomikuri saSualebebis pirobebSi.  
moldovis mTavrobam ara mxolod ar ganaxorciela masze konvenciiT  
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, aramed iseTi nabijebic ki  
gadadga, romlebic warmoadgenda tiraspolis de facto reJimis aRiarebas an,  
sul mcire, situaciis aRiarebas dumilis gamoxatviT, rogoric iyo  
general-leitenant iakovlevis gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 50-e  
punqti), b-ni ilaSkus gadacema moldovis xelisuflebis organoebisaTvis  
2001 wlis 5 maiss (ix. winamdebare ganaCenis 79-e punqti), 2001 wlis 16 maisis  
SeTanxmebebi (ix. winamdebare ganaCenis 174-e punqti) da TanamSromloba,  
gansakuTrebiT sabaJo da policiasTan dakavSirebul sakiTxebSi (ix.  
winamdebare ganaCenis 176-e-177-e punqtebi).  
ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gamosvla, romelSic b-ni voronini  
brals sdebda b-n ilaSkus, am ukanasknelis gaTavisuflebis Semdeg, rom  
igi iyo pasuxismgebeli sxva ganmcxadeblebis patimrobaze, adasturebs  
moldovis pasuxismgeblobas konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis  
SesrulebasTan mimarTebaSi.  
307. da bolos, ganmcxadeblebis mtkicebiT, moldovis xelisuflebis  
organoebs  
unda  
ewarmoebinaT  
xangrZlivi  
molaparakeba  
ruseTis  
xelisuflebis organoebTan _ im erTaderT ZalasTan, romelsac SeeZlo  
dnestrispireTis reJimis kontroli da ganmcxadebelTa gaTavisufleba.  
4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare  
308. mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze  
acxadebda, rom ar surda, gamoeTqva Tavisi azri saqmeSi moldovis  
pasuxismgeblobis sakiTxTan dakavSirebiT. rumineTis mTavrobis mizans  
warmoadgenda faqtebis ganmartebebisa da samarTlebrivi argumentebis  
warmodgena misi moqlaqeebis mier wardgenili ganacxadis mxardasaWerad.  
309. mTavrobas miaCnda, rom konvenciis xelSemkvrel mxares ar SeuZlia  
SezRudos im valdebulebebis masStabi, romlebic ikisra konvenciis  
ratificirebisas, im argumentze dayrdnobiT, rom ar gaaCnia pirveli  
muxliT gansazRvruli iurisdiqcia. xelSemkvrelma mxareebma unda  
uzrunvelyon konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis,  
romlebic imyofebian maT teritoraze, da mTavrobas aseve ekisreba  
valdebuleba,  
gaTvaliswinebulia  
ganaxorcielos  
sasamarTlos  
is  
RonisZiebebi,  
romlebic  
da  
precedentuli  
samarTliT  
aucileblad aris miCneuli.  
marTalia, aseTi pozitiuri valdebulebebis arseboba ar unda ganimartos  
imgvarad, rom xelisuflebis organoebs daakisros ararealuri da  
gadametebuli tvirTi, magram saxelmwifoebs mainc eTxovebaT gonivruli  
mcdelobebis ganxorcieleba.  
rumineTis mTavrobis TqmiT, winamdebare saqmeSi moldovis xelisuflebis  
organoebma ver daamtkices, rom ganaxorcieles yvela RonisZieba  
dnestrispireTis  
dakavSirebiT.  
teritoriaze  
kerZod, rumineTis  
sakuTari  
suverenitetis  
gaakritika  
aRdgenasTan  
moldovis  
mxarem  
xelisuflebis organoebi uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis  
ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT raime efeqturi RonisZiebebis  
ganuxorcieleblobis gamo, agreTve, `mdr~-s sabaJo organoebisaTvis  
uflebamosilebis miniWebisaTvis, gamoeyenebinaT moldovis respublikis  
beWdebi  
da  
luqebi  
imgvarad,  
rom  
SesaZlebeli  
yofiliyo  
dnestrispireTidan saqonlis gatana.  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
(a) `iurisdiqciis~ cneba  
310. `maRali xelSemkvreli mxareebi TavianTi iurisdiqciis farglebSi  
yvela adamianisaTvis uzrunvelyofen winamdebare konvenciis  
gansazRvrul uflebebsa da Tavisuflebebs.~  
I
TavSi  
311. pirveli muxlidan gamomdinareobs, rom wevri saxelmwifoebi pasuxs  
ageben uflebebisa da Tavisuflebebis nebismieri darRvevisaTvis, romelic  
Cadenilia maT `iurisdiqciaSi~ myof pirebTan mimarTebaSi.  
iurisdiqciis  
xelSemkvreli saxelmwifosaTvis, raTa is CaiTvalos pasuxismgeblad im  
moqmedebebTan da umoqmedobasTan mimarTebaSi, romelTa  
ganxorcieleba  
warmoadgens  
aucilebel  
pirobas  
ganxorcieleba/ganuxorcielebloba mas eracxeba da wamoWris konvenciiT  
gaTvaliswinebuli uflebebisa da Tavisuflebebis darRvevis varauds.  
312. sasamarTlo iSveliebs mis mier dadgenil precedentul samarTals im  
sakiTxTan dakavSirebiT, rom unda CaiTvalos, rom `iurisdiqciis cneba~  
konvenciis pirveli muxlis miznebisaTvis asaxavs saerTaSoriso sajaro  
samarTalSi moazrebul termins (ix. Gentilhomme and Others v. France, ##.  
48205/99, 48207/99 da48209/99, punqti 20, 2002 wlis 14 maisis ganaCeni; Banković and  
Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], #. 52207/99, punqtebi 59-61, ECHR 2001-XII; da  
Assanidze v. Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 137, ECHR 2004-II).  
saerTaSoriso sajaro samarTlis kuTxiT, sityvebi `iurisdiqciaSi~  
konvenciis pirvel muxlSi imgvarad unda iqnes gagebuli, rom saxelmwifos  
iurisdiqciuli kompetencia uwinaresad warmoadgens teritoriuls (ix.  
zemoxsenebuli ganaCeni saqmeze Banković and Others, punqti 59) da, amave dros,  
iurisdiqcia zogadad ganxorcielebuli unda iqnes saxelmwifos mTel  
teritoriaze.  
xsenebuli prezumfcia SesaZlebelia SeizRudos garkveul garemoebebSi,  
kerZod, rodesac saxelmwifo moklebulia SesaZleblobas, ganaxorcielos  
Tavisi uflebamosileba teritoriis nawilze. es SesaZlebelia moxdes  
teritoriis sxva qveynis SeiaraRebuli Zalebis mier okupaciis SemTxvevaSi,  
rodesac es Zalebi efeqturad akontroleben Sesabamis teritorias (ix.  
Loizidou v. Turkey (pirveladi pretenziebi), 1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria  
A #310, da gadawyvetileba zemoxsenebul saqmeze Cyprus v. Turkey, punqtebi 76-  
80, aseve zemoxsenebuli gadawyvetileba saqmeze Banković and Others, punqtebi  
70-71), omis an ajanyebis dros an sxva saxelmwifos mier ganxorcielebuli  
iseTi qmedebebis SemTxvevaSi, romlebic mxars uWers separatistuli  
saxelmwifos Camoyalibebas Sesabamis saxelmwifoSi.  
313. imisaTvis, rom mivideT zemoxsenebul daskvnamde, rom saqme gvaqvs aseT  
gamonaklis situaciasTan, sasamarTlom, erTis mxriv, unda ganixilos yvela  
Sesabamisi  
faqtori,  
romelic  
zRudavs  
saxelmwifos  
mier  
Tavis  
teritoriaze uflebamosilebis efeqturad ganxorcielebas, da, meores  
mxriv, TviT am saxelmwifos qmedeba. xelSemkvreli saxelmwifoebis mier  
konvenciis pirveli muxliT nakisri valdebulebebi, garantirebul  
uflebaTa ganxorcielebaSi Carevisagan Tavis Sekavebis garda, damatebiT  
moicavs pozitiur valdebulebebs, gadadgmuli iqnes pozitiuri nabijebi  
teritoriis SigniT uflebebis pativiscemis uzrunvelyofis kuTxiT (sxva  
magaliTebs Soris ix. Z and Others v. the United Kingdom [GC], no. 29392/95, punqti 73,  
ECHR 2001-V).  
valdebulebaTa Sesruleba savaldebuloa maSinac ki, rodesac Sesabamisi  
saxelmwifos xelisuflebis mier ganxorcieleba SezRudulia teritoriaze.  
am SemTxvevaSi saxelmwifos kvlav akisria valdebuleba, ganaxorcielos  
yvela is nabiji, romlis ganxorcielebac mas SeuZlia.  
314. ufro metic, sasamarTlos miaCnia, rom marTalia, zemoxsenebuli  
Banković and Others-is saqmis me-80 punqtSi xazgasmuli iqna konvenciis  
teritoriuli principis Sesabamisad gamoyenebis upiratesoba, magram  
sasamarTlom aseve aRiara, rom `iurisdiqciis~ cneba pirveli muxlis  
mniSvnelobiT aucileblad Semofargluli ar aris maRali xelSemkvreli  
mxareebis erovnuli teritoriiT (ix. Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva),  
1996 wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi da gadawyvetilebebi 1996-VI, gv.  
2234-35, punqti 52).  
sasamarTlom  
dauSva,  
rom  
gamonaklis  
garemoebebSi  
xelSemkvreli  
saxelmwifoebis qmedebebi, romlebic Cadenilia saxelmwifo teritoriis  
gareT an zegavlenas axdens teritoriis gareT, SesaZloa CaiTvalos am  
saxelmwifos mier iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis pirveli  
muxlis mniSvnelobiT.  
saerTaSoriso samarTlis Sesabamisi principebis Tanaxmad, SesaZlebelia  
dadges saxelmwifos pasuxismgebloba, rodesac samxedro RonisZiebis –  
iqneba is kanonieri Tu ukanono – Sedegad igi praqtikulad axorcielebs  
efeqtur kontrols im teritoriaze, romelic ganTavsebulia misi  
teritoriis farglebs gareT. konvenciiT garantirebuli uflebebisa da  
Tavisuflebebis dacvis valdebuleba aseT teritoriaze gamomdinareobs  
aseTi kontrolis faqtidan, miuxedavad imisa, igi pirdapir, SeiaraRebuli  
Zalebis meSveobiT xorcieldeboda Tu damokidebuli adgilobrivi  
xelisuflebis meSveobiT (iqve).  
315. aucilebeli ar aris imis garkveva, xelSemkvreli mxare detalurad  
axorcielebs kontrols erovnuli teritoriis gareT myofi adgilobrivi  
xelisuflebis organoebis qmedebebsa da politikaze Tu ara, radgan srul  
kontrols aseT teritoriaze SeuZlia warmoSvas Sesabamisi xelSemkvreli  
mxaris pasuxismgebloba (ix. zemoxsenebuli ganaCeni Loizidou-s saqmeze  
(arsebiTi ganxilva), gv.2235-36, punqti 56).  
316. rodesac xelSemkvreli mxare axorcielebs srul kontrols erovnuli  
teritoriis gareT mdebare teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar  
Semoifargleba im qmedebebiT, romlebsac axorcieleben misi jariskacebi an  
am teritoriaze myofi misi oficialuri pirebi, aramed aseve vrceldeba im  
qmedebebze,  
romlebsac  
axorcieleben  
adgilobrivi  
xelisuflebis  
organoebi, maTTvis aRmoCenili samxedro an sxva saxis mxardaWeriT rom  
arseboben (ix. zemoxsenebuli ganaCeni saqmezeCyprus v. Turkey, punqti 77).  
317. saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi aseve SeiZleba dadges im  
qmedebebis gamo, romlebic aisaxeba konvenciiT garantirebul uflebebze,  
im SemTxvevaSic ki, Tu isini aisaxeba iurisdiqciis farglebs gareT.  
magaliTad, araxelSemkvrel saxelmwifoSi eqstradiciasTan mimarTebaSi  
sasamarTlom daadgina, rom xelSemkvreli mxare konvenciis faseulobebis  
sawinaaRmdegod  
politikuri  
imoqmedebda,  
tradiciebis,  
`aseT  
idealebis,  
faseulobebs  
ki  
warmoadgens  
da kanonis  
Tavisuflebisa  
uzenaesobis memkvidreoba, razec miTiTebas akeTebs konvenciis preambula~,  
im SemTxvevaSi, Tu gangeb gadascemda mimalvaSi myof pirs sxva  
saxelmwifos, rodesac am ukanasknelSi saxezea arsebiTi safuZvlebi imis  
dasajereblad, rom Sesabamis pirs emuqreba realuri riski, daeqvemdebaros  
wamebas Tu araadamianur mopyrobas an sasjels (ix. Soering v. the United  
Kingdom, 1989 wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 35, punqtebi 88-91).  
318. garda amisa, xelSemkvreli saxelmwifos umoqmedoba da dumiliT  
gamoxatuli Tanxmoba kerZo pirebis mier Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi  
arRvevs  
saxelmwifos  
iurisdiqciaSi  
myof  
sxva  
pirTa  
konvenciiT  
gaTvaliswinebul  
uflebebs  
da SesaZloa  
warmoSvas  
saxelmwifos  
pasuxismgeblobis sakiTxi konvenciis Tanaxmad (ix. zemoxsenebuli ganaCeni  
saqmeze Cyprus v. Turkey, punqti 81). xsenebuli namdvilad ase iqneba Sesabamisi  
saxelmwifos mier im TviTaRiarebuli xelisuflebis organoebis qmedebebis  
aRiarebis SemTxvevaSi, romlebic ar aris aRiarebuli saerTaSoriso  
Tanamegobrobis mier.  
319. saxelmwifo pasuxismgeblad SeiZleba CaiTvalos im SemTxvevaSic ki,  
rodesac misi warmomadgenlebi aWarbeben instruqciiT maTze dakisrebul  
uflebamosilebas.  
konvenciis  
Tanaxmad,  
saxelmwifos  
xelisuflebis  
organoebi mkacrad pasuxismgebelni arian maT daqvemdebarebaSi myof pirTa  
qmedebebze; maT evalebaT, gaataron TavianTi neba-survili da ver  
gaimarTleben Tavs imiT, rom ar ZaluZT am neba-survilis mimarT  
pativiscemis uzrunvelyofa (ix. Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18  
ianvris ganaCeni, seria A # 25, gv. 64, punqti 159; ix. aseve saerTaSoriso  
samarTlis komisiis muxlebis proeqti saxelmwifoebis mier saerTaSoriso  
kanondarRvevebTan dakavSirebul pasuxismgeblobebze, muxli  
7
(ssk-s  
naSromi), gv. 104, da Cairo-s saqme, romelic ganxiluli iqna zogadi  
pretenziebis komisiis mier (1929), saerTaSoriso saarbitraJo komentarebi 5  
(RIAA), gv. 516).  
(b) saxelmwifos pasuxismgebloba ukanono qmedebisaTvis  
320. saerTaSoriso samarTlis kidev erT aRiarebul princips warmoadgens  
saxelmwifos  
pasuxismgebloba  
saerTaSoriso  
valdebulebebis  
darRvevisaTvis, rogorc es dadasturebulia ssk-s naSromebiT.  
321. ukanono qmedeba SesaZloa gangrZobadi iyos, Tu igi grZeldeba  
garkveuli  
xnis  
ganmavlobaSi  
da  
ewinaaRmdegeba  
saerTaSoriso  
valdebulebas (ix. ssk-s naSromis komentarebis proeqti me-14 muxlis me-2  
punqtTan mimarTebaSi, gv. 139).  
garda amisa, sasamarTlos miaCnia, rom seriozuli kanondarRvevebisa da  
umoqmedobebis dros darRveva vrceldeba mTel periodze, dawyebuli  
pirveli qmedebidan manam, sanam moqmedebebi meordeba da ewinaaRmdegeba  
Sesabamis  
saerTaSoriso  
valdebulebas  
(ix.  
aseve  
ssk-s  
naSromis  
komentarebis proeqti me-15 muxlis me-2 punqtTan mimarTebaSi).  
2. zemoxenebuli principebis gamoyeneba  
322. Sesabamisad, sasamarTlom unda gamoikvlios, saxezea Tu ara moldovis  
pasuxismgebloba imis gaTvaliswinebiT, rom, erTis mxriv, mas evaleboda,  
Tavi Seekavebina ukanono qmedebisagan, meores mxriv ki ganexorcielebina  
konvenciiT dakisrebuli valdebulebebi.  
323. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom moldova amtkicebda, rom mas  
ar  
SeeZlo  
Tavisi  
erovnuli  
teritoriis  
nawilis,  
saxeldobr,  
dnestrispireTis regionis kontroli.  
324.  
sasamarTlo  
aRniSnavs,  
man daadgina,  
rom  
rom  
dasaSvebobasTan  
dakavSirebul  
konvenciis  
gadawyvetilebaSi  
moldovis mier  
ratificirebis sigelSi gakeTebuli daTqma, romelic exeboda moldovis  
kanonieri xelisuflebis organoebis mier dnestrispireTis teritoriaze  
kontrolis uqonlobas, ar warmoadgenda dasaSveb daTqmas konvenciis 57-e  
muxlis mniSvnelobiT.  
Sesabamisad, kiTxva, romelic wamoiWreba, mdgomareobs imaSi, axdens Tu ara  
zegavlenas moldovis samarTlebriv mdgomareobaze konvenciiT dakisrebul  
mis  
pasuxismgeblobasTan  
mimarTebaSi,  
zemoxsenebulis  
miuxedavad,  
faqtobrivi situacia, romelsac moldovis daTqma da SemdgomSi moldovis  
mTavrobis mier warmodgenili komentarebi exeba.  
325. sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmeSi moldovis respublika,  
romelic suverenulad iqna aRiarebuli parlamentis mier 1990 wlis 23  
ivniss, damoukidebeli gaxda 1991 wlis 27 agvistos da SemdgomSi  
aRiarebuli iqna saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, maleve waawyda  
separatistul moZraobas dnestrispireTis regionSi. xsenebuli moZraoba  
gaZlierda 1991 wlis dekemberSi adgilobrivi arCevnebis organizebiT,  
romelic  
organoebis mier (ix. winamdebare ganaCenis 47-e punqti). 1991 wlis bolos  
samoqalaqo omi gaCaRda moldovis respublikis Zalebsa da  
ukanonod  
iqna  
gamocxadebuli  
moldovis  
xelisuflebis  
dnestrispireTis separatistebs Soris, romlebsac aqtiurad uWerdnen  
mxars, sul mcire, me-14 armiis garkveuli jariskacebi. 1992 wlis martSi  
situaciis seriozulobis gamo gamocxadebuli iqna sagangebo mdgomareoba  
(ix. winamdebare ganaCenis 69-e punqti).  
SeiaraRebuli konfliqtis dros moldovis xelisuflebis organoebma  
ramdenimejer mimarTes TxovniT saerTaSoriso sazogadoebas, maT Soris  
gaero-s uSiSroebis sabWos 1992 wlis 23 ivniss (ix. winamdebare gnaCenis 83-e  
punqti),  
damoukideblobisTvis brZolaSi. brals sdebda ra ruseTis federacias  
dnestrispireTis separatistebis mxardaWeraSi, moldovis mTavroba  
uSiSroebis  
sabWos  
mxari  
daeWira  
moldovisaTvis  
daJinebiT sTxovda ruseTs, `SeeCerebina~ mis winaaRmdeg mimarTuli agresia  
(ix. winamdebare ganaCenis 78-e-79-e da 82-e-83-e punqtebi).  
326. 1992 wlis 21 ivliss status quo-s safuZvelze xelmowerili iqna cecxlis  
SewyvetasTan dakavSirebuli SeTanxmeba da gadawyda usafrTxoebis zonis  
Seqmna xsenebuli situaciis SesanarCuneblad (ix. winamdebare ganaCenis 87-e-  
89-e punqtebi).  
1994 wlis 29 ivliss miRebuli iqna moldovis respublikis axali  
konstitucia. 111-e muxli iTvaliswinebda dnestris marcxena mxareze  
mdebare  
teritoriisaTvis  
avtonomiurobis  
statusis  
miniWebis  
SesaZleblobas. me-11 muxli krZalavda ucxo qveynis jarebis ganlagebas  
qveynis teritoriaze (ix. winamdebare ganaCenis 294-e punqti).  
327. SemdgomSi, rodesac ganxorcielda konvenciis ratificireba 1997 wlis  
12 seqtembers, moldovam saratifikacio sigelSi gaakeTa daTqma, rom mas ar  
SeeZlo konvenciis debulebebTan Sesabamisobis uzrunvelyofa qveynis im  
nawilSi, romelzec efeqtur kontrols axorcielebdnen `dnestrispireTis  
TviTgamocxadebuli respublikis xelisuflebis organoebi~ im dromde,  
sanam miRweuli iqneboda konfliqtis mogvareba (ix. winamdebare ganaCenis  
298-e punqti).  
328. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebiT dasrulda  
pirveli etapi moldovis mcdelobisa, srulad ganexorcielebina sakuTari  
uflebamosileba Tavis teritoriaze.  
329. sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli periodis Semdeg moldova  
cdilobda, gaetarebina dumiliT gamoxatuli midgoma dnestrispireTis  
regionze iseTi SezRuduli kontrolis ganxorcielebiT, romelic exeboda  
piradobis mowmobebisa da sabaJo beWdebis gacemas (ix. winamdebare ganaCenis  
179-80 punqtebi).  
Sesabamisad, sasamarTlo konvenciis saratifikacio sigelTan erTad  
wardgenil daTqmaSi swored aRniSnul situaciaze gakeTebul miTiTebas  
xedavs.  
330. xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlos miaCnia,  
rom moldovis mTavroba, saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad moldovis  
saxelmwifos  
erTaderTi  
legitimuri  
mTavroba,  
ver  
axorcielebs  
xelisuflebas Tavisi teritoriis nawilze, saxeldobr im nawilze,  
romelic `mdr~-s xelSia.  
ufro metic, xsenebuli sadavo ar gauxdiaT mxareebs an rumineTis  
mTavrobas.  
331. Tumca dnestrispireTis regionze efeqturi kontrolis ararsebobis  
SemTxvevaSic ki moldovas kvlav ekisreba konvenciis pirveli muxliT  
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis Sesrulebis movaleoba, kerZod,  
valdebulebisa, ganaxorcielos mis xelT arsebuli da saerTaSoriso  
samarTlis Sesabamisi diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva  
saxis  
RonisZiebebi,  
raTa  
daicvas  
ganmcxadeblebis  
konvenciiT  
garantirebuli uflebebi.  
3. pozitiuri valdebulebebis cneba  
332. saxelmwifos pozitiur  
valdebulebaTa  
gansazRvrisas  
gaTvaliswinebuli unda iqnes samarTliani balansi individis pirad  
interesebsa da zogad interesebs Soris, xelSemkvrel saxelmwifoebSi  
arsebuli mravalgvari situacia, da arCevani unda gakeTdes prioritetebisa  
da arsebuli saSualebebis WrilSi. xsenebuli valdebulebebi ar unda  
iqnes ganmartebuli imgvarad, rom saxelmwifoebs daakisros ararealuri an  
araproporciuli tvirTi (ix. Özgür Gündem v. Turkey, #23144/93, punqti 43, ECHR  
2000-III).  
333. sasamarTlos miaCnia, rom rodesac xelSemkvrel saxelmwifos ara aqvs  
SesaZlebloba, xelisufleba ganaxorcielos Tavisi teritoriis mTlian  
nawilze de facto arsebuli situaciis gamo, rogoric warmoiqmneba  
separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, ara aqvs mniSvneloba, amas Tan  
axlavs Tu ara meore saxelmwifos samxedro okupacia, amiT konvenciis  
pirveli muxliT gaTvaliswinebuli iurisdiqcia ar wyvets moqmedebas  
teritoriis aseT nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobriv  
xelisuflebas, romelsac mxars uWeren ajanyebulebi an sxva qveynis  
Zalebi.  
miuxedavad  
amisa,  
aseTi  
faqtobrivi  
situacia  
amcirebs  
aRniSnul  
iurisdiqcias imiT, rom saxelmwifos mier 1-li muxliT nakisri  
valdebuleba sasamarTlos mier ganxiluli unda iqnes am teritoriaze  
myof pirTan mimarTebaSi mxolod xelSemkvreli saxelmwifos pozitiuri  
valdebulebis TvalsazrisiT. Sesabamisi saxelmwifo unda ecados, mis  
xelT arsebuli yvela saSualebiT da sxva saxelmwifoebTan da  
saerTaSoriso  
diplomatiuri  
organizaciebTan  
saSualebebiT, gaagrZelos  
mimarTebaSi  
samarTlebrivi  
da  
konvenciiT  
garantirebul  
uflebaTa da TavisuflebaTa dacva.  
334. marTalia, sasamarTlos ara aqvs ufleba, miuTiTos saxelmwifoebs da  
xelisuflebis organoebs, Tu ra RonisZiebebi unda iqnes ganxorcielebuli  
imisaTvis, rom yvelaze efeqturad Sesruldes maTze dakisrebuli  
valdebulebebi,  
magram  
sasasamarTlom  
unda  
Seamowmos,  
rom  
ganxorcielebuli RonisZiebebi Sesaferisi da sakmarisi iyo winamdebare  
saqmeSi. rodesac saxezea qmedebebis ganxorcielebis sruli an nawilobrivi  
ugulebelyofa, sasamarTlos amocanaa imis garkveva, Tu ra minimaluri  
mcdelobebis ganxorcieleba iyo SesaZlebeli da ganxorcielda Tu ara  
isini. xsenebuli sakiTxis gansazRvra gansakuTrebiT aucilebelia iseT  
SemTxvevebSi,  
romlebic  
exeba  
absoluturi  
uflebebis,  
rogoric,  
magaliTad, konvenciis me-2 da me-3 muxliT gaTvaliswinebuli uflebebia,  
savaraudo darRvevas.  
335. Sesabamisad, sasamarTlo askvnis, rom ganmcxadeblebi xvdebian  
moldovis  
respublikis  
iurisdiqciaSi  
konvenciis  
pirveli  
muxlis  
mniSvnelobiT, magram misi pasuxismgebloba im gasaCivrebul qmedebebTan  
mimarTebaSi, romlebic Cadenili iqna `mdr~-s teritoriaze, Sefasebuli  
unda iqnes konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi.  
4. ganaxorciela Tu ara moldovam masze dakisrebuli pozitiuri  
valdebulebebi?  
336. sasamarTlom unda gansazRvros, Seasrules Tu ara moldovis  
xelisuflebis organoebma maTze dakisrebuli valdebulebebi, raTa  
uzrunveleyoT konvenciiT garantirebuli uflebebi, Tu, rogorc es  
ganmcxadeblebma da rumineTis mTavrobam asaxes, ar ganuxorcielebia  
sakmarisi RonisZiebebi uflebebis dacvis kuTxiT.  
337. winamdebare saqmeSi rTuli faqtobrivi situaciis mxedvelobaSi  
miRebiT,  
sasamarTlo  
pirvel  
rigSi  
aRniSnavs,  
rom  
is  
sakiTxi,  
ganaxorciela  
Tu ara  
moldovam  
masze dakisrebuli  
pozitiuri  
valdebulebebi, Zalze mWidrod aris dakavSirebuli moldovasa da  
ruseTis federacias Soris da dnestrispireTsa da ruseTis federacias  
Soris arsebul urTierTobebTan. garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes  
miRebuli, Tu ra zegavlenis moxdena SeuZlia moldovas ruseTis  
xelisuflebis organoebis meSveobiT ganmcxadebelTa situaciaze moldovis  
dnestrispireTis teritoriaze.  
338. sasamarTlo adgens, rom mas ar gaaCnia iurisdiqcia, imsjelos im  
qmedebebze,  
ratificirebamde.  
ratificirebamde  
romlebic  
ganxorcielda  
moldovis  
mier  
gaiTvaliswinos  
moldovis pozitiur  
konvenciis  
Tumca sasamarTlos  
ganxorcielebuli  
SeuZlia  
qmedebebi  
valdebulebaTa Sefasebisas da yovelive es gamoiyenos Sedarebis  
miznebisaTvis, rodesac Seafasebs moldovis mier 1997 wlis 12 seqtembris  
Semdeg ganxorcielebul mcdelobebs.  
339. moldovis pozitiuri valdebulebebi ukavSirdeba rogorc im  
RonisZiebebs, romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze  
kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT misi iurisdiqciis gamoxatvis saxiT,  
aseve RonisZiebebs, romlebic miznad isaxavda ganmcxadebelTa uflebebis,  
maT Soris maTi gaTavisuflebis uzrunvelyofas.  
340. dnestrispireTze kontrolis aRdgenis valdebuleba, pirvel rigSi,  
moldovis saxelmwifosagan moiTxovda `mdr~-s reJimisaTvis yovelgvari  
Tanadgomis aRmoCenisagan Tavis Sekavebas, xolo meore rigSi  
_
xelisuflebis xelT arsebuli yvela saxis politikuri, sasamarTlo da  
sxva saxis RonisZiebebis ganxorcielebas, raTa aRdgeniliyo kontroli  
dnestrispireTis teritoriaze.  
sasamarTlos ar SeuZlia miuTiTos yvelaze Sesaferis RonisZiebebze,  
romlebic moldovas unda ganexorcielebina an unda ganaxorcielos am  
miznis misaRwevad. sasamarTlos aseve ar SeuZlia imis gansazRvra, aseTi  
RonisZiebebi sakmarisi iyo Tu ara. sasamarTlom mxolod unda Seamowmos  
moldovas survili, romelic gamoixata konkretul qmedebebsa da  
RonisZiebebSi, kvlav daemyarebina kontroli `mdr-s~ teritoriaze.  
341. winamdebare SemTxvevaSi, 1991-92 wlebSi SuRlis Camovardnidan,  
moldovis xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis  
gamoTqma  
im  
agresiasTan  
dakavSirebiT,  
romelsac  
Tvlidnen,  
rom  
daeqvemdebarnen, da gmobdnen `mdr-s~ damoukideblobis gamocxadebas.  
sasamarTlos azriT, rodesac saxezea iseTi reJimi, romelsac zurgs  
umagrebs samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT imgvari  
Zala, rogoric ruseTis federaciaa (ix. winamdebare ganaCenis me-11-61-e  
punqtebi), moldovas TiTqmis arafris gakeTeba ar SeeZlo, raTa aRedgina  
kontroli dnestrispireTis teritoriaze. xsenebuls mowmobs samxedro  
konfliqtis  
dasasruli,  
romelmac  
warmoaCina,  
rom  
moldovis  
xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT saSualeba, daemyarebinaT kontroli  
dnestrispireTis teritoriaze da gamklavebodnen ajanyebul Zalebs,  
romlebsac zurgs me-14 armiis personali umagrebda.  
342.  
moldovis  
xelisuflebis  
damTvrebis  
organoebma  
Semdegac  
1992  
ganagrZes  
wels  
RonisZiebebis  
dnestrispireTis  
samxedro  
dapirispirebis  
ganxorcieleba,  
teritoriaze.  
raTa  
daemyarebinaT  
kontroli  
magaliTad,  
1993 wlidan  
moyolebuli  
moldovis  
xelisuflebis organoebma daiwyes sisxlis samarTlis saqmeebis aRZvra  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis konkretuli warmomadgenlebis  
winaaRmdeg  
da  
brals  
sdebdnen  
maT  
saxelmwifo  
organoebis  
saxelebis/ufleba-movaleobebis miTviseba-uzurpirebaSi (ix. winamdebare  
ganaCenis 167-e da 229-e-230-e punqtebi).  
343. moldovis mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis  
teritoriaze  
xelisuflebis  
ganxorcielebis  
mcdelobisaken,  
aseve  
grZeldeboda 1994 wlis Semdegac. moldovis xelisuflebis organoebi  
amtkicebdnen maT suverenitets `mdr-s~ mier kontrolirebad teritoriaze  
rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso asparezze (ix. winamdebare  
ganaCenis 31-e, 53-e, 66-e, 68-e, 69-e da 77-e-83-e punqtebi). 1994 wels moldovam  
miiRo axali konstitucia, romlis Tanaxmadac gaTvaliswinebuli iyo, inter  
alia, dnestrispireTis teritoriisaTvis garkveuli avtonomiis miniWeba. imave  
wels moldovam xeli moawera ruseTis federaciasTan SeTanxmebas  
dnestrispireTis teritoriidan ruseTis jarebis 3 wlis ganmavlobaSi  
gayvanis Sesaxeb.  
1997 wlis 12 seqtembers moldovam moaxdina konvenciis ratificireba da  
konvenciasTan  
erTad  
warmodgenil  
daTqmebSi  
daadastura  
Tavisi  
miswrafeba, aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze.  
344. miuxedavad iseTi sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebisa, romlebic  
mimarTuli iyo dnestrispireTis teritoriaze moldovis xelisuflebis  
aRdgenisaken, xsenebuli mcdelobebi mainc grZeldeboda 1997 wlis  
Semdegac. dnestrispireTis xelisuflebis Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg  
aRZrul gamoZiebas araferi ar mohyva Sedegad. es gamoZieba Sewyda 2000  
wels,  
xolo  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
erT-erTi  
maRali  
Tanamdebobis piri dabrunda moldovaSi da dabrunebis Semdeg SeZlo  
daekavebina maRali postebi (ix. winamdebare ganaCenis 168-e punqti).  
meores mxriv, moldovis xelisuflebis organoebis mcdelobebi mimarTuli  
iyo ufro diplomatiuri RonisZiebebis gatarebisaken. 1998 wlis martSi  
moldovam, ruseTis federaciam, ukrainam da dnestrispireTis regionma  
xeli moaweres ramdenime xelSekrulebas, romlebic miznad isaxavda  
dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas. Sexvedrebi da molaparakebebi  
tardeboda moldovisa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs  
Sorisac. bolos, 2002 wlidan moyolebuli, konfliqtis mogvarebasTan  
dakavSirebuli ramdenime winadadeba iqna warmodgenili da ganxiluli  
moldovis prezidentis, euTo-sa da ruseTis federaciis mier (ix.  
winamdebare ganaCenis 107-e-110-e punqtebi).  
sasamarTlo ar miiCnevs, rom moldovis mxridan RonisZiebebis Semcireba  
niSnavda moldovis mier uaris gancxadebas regionze iurisdiqciis  
aRdgenasTan dakavSirebuli mcdelobebis ganxorcielebasTan mimarTebaSi.  
mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is faqti, rom adre moldovis  
xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebuli ramdenime RonisZieba  
dablokili iqna `mdr-s~ sapasuxo RonisZiebebiT.  
sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom, moldovis mtkicebiT, molaparakebebis  
strategiis Secvla diplomatiuri midgomebiT miznad isaxavda moldovis  
samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebis momzadebas da es  
warmoadgenda pasuxs im moTxovnebze, romlebsac ayenebdnen separatistebi  
dnestrispireTSi arsebuli situaciis gadaWrasTan da ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebasTan  
moldovis xelisuflebis  
dakavSirebuli  
msjelobebis  
Sewyvites  
dros.  
im  
Sesabamisad,  
RonisZiebebis  
organoebma  
ganxorcieleba, romlebsac adre axorcielebdnen, kerZod, samarTlebriv  
sferoSi. sasamarTlo xsenebulTan mimarTebaSi aRniSnavs b-ni sturcas  
mowmis Cvenebas (ix. danarTi, punqtebi 309-14) da b-ni sidorovis mowmis  
Cvenebas (ix. danarTi, punqti 446).  
345. strategiis Secvlis paralelurad damyarda urTierToba moldovisa  
da dnestrispireTis separatistuli reJimis xelisuflebis organoebs  
Soris. miRweuli iqna SeTanxmebebi ekonomikuri TanamSromlobis kuTxiT,  
urTierToba damyarda moldovis parlamentsa da `mdr-s parlaments~ Soris,  
ramdenime wlis ganmavlobaSi xorcieldeboda TanamSromloba policiasa  
da  
uSiSroebis  
sakiTxebTan  
dakavSirebiT  
da  
aseve  
saxeze  
iyo  
TanamSromloba sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero marSrutebis  
kontroli, satelefono kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e,  
178-e da 185-e punqtebi).  
moldovis  
xorcieldeboda moldovis xelisuflebis organoebis mxridan im motiviT,  
rom gaumjobesebuliyo dnestrispireTSi mcxovrebi adamianebis  
mTavrobis  
ganmartebiT,  
xsenebuli  
TanamSromloba  
yoveldRiuri cxovreba da miscemoda maT rac SeiZleba normaluri  
cxovrebis SesaZlebloba. sasamarTlo, moldovis mTavrobis msgavsad,  
miiCnevs, rom Tu gaviTvaliswinebT qmedebebis SezRudul bunebasa da  
xasiaTs, xsenebuli qmedebebi ar SeiZleba CaiTvalos mxardaWerad  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebisaTvis. sapirispirod, xsenebuli  
qmedebebi warmoadgens moldovis mxridan dadasturebas survilisa,  
aRedgina kontroli dnestrispireTis regionze.  
346. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, sasamarTlo aRniSnavs, rom 1997  
wels konvenciis ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma  
ganaxorcieles garkveuli sasamarTlo, politikuri da administraciuli  
RonisZiebebi. es RonisZiebebi moicavda:  
- uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCens, romelic auqmebda  
ganmcxadebelTa 1993 wlis dekembris msjavrdebas da maTi patimrobis  
brZanebas (ix. winamdebare ganaCenis 222-e-223-e punqtebi);  
- sisxlis samarTlis saqmes, romelic aRiZra 1993 wlis 28 dekembers  
`dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos mosamarTleebis~ winaaRmdeg (ix.  
winamdebare ganaCenis 223-e punqti);  
-
moldovis prezidentis mier 1995 wlis  
4
agvistos gamocxadebul  
amnistias (ix. winamdebare ganaCenis 226-e punqti) da moldovis parlamentis  
1995 wlis 3 oqtombris Txovna (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti);  
-
moldovidan eqimebis gagzavnas, raTa gaesinjaT dnestrispireTSi  
patimrobaSi myofi ganmcxadeblebi (ix. winamdebare ganaCenis 239-e da 263-e  
punqtebi); da  
-
ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis finansuri daxmarebis gawevas da  
daxmarebis aRmoCenas ganmcxadeblebis monaxulebaSi (ix. winamdebare  
ganaCenis 239-e punqti).  
xsenebuli periodis ganmavlobaSi, rogorc es mowmeTa Cvenebebidan irkveva,  
dnestrispireTis liderebTan molaparakebisas moldovis xelisufebis  
organoebi aseve sistematurad wamoWridnen xolme ganmcxadeblebis  
gaTavisuflebasTan da maTi uflebebis pativiscemasTan dakavSirebul  
sakiTxebs (ix. winamdebare ganaCenis 172-e da 274-e-277-e punqtebi). kerZod,  
sasamarTlo  
aRniSnavs  
erovnuli  
sasamarTlo  
organoebis  
mier  
ganxorcielebul mcdelobebs; magaliTad, iusticiis ministri b-ni sturca  
mravaljer  
dnestrispireTis  
Cavida  
dnestrispireTSi,  
xelisuflebis  
raTa  
organoebTan  
molaparakebebi  
gaemarTa  
ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.  
347. moldova 1997 wlis Semdegac axorcielebda RonisZiebebs, raTa  
uzrunveleyo ganmcxadebelTa uflebebi: dnestrispireTSi gagzavna eqimebi  
ganmcxadeblebis gasasinjad (kiSiniovidan Casuli eqimebis mier gasinjva  
Sedga 1999 wels), maT ojaxebs xelisuflebis organoebi uwevdnen finansur  
daxmarebas  
da  
b-ni  
sturca,  
iusticiis  
yofili  
ministri  
da  
dnestrispireTTan molaparakebaTa komitetis Tavmjdomare, agrZelebda  
ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebuli sakiTxebis wamowevas  
dnestrispireTis  
dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom garkveul mowmeTa Cvenebebis  
Tanaxmad, b-ni ilaSkus gaTavisufleba Sedegad mohyva `mdr~-s  
xelisuflebis  
organoebis  
winaSe.  
xsenebulTan  
xelisuflebis organoebTan gamarTul xangrZliv molaparakebebs. ufro  
metic, swored b-ni sturcas vizits da dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi  
ganmcxadebelTa CamoyvanasTan dakavSirebul molaparakebebs mohyva Sedegad  
b-ni ilaSkus gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 274-e punqti;  
danarTi: b-ni sturca, punqtebi 310-12).  
simarTles warmoadgens is faqti, rom moldovis xelisuflebis organoebi  
aRar  
axorcielebdnen  
konkretul  
RonisZiebebs,  
romlebsac  
adre  
axorcielebdnen, kerZod, gamoZiebas im pirebis winaaRmdeg, romlebic  
monawileobdnen ganmcxadebelTa msjavrdebasa da dapatimrebaSi. Tumca  
sasamarTlo Tvlis, rom moldovis mxridan dnestrispireTis teritoriaze  
kontrolis uqonlobis pirobebSi nebismieri saxis sasamarTlo gamoZieba  
dnestrispireTSi mcxovrebi pirebis an im pirebis winaaRmdeg, romlebmac  
danaSauli Caidines dnestrispireTSi, ubralod araefeqturi iqneboda.  
xsenebuli dadasturebulia am sakiTxTan dakavSirebiT mowmeTa mier  
micemuli CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni postovani, punqti 184; b-ni cadgana.  
punqti 208; da b-ni rusu, punqti 302).  
bolos moldovis xelisuflebis organoebma daxmarebisaTvis mimarTes ara  
mxolod `mdr-s~ reJims, aramed sxva saxelmwifoebsa da saerTaSoriso  
organizaciebsac,  
raTa  
maT  
daxmareba  
aRmoeCinaT  
ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebis sakiTxSi (ix. danarTi: b-ni moSanu, punqti 249).  
348. sasamarTlos ar gaaCnia raime saxis mtkicebuleba, rom 2001 wlis  
maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg efeqturi nabijebi iqna  
gadadgmuli xelisuflebis organoebis mxridan, raTa bolo moReboda  
ganmcxadebelTa konvenciiT garantirebul uflebaTa xelyofas, razec  
Cioda danarCeni sami ganmcxadebeli. da bolos, xsenebulTan dakavSirebiT  
b-ni  
ganmcxadebelTa situaciis sakiTxi regularulad wamoiWreba xolme  
moldovis xelisuflebis organoebis mier `mdr~-s xelisuflebis  
sturcas  
mtkicebulebis  
garda  
imasTan  
mimarTebaSi,  
rom  
organoebTan molaparakebebisas, sasamarTlos ar gaaCnia araviTari sxva  
informacia, romelsac ZaluZs im daskvnis gamyareba, rom moldovis  
mTavroba gulmodgined axorcielebda mis xelT arsebul yvela RonisZiebas  
ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mizniT.  
separatistebTan molaparakebebisas moldovis xelisuflebis organoebi  
ganmcxadebelTa situaciasTan dakavSirebiT Semoifarglebodnen mxolod  
sityvebiT,  
raime  
iseTi  
SeTanxmebis  
miRwevis  
gareSe,  
romelic  
uzrunvelyofda konvenciiT garantirebuli uflebebis pativiscemas (ix.  
danarTi, punqtebi 310-313).  
analogiurad, miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblebs aRkveTili hqondaT  
Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis ganmavlobaSi, sasamarTlos winaSe  
warmodgenili aranairi gegma dnestrispireTis konfliqtis mogvarebasTan  
dakavSirebiT ar iTvaliswinebs maT situacias da moldovis mTavroba ar  
acxadebs pretenzias, rom aseTi dokumenti arsebobda an mimdinareobda  
molaparakeba mis SeqmnasTan dakavSirebiT.  
349. moldovis xelisuflebis organoebi aseve aRar mokidebian yuradRebiT  
ganmcxadebelTa beds ruseTTan ormxrivi urTierTobebisas.  
sasamarTlos azriT, is faqti, rom 2001 wlis 6 ivlisis mosmenaze  
moldovis mTavrobam Tavi Seikava imis mtkicebisagan, rom ruseTis  
federacia iyo pasuxismgebeli savaraudo darRvevebisTvis im mizeziT, rom  
misi armia imyofeboda dnestrispireTSi, da es TavSekaveba ganpirobebuli  
iyo imiT, rom xeli ar SeSloda `ganmcxadebelTa gaTavisuflebisaken  
mimarTul process~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), mTavrobis  
mxridan warmoadgenda ruseTis xelisuflebis organoebis im zegavlenis  
aRiarebas, romelic maT SesaZloa hqonodaT dnestrispireTis reJimze, Tuki  
daJinebiT mosTxovdnen ganmcxadebelTa gaTavisuflebas. 2001 wlis maisamde  
arsebuli poziciis sapirispirod, rodesac moldovis xelisuflebis  
organoebi wamoWridnen xolme ruseTis xelisuflebis organoebTan sakiTxs  
ganmcxadeblebis gaTavisuflebis Taobaze, es mcdelobebic, rogorc Cans,  
am dRis Semdeg aseve Sewyda.  
nebismier SemTxvevaSi, sasamarTlos ar miuRia aranairi informacia 2001  
wlis maisis Semdeg moldovis xelisuflebis organoebis mxridan ruseTis  
xelisuflebis organoebisaTvis raime mimarTvis Sesaxeb, romelic miznad  
daisaxavda ganmcxadebelTa gaTavisuflebas.  
350. mokled rom vTqvaT, sasamarTlo aRniSnavs, rom dnestrispireTSi  
situaciis gadaWrasTan dakavSirebuli molaparakebebi, romlebSic ruseTis  
federacia gamodioda garanti saxelmwifos saxiT, grZeldeba 2001 wlis  
Semdeg ganmcxadeblebis raime saxiT moxseniebis gareSe da moldovis  
xelisuflebis organoebis mxridan raime saxis RonisZiebis ganxorcielebis  
an ganxilvis gareSe, raTa momxdariyo ganmcxadeblebis konvenciiT  
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofa.  
351. mxedvelobaSi iRebs ra mis xelT arsebul yvela masalas, sasamarTlo  
Tvlis, rom 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg  
moldovis mTavrobas ZaluZda, ganexorcielebina RonisZiebebi, raTa  
uzrunveleyo  
uflebebiT.  
ganmcxadeblebi  
maTTvis  
konvenciiT  
garantirebuli  
352. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom SesaZloa saxeze iyos moldovis  
xelisuflebis pasuxismgebloba konvenciis safuZvelze, imis gamo, rom man  
ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi im  
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda 2001 wlis  
maisis Semdeg.  
amitomac imisaTvis, rom zustad iqnes gansazRvruli, namdvilad dgas Tu  
ara  
konvenciis  
Tanaxmad  
moldovis  
pasuxismgebloba,  
sasamarTlo  
ganixilavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil TiToeul saCivars.  
II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?  
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi  
1. ruseTis federaciis mTavroba  
353. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi ar Sedis  
ruseTis  
federaciis  
`iurisdiqciaSi~  
konvenciis  
pirveli  
muxlis  
mniSvnelobiT.  
354. ruseTis federacias ar ganuxorcielebia da ar axorcielebs  
iurisdiqcias dnestrispireTis regionze, romelic ekuTvnis moldovis  
respublikas. kerZod, ruseTis federacias arasodes mouxdenia moldovis  
respublikis  
okupireba  
da  
iq  
ganTavsebuli  
sajariso  
nawilebi  
imyofebodnen moldovis TanxmobiT. me-14 armiis SenaerTebi ar ereodnen  
moldovasa da dnestrispireTs Soris arsebul SeiaraRebul konfliqtSi,  
aramed, moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformebuli SeTanxmebis  
Sesabamisad asrulebdnen samSvidobo movaleobebs da amiT xels uSlidnen  
konfliqtis gamwvavebas da mSvidobian moqalaqeebSi msxverplis raodenobis  
zrdas. ra Tqma unda, ukanono SeiaraRebuli qmedebebisas, iqneboda es  
dnestrispireTis Tu moldovis mxridan, romlebic ganxorcielebuli  
iqneboda me-14 armiis jariskacebis winaaRmdeg, isini valdebulni iyvnen,  
Tavi daecvaT. SeuZlebeli iyo im valdebulebis Sesruleba, romelic  
ruseTis federaciam aiRo 1994 wels da gulisxmobda samxedro Zalebis  
gayvanas moldovis respublikis teritoriidan  
SeTanxmebaze xelis moweridan, radganac xsenebuli gayvana ar iyo mxolod  
ruseTze damokidebuli. pirvel rigSi, amis winaaRmdegni `mdr~-s  
3
wlis ganmavlobaSi  
xelisuflebis organoebi iyvnen, meore rigSi, mxedvelobaSi unda yofiliyo  
miRebuli samxedro sawyobebis gadatanis teqnikuri mxare. stambulSi  
gamarTul euTo-s samitze gayvanis vadad dasaxelda 2002 wlis 31 dekemberi  
da ruseTis federacia cdilobda, Seesrulebina samitze miRweuli  
SeTanxmebebi.  
355. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispireTSi ruseTis jarebis  
ganTavseba ar SeiZleba SevadaroT TurqeTis jarebis ganTavsebas kviprosis  
CrdiloeT nawilSi, ra situaciac sasamarTlom ganixila Loizidou-s da Cyprus  
v. Turkey saqmeebSi (orive saqme zemoT aris naxsenebi). umTavresi sxvaoba  
mdgomareobs ganTavsebuli jarebis raodenobaSi. maSin, rodesac rod-s  
mxolod 2000 jariskaci hyavs, TurqeTis jarebs CrdiloeT kviprosSi 30 000  
meti jariskaci gaaCniaT.  
rod-is jarebi ar moqmedebdnen `mdr~-sTan erTad an maTi saxeliT, maT  
akisriaT samSvidobo misia da maTi xelmZRvanelis mizans warmoadgens  
regionSi mSvidobisa da stabilurobis dacva da aseve iq arsebuli  
uzarmazari raodenobis iaraRis dacva. samSvidobo Zalebi icavdnen  
neitralitets, romelsac moiTxovda 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmeba.  
mokled rom vTqvaT, ruseTis samxedro Zalebis yofnam moldovis  
respublikis teritoriaze, moldovis TanxmobiT, regionSi mSvidobis  
SenarCunebis mizniT, ar SeiZleba dRis wesrigSi daayenos ruseTis  
federaciis pasuxismgebloba konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan  
gamomdinare.  
356. ruseTis mTavroba kategoriulad uaryofda, rom axorcielebda an  
warsulSi ganuxorcielebia raime saxis kontroli dnestrispireTis  
teritoriaze da aRniSna, rom `mdr-m~ Seqmna sakuTari struqturebi, maT  
Soris parlamenti da marTlmsajulebis organoebi.  
ruseTis mTavroba ar axorcielebda raime saxis ekonomikur kontrols  
dnestrispireTis regionze, romelic damoukideblad warmarTavda sakuTar  
ekonomikur politikas moldovis respublikis farglebSi, magaliTad,  
axdenda sakvebi produqtebisa da alkoholuri sasmelebis eqsports  
sakuTari markebiT, oRond moldovis respublikis saxeliT da TiToeul  
sferoSi moqmedi wesebis mixedviT. Sesabamisad, CrdiloeT kviprosSi  
arsebuli situaciisagan gansxvavebiT, dnestrispireTis reJimi Sors iyo  
imisagan rom misi arseboba damokidebuli yofiliyo ruseTis federaciaze.  
ruseTis  
jarebis  
srulad  
gayvanis  
SemTxvevaSi  
dnestrispireTis  
adgilobrivi xelisuflebis organoebs ar SeeqmnebodaT araviTari  
problemebi  
mimarTebaSi.  
TavianTi  
qmedebebis  
Tavisuflad  
ganxorcielebasTan  
357.  
ruseTis  
federacias  
arasodes  
aRmouCenia dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebisaTvis Tundac cotaodeni samxedro, finansuri Tu  
sxva saxis daxmareba. mas arasodes uRiarebia `mdr~, rogorc amas regioni  
Tavad asaxelebs Tavis saxelad. dnestrispireTis regioni warmoadgenda  
moldovis respublikis ganuyofel nawils iseve, rogorc, magaliTad,  
gagauzia.  
mTavrobam uaryo ganmcxadeblebis mtkiceba imasTan dakavSirebiT, rom  
ruseTis federaciam gaxsna sakonsulo dnestrispireTis teritoriaze,  
magram aRiara, rom xsenebuli sakiTxi didi xania dgas dRis wesrigSi  
moldovasTan molaparakebisas.  
1998 wlis 20 martis SeTanxmeba im sakiTxebze, romlebic ukavSirdeboda me-  
14 armiis qonebas (ix. winamdebare ganaCenis 299-e punqti) da sxva  
SeTanxmebebs  
`mdr~-sTan  
ekonomikuri  
TanamSromlobis  
kuTxiT,  
warmoadgenda kerZosamarTlebriv xelSekrulebas or kerZo mxares Soris  
da ar iyo saerTaSoriso samarTlis regulirebis sagani. ar SeiZleba  
xsenebuli argumentebis safuZvelze im daskvnis gamotana, TiTqos ruseTis  
federaciam aRiara `mdr~.  
analogiurad, aranairi daskvnis gamotana ar SeiZleba moldovasa da  
ruseTis federacias Soris 1994 wlis 21 oqtombers xelmowerili  
SeTanxmebis me-7 da me-13 muxlebidan (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti),  
romlebic iTvaliswinebda tiraspolis samxedro aeroportis erToblivad  
gamoyenebas ruseTis federaciis samxedro aviaciisa da `moldovis  
respublikis dnestrispireTis samoqalaqo aviaciis mier~ da `moldovis  
xelisuflebis  
adgilobrivi  
TviTmmarTvelobis  
organoebisaTvis~  
im  
gaTavisuflebuli sacxovrebeli Senobebis an meqanikuri nawilebis  
gadacemas, romlebic darCa ruseTis federaciis samxedro formirebebis  
gayvanis Sedegad. ruseTis mTavrobis Tanaxmad, `dnestris regioni~  
iTvleboda `saqmian gaerTianebad~, romelic axorcielebda sakuTar  
qmedebebs konkretul teritoriaze.  
358. moldovaSi mowmeebis mier micemuli Cvenebebis, kerZod ki yofili  
samxedro prokuroris b-ni timoSenkos mier micemuli Cvenebis safuZvelze  
ruseTis mTavrobam aRiara, rom ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen  
me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, magram mTavroba amtkicebda, rom xsenebuli  
patimroba ganxorcielebuli iyo rod-is disciplinuri wesebis darRveviT  
da Tavad patimroba Zalze mcire xnis ganmavlobaSi ganxorcielda, radgan  
b-nma timoSenkom swrafadve mouRo bolo kanonis darRvevas. Sesabamisad,  
nebismier SemTxvevaSi, samarTlebrivi debulebebis SesaZlo darRveva  
maleve iqna aRmofxvrili da ganmcxadeblebi ar SeiZleba CaTvliliyvnen  
msxverplebad.  
rac Seexeba sxva pretenziebs, ruseTis mTavroba acxadebda, rom ar  
arsebobda araviTari mizezobrivi kavSiri ruseTis samxedro Zalebis  
dnestrispireTSi yofnasa da ganmcxadebelTa situacias Soris.  
2. moldovis mTavroba  
359. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi,  
moldovis mTavrobis mtkicebiT, SesaZlo iyo winamdebare saqmeSi ruseTis  
federaciis pasuxismgeblobaze saubari konvenciis pirveli muxlis  
mniSvnelobiT, da mxedvelobaSi unda miRebuliyo ruseTis federaciis  
kuTvnili  
jarebisa  
da  
aRWurvilobis  
ganTavseba  
dnestrispireTis  
teritoriaze. xsenebulTan dakavSirebiT moldovis mTavroba eyrdnoboda  
komisiis gadawyvetilebas saqmeze Cyprus v. Turkey (# 8007/77, 1978 wlis 10  
ivlisi, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 13) da sasamarTlos ganaCens  
zemoxsenebul Loizidou-s saqmeze (pirveladi pretenziebi).  
360. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul saqmis mosmenaze moldovis mTavroba  
acxadebda, rom surda 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT komentarebSi  
dafiqsirebuli poziciis Secvla im sakiTxTan mimarTebaSi, romelic  
exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. Tavis pozicias mTavroba  
xsnida imiT, rom xsenebuli nabijis mizans warmoadgenda `arasasurveli  
Sedegebis, kerZod, im procesisaTvis xelis SeSlis Tavidan acileba,  
romelic miznad isaxavda dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas da sxva  
ganmcxadeblebis patimrobisaTvis bolos moRebas~.  
361. 2003 wlis  
1
oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi  
moldovis mTavroba xazs usvamda, rom me-14 armia aqtiurad monawileobda,  
pirdapir da arapirdapir, 1991-92 wlis konfliqtSi separatistebis mxareze,  
aRmouCina separatistebis mxares samxedro daxmareba da aseve zurgs  
umagrebda mas. moldovis mTavroba Tvlida, rom ruseTis mTavroba iyo  
ssrk-s uflebamonacvle saxelmwifo saerTaSoriso konteqstSi da rom  
amitom ruseTi pasuxismgebeli unda yofiliyo ssrk-s organoebis, am  
SemTxvevaSi ki me-14 armiis (romelsac saxeli gadaerqva rod-ad) mier  
Cadenil qmedebebze. ruseTi pasuxismgeblad unda yofiliyo miCneuli  
dnestrispireTis separatistuli reJimis damkvidrebisaTvis da am reJimis  
mier ganxorcielebuli qmedebebisaTvis.  
garda amisa, moldovis mTavroba amtkicebda, rom saxeze iyo ruseTis  
federaciis pasuxismgebloba imis gamo, rom me-14 armiis personali  
monawileobda  
ganmcxadeblebis  
dakaveba-dakiTxvaSi,  
ganmcxadeblebi  
patimrobaSi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi imyofebodnen da isini gadasces  
dnestrispirel separatistebs.  
362.  
dnestrispireTis teritoriaze Cadenili qmedebebi konvenciis pirveli  
muxlis Tanaxmad xvdeboda ruseTis federaciis iurisdiqciaSi  
dnestrispireTis konfliqtis saboloo mogvarebamde.  
Sesabamisad,  
moldovis  
mTavroba  
Tvlida,  
rom  
zogadad  
363. moldovis mTavroba amtkicebda, rom marTalia, ar ewinaaRmdegeboda  
dnestrispireTis mxarisaTvis rod-is kuTvnili garkveuli samoqalaqo  
aRWurvilobis gadacemas, igi yovelTvis kategoriulad winaaRmdegi iyo  
regionisaTvis raime saxis SeiaraRebis an samxedro an ormagi gamoyenebis  
teqnologiis gadacemisa (romelic gamoiyeneba rogorc samoqalaqo, ise  
samxedro daniSnulebiT).  
rac Seexeba terminis `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis  
adgilobrivi  
TviTmmarTvelobis  
organoebi~  
mniSvnelobas,  
romelic  
ruseTis federaciis monawileobiT dadebul ramdenime SeTanxmebaSi  
(romlebic aRniSnul organoebze garkveul miTiTebas akeTebs) gvxvdeba,  
moldovis mTavroba acxadebda, rom xsenebuli miuTiTebda moldovis  
konstituciis Sesabamisad Seqmnil administraciul organoebze, romlebic  
eqvemdebarebodnen  
xelisuflebis  
centralur  
organoebs.  
moldovis  
mTavroba kategoriulad uaryofda im ganmartebas, romlis Tanaxmadac  
zemoaRniSnul SeTanxmebebSi moxseniebul xelisuflebis organoebSi  
igulisxmeboda is administraciuli organoebi, romlebic tiraspolis  
xelisuflebis organoebs emorCilebodnen.  
3. ganmcxadeblebi  
364.  
ganmcxadebelTa  
mtkicebiT,  
saxeze  
iyo  
ruseTis  
federaciis  
pasuxismgebloba ramdenime faqtoris gamo. xsenebuli moicavda im wvlils,  
romelic Seitanes ssrk-m da ruseTis federaciam `mdr~-s SeqmnaSi, ruseTis  
SeiaraRebuli Zalebisa da rusi kazakebis monawileobas moldovasa da  
`mdr~-s Soris 1991-92 wlebis konfliqtSi da im ekonomikur da politikur  
mxardaWeras, romelsac ruseTis federacia `mdr~-s uCenda.  
365. pirvel rigSi, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen  
dnestrispirel separatistebs rogorc politikuri gziT, ise SeiaraRebul  
konfliqtSi monawileobiT. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi  
miuTiTebdnen faqtobriv mtkicebulebebze, romlebic mowmobda ruseTis  
federaciis mxardaWeras (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-136-e punqtebi) da  
mraval  
pretenziaze,  
romlebic  
1992  
wels  
gamoTqves  
moldovis  
xelisuflebis organoebma moldovis teritoriaze me-14 armiis agresiasTan  
dakavSirebiT. xelisuflebis organoebi aseve pretenziebs gamoTqvamdnen im  
sajaro gancxadebebis gamo, romlebsac separatistebis mxardasaWerad  
akeTebdnen me-14 armiis xelmZRvaneloba da ruseTis liderebi. pretenziebi  
exeboda aseve me-14 armiis xelmZRvanelobis monawileobas dnestrispireTSi  
gamarTul arCevnebSi, dnestrispireTis mxaris mier gamarTul samxedro  
aRlumebsa da sxva sazogadoebriv RonisZiebebSi.  
366. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis federaciam ar gaakeTa  
araferi imisaTvis, rom xeli SeeSala kazakebisa da sxva rusi  
daqiravebuli  
boevikebisaTvis,  
ebrZolaT  
separatistebis  
gverdiT.  
sapirispirod, ruseTis federacia axalisebda daqiravebul boevikebs  
amisaken, am dros ki me-14 armia aiaraRebda da wvrTnida dnestrispirel  
separatistebs.  
367.  
ganmcxadebelTa  
mtkicebiT,  
e.w.  
`mdr~-s  
Zalovani  
organoebi  
faqtobrivad ruseTis mTavrobis marionetebi iyvnen.  
368. ufro metic, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom `mdr~ aRiarebuli iyo  
ruseTis mTavrobis mier. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi  
miuTiTebdnen im SeTanxmebaze, romelic ukavSirdeboda me-14 armiis  
sakuTrebas da dadebuli iyo 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciasa da  
dnestrispireTs  
Soris  
(ix.  
winamdebare  
ganaCenis  
299-e  
punqti).  
ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom ruseTis politikur partiebs  
gaaCndaT filialebi tiraspolSi, rom ruseTis federaciis sagareo saqmeTa  
saministros gaxsnili hqonda sakonsulo moldovis xelisuflebis  
organoebis nebarTvis gareSe da rom dnestrispireTis liderebs, maT Soris  
b-n smirnovs, b-n maraCutas da b-n karamans, hqondaT rusuli pasportebi.  
369. `mdr~-s de facto aRiarebis garda, ruseTis federacia mxars uWerda  
tiraspolis  
dadasturebulia zemoxsenebuli 1998 wlis 20 martis SeTanxmebiT,  
romelmac `mdr~-s mxares miakuTvna Semosavali rod-is kuTvnili  
aRWurvilobis gayidvidan, dnestrispireTis mxares ruseTis xelisuflebis  
reJims  
ekonomikurad  
da  
finansurad,  
rogorc  
es  
organoebma  
urTierTobebi  
aseve  
Seumcires  
vali,  
damyarebuli  
iqna  
ekonomikuri  
da  
ruseTis  
iaraRis  
mwarmoebel  
`rosvooruJeniesa~  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris da dnestrispireTis  
bankma gaxsna sabanko angariSebi ruseTis centralur bankSi.  
370. ganmcxadebelTa Tanaxmad, aseTi qmedebebi, ruseTis federaciis mier  
dnestrispireTis teritoriis de facto kontrolTan erTad aRebuli,  
warmoSobda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas adamianis uflebaTa iq  
Cadenil darRvevebTan mimarTebaSi.  
ganmcxadeblebi eyrdnobodnen sasamarTlos precedentul samarTals  
zemoxsenebul Loizidou-s saqmeSi (pirveladi pretenziebi) im argumentis  
gasamyareblad, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo  
misi teritoriis gareT, kerZod ki mis mier kontrolirebadi regionis  
teritoriaze Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi.  
ganmcxadeblebi aseve eyrdnobodnen haagis saerTaSoriso sasamarTlos  
precedentul samarTals, romelmac samxreT afrikis namibiaSi yofnis  
saqmeze sakonsultacio daskvnaSi aRniSna, rom saxelmwifoebs evalebodaT,  
uzrunveleyoT, rom kerZo pirebis mier ganxorcielebul qmedebebs  
zegavlena ver moexdinaT xsenebul teritoriaze mcxovreb pirebze.  
ganmcxadeblebi aseve miuTiTebdnen Kling-is saqmeze, romelSic zogadi  
pretenziebis komisiam, romelic Seqmnes SeerTebulma Statebma da meqsikam  
1923 wels, daadgina, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo misi jariskacebis  
mier mowyobil ajanyebaze.  
4. rumineTis mTavroba, saqmeSi CarTuli mesame mxare  
371. rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze amtkicebda, rom saqmeSi misi  
CarTvis  
mizans  
warmoadgenda  
faqtebisaTvis  
naTelis  
mofena  
da  
samarTlebrivi argumentaciis warmodgena ganmcxadeblebis, romlebic misi  
moqlaqeebi iyvnen, sasargeblod.  
372. uSvebda ra, rom gasaCivrebuli qmedebebi namdvilad ganxorcielda da  
grZeldeboda `mdr-Si~ da rom moldovis teritoriis nawili imyofeboda  
tiraspolis separatistuli xelisuflebis qveS, rumineTis mTavrobam  
xazgasmiT  
aRniSna  
ruseTis  
jarebis  
monawileoba  
da  
zegavlena  
dnestrispireTis regionis kiSiniovis kontrolis gareT gangrZobad  
yofnaze.  
rumineTis mTavrobis mtkicebiT, me-14 armia xels uwyobda separatistebis  
SeiaraRebuli Zalebis Seqmnas. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis  
personali rCeboda moldovis teritoriaze.  
373. rumineTis mTavroba miuTiTebda konvenciis organoebis precedentul  
samarTalze, romlis Tanaxmadac xelSemkvreli mxaris pasuxismgebloba  
SesaZloa saxeze iyos, rodesac samxedro RonisZiebis safuZvelze igi  
praqtikulad axorcielebs kontrols misi teritoriis gareT mdebare  
sivrceze (ix. Cyprus v. Turkey, komisiis zemoxsenebuli gadawyvetileba; Loizidou-  
s saqme (pirveladi pretenziebi), da Cyprus v. Turkey, komisiis 1994 wlis 4  
ivnisis moxseneba).  
rumineTis mTavrobis mtkicebiT, xsenebuli precedentuli samarTali  
srulad miesadageboda winamdebare saqmeSi arsebul faqtebs, pirvel rigSi,  
imis safuZvelze, rom me-14 armiis Zalebi monawileobdnen samxedro  
konfliqtSi, romlis drosac moldova cdilobda Tavisi suverenuli  
iurisdiqciis aRdgenas xsenebul teritoriaze, da, meore rigSi, imis  
safuZvelze,  
rom  
xsenebuli  
jarebi  
imyofebodnen  
`mdr~-Si.  
didi  
mniSvneloba ar hqonda im faqts, rom ruseTis jarebis raodenoba  
TandaTanobiT Semcirda adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier  
sakuTari  
SeiaraRebuli  
Zalebis  
Camoyalibebisa  
da  
ganviTarebis  
proporciulad, radgan sapirispiro komponenti moldovis teritoriaze  
ruseTis jarebis ganTavsebisa da xangrZlivi yofnis saxiT kvlav saxeze  
iyo.  
274. ufro metic, ruseTis federaciis organoebi politikur zegavlenas  
axorcielebdnen tiraspolis separatistul xelisuflebaze.  
375. rumineTis mTavroba amtkicebda, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo  
misi  
uflebamosilebis borotad gamoyenebis SemTxvevaSic, da xsenebulTan  
dakavSirebiT miuTiTebda ruseTis xelisuflebis organoebis mier  
organoebis  
mier  
ganxorcielebul  
qmedebebze,  
maT  
Soris  
gakeTebul gancxadebebze, maT Soris prezident elcinis gancxadebaze da  
im rus jariskacebze, romlebic ibrZodnen separatistebis mxares. garda  
amisa, rumineTis mTavrobis azriT, saxelmwifo pasuxismgebeli unda  
yofiliyo im kanondarRvevebze, romlebic Cadenili iyo kerZo pirebis mier,  
rodesac aseTi qmedebebi warmoadgenda saxelmwifos xelisuflebis  
organoebis umoqmedobis Sedegs, aseTi qmedebebis aRkveTis, kontrolis  
ararsebobis Tu gaufrTxileblobis kuTxiT.  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
376. sasamarTlos miaCnia, rom zemoxsenebuli zogadi principebis reziume  
(ix. winamdebare ganaCenis 310-e-321-e punqtebi) Sesabamisia im sakiTxis  
ganxilvisa, xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis  
iurisdiqciaSi.  
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba  
377. winamdebare saqmeSi sasamarTlos amocanas warmoadgens imis garkveva,  
zemoxsenebuli principebis gaTvaliswinebiT (ix. kerZod 314-e-316-e punqtebi)  
SesaZlebelia Tu ara, rom ruseTis federacia iyos pasuxismgebeli  
savaraudo darRvevebze.  
378. sasamarTlo Tavdapirvel etapze aRniSnavs, rom ruseTis federacia  
saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad warmoadgens ssrk-s uflebamonacvle  
saxelmwifos (ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti). sasamarTlo aseve  
aRniSnavs, rom rodesac dsT Seiqmna, moldova ar SeuerTda dsT-s  
SeiaraRebuli Zalebis wvrTnebs da amiT damtkicda, rom mas ar surda,  
monawileoba  
mieRo  
dsT-s  
samxedro  
sferoSi  
ganxorcielebul  
TanamSromlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 293-e-294-e punqtebi).  
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde  
379. sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis 14 noembers, rodesac daiSala  
ssrk, moldovis axalgazrda respublikam ganacxada Tavisi uflebebi  
aRWurvilobasa da iaraRze, romlebic inaxeboda mis teritoriaze  
ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebSi (ix. winamdebare ganaCenis 37-e punqti).  
moldova aseve awarmoebda molaparakebebs ruseTis federaciasTan im  
mizniT,  
rom  
am  
ukanasknels  
gaeyvana  
Tavisi  
jarebi  
moldovis  
teritoriidan.  
380. sasamarTlos azriT, moldovis 1991-92 wlebis konfliqtis dros me-14  
armiis Zalebi (romlebic miekuTvnebodnen ssrk-s, dsT-s, SemdgomSi ki  
ruseTis federacias), romlebic ganTavsebulni iyvnen dnestrispireTSi,  
moldovis respublikis ganuyofeli nawilis teritoriaze, ibrZodnen  
dnestrispireTis Zalebis mxares. ufro metic, me-14 armiis (romelic rod-  
ad  
gadaiqca)  
sawyobebidan  
didi  
raodenobis  
iaraRi  
gadaecemoda  
separatistebs, romlebic aseve axerxebdnen iaraRis dapatronebas rusi  
jariskacebis mxridan raime saxis winaaRmdegobis gawevis gareSe (ix.  
winamdebare ganaCenis 48-e-136-e punqtebi).  
sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis dekembridan moyolebuli moldovis  
xelisufebis organoebi sistematurad aprotestebdnen sxva organoebTan  
erTad saerTaSoriso organoebis winaSec `agresiis qmedebebs~, rogorc  
isini amas uwodebdnen, me-14 armiis mxridan moldovis respublikis  
winaaRmdeg da brals sdebdnen ruseTis federacias dnestrispireTis  
separatistebis mxardaWeraSi.  
Tu  
mxedvelobaSi  
miviRebT  
borotad gamoyenebasTan  
saxelmwifoebis  
pasuxismgeblobas  
aranairi  
uflebamosilebis  
mimarTebaSi,  
mniSvneloba ara aqvs, rogorc amas ruseTis federacia amtkicebda, rom me-  
14 armias monawileoba ar miuRia, rogorc aseTi, moldovis Zalebsa da  
dnestrispirel ajanyebulebs Soris samxedro operaciebSi.  
381. moldovis xelisufebis organoebsa da dnestrispireTis mxares Soris  
Setakebebisas  
ruseTis  
federaciis  
liderebi  
Tavisi  
politikuri  
gancxadebebiT mxars uWerdnen separatistuli xelisuflebis organoebs (ix.  
winamdebare ganaCenis 46-e, 75-e, 137-e da 138-e punqtebi). ruseTis federaciam  
Seadgina 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis didi nawili  
da ufro metic, misi mxarec ki iyo.  
382. xsenebuli garemoebebidan gamomdinare, sasamarTlo Tvlis, rom saxezea  
ruseTis federaciis pasuxismgebloba im ukanono qmedebebTan mimarTebaSi,  
romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze separatistebis  
mier. is samxedro da politikuri mxardaWera, romelsac ruseTi  
separatistebs uCenda separatistuli reJimis SeqmnaSi, da ruseTis  
samxedro personalis konfliqtSi monawileoba naTlad adasturebs  
xsenebuls. aseTi qmedebebiT ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi  
xels uwyobdnen samxedro da politikuri TvalsazrisiT separatistuli  
reJimis Seqmnas dnestrispireTis im regionSi, romelic moldovis  
respublikis ganuyofel nawils warmoadgens.  
sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis  
SeTanxmebis Semdgomac ki ruseTis federacia agrZelebda samxedro,  
politikuri da ekonomikuri mxardaWeris aRmoCenas separatistuli  
reJimisaTvis (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-161-e punqtebi) da amiT  
SesaZleblobas  
aZlevda,  
earseba  
da gaZlierebuliyo moldovasTan  
mimarTebaSi avtonomiurobis mopovebis paralelurad.  
383. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom zemoxsenebuli movlenebis konteqstSi,  
ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis (SemdgomSi  
rod-i) jariskacebis monawileobiT. pirveli sami ganmcxadebeli SemdgomSi  
dapatimrebulni iqnen me-14 armiis SenobaSi da maT darajobdnen me-14 armiis  
jariskacebi.  
patimrobis  
periodSi  
xsenebuli  
sami  
ganmcxadebeli  
dakiTxulni iqnen da isini dauqvemdebares iseT mopyrobas, romelic  
SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis sawinaaRmdegod. isini  
SemdgomSi gadaecnen dnestrispireTis policias.  
analogiurad, me-14 armiis jariskacebis mier dakavebis Semdeg meoTxe  
ganmcxadebeli  
SemdgomSi igi daapatimres, dakiTxes da policiis SenobaSi dauqvemdebares  
mopyrobas, romelic SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis  
sawinaaRmdegod.  
gadaeca  
dnestrispireTis  
separatistul  
policias,  
384. sasamarTlo Tvlis, rom, zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT,  
ganmcxadeblebi xvdebodnen ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis  
pirveli muxlis mniSvnelobiT, miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli  
ganxorcielda, ruseTis federaciisaTvis konvencia ar iyo ZalaSi Sesuli.  
swored amitom unda CaiTvalos, rom is qmedebebi, romlebmac warmoSva  
ruseTis federaciis pasuxismgebloba, moicavda ara mxolod qmedebebs,  
romlebSic monawileobdnen saxelmwifos warmomadgenlebi _ rogoric aris,  
magaliTad, ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba, aramed aseve maT  
gadacemas dnestrispireTis policiisa da iq arsebuli reJimisaTvis da  
SemdgomSi maTdami arasaTanado mopyrobas policielebis mxridan. aseTi  
qmedebebisas  
gaTviTcnobierebuli,  
arakonstituciur reJims.  
ruseTis  
warmomadgenlebs  
isini gadascemdnen  
srulad  
pirebs  
hqondaT  
ukanono da  
rom  
garda amisa, Tuki gaviTvaliswinebT im qmedebebs, romelTa CadenaSic  
ganmcxadeblebs edebodaT brali, ruseTis xelisuflebis warmomadgenlebma  
icodnen an unda scodnodaT im bedis Sesaxeb, romelic ganmcxadeblebs  
moelodaT.  
385. sasamarTlos azriT, rusi jariskacebis mier Cadenili yvela qmedeba  
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, maT Soris ganmcxadebelTa gadacema  
separatistuli reJimisaTvis, ruseTis xelisuflebis ukanono reJimTan  
TanamSromlobis konteqstSi, warmoaCens ruseTis pasuxismgeblobas am  
reJimis mier ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiTac.  
dasadgeni rCeba, saxeze iyo Tu ara kvlav pasuxismgebloba da saxezea Tu  
ara igi ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebisas.  
(b) ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg  
386. 1998 wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdgom periodTan  
mimarTebaSi sasamarTlo aRniSnavs Semdegs:  
387. ruseTis armia kvlav ganTavsebulia moldovis teritoriaze im  
valdebulebis sawinaaRmdegod, romelic gulisxmobs jarebis srulad  
gayvanas da romelic ruseTis federaciam ikisra euTo-s samitze (1999) da  
portos samitze (2001). miuxedavad im faqtisa, rom dnestrispireTSi  
ganTavsebuli rusuli jarebis raodenoba faqtiurad mniSvnelovnad  
Semcirda 1992 wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 131-e punqti),  
sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is iaraRis sawyobebi kvlav iq rCeboda.  
Sesabamisad,  
arsebuli  
arsenalis  
moculobis  
gaTvaliswinebiT  
(ix.  
winamdebare ganaCenis 131-e punqti), rod-is samxedro mniSvneloba regionSi  
da misi gadamarwmunebeli zegavlena mainc arsebobs.  
388. sasamarTlo amasTanave aRniSnavs, rom ruseTis federaciasa da  
moldovis dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris miRweuli  
SeTanxmebis Tanaxmad (ix. winamdebare ganaCenis 112-e-120-e da 123-e punqtebi),  
`mdr~-s xelisuflebis organoebs unda mieRoT rod-is infrastruqtura da  
arsenali rod-is srulad gayvanisas. xsenebulTan dakavSirebiT unda  
aRiniSnos, rom ruseTis mTavrobis mier micemuli ganmarteba terminisa  
`dnestrispireTis regionis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebi~,  
romelic moipoveba sxva SeTanxmebebTan erTad 1994 wlis 21 oqtombris  
SeTanxmebaSic (ix. winamdebare ganaCenis 116-e punqti), sul sxvanairad  
aRiqmeba, vidre es molodvis mTavrobam aRiqva, da am faqtma SesaZlebloba  
misaca `mdr~-s reJims, moepovebina infrastruqtura.  
389. rac Seexeba samxedro urTierTobebs, sasamarTlo aRniSnavs, rom  
moldovis delegacia Sereul sakontrolo komisiaSi mudmivad wamoWrida  
pretenziebs rod-is personalsa da dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebs Soris faruli SeTanxmebebis arsebobasTan dakavSirebiT,  
romelTa safuZvelzec xorcieldeboda dnestrispirelebisaTvis iaraRis  
miwodeba. sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is personali uaryofda  
xsenebul pretenziebs delegatebis TandaswrebiT da acxadebda, rom  
garkveuli aRWurviloba marTlac SesaZlebelia aRmoCnda separatistebis  
xelSi qurdobis Sedegad.  
rod-is winaaRmdeg gamoTqmuli braldebebisa da iaraRis sawyobebis saSiSi  
xasiaTis mxedvelobaSi miRebiT, sasamarTlosaTvis rTulia imis aRqma, Tu  
ratom ara aqvs rod-is jarebs efeqturi kanonieri saSualebebi, rom  
aRkveTos iaraRis aseTi gadacema da qurdoba, rogorc es naTlad ikveTeba  
delegatebisaTvis micemul mowmeTa Cvenebebidan.  
390. sasamarTlo gansakuTrebul mniSvnelobas aniWebs im finansur  
mxardaWeras, romelsac `mdr~ iRebda ruseTis federaciasTan dadebuli  
Semdegi SeTanxmebebis safuZvelze:  
- 1998 wlis 20 marts xelmowerili SeTanxmeba ruseTis federaciasa da  
`mdr-s~  
warmomadgenlebs  
Soris,  
romelic  
iTvaliswinebda  
rod-is  
aRWurvilobis gayidvidan Semosuli Tanxebis ganawilebas `mdr~-sa da  
ruseTis federacias Soris;  
- 2001 wlis 15 ivnisis SeTanxmeba, romelic exeboda erToblivi samuSaoebis  
ganxorcielebas SeiaraRebis, samxedro teqnologiebisa da aRWurvilobis  
sakiTxebSi;  
- ruseTis federaciis mier `mdr~-saTvis 100 milioni amerikuli dolaris  
valis Semcireba, da  
-
dnestrispireTSi rusuli gazis ufro xelsayrel fasad miwodeba  
moldovis sxva regionebTan SedarebiT (ix. winamdebare ganaCenis 156-e  
punqti).  
sasamarTlo amasTanave aRniSnavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil  
informacias, romelic ar uaryo ruseTis mTavrobam da romelic exeba  
ruseTis federaciis mier kontrolirebad kompaniebsa da dawesebulebebs,  
an romelTa politikac eqvemdebareba saxelmwifo nebarTvas, romlebic  
moqmedeben,  
kerZod,  
samxedro  
sferoSi  
da  
SeZles  
komerciuli  
urTierTobebis damyareba `mdr~-Si arsebul analogiur firmebTan (ix.  
winamdebare ganaCenis 150-e da 151-e punqtebi).  
391. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom rogorc 1998 wlis 5 maisamde, aseve am  
TariRis  
Semdegac  
ruseTis  
federaciis  
samSvidobo  
Zalebis  
mier  
kontrolirebad usafrTxoebis zonaSi `mdr~-s reJimi axorcielebda Tavisi  
jarebis ganTavsebas ukanonod, aseve grZeldeboda iaraRis warmoeba da  
gayidva, rac arRvevda 1992 wlis 21 ivliss miRweul SeTanxmebas (ix.  
winamdebare ganaCenis 99-e, me-100, 150-e da 151-e punqtebi).  
392. yovelive zemoxsenebuli adasturebs, rom 1991-92 wlebSi ruseTis  
federaciis  
xelSewyobiT  
Seqmnili  
`mdr~,  
Tavisi  
saxelisuflo  
organoebiTa da administraciiT, rCeba ruseTis federaciis efeqturi  
kontrolis qveS an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da nebismier  
SemTxvevaSi arsebobs samxedro, ekonomikuri da politikuri mxardaWeriT,  
romelsac mas ruseTis federacia uCens.  
393. zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT sasamarTlos miaCnia, rom arsebobs  
ganmcxadebelTa bedTan ruseTis federaciis pasuxismgeblobis gangrZobadi  
da mudmivi kavSiri, vinaidan ruseTis federaciis politika da mxardaWera  
dnestrispireTis reJimisaTvis da masTan TanamSromloba grZeldeboda 1998  
wlis 5 maisis Semdegac da xsenebuli TariRis Semdgom ruseTis federacias  
ar ganuxorcielebia aranairi mcdeloba, raTa bolo moeRo ganmcxadebelTa  
situaciisTvis, romelic misi warmomadgenlebis qmedebiT iyo gamowveuli,  
da, amave dros, araferi gaukeTebia im darRvevebis aRsakveTad, romlebic  
savaraudod 1998 wlis 5 maisi Semdeg moxda.  
zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT Zalze mcire mniSvneloba aqvs, rom 1998  
wlis  
5
maisis  
Semdeg ruseTis  
federaciis  
warmomadgenlebi  
ar  
monawileobdnen pirdapir winamdebare ganacxadSi gasaCivrebul qmedebebSi.  
394. da bolos, unda iTqvas, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis  
federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan  
gamomdinare da saxezea ruseTis pasuxismgebloba gasaCivrebul qmedebebTan  
mimarTebaSi.  
III. sasamarTlos iurisdiqcia RATIONE TEMPORIS  
395. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba  
amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli darRvevebi atarebda  
gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda iurisdiqcia maT  
ganxilvasTan mimarTebaSi.  
396. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli  
qmedebebi ganxorcielda ruseTis mxarisaTvis 1998 wlis 5 maiss konvenciis  
ZalaSi Sesvlamde da, Sesabamisad, xvdeboda sasamarTlos ratione temporis  
iurisdiqciis farglebs gareT.  
397. ganmcxadebelTa mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi Tavisi bunebiT  
atarebda gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda  
iurisdiqcia maT ganxilvasTan mimarTebaSi.  
398. rumineTis mTavrobas ar warmoudgenia argumentacia xsenebul  
sakiTxTan dakavSirebiT.  
399. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovisaTvis konvencia ZalaSi Sevida  
1997 wlis 12 seqtembers, xolo ruseTis federaciisaTvis _ 1998 wlis 5  
maiss. sasamarTlo aRniSnavs, rom TiToeul xelSemkvrel mxaresTan  
mimarTebaSi konvencia gamoiyeneba mxolod im movlenebTan dakavSirebiT,  
romlebic am mxarisaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg moxda.  
a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli pretenzia  
400. sasamarTlo aRniSnavs, rom, ganmcxadebelTa mtkicebiT, maT ver  
isargebles  
samarTliani  
sasamarTlos  
uflebiT  
`mdr-s  
uzenaesi  
sasamarTlos winaSe~.  
Tumca sasamarTlos winaSe gamarTuli xsenebuli samarTalwarmoeba  
damTavrda 1993 wlis 9 dekembris ganaCeniT (ix. winamdebare ganaCenis 215-e  
punqti), anu moldovisa da ruseTis federaciis mier konvenciis  
ratificirebamde, xolo sasamarTlo samarTalwarmoeba ar SeiZleba iyos  
gangrZobadi situacia.  
Sesabamisad, sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa  
ganixilos pretenzia me-6 muxlis darRvevasTan dakavSirebiT.  
b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlis darRvevasTan dakavSirebuli  
pretenziebi  
401. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ar iyo kanonieri, radgan is  
ganaCeni, romlis Tanaxmadac isini daapatimres, xolo sami ganmcxadeblis  
SemTxvevaSi es patimroba grZeldeboda, ar iyo gamotanili kompetenturi  
sasamarTlos mier. isini amtkicebdnen, rom tiraspolis cixeSi yofnisas  
maT ar SeeZloT, Tavisuflad dakavSirebodnen sasamarTlos an hqonodaT  
SesaZlebloba,  
rom  
maTi  
ojaxis  
wevrebs  
moenaxulebinaT  
isini.  
ganmcxadeblebi aseve asaCivrebdnen maTi patimrobis pirobebs.  
402. sasamarTlo aRniSnavs, rom savaraudo darRvevebi exeba im movlenebs,  
romlebic daiwyo ganmcxadebelTa dapatimrebiT 1992 wels da kvlavac  
grZeldeba.  
403. amitom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos  
is pretenziebi, romlebic ukavSirdeba 1997 wlis 12 seqtembris Semdeg  
ganviTarebul movlenebs moldovis respublikasTan mimarTebaSi da 1998  
wlis 5 maiss ganviTarebul movlenebs ruseTis federaciasTan mimarTebaSi.  
g. damatebiTi oqmis pirvel muxlTan dakavSirebuli pretenzia  
404. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom CamoarTves maTi sakuTreba damatebiTi  
oqmis pirveli muxlis moTxovnebis darRveviT, radgan ganaCeni, romlis  
Tanaxmadac maT qoneba CamoerTvaT, ar iyo kanonieri. isini TavianT Tavs  
gangrZobadi darRvevis msxverplebad Tvlidnen.  
405. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebs ar warudgeniaT raime  
detalebi konfiskaciis gadawyvetilebis aRsrulebasTan dakavSirebiT, rac  
sasamarTlos  
saSualebas  
miscemda,  
gaerkvia,  
savaraudo  
darRveva  
gangrZobadi xasiaTis iyo Tu ara. Tumca qvemoT mocemuli daskvnebis  
gaTvaliswinebiT (ix. winamdebare ganaCenis 474-e punqti), sasamarTlo ar  
Tvlis aucileblad, gansazRvros, gaaCnia mas iurisdiqcia ratione temporis  
aRniSnuli pretenziis ganxilvasTan mimarTebaSi Tu ara.  
d. b-ni ilaSkus pretenzia konvenciis me-2 muxlis darRvevasTan  
dakavSirebiT  
406. me-2 muxlze dayrdnobiT, b-ni ilaSku asaCivrebda mis mimarT gamotanil  
sasikvdilo ganaCens da amtkicebda, rom sasjeli ar iyo gauqmebuli im  
xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi daakisres, da rom sasjeli  
SesaZloa  
sisruleSi  
yofiliyo  
moyvanili  
dnestrispireTSi  
misi  
gamgzavrebis SemTxvevaSi.  
407. sasamarTlos azriT, 1993 wlis 9 dekembers ganmcxadebels miesaja  
sikvdiliT dasja dnestrispireTis im xelisuflebis organoebis Seqmnili  
sasamarTlos  
mier,  
romelic  
ar  
aris  
aRiarebuli  
saerTaSoriso  
Tanamegobrobis mier. im dros, rodesac moxda konvenciis ratificireba  
mopasuxe saxelmwifoebis mier, sasjeli kidev ar iyo gauqmebuli im  
xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi Seufardes ganmcxadebels  
da, Sesabamisad, es sasjeli kvlav ZalaSia.  
408. Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, rom  
ganixilos xsenebuli pretenzia.  
IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva  
409. b-ni ilaSkus mtkicebiT, sasikvdilo ganaCeni mas Seufarda ukanono  
sasamarTlom da amitom, misi mtkicebiT, mas emuqreboda sikvdiliT dasjis  
safrTxe. konvenciis me-2 muxlis 1-li punqtis Tanaxmad:  
`yoveli adamianis sicocxlis ufleba kanoniT aris daculi. aravis  
SeiZleba waerTvas sicocxle ganzrax. sicocxlis warTmeva dasaSvebia  
mxolod sikvdilis sasjelis aRsrulebis Sedegad, rac sasamarTlos  
ganaCeniT Seefarda mocemul pirs iseTi danaSaulis CadenisaTvis,  
romlisTvisac kanoni iTvaliswinebs am sasjels~.  
a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi  
410. ganmcxadeblis mtkicebiT, `mdr-s prezidentis~ mier 2001 wlis 5 maiss  
xelmowerili Sewyaleba yalbi iyo da Seqmnili iyo erTaderTi mizniT _  
SecdomaSi Seeyvana sasamarTlo maSin, rodesac `mdr~-s xelisuflebis  
organoebis mier misTvis sikvdilis Sefardeba kvlav ZalaSi rCeboda.  
ganmcxadebeli amtkicebda, rom 2001 wlis 22 ivniss, misi gaTavisuflebis  
Semdeg, moldovis xelisuflebis organoebma ganacxades, rom ar gaaCndaT  
aranairi dokumenti misi Sewyalebis Taobaze. mxolod 2001 wlis 16  
noembers sasamarTlos mier damatebiTi SekiTxvebis sapasuxod warudgina  
mTavrobam sasamarTlos Sewyalebis asli. ganmcxadebeli acxadebs, rom 2001  
wlis 5 maiss `igi gadaeca~ moldovis xelisuflebis organoebs gadacemis  
amsaxveli dokumentis safuZvelze, romelic gadaeca moldovis dazvervis  
samsaxuris ufross b-n Sevcovs `mdr-s uSiSroebis ministris~ mier,  
dokumenti ki ganmcxadebelma Tavisi TvaliT naxa. garda amisa, b-nma  
Sevcovma ganacxada, rom ganmcxadeblis sasjeli kvlav ZalaSi rCeboda da  
sisruleSi iqneboda moyvanili b-ni ilaSkus dnestrispireTSi dabrunebis  
SemTxvevaSi.  
411. ruseTis mTavrobas ar warmoudgenia araviTari komentarebi pretenziis  
arsebiT mxaresTan dakavSirebiT.  
412. moldovis mTavroba ar uaryofs, rom adgili hqonda ganmcxadeblis  
mimarT mis mierve miTiTebuli muxliT gaTvaliswinebuli uflebis  
darRvevas.  
413.  
rumineTis  
mTavrobis  
mtkicebiT,  
radgan  
moldovis  
uzenaesi  
sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni, romelic auqmebda sasjels,  
ar iqna aqamde sisruleSi moyvanili, kvlav arsebobda riski, rom b-n  
ilaSkus sikvdiliT dasjidnen, Tu igi dnestrispireTSi dabrundeboda.  
b. sasamarTlos Sefaseba  
414. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovam 1997 wlis 1 oqtombers moaxdina  
konvenciis me-6 oqmis ratificireba, romelic auqmebs sikvdiliT dasjas  
mSvidobianobis periodSi da amave dros 2002 wlis 3 maiss xeli moawera  
konvenciis me-13 oqms, romelic exeba sikvdiliT dasjis gauqmebas yvela  
garemoebaSi. ruseTis federacias ar mouxdenia arc me-6 oqmis da arc me-13  
oqmis ratificireba, man mxolod gamoacxada moratoriumi sikvdiliT  
dasjis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.  
415. `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier b-ni ilaSkusTvis 1993 wlis 9  
dekembers dakisrebuli sikvdiliT dasja gauqmebuli iqna moldovis  
uzenaesi sasamarTlos mier 1994 wlis 3 Tebervals gamotanili ganaCeniT,  
magram dRemde xsenebul gadawyvetilebas ar gamouRia aranairi Sedegi (ix.  
winamdebare ganaCenis 222-e punqti).  
mxolod 2001 wlis noemberSi moxda, rom moldovis mTavrobam warudgina  
sasamarTlos 2001 wlis 5 maisiT daTariRebuli `mdr-s prezidentis~  
brZanebuleba, romelic iwyalebda ganmcxadebels (ix. winamdebare ganaCenis  
281-e punqti). imave dros moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos im  
Worebis Sesaxeb, rom b-nma smirnovma Seucvala b-n ilaSkus sikvdiliT  
dasja samudamo patimrobiT. sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni smirnovis mier  
gamocemuli Sewyalebis avTenturoba kiTxvis qveS iqna dayenebuli  
ganmcxadeblis mier, romelic amtkicebda, rom igi ubralod gadasces  
moldovis xelisuflebis organoebs, rom misTvis Sefardebuli sasjeli  
kvlavac ZalaSi rCeboda da rom dnestrispireTSi dabrunebis SemTxvevaSi  
igi idga sasjelis aRsrulebis safrTxis winaSe.  
416.  
gaiTvaliswina  
ra  
mis  
winaSe  
warmodgenili  
mtkicebulebebi,  
sasamarTlos ar SeuZlia daadginos b-ni ilaSkus gaTavisuflebasTan  
dakavSirebuli zusti garemoebebi da arc is, Secvlili iqna Tu ara  
sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT (ix. winamdebare ganaCenis 282-e  
punqti).  
vinaidan b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna da axla ojaxTan erTad  
cxovrobs rumineTSi, saxelmwifoSi, romlis moqalaqeobac aqvs, da ukavia  
maRali Tanamdeboba senatSi (ix. winamdebare ganaCenis me-20 punqti),  
sasamarTlo Tvlis, rom 1993 wlis 9 dekembers mis mimarT gamotanili  
sasikvdilo ganaCenis aRsrulebis SesaZlebloba ufro hipoTeturia, vidre  
realuri.  
417. meores mxriv, sadavo ar gamxdara, rom ori mopasuxe saxelmwifos mier  
konvenciis ratificirebis Semdeg b-ni ilaSku ganicdida tanjvas rogorc  
misTvis Sefardebuli sasikvdilo ganaCenis, aseve patimrobis im pirobebis  
gamo, romlebSic imyofeboda maSin, rodesac elodeboda sikvdiliT dasjis  
sisruleSi moyvanas.  
418. xsenebulidan gamomdinare sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ilaSkus mier  
gasaCivrebuli faqtebi ar wamoWris konvenciis me-2 muxlis darRvevis  
ganxilvis aucileblobas da xsenebuli pretenziebis ganxilva ufro  
marTebuli iqneboda me-3 muxlis safuZvelze.  
V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva  
419. ganmcxadeblebi pretenziebs gamoTqvamdnen maTi patimrobis pirobebTan  
da im mopyrobasTan dakavSirebiT, romelic maT mimarT ganxorcielda  
patimrobis periodSi. damatebiT, b-ni ilaSku gaTqvamda pretenzias misi  
patimrobis im pirobebTan dakavSirebiT, romlebSic imyofeboda sikvdiliT  
dasjis molodinSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-3 muxls,  
romlis Tanaxmadac:  
`aravin SeiZleba daeqvemdebaros wamebas an araadamianur Tu Rirsebis  
Semlaxvel mopyrobas an sasjels.~  
a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi  
420. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gansakuTrebiT sastikma mopyrobam,  
romelsac isini daeqvemdebarnen patimrobis periodSi, daamcira da Rirseba  
Seulaxa maT da saSineli Sedegebi gamoiRo maTi fizikuri da sulieri  
mdgomareobisTvis. b-ni ilaSkus SemTxvevaSi gaTvaliswinebuli unda iqnes  
is gaurkvevloba, romelic mas tanjavda imasTan dakavSirebiT moyvanili  
iqneboda Tu ara sisruleSi sasikvdilo ganaCeni.  
421. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi ar  
exeboda ruseTis federacias da absoluturad usafuZvlo iyo.  
422. moldovis mTavroba mis mier 2000 wlis 24 oqtombers wardgenil  
komentarebSi amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi maTi patimrobis  
pirobebTan dakavSirebiT safuZvliani iyo.  
423. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom  
ganmcxadeblebis mier maTi patimrobis periodSi gadatanili mopyroba  
SesaZlebelia Sefasdes `wamebad~ me-3 muxlis mniSvnelobiT, gamomdinare  
mopyrobis gamiznuli da umsgavsi xasiaTidan da im faqtidan, rom aman  
gamoiwvia ganmcxadebelTa saSineli tanjva.  
b. sasamarTlos Sefaseba  
1. zogadi principebi  
424. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis me-3 muxli icavs demokratiuli  
sazogadoebis erT-erT yvelaze fundamentur Rirebulebas. TviT yvelaze  
ufro  
rTul  
garemoebebSic  
ki,  
rogoric  
aris  
terorizmisa  
da  
organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZola, konvencia absoluturi  
terminebiT krZalavs wamebas da araadamianur an Rirsebis Semlaxvel  
mopyrobas an sasjels. konvenciisa da 1-li da me-4 oqmebis umetesi  
debulebebisgan gansxvavebiT, me-3 muxli ar iTvaliswinebs raime debulebas  
gamonaklisTan dakavSirebiT da misgan gadaxveva dauSvebelia konvenciis me-  
15 muxlis me-2 punqtis safuZvelze TviT iseT SemTxvevebSic ki, rogoricaa  
sagangebo mdgomareoba, romelic emuqreba xalxis sicocxles (sxva  
magaliTebs Soris ix. Selmouni v. France [GC], #. 25803/94, punqti 95, ECHR 1999-V,  
daLabita v. Italy [GC], #. 26772/95, punqti 119, ECHR 2000-IV).  
425. sasamarTlom mopyroba `araadamianurad~ CaTvala, radgan, inter alia, igi  
winaswar iyo dagegmili, gamoiyeneboda saaTebis ganmavlobaSi da iwvevda  
rogorc sxeulis dazianebas, ise intensiur fizikur Tu sulier tanjvas.  
sasamarTlom `Rirsebis Semlaxvelad~ CaTvala qmedeba imitom, rom igi  
warmoSobda msxverplSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebs,  
romelTac SeeZlo msxverplTa damcireba da daknineba (ix., magaliTad, Kudła  
v. Poland [GC], #30210/96, punqti 92, ECHR 2000-XI).  
426. imisaTvis, rom dadgindes, warmoadgens Tu ara konkretuli formis  
arasaTanado mopyroba wamebas, sasamarTlom unda gaiTvaliswinos me-3  
muxlSi arsebuli gansxvaveba am cnebasa da araadamianur da Rirsebis  
Semlaxvel mopyrobas Soris. rogorc es sasamarTlom adre daadgina,  
ganzraxvas  
specialuri  
warmoadgenda,  
stigma (niSani)  
rom  
konvencias  
mieniWebina  
gansxvavebis  
ganzrax araadamianuri  
meSveobiT  
mopyrobisaTvis, romelic iwvevs Zalian seriozul da saSinel tanjvas;  
igive gansxvavebaa dadgenili gaero-s wamebis da sxva formis saSineli,  
araadamianuri  
an  
Rirsebis  
Semlaxveli  
mopyrobisa  
da  
dasjis  
sawinaaRmdego konvenciaSi (ix. zemoxsenebuli Selmouni-s saqme, punqti 97).  
`winamdebare konvenciis miznebisaTvis gansazRvreba `wameba~ niSnavs  
nebismier moqmedebas, romliTac romelime pirs ganzrax ayeneben Zlier  
tkivils an tanjvas, fizikurs da zneobrivs, raTa misgan an mesame  
pirisagan miiRon cnobebi an aRiareba, dasajon qmedebisaTvis, romelic man  
an mesame pirma Caidina an romlis CadenaSic igi eWvmitanilia, agreTve  
daaSinon an aiZulon igi an mesame piri, anda nebismieri mizeziT, romelsac  
safuZvlad udevs nebismieri xasiaTis diskriminacia, roca aseT tkivilsa  
da tanjvas ayenebs saxelmwifos Tanamdebobis piri an sxva oficialuri  
piri, an es xdeba maTi waqezebiT, nebarTviT da mdumare TanxmobiT...~  
427. sasamarTlom aseve daadgina, rom termini `sastiki~, iseve, rogorc  
`minimaluri sisastike~, romelic saWiroa me-3 muxlis gamoyenebisaTvis,  
Tavisi bunebiT fardobiTia (iqve, punqti 100): igi damokidebulia saqmis  
yvela garemoebaze, rogoricaa mopyrobis xangrZlivoba, misi fizikuri da  
sulieri Sedegebi da zogierT SemTxvevaSi msxverplis sqesi, asaki da  
janmrTeloba (ix., sxva magaliTebs Soris, Kalashnikov v. Russia, #. 47095/99,  
punqti 95, ECHR 2002-VI, da zemoxsenebuli Labita-s saqme, punqti 120). garda  
amisa, imis garkvevisas, mopyroba `Rirsebis Semlaxvelia~ Tu ara me-3  
muxlis mniSvnelobiT, sasamarTlo gaiTvaliswinebs mopyrobis mizans:  
warmoadgenda Tu ara Sesabamisi piris damcirebas daknineba da Sedegebis  
mxedvelobaSi miRebiT aman negatiurad imoqmeda Tu ara mis pirovnebaze  
imgvarad, rom Seusabamo iyo me-3 muxlTan. TviT aseTi miznis  
ararsebobasac ki ar SeuZlia gamoricxos me-3 muxlis darRveva (ix. Valašinas  
v. Lithuania, #44558/98, punqti 101, ECHR 2001-VIII).  
428. sasamarTlom mravalgzis aRniSna xazgasmiT, rom arsebuli tanjva da  
damcireba nebismier SemTxvevaSi unda aWarbebdes im tanjvisa da  
damcirebis elementebs, romlebic Tan axlavs kanonier mopyrobasa da  
dasjas. RonisZiebebs, romelTa saSualebiTac pirs ezRudeba Tavisufleba,  
mudmivad Tan axlavs aseTi saxis tanjva da damcireba. me-3 muxli moiTxovs  
saxelmwifoebisagan, uzrunvelyon, rom TiToeuli patimari imyofebodes  
patimrobis iseT pirobebSi, romlebic Sesabamisi iqneba mis adamianur  
RirsebasTan, rom aseTi RonisZiebebis ganxorcieleba ar uqvemdebarebdes  
adamians stressa da siZneleebs, romlebic aWarbeben im tanjvas, romelic  
Tan  
axlavs  
patimrobas,  
da,  
gamomdinare  
patimrobis  
praqtikuli  
moTxovnebidan, misi janmrTeloba da keTildReoba adekvaturad iyos  
daculi (ix. zemoxsenebuli Kudła-s saqme, punqtebi 92-94).  
429. sasamarTlom adre aRniSna, rom gaTvaliswinebuli unda iqnes evropis  
sabWos wevr saxelmwifoebSi sisxlis samarTlis sferoSi SemuSavebuli  
politika da erToblivad dadgenili standartebi am sferoSi, rom  
sasikvdilo ganaCens SeuZlia gamoiwvios me-3 muxlis darRveva. rodesac  
gamotanilia sasikvdilo ganaCeni, sikvdilmisjili adamianis pirovnuli  
garemoebebi,  
Cadenili  
danaSaulis  
simZime  
da  
sasjelis  
masTan  
proporciuloba da patimrobis piroebebi sikvdiliT dasjis molodinSi  
warmoadgens  
sikvdilmisjilis  
im  
faqtorebis  
mimarT ganxorcielebuli  
magaliTebs,  
romlebsac  
mopyroba Tu  
SeuZlia  
sasjeli  
moaxvedros me-3 muxlis akrZalvis sferoSi (ix. Soering v. the United Kingdom,  
1989 wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 41, punqti 104, daPoltoratskiy v.  
Ukraine, #. 38812/97, punqti 133, ECHR 2003-V).  
430. nebismieri sikvdilmisjili pirisaTvis sikvdilis misjasa da ganaCenis  
sisruleSi moyvanamde arsebuli periodis gaxangrZlivebis elementi da  
gancdili stresi, romelic gamowveuli iqneba mkacri izolaciiT, ubralod  
gardauvalia (ix. zemoxsenebuli Soering-is saqme, gv. 44, punqti 111).  
miuxedavad amisa, garkveul garemoebebSi aseTi sasjelis dakisrebam  
SesaZlebelia gamoiwvios mopyroba, romelic scildeba me-3 muxliT  
dadgenil farglebs, rodesac, magaliTad, didi dro unda gaataros pirma  
sikvdilmisjilTa sakanSi saSinel pirobebSi, sul Tanmdevi sikvdiliT  
dasjis sisruleSi moyvanis fiqriT (iqve).  
431. garda amisa, ususuroba da tanjva, romlebic Tan axlavs aseT sasjels,  
SeiZleba mxolod gamwvavdes im samarTalwarmoebis TviTneburi xasiaTiT,  
romlis Sedegadac aseTi gadawyvetileba iqna gamotanili, imgvarad, rom  
Tu gaviTvaliswinebT, rom sasworze devs adamianis sicocxle, aseTi  
sasjeli gamodis konvenciis darRveva.  
432. sxva patimrebTan urTierTobis akrZalva usafrTxoebis, disciplinuri  
an uSiSroebis sxva mizezebidan gamomdinare ar warmoadgens, rogorc  
aseTi, araadamianur mopyrobas an sasjels. meores mxriv, srul izolacias,  
romelsac Tan axlavs sruli socialuri izolacia, SeuZlia gamoiwvios  
pirovnebis daknineba da warmoadgens araadamianuri mopyrobis saxes,  
romelic ar SeiZleba gamarTlebulad CaiTvalos usafrTxoebisa Tu sxva  
mizezebis gamo (ix., sxva magaliTebs Soris, Messina v. Italy (#. 2) (dec.), #.  
25498/94, ECHR 1999-V).  
433. ufro metic, rodesac xdeba patimrobis pirobebis Sefaseba,  
gaTvaliswinebuli unda iqnes aseTi pirobebisa da ganmcxadeblis mier  
gamoTqmuli konkretuli pretenziebis kumulaciuri (saerTo) Sedegebi (ix.  
Dougoz v. Greece, #. 40907/98, punqti 46, ECHR 2001-II).  
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi  
(a) b-ni ilaSku  
434. ganmcxadebels miusajes sikvdiliT dasja 1993 wlis 9 dekembers da igi  
patimrobaSi imyofeboda gaTavisuflebamde 2001 wlis  
winamdebare ganaCenis 215-e da 234-e punqtebi).  
5
maiss (ix.  
sasamarTlo imeorebs, rom konvencia ar aris savaldebulo xelSemkvreli  
mxareebisaTvis, garda im faqtebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda  
konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, aseT TariRs ki warmoadgens 1997 wlis  
12  
seqtemberi  
moldovisaTvis  
da  
1998  
rom  
wlis  
SevafasoT  
5
maisi  
ganmcxadebelze  
ruseTis  
federaciisaTvis.  
Tumca imisaTvis,  
patimrobis pirobebis Sedegebi, romlebic met-naklebad erTnairi iyo misi  
cixeSi yofnis mTeli periodis ganmavlobaSi, sasamarTlom aseve  
mxedvelobaSi unda miiRos mTliani periodi, romelic ganmcxadebelma  
gaatara cixeSi, maT Soris is periodic, romelic ganmcxadebelma gaatara  
cixeSi  
TiToeul  
saxelmwifosTan  
mimarTebaSi  
konvenciis  
ZalaSi  
Sesvlamde.  
435. Zalian didi xnis ganmavlobaSi, romelic ganmcxadebelma gaatara  
sikvdilmisjilTa sakanSi, ganmcxadebeli imyofeboda sikvdiliT dasjis  
SiSis qveS. uZluri iyo ra gaekeTebina rame, igi mravali wlis  
ganmavlobaSi cxovrobda, maT Soris konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdegac,  
iseT pirobebSi, romlebic sul axsenebdnen mas, rom SeiZleboda  
daqvemdebareboda sasikvdilo ganaCenis sisruleSi moyvanas (ix. winamdebare  
ganaCenis 196-e-210-e da 240-e-53-e punqtebi).  
kerZod, sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovis parlamentisaTvis 1999 wlis  
martSi werilis gagzavnis Semdeg b-ni ilaSku sastikad iqna nacemi  
tiraspolis cixis mesakneebis mier, romlebic emuqrebodnen mas mokvliT  
(ix. winamdebare ganaCenis 249-e, 250-e, 269-e da 27-e punqtebi). incidentis  
Semdeg mas ar aWmevdnen 2 dRis ganmavlobaSi da sibneleSi amyofebdnen sami  
dRis ganmavlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 271-e punqti).  
rac Seexeba sikvdiliT dasjis imitirebas, romelic ganxorcielda  
konvenciis ZalaSi Sesvlamde (ix. winamdebare ganaCenis 98-e punqti), eWvi ar  
aris,  
rom  
aseTi  
barbarosuli  
qmedebebis  
mizans  
warmoadgenda  
ganmcxadeblis ususurobis grZnobis gamwvaveba, romelic ganmcxadebels  
gaaCnda mis mimarT sasikvdilo ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT.  
436. gaurkvevloba da tanjva gamwvavebuli iyo im faqtiT, rom ganaCens ar  
gaaCnda araviTari kanonieri safuZveli konvenciis miznebisaTvis. `mdr-s  
uzenaesi sasamarTlo~, romelmac gamoutana ganaCeni b-n ilaSkus, Seqmnili  
iyo im gaerTianebis mier, romelic ukanonod aris miCneuli saerTaSoriso  
samarTliT da ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.  
`sasamarTlo~ miekuTvneba im sistemas, romelic Znelad Tu SeiZleba  
iTqvas, rom funqcionirebda konstituciur da samarTlebriv sawyisebze,  
romlebic asaxavs konvenciasTan Sesabamis marTlmsajulebis tradiciebs.  
xsenebuls mowmobs im garemoebaTa SemTxveviTi da TviTneburi xasiaTi,  
romlebSic ganmcxadeblebi gansajes da msjavri dasdes, rogorc amas  
ganmcxadeblebi aRwerdnen da sadavo ar gauxdiaT sxva mxareebs (ix.  
winamdebare ganaCenis 212-e-216-e punqtebi) da rogorc es aRweres da  
gaaanalizes euTo-s organoebma (ix. winamdebare ganaCenis 285-e punqti).  
437. moldovis uzenaesis sasamarTlos ganaCenma, romelmac gaauqma  
ganmcxadebelTa msjavrdeba (ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti),  
daadastura 1993 wlis 9 dekembris ganaCenis ukanono da TviTneburi  
xasiaTi.  
438. rac Seexeba ganmcxadeblis patimrobis pirobebs sikvdilmisjilTa  
sakanSi, sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda 8  
wlis ganmavlobaSi, 1993 wlidan 2001 wels gaTavisuflebamde, Zalze mkacri  
izolaciis pirobebSi: mas ar hqonda kavSiri sxva patimrebTan, ver  
Rebulobda veranair siaxleebs garedan – radgan ekrZaleboda gaegzavna an  
mieRo werilebi – da ar hqonda ufleba, dakavSireboda Tavis advokats an  
regularulad Sexvedroda ojaxis wevrebs. misi sakani ar Tbeboda TviT  
mkacri zamTris pirobebSic ki da mas ar gaaCnda bunebrivi sinaTlis wyaro  
Tu ventilacia. mtkicebulebebi adasturebs, rom b-n ilaSkus aseve  
aSimSilebdnen sasjelis saxiT da, nebismier SemTxvevaSi, amanaTebze  
dawesebuli SezRudvebidan gamomdinare, TviT is saWmelic ki, romelsac  
igi garedan iRebda, uvargisi iyo gamoyenebisaTvis. ganmcxadeblebs Sxapis  
miReba SeeZloT Zalian iSviaTad da uxdebodaT ramdenime Tvis  
ganmavlobaSi daubaneli yofna. xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo  
miuTiTebs  
daskvnebze,  
romlebic  
mocemulia  
wamebis  
sawinaaRmdego  
komitetis moxsenebaSi dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg  
(ix. winamdebare ganaCenis 289-e punqti); moxsenebaSi komiteti sruliad  
gaumarTleblad  
ganmavlobaSi.  
miiCnevda  
aseTi  
saxis  
izolacias  
amdeni  
wlis  
ganmcxadeblis patimrobis pirobebma Zalze uaryofiTi Sedegebi iqonia mis  
janmrTelobaze, romelic gauaresda patimrobis im didi xnis ganmavlobaSi,  
romelic man cixeSi gaatara. xsenebulidan gamomdinare, igi ver  
mkurnalobda jerovnad, ver eqvemdebareboda regularul samedicino  
gamokvlevebsa da mkurnalobas (ix. winamdebare ganaCenis 253-e, 258-e-260-e,  
262-e-263-e da 265-e punqtebi) da ver iRebda Sesabamis sakvebs. garda amisa,  
amanaTebze dawesebuli SezRudvebis gamo igi ver iRebda wamlebs da  
sakvebs, raTa gaeumjobesebina janmrTeloba.  
439. sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs iseTi wesebis arsebobas, romlebic  
Zalian did uflebamosilebas aniWebda mesakneebsa da xelisuflebis  
organoebis warmomadgenlebs korespondenciasa da cixeSi ganxorcielebul  
vizitebTan dakavSirebiT da xazs usvams, rom aseTi wesebi TviTneburi da  
Seusabamoa uflebamosilebis borotad gamoyenebis sawinaaRmdego Sesaferis  
da  
efeqtur  
garantiebTan,  
romlebic  
nebismieri  
demokratiuli  
sazogadoebis cixis sistemaSi unda arsebobdes. ufro metic, winamdebare  
saqmeSi aseTi wesebi ufro sastiks xdidnen ganmcxadebelTa patimrobis  
pirobebs.  
440. sasamarTlo askvnis, rom sasikvdilo ganaCeni, romelic ganmcxadebels  
hqonda Sefardebuli, agreTve, pirobebi, romlebSic igi cxovrobda, da  
konvenciis  
ratificirebis  
Semdeg  
patimrobis  
dros  
mis  
mimarT  
ganxorcielebuli mopyroba, raticirebamde aseT pirobebSi ramdenime wlis  
gatarebis Sedegad misi mdgomareobis gaTvaliswinebiT, warmoadgenda  
gansakuTrebiT seriozul da sastik mopyrobas da, Sesabamisad, unda  
CaiTvalos wamebis qmedebad konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.  
Sesabamisad, adgili hqonda me-3 muxlis moTxovnaTa dacvis ugulebelyofas.  
441. vinaidan b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda im droisaTvis, rodesac  
konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, anu 1998 wlis 5 maiss,  
es  
ukanaskneli  
pasuxismgebelia,  
zemoxsenebul  
mizezTa  
gamo  
(ix.  
winamdebare ganaCenis 393-e punqti), ganmcxadeblis patimrobis pirobebze,  
mis mimarT ganxorcielebul qmedebebze da cixeSi gancdil tanjvaze.  
b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi da mxolod am dRis  
Semdeg  
aris  
saxeze  
moldovis  
pasuxismgebloba  
ganuxorcielebel  
qmedebebsa da pozitiur valdebulebaTa Seusruleblobaze (ix. winamdebare  
ganaCenis 352-e punqti). Sesabamisad, adgili ar hqonia moldovis mier b-ni  
ilaSkus mimarT konvenciis me-3 muxlis darRvevas.  
442. daskvnis saxiT unda aRiniSnos, rom konvenciis me-3 muxlis darRveva b-  
ni ilaSkus mimarT Seeracxeba mxolod ruseTis federacias.  
(b) danarCeni sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba  
patimrobis periodSi  
(i) b-ni ivantoSi  
443.  
sasamarTlo  
Tavdapirvelad  
aRniSnavs,  
rom  
mis  
winaSe  
ganxorcielebuli samarTalwarmoebis arc erT etapze mTavrobebs ar  
uaruyviaT, rom gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.  
sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ivantoSis mier warmodgenili faqtebis  
aRwera sakmarisad zustia da gamyarebulia misi analogiuri mtkicebiT misi  
colis winaSe da sxva mowmeebis mier sasamarTlos delegatebisTvis  
micemuli CvenebebiT.  
mis xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlo Tvlis,  
rom mas SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom ganmcxadebelTa patimrobis  
periodSi,  
maT  
Soris  
im  
periodSic,  
romelic  
gavida  
mopasuxe  
saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, ganmcxadeblebi  
daeqvemdebarnen Zalian bevr cemas da arasaTanado mopyrobas, rasac kidev  
ufro amwvavebda patimrobis pirobebi. kerZod, sasamarTlo yuradRebas  
amaxvilebs gamoZiebasa da arasaTanado mopyrobaze, romelsac b-ni ivantoSi  
daeqvemdebara 1999 wlis maisSi, mis mier sasamarTloSi ganacxadis  
wardgenis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 251-e-252-e punqtebi) da 2001  
wels, 2002 wlis noembersa da 2003 wlis TebervalSi (ix. winamdebare  
ganaCenis 254-e, 256-e da 269-e-272-e punqtebi).  
444. damatebiT unda iTqvas, rom b-ni ivantoSi 1993 wels msjavrdebis Semdeg  
imyofeboda ganmartoebiT patimrobaSi, sxva patimrebTan raime kontaqtis  
gareSe, mas ar miewodeboda gazeTebi. mas ara aqvs ufleba, Sexvdes  
advokats, gare samyarosTan urTierTobis erTaderT wyaros warmoadgens  
misi colisagan gamogzavnili amanaTebi, rac aseve eqvemdebareba cixis  
administraciis mier gacemul nebarTvas, Tuki administracia aseTi  
nebarTvis gacemas Sesaferisad miiCnevs.  
yvela xsenebuli SezRudva, romlebsac ar gaaCnia aranairi samarTlebrivi  
safuZveli, dawesebulia mxolod xelisflebis organoebis neba-surviliT  
da Seusabamoa cixis reJimTan demokratiul sazogadoebaSi. xsenebulma  
SezRudvebma  
Zalian  
didi  
roli  
iTamaSa  
ganmcxadeblis  
stresis  
gauaresebasa da sulier tanjvaSi.  
445. ganmcxadebeli moTavsebulia sakanSi, romelic ar Tbeba, ar niavdeba,  
romelSic bunebrivi sinaTle ar Sedis. mas ar mkurnaloben misi  
janmrTelobis mdgomareobis Sesabamisad, Tu ar CavTvliT ramdenime  
samedicino Semowmebas, romlebzec nebarTva gasca cixis administraciam.  
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo miuTiTebs im daskvnebze,  
romlebic warmodgenilia wamebis sawinaaRmdego komisiis moxsenebSi  
dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg (ix. winamdebare  
ganaCenis 289-e punqti).  
446. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba atarebda iseT xasiaTs, rom  
gamoewvia tkivili da tanjva, rogorc fizikuri, aseve sulieri, rac  
SeiZleboda gamwvavebuliyo mxolod ganmcxadeblis sruli izolaciiT da  
miznad isaxavda masSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebis  
warmoSobas, rac amcirebda da akninebda ganmcxadebels da anadgurebda  
misi winaaRmdegobis grZnobasa da survils.  
sasamarTlos  
azriT,  
xsenebuli  
mopyroba  
b-ni  
ivantoSis  
mimarT  
ganxorcielda ganzrax im pirebis mier, romlebic miekuTvnebodnen `mdr~-s  
administraciul organoebs, im mizniT, rom daesajaT ganmcxadebeli  
savaraudod Cadenili qmedebebisaTvis.  
447. xsenebulis arsebobis gamo sasamarTlo Tvlis, rom mTlianobaSi da  
faqtebis seriozulobidan, mopyrobis ganmeorebadi xasiaTidan da miznidan  
gamomdinare, b-ni ivantoSisadmi ganxorcielebulma mopyrobam gamoiwvia  
`sastiki~ tkivili da tanjva da atarebda gansakuTrebiT seriozul da  
sastik xasiaTs. yvela xsenebuli qmedeba unda CaiTvalos wamebad  
konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.  
448. vinaidan b-ni ivantoSi patimrobaSi imyofeboda im dros, rodesac  
ruseTis federaciisaTvis konvencia ZalaSi Sevida, es ukanaskneli  
pasuxismgebelia, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis  
393-e punqti), misi patimrobis pirobebze, ganxorcielebul mopyrobasa da  
cixeSi gancdil tanjvaze.  
gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida  
gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis  
mier  
2001  
wlis  
maisis  
Semdeg  
pozitiuri  
valdebulebebis  
ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova  
pasuxismgebelia b-ni ivantoSis mimarT me-3 muxlis darRvevis gamo  
xsenebuli TariRidan moyolebuli.  
449. da bolos, b-n ivantoSTan dakavSirebiT adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998 wlis 5 maiss konvenciis  
ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001 wlis maisis Semdeg.  
(ii) b-ni leSko da b-ni petrov-popa  
450. sasamarTlo Tavdapirvelad aRniSnavs, rom mis winaSe gamarTuli  
samarTalwarmoebis arc erT etapze mopasuxe mTavrobebs ar uaruyviaT, rom  
gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.  
sasamarTlo  
ganmcxadeblebisa da maTi meuRleebis mier faqtebis aRwera sakmarisad  
naTelia da gamyarebulia sasamarTlos xelT arsebuli sxva  
mtkicebulebebiT.  
aRniSnavs,  
rom  
mosmenili  
mowmeebis,  
maT  
Soris  
451. Sesabamisad, sasamarTlo Tvlis, rom mas dadgenilad SeuZlia miiCnios,  
rom patimrobis periodSi, maT Soris im periodSic, romelic grZeldeboda  
orive mopasuxe saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, b-ni  
leSko da b-ni petrov-popa imyofebodnen patimrobis gansakuTrebiT sastik  
piroebebSi:  
-
ojaxis wevrebis vizitebi da ojaxebidan gamogzavnili amanaTebi  
eqvemdebareboda TviTnebur nebarTvas cixis administraciis mxridan;  
- zogjer maT ar aWmevdnen an aZlevdnen saWmels, romelic uvargisi iyo  
sakvebad, drois umetes periodSi maT uars eubnebodnen Sesaferis  
samedicino daxmarebaze, miuxadavad maTi janmrTelobis mdgomareobisa,  
romelic ufro da ufro uaresdeboda patimrobis pirobebis gamo; da  
- maT ar aZlevdnen eqimis mier daniSnul, dieturad Sesabamis sakvebs (ix.  
winamdebare ganaCenis 265-e punqti).  
sasamarTlo aseve xazs usvams im faqts, rom xsenebuli pirobebi gauaresda  
2001 wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 254-e punqti).  
garda amisa, b-ni petrov-popa moTavsebuli iqna ganmartoebiT patimrobaSi  
1993 wlidan, mas ar hqonda kontaqti sxva patimrebTan da ar miewodeboda  
gazeTebi sakuTar enaze (ix. winamdebare ganaCenis 240-e, 254-e da 255-e  
punqtebi).  
verc b-ni petrov-popa da verc b-ni leSko ver xvdebodnen advokats 2003  
wlis ivnisamde (ix. winamdebare ganaCenis 257-e punqti).  
452. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba iwvevs tkivilsa da tanjvas,  
rogorc fizikurs, aseve suliers. mTlianobaSi aRebuli da mopyrobis  
seriozuli xasiaTidan gamomdinare, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas  
mimarT ganxorcielebuli mopyroba SesaZlebelia kvalificirebuli iqnes  
araadamianur da damamcirebel mopyrobad konvenciis me-3 muxlis  
mniSvnelobiT.  
453. b-ni leSko da b-ni petrov-popa patimrobaSi imyofebodnen im dros,  
rodesac konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, amitom es  
ukanaskneli, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 393-e  
punqti), pasuxismgebelia ganmcxadebelTa patimrobis piroebebze, maT mimarT  
ganxorcielebul mopyrobasa da maT mier cixeSi gancdil tanjvaze.  
gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida  
gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis  
mier  
2001  
wlis  
maisis  
Semdeg  
pozitiuri  
valdebulebebis  
ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova  
pasuxismgebelia b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT me-3 muxlis  
darRvevaze 2001 wlis maisidan moyolebuli.  
454. da bolos, b-n leSkosTan da b-n petrov-popasTan mimarTebaSi adgili  
hqonda konvenciis me-3 muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998  
wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001  
wlis maisis Semdeg.  
VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva  
455. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ukanono iyo da sasamarTlo,  
romelmac maT msjavri dasdo, ar iyo kompetenturi sasamarTlo.  
ganmcxadeblebi eyrdnobian konvenciis me-5 muxlis 1-l punqts, romlis  
Sesabamisi nawilis Tanaxmad:L  
1. yvelas aqvs Tavisuflebisa da piradi xelSeuxeblobis ufleba. aravis  
SeiZleba aRekveTos Tavisufleba, garda Semdegi SemTxvevebisa da kanoniT  
gansazRvruli proceduris Tanaxmad. es SemTxvevebia:  
a) uflebamosili sasamarTlos mier msjavrdebuli piris kanonieri  
dapatimreba;  
... ~  
456.  
ruseTis  
mTavrobis  
mtkicebiT,  
ganmcxadebelTa  
pretenziebi  
absoluturad ar exeboda ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi  
dausabuTebeli iyo.  
457. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba  
xazgasmiT aRniSnavda, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen brZanebis  
gareSe da  
2
Tvis ganmavlobaSi datyvevebulni iyvnen me-14 armiis  
StabbinaSi. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavroba amtkicebda,  
rom surda Seecvala winaT miRebuli pozicia, magram ar gamouxatavs  
mosazreba savarudo darRvevebTan dakavSirebiT.  
458. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom  
ganmcxadebelTa patimrobas ar gaaCnda aranairi samarTlebrivi safuZveli,  
radgan maT msjavri dasdo kanonis darRveviT Seqmnilma sasamarTlom.  
miuxedavad  
separatistuli  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
ganxorcielebuli garkveuli qmedebebisa, rogoricaa iseTi qmedebebi,  
romlebic ukavSirdeba dabadebis, sikvdilisa da qorwinebis registracias,  
isini aRiarebuli unda iqnes ise, rom ar auaresebdes mosaxleobis  
situacias (ix. saerTaSoriso sasamarTlos sakonsultacio daskvna, 1971  
wlis  
21  
ivnisi,  
saxelmwifoebisaTvis  
samarTlebriv  
SedegebTan  
dakavSirebiT, miuxedavad uSiSroebis sabWos 276-e rezuliciisa samxreT  
afrikis namibiaSi gangrZobad yofnasTan mimarTebaSi), xsenebuli ar unda  
gavrceldes im xelisufebis yvela qmedebaze, romelic aRiarebuli ar aris  
saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, winaaRmdeg SemTxvevaSi xsenebuli  
xelisuflebis organoebi legitimurad CaiTvleba.  
winamdebare saqmeSi ganmcxadebelTa msjavrdeba iyo marTlmsajulebis  
uxeSi  
uaryofis  
Sedegi,  
radgan  
ganmcxadeblebs  
ar  
usargebliaT  
samarTliani ganxilvis uflebiT `mdr-s uzenaesi sasamarTlos winaSe~.  
459. sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos is  
sakiTxi, arRvevda Tu ara konvenciis me-6 muxls sisxlis samarTalwarmoeba,  
romlis Sedegadac ganmcxadeblebi msjavrdebulni iqnen `mdr~-s uzenaesi  
sasamarTlos mier. ramdenadac ganmcxadeblebis patimroba gagrZelda im  
TariRis Semdeg, rodesac mopasuxe saxelmwifoebma moaxdines konvenciis  
ratificireba, sasamarTlos mainc gaaCnia iurisdiqcia, rom gansazRvros, am  
TariRis Semdeg TiToeuli ganmcxadebeli dapatimrebuli iyo Tu ara  
`kanonierad~  
`kanoniT  
dadgenili  
procedurebis  
Sesabamisad~  
da  
`kompetenturi sasamarTlos mier msjavrdebis Sedegad~ konvenciis me-5  
muxlis 1-li (a) punqtis mniSvnelobiT.  
460. rogorc es dadgenili iqna sasamarTlos precedentuli samarTliT,  
sityva `tribunali~, romelic gamoyenebulia konvenciis frangulenovani  
versiis me-5 muxlsa da sxva muxlebSi, kerZod, me-6 muxlSi (tribunali),  
miuTiTebs,  
Sesabamisad~  
damoukideblobis  
pirvel  
da  
rigSi,  
akmayofilebs  
moTxovnas, kerZod  
organoze  
garkveul  
ki  
`romelic  
pirobebs,  
aRmasrulebel  
Seqmnilia  
kanonis  
Soris  
mxaresTan  
maT  
mimarTebaSi, akmayofilebs miukerZoeblobis moTxovnas, misi wevrebis  
samsaxurebrivi uflebamosilebis vada dadgenilia da organo  
uzrunvelyofs marTlmsajulebriv xasiaTs (ix. De Wilde, Ooms and Versyp v.  
Belgium, 1971 wlis 18 ivnisis ganaCeni, seriaA #12, gv. 41, punqti 78).  
garkveul garemoebebSi sasamarTlo, romelic ekuTvnis saerTaSoriso  
samarTliT  
araRiarebuli  
gaerTianebis  
marTlmsajulebis  
sistemas,  
SesaZloa CaiTvalos `kanoniT Seqmnil~ tribunalad, Tuki es ukanaskneli  
warmoadgens marTlmsajulebis sistemis nawils, romelic moqmedebs  
`konstituciur da kanonier safuZvelze~ da asaxavs marTlmsajulebriv  
tradiciebs, romlebic Sesabamisia konvenciasTan, raTa SesaZlebloba  
misces  
individualur  
pirebs,  
isargeblon  
konvenciiT  
miniWebuli  
garantiebiT (ix., mutatis mutandis, Cyprus v. Turkey, punqtebi 231 da236-37).  
461. kanonierebis moTxovnisaTvis, romelic Camoyalibebulia me-5 muxlis  
1(a) punqtSi (`kanonis Sesabamisad dadgenili proceduris Tanaxmad~  
nabrZanebi `kanonieri dapatimreba~) sakmarisi ar aris mxolod Sesabamis  
erovnul kanonmdeblobasTan Sesabamisoba, erovnuli kanonmdebloba, Tavis  
mxriv, unda Seesabamebodes konvencias, maT Soris masSi gamoxatul an  
nagulisxmev zogad principebs, kerZod ki kanonis uzenaesobis princips,  
romelic naTlad aris asaxuli konvenciis preambulaSi. cneba, romelic  
safuZvlad udevs gamoTqmas `kanoniT dadgenil proceduras~, aris  
samarTlianobisa da Sesabamisi proceduris arsebobis principi, romlis  
Tanaxmadac nebismieri RonisZieba, romliTac pirs Tavisufleba ezRudeba,  
unda gamomdinareobdes da aRsruldes Sesabamisi xelisuflebis organos  
mier da ar unda iyos TviTneburi (ix. sxva magaliTebs Soris Winterwerp v. the  
Netherlands, 1979 wlis 24 oqtombris ganaCeni, seria A #33, gv. 19-20, punqti 45).  
garda amisa, radgan me-5 muxlis ZiriTad mizans warmoadgens individebis  
dacva TviTnebobisagan (ix. sxva magaliTebs Soris Stafford v. the United Kingdom  
[GC], #. 46295/99, punqti 63, ECHR 2002-IV), `msjavrdeba~ ar SeiZleba  
ganxorcieldes marTlmsajulebis uxeSi darRveviT (ix., mutatis mutandis, Drozd  
and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #. 240, gv.  
34-35, punqti 110).  
sasamarTlo aseve miuTiTebs Tavis daskvnaze konvenciis me-3 muxlTan  
mimarTebaSi, romelic exeba `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ winaSe gamarTul  
samarTalwarmoebas.  
462. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom arc erTi ganmcxadebeli ar  
yofila msjavrdebuli `sasamarTos~ mier da rom patimrobis sasjelis  
gamotana iseTi organos mier, rogoric aris `mdr-s uzenaesi sasamarTlo~  
da romelmac winamdebare SemTxvevaSi samarTalwarmoebis bolos gamoitana  
ganaCeni, ar SeiZleba CaiTvalos `kanonier patimrobad~, romelic  
`Sefardebuli iqna kanoniT dadgenili proceduris Sesabamisad~.  
463.  
xsenebulidan  
gamomdinare,  
Tavisuflebis  
aRkveTa,  
romelsac  
ganmcxadeblebi daeqvemdebarnen im periodis ganmavlobaSi, romlis  
ganxilvac Sedis sasamarTlos iurisdiqciaSi ratione temporis mopasuxe  
mxareebTan mimarTebaSi (saxeldobr, b-n ilaSkusTan mimarTebaSi 1997 wlis  
12 seqtembridan 2001 wlis 5 maisamde moldovis mxriv da 1998 wlis 5  
maisidan 2001 wlis 5 maisamde ruseTis mxriv, xolo rac Seexeba danarCen  
ganmcxadeblebs, mopasuxe saxelmwifoebis mier ratificirebis dRidan  
dRevandel dRemde), ar SeiZleba akmayofilebdes konvenciis me-5 muxlis 1(a)  
punqtiT gaTvaliswinebul moTxovnebs.  
xsenebulidan gamomdinareobs, rom adgili hqonda konvenciis me-5 muxlis 1-  
li punqtis darRvevas 2001 wlis maisamde b-n ilaSkusTan mimarTebaSi da  
adgili aqvs imave debulebis gangrZobad darRvevas danarCen sam  
ganmcxadebelTan mimarTebaSi, romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian.  
464. Tu gaviTvaliswinebT im faqts, rom ruseTis mxarisTvis konvenciis  
ZalaSi SesvlisaTvis ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, Tu  
mxedvelobaSi miviRebT aseve sasamarTlos zemoxsenebul daskvnas (ix.  
winamdebare ganaCenis 393-e punqti), sasamarTlo adgens, rom qmedeba,  
romelic warmoadgens me-5 muxlis darRvevas, Seeracxeba ruseTis  
federacias yvela ganmcxadebelTan mimarTebaSi.  
Tu mxedvelobaSi miviRebT sasamarTlos zemoxsenebul daskvnebs (ix.  
winamdebare ganaCenis 352-e punqti), rom SesaZlebelia saxeze iyos  
moldovis  
respublikis  
pasuxismgeblobis  
dayeneba  
pozitiuri  
valdebulebebis Seusruleblobis gamo 2001 wlis maisidan, sasamarTlo  
adgens, rom adgili ar hqonia konvenciis me-5 muxlis darRvevas moldovis  
mxridan b-n ilaSkusTan mimarTebaSi. meores mxriv, adgili hqonda imave  
debulebis darRvevas moldovis mxridan danarCen sam ganmcxadebelTan  
mimarTebaSi.  
VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva  
465. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom maT ar SeeZloT ewarmoebinaT  
mimowera TavianT ojaxebTan da evropis sasamarTlosTan, kerZod, isini  
amtkicebdnen, rom ar SeeZloT Tavisuflad miemarTaT sasamarTlosaTvis  
da imisaTvis, rom es gaekeTebinaT, maT uxdebodaT TavianTi colebis  
daxmarebiT sargebloba. isini aseve amtkicebdnen, rom ekrZalebodaT  
ojaxis wevrebis naxva `mdr-s prezidentisagan~ winaswari Tanxmobis  
miuReblad. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-8 muxls, romlis  
Tanaxmadac:  
`yvelas aqvs ufleba, pativi scen mis ojaxur cxovrebas, da... mimoweras.  
dauSvebelia am uflebis ganxorcielebaSi sajaro xelisuflebis Careva,  
garda iseTi SemTxvevisa, rodesac aseTi Careva xorcieldeba kanonis  
Sesabamisad  
uSiSroebis,  
da aucilebelia demokratiul sazogadoebaSi erovnuli  
sazogadoebrivi usafrTxoebis an qveynis ekonomikuri  
keTildReobis interesebisaTvis, uwesrigobis an danaSaulis Tavidan  
asacileblad, janmrTelobis an zneobisa Tu sxvaTa uflebebisa da  
Tavisuflebebis dasacavad~.  
466. ruseTis mTavroba Tavis komentarebSi Semoifargla imis mtkicebiT,  
rom ganmcxadeblebis pretenziebi ar exeboda ruseTis federacias da  
nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.  
467. 2000 wlis 24 oqtombris komentarebSi moldovis mTavroba acxadebda,  
rom ganmcxadeblebs ar hqondaT SesaZlebloba, esargeblaT advokatis  
momsaxurebiT, rom saerTaSoriso organizaciebis warmomadgenlebs uars  
eubnebodnen maT naxvaze da rom maT ar SeeZloT Tavisufali mimowera  
cixidan. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavrobam ganacxada, rom  
surda Seecvala adre dafiqsirebuli pozicia, magram ar gamouTqvams  
mosazreba savaraudo darRvevebTan dakavSirebiT.  
468. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebis ojaxisa da mimoweris  
pativiscemis uflebaSi Careva ar iyo ganxorcielebuli kanonis Sesabamisad  
me-8 muxlis me-2 punqtis mniSvnelobiT, pirvel rigSi imitom, rom `mdr~-Si  
moqmedi sabWoTa kanonmdebloba ar iyo ZalaSi myofi kanonmdebloba  
moldovis teritoriaze da, meore, imitom rom `mdr-s prezidentis  
winaswari Tanxmoba~ ar SeiZleba gaTanabrebuli iqnes kanonTan, radgan ar  
Seicavs garantiebs TviTnebobis winaaRmdeg.  
469. sasamarTlo Tvlis, rom xsenebuli saCivari Semoifargleba im faqtiT,  
rom ganmcxadeblebisaTvis SeuZlebeli iyo cixidan Tavisuflad mieweraT  
TavianTi ojaxebisaTvis da sasamarTlosaTvis da isini siZneleebs  
ganicdidnen ojaxebis monaxulebaSi. rac Seexeba saCivars sasamarTlosTan  
dakavSirebis SesaZleblobis uqonlobasTan dakavSirebiT, xsenebuli  
bunebrivad ufro konvenciis 34-e muxlis sferoSi xvdeba, romelsac  
sasamarTlo calke ganixilavs.  
470. Tumca xsenebuli pretenziebis mxedvelobaSi miRebiT me-3 muxlis  
konteqstSi (ix. winamdebare ganaCenis 438-e, 439-e, 444-e da 451-e punqtebi),  
sasamarTlo Tvlis, rom aucilebeli aRar aris maTi ganxilva calke me-8  
muxlis safuZvelze.  
VIII. 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva  
471. ganmcxadeblebi Ciodnen, 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlze  
dayrdnobiT, maTi qonebis konfiskaciasTan dakavSirebiT, romelic  
ganxorcielda konvenciis me-6 muxlis moTxovnaTa darRveviT Catarebuli  
sasamarTlo gadawyvetilebis safuZvelze.  
472. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadebelTa pretenziebi ar exeboda  
ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.  
473. moldovisa da rumineTis mTavrobebs ar gamouTqvamT mosazreba.  
474. Tundac CavTvaloT, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione  
temporis, rom imsjelos saCivarTan dakavSirebiT, sasamarTlo aRniSnavs, rom  
faqtobrivi safuZveli ar aris sakmarisi.  
vinaidan saCivari ver iqna dasabuTebuli, sasamarTlo Tvlis, rom adgili  
ar hqonia 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis darRvevas.  
IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva  
475.  
ganmcxadeblebi  
asaCivrebdnen  
Carevas,  
romelic  
ganxorcielda  
sasamarTlosaTvis maTi mimarTvis uflebaSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen  
konvenciis 34-e muxls, romlis Tanaxmadac:  
`sasamarTlos SeuZlia miiRos ganacxadebi nebismieri fizikuri piris,  
arasamTavrobo organizaciis an calkeul pirTa jgufisagan, romlebic  
amtkiceben, rom isini arian erT-erTi maRali xelSemkvreli mxaris mier  
konvenciiT an misi oqmebiT gaTvaliswinebuli uflebebis darRvevis  
msxverplni. maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas,  
arafriT SeuSalon xeli am uflebis efeqtian ganxorcielebas.~  
476. ganmcxadeblebi pirvel rigSi amtkicebdnen, rom maT ar gaaCndaT  
ufleba, cixidan miemarTaT sasamarTlosaTvis, ase rom xsenebulis  
ganxorcieleba maTi saxeliT uwevdaT maT meuRleebs. isini aseve  
amtkicebdnen, rom sdevnidnen cixeSi imis gamo, rom gabedes miemarTaT  
sasamarTlosaTvis.  
garda amisa, isini amtkicebdnen, rom moldovis prezidentis b-ni voroninis  
gancxadeba,  
rom  
b-ni  
ilaSkus  
uari  
ganacxadis  
ukan  
gamotanaze  
warmoadgenda ganmcxadebelTa patimrobaSi gangrZobadi yofnis mizezs (ix.  
winamdebare ganaCenis 285-e punqti), unda CaTvliliyo individualuri  
saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevad.  
bolos, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis sagareo saqmeTa  
saministros nota (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti) warmoadgenda  
individualuri saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevas.  
477. moldovis mTavrobam daadastura b-ni voroninis komentarebi, magram  
amtkicebda, rom xsenebuli gamoiwvia b-nma ilaSkum, rodesac b-n  
voroninTan Sexvedrisas aRniSna, rom mzad iyo, gamoetana moldovis  
winaaRmdeg Setanili ganacxadis nawili, Tuki moldovis xelisuflebis  
organoebi  
TavianTi  
qmedebebiT  
daadasturebdnen  
TavianT  
survils  
ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. moldovis mTavroba  
amtkicebda, rom xsenebul garemoebebSi b-ni voroninis winaaRmdeg  
ganxorcielebuli braldeba mimarTuli iyo moldovis prestiJisTvis  
Cirqis mocxebisaken da ara ganmcxadebelTa sasamarTlosadmi mimarTvis  
uflebaSi Carevis gasaCivrebasaken.  
478. ruseTis mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebma zemoxsenebuli nota  
moipoves motyuebiT da amitom sasamarTlo ar unda dayrdnoboda mas.  
479. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, b-ni ilaSkus daSinebis faqti,  
romelic moiazrebda mis dasjas winamdebare ganacxadis sasamarTloSi  
Setanis gamo, warmoadgenda 34-e muxliT gaTvaliswinebuli individualuri  
ganacxadis Setanis uflebaSi Carevas.  
480. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 34-e muxliT gaTvaliswinebuli  
individualuri saCivris sistemis efeqtianad moqmedebisaTvis Zalze  
mniSvnelovania, rom ganmcxadeblebsa da potenciur ganmcxadeblebs  
SeeZloT  
Tavisuflad  
daukavSirdnen  
sasamarTlos  
xelisuflebis  
organoebisagan raime zewolis gareSe, romelic igulisxmebda saCivrebis  
gamotanas an maT Secvlas (ix. Akdivar and Others v. Turkey, 1996 wlis 16  
seqtembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-IV, gv. 1219, punqti 105, da Aksoy v. Turkey,  
1996 wlis 18 dekembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-VI, gv. 2288, punqti 105).  
termini `raime saxis zewola~ gagebuli unda iqnes ise, rom moicavdes ara  
mxolod pirdapir zewolasa da uxeS qmedebebs, aramed aseve ukanono irib  
qmedebebsa  
ganmcxadebelTa gadarwmuneba an maTTvis survilis warTmeva konvenciiT  
gaTvaliswinebuli samarTlebrivi dacvis saSualebis gamoyenebasTan  
da  
urTierTobebs,  
romelTa  
mizansac  
warmoadgens  
dakavSirebiT (ix. Kurt v. Turkey, 1998 wlis 25 maisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-  
III, gv. 1192-93, punqti 160).  
ufro metic, dauSvebelia Tu ara xelisuflebis organoebsa da  
ganmcxadebels Soris arsebuli urTierToba konvenciis 34-e muxlis  
TvalsazrisiT, gansazRvruli unda iqnes saqmis konkretuli garemoebebis  
WrilSi.  
xsenebulTan  
dakavSirebiT  
sasamarTlom  
unda  
Seafasos  
ganmcxadeblis ususuroba da riski, rom masze zegavlenas moaxdenen  
xelisuflebis organoebi (ix. ori zemoxsenebuli saqme Akdivar and Others, gv.  
1219, punqti 105, daKurt, gv. 1192-93, punqti 160).  
481. winamdebare saqmeSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ar SeeZloT  
miemarTaT sasamarTlosaTvis patimrobis adgilidan da rom maTi ganacxadi  
faqtobrivad Setanili iyo mxolod erTi advokatis b-ni tanases mier,  
romelic warmoadgenda maT samarTalwarmoebis dasawyisSi da ganacxadebi  
xelmowerili iyo maTi colebis mier.  
sasamarTlom aseve gaiTvaliswina is muqara, romelic ganxorcielda  
ganmcxadeblebis  
winaaRmdeg  
dnestrispireTis  
cixis  
xelisuflebis  
organoebis mier da ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gauareseba mas  
Semdeg, rac Setanili iqna ganacxadi. sasamarTlos miaCnia, rom aseTi  
qmedebebi warmoadgens araswori da dauSvebeli zewolis formas, romelmac  
xeli SeuSala ganmcxadeblebs individualuri saCivris uflebis  
ganxorcielebaSi.  
damatebiT sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs 2001 wlis 19 aprilis  
diplomatiuri notis Sinaarss, romelic ruseTis federaciam gaugzavna  
moldovis xelisuflebis organoebs (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti).  
notidan Cans, rom ruseTis xelisuflebis organoebma mosTxoves moldovis  
respublikas,  
ukan  
gaetana  
is  
komentarebi,  
romlebic  
moldovam  
sasamarTlos warudgina 2000 wlis 24 oqtombers. xsenebuli komentarebidan  
ruseTi iTxovda komentarebis im nawilis ukan gaTxovas, romelic exeboda  
ruseTis federaciis pasuxismgeblobas savaraudo darRvevebisaTvis imis  
gamo, rom ruseTis jarebi ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze,  
dnestrispireTSi.  
mogvianebiT, 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze, moldovis mTavrobam  
marTlac ganacxada, rom surda, ukan gaetana 2000 wlis 24 oqtombers mis  
mier wardgenili komentarebis is nawili, romelic exeboda ruseTis  
federacias (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti).  
sasamarTlo Tvlis, rom aseTi qmedeba ruseTis federaciis mxridan  
warmoadgens konvenciis preambulaSi moxseniebuli saerTo memkvidreobis,  
politikuri  
tradiciebis,  
idealebis,  
Tavisuflebisa  
da  
kanonis  
uzenaesobis fexqveS gaTelvas da SeuZlia seriozulad SeuSalos xeli  
sasamarTlos winaSe individualuri saCivris uflebis ganxorcielebis  
safuZvelze wardgenili ganacxadis ganxilvas da amiT SezRudos  
konvenciis 34-e muxliT garantiebuli ufleba.  
Sesabamisad, adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis darRvevas ruseTis  
federaciis mxridan.  
482. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg  
es ukanaskneli esaubra moldovis xelisuflebis organoebs sxva  
ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT da am konteqstSi b-nma  
voroninma sajarod dasdo brali b-n ilaSkus, rom swored is iyo misi  
megobrebis gangrZobadi patimrobis mizezi, imis gamo, rom uars ambobda  
moldovisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg Setanili ganacxadis  
gamotanaze.  
sasamarTlos azriT, xelSemkvreli saxelmwifos xelisuflebis umaRlesi  
Tanamdebobis  
piris  
aseTi  
gancxadebebi,  
romelTa  
Tanaxmadac  
ganmcxadeblebis situaciis gaumjobeseba damokidebulia am saxelmwifos an  
sxva saxelmwifos winaaRmdeg Setanili ganacxadis gamotanaze, warmoadgens  
pirdapir  
zewolas,  
romlis  
mizansac  
warmoadgens  
individualuri  
ganacxadis uflebis ganxorcielebisaTvis xelis SeSla. xsenebuli iqneba  
daskvna yvela SemTxvevaSi, miuxedavad imisa, hqondaT Tu ara xelisuflebis  
organoebs realuri Tu Teoriuli SesaZlebloba, zegavlena moexdinaT  
ganmcxadebelTa situaciaze.  
Sesabamisad, b-ni voroninis gancxadeba warmoadgens moldovis respublikis  
mier ganmcxadeblis im uflebaSi Carevas, romelic gulisxmobs  
individualuri saCivriT mimarTvis uflebas, da ewinaaRmdegeba konvenciis  
34-e muxls.  
X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba  
483. konvenciis 41-e muxlis Tanaxmad:  
`Tu sasamarTlo daadgens, rom dairRva konvencia da misi oqmebi, xolo  
Sesabamisi maRali xelSemkvreli mxaris Sidasaxelmwifoebrivi samarTali  
darRvevis mxolod nawilobrivi gamosworebis SesaZleblobas iZleva,  
saWiroebis SemTxvevaSi, sasamarTlo dazaralebul mxares samarTlian  
dakmayofilebas miakuTvnebs~.  
A. ziani  
484. TavianTi pretenziebi samarTlian dakmayofilebasTan dakavSirebiT  
ganmcxadeblebma 2001 wlis noemberSi warmoadgines.  
sasamarTlos mier 2004 wlis 12 noembers miRebul werilSi b-nma tanasem  
waradgina axali pretenziebi misi klientis, b-ni leSkos, saxeliT, raTa  
moexdina pretenziebis ganaxleba da mxedvelobaSi miRebuliyo 2001 wlis  
Semdgomi periodi.  
b-nma gribenceamac igive gaakeTa sxva ganmcxadeblebis saxeliT im werilis  
saSualebiT, romelic sasamarTlom miiRo 2004 wlis 24 Tebervals.  
485. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom maTma msjavrdebam da patimrobam  
gamoiwvia maT mier samsaxurebis dakargva. analogiurad, im devnis fonze,  
romelic xorcieldeboda maT meuRleebTan mimarTebaSi, q-ni ilaSku da q-ni  
ivantoSi iZulebulebi iyvnen, daetovebinaT samsaxurebi tiraspolSi da  
gadasuliyvnen kiSiniovSi. garda amisa, b-ni leSkos ojaxs mouxda  
tiraspolSi  
saxlis  
datoveba  
da  
sxva  
sacxovreblis  
moZebna.  
ganmcxadeblebi moiTxovdnen yvela im xarjis dafarvas, romlis gaRebac  
mouxdaT maT colebsa da ojaxebs, raTa moenaxulebinaT ganmcxadeblebi  
cixeSi da gaegzavnaT maTTvis amanaTebi. bolos, fizikuri mdgomareobis  
gauaresebis gamo, ganmcxadeblebs Zalian didi samedicino xarjebis gaweva  
mouxdaT.  
kerZod, ganmcxadeblebi iTxovdnen Semdeg Tanxmebs:  
b-ni ilaSku iTxovda 1861 evros gacdenili xelfasis gamo, rac gamoiwvia  
misma patimrobam 1992 wlis ivnisidan 1994 wlis Tebervlamde, rodesac igi  
arCeuli iqna moldovis parlamentSi. igi acxadebda, rom misTvis, rogorc  
parlamentarisaTvis, kuTvnili Tanxebi exdeboda mis ojaxs moldovis  
mTavrobis mier. b-ni ivantoSi moiTxovda 9560 evros misi Semosavlis  
dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni petrov-popa iTxovda 21510 evros  
Semosavlis dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni leSko iTxovda 30000  
evros, Tanxas, rac Rirda tiraspolSi misi kuTvnili bina, romelic man  
dakarga misi msjavrdebis Semdeg da dnestrispireTidan misi ojaxis  
gamgzavrebis Sedegad.  
b-ni ilaSku, b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa amtkicebdnen, rom radgan  
mxolod ruseTis federacia akontrolebda dnestrispireTis teritorias,  
mxolod ruseTis federacia iyo pasuxismgebeli gancdili materialuri  
zianis anazRaurebaze.  
darRvevebis seriozuli xasiaTis, saqmis garemoebebis, saqmisadmi mopasuxe  
mTavrobebis midgomis, sakuTari janmrTelobis mdgomareobisa da gancdili  
travmebis gaTvaliswinebiT ganmcxadeblebi pretenzias acxadebdnen Semdeg  
Tanxebze moraluri zianisaTvis: b-ni ilaSku 7 395 000 evroze, b-ni ivantoSi  
7 842 000 evroze, b-ni petrov-popa 7 441 000 evroze da b-ni leSko 7 800 000  
evroze.  
moraluri zianis asanazRaurebel TanxebTan dakavSirebiT b-ni ilaSku, b-ni  
ivantoSi da b-ni petro-popa acxadebdnen, rom dakmayofildebodnen, Tuki  
moldovis mTavroba gadauxdida TiToeul maTgans 1000 evros, xolo  
darCenil Tanxebs gadauxdida ruseTis mTavroba.  
jamSi materialuri da moraluri zianisaTvis ganmcxadeblebi iTxovdnen  
Semdeg Tanxebs: b-ni ilaSku 7 396 861 evros; b-ni ivantoSi 7 851 560 evros; b-  
ni petrov-popa 7 462 510 evros da b-ni leSko 7 830 000 evros.  
486. moldovis mTavroba acxadebda, rom ar gamoTqvamda pretenzias b-ni  
ilaSkus, b-ni ivantoSisa da b-ni petrov-popas pretenziebTan dakavSirebiT  
da xsenebulidan gamomdinareobda, rom mTavroba gadauxdida TiToeul  
ganmcxadebels 1000 evros. meores mxriv, mTavrobam b-ni leSkos mier  
moTxovnili Tanxebi gadametebulad da usafuZvlod miiCnia.  
ruseTis mTavrobam ganacxada, rom ar SeiZleboda pasuxismgeblad  
yofiliyo miCneuli savaraudo darRvevebTan mimarTebaSi. ufro metic,  
mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli faqtebi ar  
xvdeboda sasamarTlos ratione temporis iurisdiqciaSi.  
nebismier SemTxvevaSi ruseTis mTavroba Tanxebs gadametebulad da  
usafuZvlod Tvlida.  
487. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 46-e muxlis Sesabamisad  
sasamarTlo ganaCenebis aRsrulebis konteqstSi, ganaCeni, romelSic  
sasamarTlo  
daadgens  
darRvevas,  
akisrebs  
mopasuxe  
saxelmwifos  
samarTlebriv valdebulebas, imave debulebis Tanaxmad bolo mouRos  
darRvevas da moaxdinos gamowveuli Sedegebis reparacia imgvarad, rom  
maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia. Tuki, erTis  
mxriv, erovnuli kanonmdebloba ar iZleva – an mxolod nawilobriv iZleva  
– reparaciis SesaZleblobas darRveviT gamowveul SedegebTan mimarTebaSi,  
konvenciis 41-e muxli uflebamosilebas aniWebs sasamarTlos, miakuTvnos  
dazaralebul mxares iseTi dakmayofileba, rogoric Sesabamisad miaCnia.  
xsenebulidan gamomdinareobs, inter alia, rom ganaCeni, romelSic sasamarTlo  
daadgens konvenciis an oqmebis darRvevas, akisrebs mopasuxe saxelmwifos  
samarTlebriv valdebulebas, ara mxolod gadauxados Sesabamis pirebs  
mikuTvnebuli Tanxebi, aramed aseve airCios, ministrTa komitetis  
zedamxedvelobiT, zogadi da/an, Tuki es Sesaferisia, individualuri  
xasiaTis RonisZieba, romelsac ganaxorcielebs erovnul sistemaSi, raTa  
bolo moeRos sasamarTlos mier dadgenil darRvevas da ganaxorcielos  
SesaZlebeli reparacia darRveviT gamowveuli SedegebisaTvis imgvarad,  
rom maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia (Assanidze v.  
Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 198, ECHR 2004-II; Maestri v. Italy [GC], #. 39748/98,  
punqti 47, ECHR 2004-I; Menteş and Others v. Turkey (muxli 50), 1998 wlis 24  
ivlisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-IV, gv. 1695, punqti 24; daScozzari and Giunta v.  
Italy [GC], ##. 39221/98 da41963/98, punqti 249, ECHR 2000-VIII).  
488. sasamarTlo imeorebs, rom man daadgina konvenciis ramdenime  
debulebis darRveva ruseTis federaciisa da moldovis mier, am  
ukanasknels darRveva Seeracxeba 2001 wlis maisidan.  
sasamarTlom daadgina, rom b-ni ilaSku da b-ni ivantoSi daeqvemdebarnen  
mopyrobas, romelic kvalificirebuli iqna wamebad konvenciis me-3 muxlis  
mniSvnelobiT,  
rom  
danarCeni  
ori  
ganmcxadebeli  
daeqvemdebara  
araadamianur da Rirsebis Semlaxvel mopyrobas me-3 muxlis moTxovnaTa  
sawinaaRmdegod, rom yvela ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda  
TviTneburad konvenciis me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT da b-ni  
ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa kvlavac patimrobaSi imyofebian  
me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT.  
sasamarTlom aseve daadgina, rom adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis  
darRvevas ruseTis federaciisa da moldovis mxridan.  
489.  
sasamarTlo  
ar  
Tvlis,  
rom  
moTxovna  
materialur  
zianTan  
dakavSirebiT dasabuTebulia, magram amave dros miaCnia, rom aragonivruli  
ar aris imis gaTvaliswineba, rom ganmcxadeblebma ganicades Semosavlis  
wyaros dakargva da es aSkarad gamowveuli iyo darRvevebiT. sasamarTlos  
aseve miaCnia, rom dadgenili darRvevebis Sedegad ganmcxadeblebma  
ueWvelad ganicades moraluri ziani, romlis aRmofxvrac SeuZlebelia  
mxolod darRvevis dadgenis faqtiT.  
Sesabamisad, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli konvenciis seriozuli  
darRvevebi, romelTa msxverplnic ganmcxadeblebi Seiqnen, da adgens ra  
Tanafardobis safuZvelze, rogorc es moTxovnilia konvenciis 41-e  
muxliT, sasamarTlo aniWebs ganmcxadeblebs Semdeg Tanxebs, plius is  
Tanxebi, romelTa gadaxdac ganmcxadeblebs SeiZleba mouwioT gadasaxadis  
saxiT:  
(a) TiToeul ganmcxadebels 180 000 evro materialuri da aramaterialuri  
zianisaTvis, romelic warmoiSva konvenciis me-3 da me-5 muxlebis  
darRvevidan;  
(b) TiToeul ganmcxadebels 10 000 evro moraluri zianisaTvis, romelic  
warmoiSva ruseTis federaciisa da moldovis mier 34-e muxlis darRvevis  
gamo.  
490. sasamarTlo aseve Tvlis, rom sami ganmcxadeblis ukanono da  
TviTneburi patimrobis gagrZeleba aucileblad gamoiwvevs sasamarTlos  
mier dadgenili me-5 muxlis darRvevis seriozul gaxangrZlivebas da  
mopasuxe saxelmwifoebis im valdebulebis darRvevas, romelic akisriaT  
konvenciis 46-e muxlis 1-li punqtiT da gulisxmobs sasamarTlos ganaCenis  
aRsrulebis valdebulebas.  
b. xarjebi da gaweuli danaxarjebi  
491. advokatebisaTvis gadasaxdeli TanxebisaTvis b-ni ilaSku iTxovda 8000  
evros, xolo b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa 8500 evros TiToeuli. isini  
aseve iTxovdnen 2500 evros sxvadasxva gaweuli xarjebisaTvis.  
b-ni leSkos meuRlesa da advokats Soris dadebul xelSekrulebaze  
dayrdnobiT b-ni leSko iTxovda damatebiT 200 evros misi advokatis  
yovelTviuri muSaobisaTvis, rac mTlianobaSi Seadgenda 11800 evros.  
xsenebuli Tanxa warmoadgens misi advokatis gasamrjelos 1999 wlis  
ivnisidan,  
anu  
ganacxadis  
Setanidan  
(gavida  
51  
Tve)  
gaweuli  
momsaxurebisaTvis, momsaxurebis mTavar elementebs ki warmoadgenda  
ganacxadis Sedgena, dokumentebis moZieba, sasamarTlos mier moTxovnili  
komentarebis  
misiisaTvis,  
Sedgena,  
sasamarTlos  
momzadeba  
sasamarTlos  
winaSe  
faqtebis  
gamarTuli  
damdgeni  
mosmenis  
delegatebis  
Canawerebis Seswavla, dakavSirebasTan mimarTebaSi ganxorcielebuli  
xarjebi (faqsi, satelefono saubrebi, Cveulebrivi da saswrafo fosta),  
TargmanTan dakavSirebuli xarjebi da ganmcxadeblebTan ganxorcielebul  
vizitebTan dakavSirebiT gaweuli danaxarjebi.  
492.  
moldovis  
mTavroba  
ewinaaRmdegeboda  
xarjebisa  
da  
gaweuli  
danaxarjebisaTvis moTxovnili Tanxebis gadaxdas im motiviT, rom isini  
usafuZvlo da dausabuTebeli iyo.  
493. sasamarTlo imeorebs, rom imisaTvis, rom xarjebi da gaweuli  
danaxarjebi Setanili iqnes 41-e muxlis Sesabamisad mikuTvnebul TanxebSi,  
dadgenili unda iqnes, rom isini namdvilad gadaxdili iqna, aucileblobiT  
iyo gamowveuli da gulisxmobda im qmedebis aRkveTas an im qmedebisaTvis  
anazRaurebis miRebas, romelic dadgenili iqna, rom arRvevda konvencias.  
moTxovnili Tanxebi gonivruli unda iyos moculobiT (ix., magaliTad,  
zemoxsenebuli Kalashnikov-is saqme, punqti 146).  
sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmisaTvis saWiro gaxda ramdenime  
wyeba komentarebis wardgena sasamarTlos winaSe, ganxorcielda mosmenebi  
SejibrebiTobis  
safuZvelze  
da  
mowmeTa  
adgilze  
dakiTxvasTan  
dakavSirebuli mosmena, romelic grZeldeboda 7 dRe.  
sasamarTlos  
winaSe  
warmodgenili  
mtkicebulebebi  
aCvenebs,  
rom  
ganmcxadebelTa warmomadgenlebma, b-nma dinum, b-nma tanasem da b-nma  
gribinceam namdvilad gaiRes xarjebi da danaxarjebi im qmedebebTan  
dakavSirebiT, romlebic warmoadgenda darRvevas.  
daadgina ra Tanafardobis safuZvelze da mxedvelobaSi miiRo ra samuSaos  
moculoba, romlis Sesrulebac aucilebeli iyo ganmcxadebelTa mxridan  
didi  
odenobis  
dokumentaciisa  
da  
komentarebis  
wardgenisaTvis,  
964 evros  
sasamarTlo akuTvnebs ganmcxadeblebs 21 000 evros,  
3
gamoklebiT, romelic maT gadaexadaT samarTlebrivi daxmarebisaTvis  
evropis sabWos mier. xsenebuli warmoadgens 4 363 evros b-ni dinus  
gasamrjelosa da samdivno xarjebisaTvis, 3 960 evros b-ni gribinceasaTvis  
xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis da 8 713 evros b-ni tanases  
xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis.  
g. sauravi  
494. sasamarTlo Sesaferisad Tvlis, rom unda dawesdes sauravi  
centraluri evropuli bankis sesxisaTvis gankuTvnili minimaluri  
procentis saxiT, romelsac unda daematos samprocentiani cifri.  
yovelive zemoxsenebulidan gamomdinare  
1. sasamarTlo 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi  
xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis  
mniSvnelobiT mTavrobaze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis kuTxiT;  
2. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis  
federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT;  
3. erTxmad adgens, rom sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis,  
rom ganixilos konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari;  
4. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia  
ratione temporis, rom ganixilos konvenciis me-2, me-3, me-5 da me-8 muxlebTan  
dakavSirebuli saCivrebi im moculobiT, ra moculobiTac saCivrebi exeba  
1997 wlis 12 seqtembris Semdeg ganviTarebul movlenebs moldovis  
respublikis SemTxvevaSi da 1998 wlis 5 maisis Semdeg ganviTarebul  
movlenebs ruseTis federaciis SemTxvevaSi;  
5. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos ar moeTxoveba imis  
gansazRvra, gaaCnia Tu ara mas iurisdiqcia ratione temporis, rom ganixilos  
saCivari 1-li oqmis 1-l muxlTan dakavSirebiT.  
6. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris konvenciis me-2 muxlis  
darRvevasTan dakavSirebuli saCivris ganxilva, romelsac safuZvlad edo  
`mdr-s uzenaesi sasamarTlos mier~ sasikvdilo ganaCenis gamotanis faqti;  
7. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonda moldovis  
mxridan konvenciis me-3 muxlis darRvevas, romelsac safuZvlad edo b-ni  
ilaSkus mier gancdili arasaTando mopyroba da patimrobis is pirobebi,  
romlebSic igi imyofeboda sikvdiliT dasjis molodinSi;  
8. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis  
gamo, romelic ganxorcielda b-ni ilaSkus mimarT, da im pirobebis gamo,  
romlebSic igi imyofeboda patimrobisas sikvdiliT dasjis molodinSi, da  
rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis  
debulebebis mniSvnelobiT;  
9. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im  
arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis  
mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic igi imyofeboda patimrobisas, da  
rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis  
debulebebis mniSvnelobiT;  
10. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis  
gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis mimarT, da im pirobebis gamo,  
romlebSic  
kvalificirebuli  
mniSvnelobiT;  
igi  
imyofeboda  
unda iqnes  
patimrobisas,  
wamebad me-3  
da  
muxlis  
rom  
xsenebuli  
debulebebis  
11. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im  
arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni  
petrov-popas mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen  
patimrobisas, da rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur  
da Rirsebis Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;  
12. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3  
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTanado mopyrobis  
gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT, da  
im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen patimrobisas, da rom  
xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur da Rirsebis  
Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;  
13. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5  
muxlis darRvevas moldovis mxridan b-ni ilaSkus patimrobis gamo;  
14. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom 2001 wlis Semdeg adgili hqonda  
da amJamadac grZeldeba konvenciis me-5 muxlis darRveva moldovis mxridan  
b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas patimrobis gamo;  
15. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5  
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan 2001 wlis maisamde b-ni  
ilaSkus patimrobis gamo da adgili hqonda da amJamadac grZeldeba imave  
debulebis darRveva b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas  
mimarT.  
16. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris, calke iqnes ganxiluli  
ganmcxadebelTa saCivari konvenciis me-8 muxlTan dakavSirebiT;  
17. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonia 1-li damatebiTi  
oqmis 1-li muxlis darRvevas;  
18. 16 xmiT xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam ver SeZlo  
ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;  
19. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam ver SeZlo  
ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;  
20. 10 xmiT 7 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam 3 Tvis ganmavlobaSi  
ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius gadasaxadebi,  
romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:  
(a) b-n ivantoSs, b-n leSkosa da b-n petrov-popas 60 000 evro (samoci aTasi  
evro) TiToeuls, maT mier gancdili materialuri da moraluri  
zianisaTvis;  
(b) TiToeul ganmcxadebels 3 000 evro (sami aTasi evro) moraluri  
zianisaTvis, romelic maT ganicades 34-e muxlis darRvevis safuZvelze;  
(g) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 7 000 evros odenobiT (Svidi aTasi evro) 1  
321,34 (aTas samas ocdaerTi evro da ocdaToTxmeti centi), gamoklebiT,  
romlebic maT miiRes samarTlebrivi daxmarebis saxiT, xarjebisa da  
gaweuli danaxarjebisaTvis 1 454,33 (aTas oTxas ormocdaTerTmeti evro da  
ocdacameti centi) b-ni dinusaTvis, 1 320 (aTas samas oci evro) b-ni  
gribinceasaTvis da  
2
904,33 evro (oriaTas cxraas oTxi evro da  
ocdacameti centi) b-ni tanasesaTvis;  
21. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam sami Tvis  
ganmavlobaSi ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius  
gadasaxadebi, romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:  
(a) b-n ilaSkus 180 000 (as oTxmoci aTasi evro) materialuri da moraluri  
zianisaTvis;  
(b) TiToeul sxva ganmcxadebels 120 000 evro (as oci aTasi evro)  
materialuri da moraluri zianisaTvis;  
(g) TiToeul ganmcxadebels 7 aTasi evro (Svidi aTasi evro) 34-e muxlis  
darRvevasTan dakavSirebiT gancdili moraluri zianisaTvis;  
(d) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 14 000 evros (ToTxmeti aTasi evro)  
odenobiT,  
2
642,66 evros (ori aTas eqvsas ormocdaori evro da  
samocdaeqsvi centi) gamoklebiT, romelic gadaxdili iqna samarTlebrivi  
daxmarebis saxiT xarjebTan da gaweul danaxarjebTan dakavSirebiT, 2  
908,67 evro (ori aTas cxraas rva evro da samocdaSvidi centi) b-n dinus, 2  
640 evro (ori aTas eqvsas ormoci evro) b-n gribinceas da 5 808,67 evro  
(xuTi aTas rvaas rva evro da samocdaSvidi centi) b-ni tanasesaTvis;  
22. erTxmad adgens, rom mopasuxe saxelmwifoebma unda ganaxorcielon  
yvela aucilebeli RonisZieba, raTa bolo mouRon ganmcxadebelTa,  
romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian, TviTnebur patimrobas da  
uzrunvelyon maTi dauyovnebliv gaTavisufleba.  
23. erTxmad adgens, rom me-20 da 21-e punqtebSi miTiTebuli Tanxebi  
gadayvanili unda iqnes TiToeuli ganmcxadeblis sacxovrebeli qveynis  
erovnul  
valutaSi  
gadaxdis  
dRisaTvis  
arsebuli  
kursiT  
da  
zemoxsenebuli 3 Tviani vadis gasvlis Semdeg gadaxdis dRemde sauravi  
unda iqnes gadaxdili maTTvis im moculobiT, rac utoldeba evropuli  
bankis sesxisaTvis gankuTvnil minimalur procents, romelsac unda  
daematos samprocentiani cifri;  
24. erTxmad uaryofs danarCen pretenziebs samarTlian dakmayofilebasTan  
dakavSirebiT.  
Sesrulebulia inglisur da frangul enebze da gacxadebulia sajaro  
mosmenaze adamianis uflebaTa SenobaSi, 2004 wlis 8 ivliss.  
lucius vildhaberi  
Tavmjdomare  
pol mahoni  
registratori  
konvenciis 45-e muxlis me-2 punqtisa da sasamarTlos reglamentis 74-e  
muxlis me-2 punqtis Tanaxmad, ganaCens Tan erTvis Semdegi gancalkevebuli  
mosazrebebi:  
(a) b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac  
SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-sandstromi;  
(b) b-ni resis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba  
(g) ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac  
SeuerTdnen b-ni rozakisi, b-ni hedigani, q-ni tomaseni da b-ni pantiru;  
(d) b-ni lukadesis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba;  
(e) b-ni kovleris gansxvavebuli mosazreba.  
l.v.  
p.j.m  
nawilobriv gansxvavebuli mosazreba  
b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac  
SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-  
sandstromi  
(Targmani)  
1. me ar veTanxmebi didi palatis umravlesobis im gadawyvetilebas, rom  
moldovis pasuxismgebloba konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis  
SeusruleblobisaTvis saxezea mxolod 2001 wlidan moyolebuli.  
xsenebul mosazrebas mivyavarT iseT daskvnamde, romelic, Cemi azriT,  
paradoqsuli da arasworia da gulisxmobs, rom moldovam konvenciis me-3  
da me-5 muxlebi daarRvia imis gamo, Tu ra saxis arasaTanado mopyrobas  
daeqvemdebarnen da patimrobis rogor pirobebSi imyofebodnen b-ni  
ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa (mxolod 2001 wlis maisis Semdeg),  
magram moldovas pasuxismgebloba ar dakisrebia im faqtebTan dakavSirebiT  
da miT ufro sasikvdilo ganaCenTan mimarTebaSi, romelic Seufarda `mdr-s  
uzenaesma sasamarTlom~ b-n ilaSkus.  
radgan ganmcxadeblebi xvdebian moldovis iurisdiqciaSi (ix. winamdebare  
ganaCenis 355-e punqti) da saxezea moldovis pasuxismgebloba mis mier  
konvenciis ratificirebis dRidan dRemde ganxorcielebul movlenebTan da  
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, ar arsebobs gamarTleba im mosazrebisa,  
rom pozitiuri valdebulebebi ar arsebobda 1997 wlis 12 seqtembridan 2001  
wlis maisamde, rogorc es daadgina mosamarTleTa umravlesobam. qvemoT me  
vayalibeb mizezebs, Tu ratom ar veTanxmebi umravlesobis azrs.  
2. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba iyo dasasruli  
mcdelobebis pirveladi etapisa, romelic moldovam ganaxorciela Tavis  
teritoriaze kontrolis srulad aRdgenasTan dakavSirebiT. xsenebuli  
dRis Semdeg moldovam ganaxorciela dumiliT gamoxatuli midgoma da misi  
mcdelobebi  
warmoadgenda  
ganmcxadeblebis  
gadavida  
dnestrispireTze  
uflebebis dacvasTan  
molaparakebis  
kontrolis  
dakavSirebuli  
fazaSi,  
romlis  
aRdgena  
mizansac  
da  
ara  
mcdeloba,  
ganmcxadeblebisa, romlebic ukanonod gansajes da romlebic patimrobaSi  
imyofebodnen 10 wlis ganmavlobaSi b-ni ilaSkus SemTxvevaSi da 12 wlis  
ganmavlobaSi danarCeni sami ganmcxadeblis SemTxvevaSi.  
3. rogorc es sasamarTlom aRniSna, faqtobrivi situaciis sirTulidan  
gamomdinare, is sakiTxi, ganaxorciela Tu ara moldovam masze  
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, Zalian mWidrodaa dakavSirebuli  
moldovasa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze da  
dnestrispireTsa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze.  
garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is zegavlena, romlis  
moxdenac SeeZlo moldovas ruseTis federaciis xelisuflebis organoebis  
meSveobiT ganmcxadebelTa mdgomareobis gaumjobesebis mxriv. da bolos,  
aseve mniSvnelovania im faqtebis gaTvaliswineba, romlebic ganxorcielda  
konvenciis ratificirebamde, da maTi gamoyeneba SedarebiTi miznebisaTvis,  
rodesac viwyebT 1997 wils 12 seqtembris Semdeg moldovis mier  
ganxorcielebuli mcdelobebis Sefasebas (ix. winamdebare ganaCenis 337-e-  
338-e punqtebi). Sesabamisad, aucilebelia situaciis sruli Sefaseba, im  
kuTxiT, ra kuTxiTac igi ganviTarda droSi, aseve saWiroa  
ganxorcielebuli moqmedebebisa da umoqmedobebis Sefaseba.  
4. simarTles warmoadgens is faqti, rom SuRlis Camovardnidan moldovis  
xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis gamoTqma im  
agresiasTan dakavSirebiT, romelsac Tvlidnen, rom daeqvemdebarnen.  
moldovis xelisufleba gmobda separatistebis mier damoukideblobis  
gamocxadebas.  
1992  
ivlisSi  
SuRlis  
Cacxromis  
Semdeg  
moldovis  
xelisuflebis organoebi ganagrZobdnen RonisZiebebis ganxorcielebas  
kontrolis xelaxla damyarebasTan dakavSirebiT, sisxlis samarTlis  
saqmis aRZvris meSveobiT. mogvianebiT, 1994 wlis Semdeg, mTavroba  
ganagrZobda Tavisi suverenitetis mtkicebas teritoriaze, romelsac  
akontrolebda `mdr~, rogor qveynis SeigniT, aseve saerTaSoriso asparezze  
(ix. winamdebare ganaCenis 341-e-343-e punqtebi).  
5. Tumca 1997 wlidan moyolebuli, ucilobeli daskvna unda iqnes  
gamotanili,  
rom  
adgili  
hqonda  
moldovis  
xelisuflebis  
mier  
mcdelobebis ganxorcielebis Semcirebas dnestrispireTze kontrolis  
aRdgenasTan mimarTebaSi da rom xsenebuli mcdelobebi SezRuduli iyo  
diplomatiuri qmedebebiT. ufro metic, mas Semdeg, rac miRebuli iqna  
evropis sabWos wevrad, moldovam dRemde, raoden paradoqsuladac unda  
JRerdes, ar isargebla im SesaZleblobebis potencialiT, romlebic  
arsebobs am politikur gaerTianebaSi.  
meores mxriv, TanamSromlobis aSkara an de facto RonisZiebebi iqna  
ganxorcielebuli moldovis xelisuflebis organoebsa da dnestrispirel  
separatistebs Soris: miRweuli iqna administraciuli, ekonomikuri da  
politikuri SeTanxmebebi, urTierTobebi damyarda moldovis parlamentsa  
da `mdr~-s parlaments Soris, ramdenime wlis ganmavlobaSi TanamSromloba  
ganxorcielda policiis organoebs Soris da penitenciur da uSiSroebis  
sferoebSi. ganviTarda aseve TanamSromloba iseT sferoebSi, rogoric aris  
piradobis mowmobebis gacema, sahaero marSrutebis kontroli, satelefono  
kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e, 174-e-175-e, 177-e-179-e da  
185-e punqtebi).  
6. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, 1997 wels konvenciis  
ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma ganaxorcieles  
garkveuli RonisZiebebi, rogoric aris 1994 wlis 3 Tebervlis uzenaesi  
sasamarTlos ganaCeni, romelic auqmebda ganmcxadebelTa msjavrdebas da  
maTi patimrobis brZanebas; 1993 wlis 28 dekembers `mdr-s uzenaesi  
sasamarTlos~  
`mosamarTleebis~  
winaaRmdeg  
da  
dnestrispireTis  
xelisuflebis sxva warmomadgenlebis mimarT aRZruli saqme xelisuflebis  
funqciebis uzurpirebasTan dakavSirebiT; modlovis prezidentis mier 1995  
wlis 4 agvistos gamocemuli Sewyaleba; 1995 wlis 3 oqtombris moldovis  
parlamentis moTxovna; dnestrispireTSi patimrobaSi myof patimrebTan  
eqimebis gagzavna da ojaxebisaTvis daxmarebis aRmoCena (ix. winamdebare  
ganaCenis 222-e-223-e, 226-e-227-e punqtebi da 239-e punqti).  
7. magram 1997 wlis Semdeg ganmcxadebelTa uflebebis dacvis mxriv kidev  
erTxel ganxorcielebuli RonisZiebebi Semoifargla eqimebis gagzavniT  
(bolo viziti ganxorcielda 1999 wels), ojaxebisaTvis daxmarebis micemiT  
da b-ni sturcas CareviT da ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mcdelobiT  
(bolo aseTi mcdeloba ganxorcielda 2001 wlis aprilSi). moldovis  
mTavrobam daadastura, rom konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebuli  
molaparakebebis dros separatistebis mier gakeTebuli moTxovnebis  
sapasuxod moldovis xelisuflebam Secvala molaparakebaTa strategia da  
ufro didi prioriteti mianiWa diplomatiur molaparakebebs moldovis  
samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebasTan dakavSirebiT. amave  
dros,  
RonisZiebebi  
marTlmsajulebis  
sferoSi,  
romlebic  
adre  
xorcieldeboda, miviwyebuli iqna (ix. winamdebare ganaCenis 344-e punqtis  
bolo nawili). gasagebia, rom garkveuli RonisZiebebi TanamSromlobis  
sferoSi ganxorcielebuli iqna keTili miznebisaTvis, rac gulisxmobda  
dnestrispirelTa yoveldRiuri cxovrebis pirobebis gaumjobesebas da  
maTTvis maqsimalurad nomraluri cxovrebis SesaZleblobis micemas.  
8. me ar msurs Cemi Sefasebis gamoTqma moldovis mier ganxorcielebuli  
politikuri strategiis efeqturobasTan dakavSirebiT iseT mniSvnelovan  
sakiTxze, rogoric aris teritoriuli mTlianoba. miuxedavad amisa, TviT  
dnestrispireTis teritoriaze efeqturi kontrolis ganxorcielebis  
ararsebobis pirobebSic ki, moldovis xelisuflebis organoebs ekisrebaT  
valdebuleba, ganaxorcielon maT xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba  
es politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri Tu marTlmsajulebrivi  
xasiaTis RonisZiebebi (ix. winamdebare ganaCenis 331-e punqti), raTa daculi  
iqnes konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis, romlebic  
formalurad mis iurisdiqciaSi xvdebian da, Sesabamisad, yvela im  
pirisaTvis, romlebic imyofebian moldovis sayovelTaod aRiarebuli  
sazRvrebis SigniT.  
rac Seexeba RonisZiebebis xasiaTsa da maT efeqturobas an im RonisZiebebs,  
romlebic unda ganxorcielebuliyo, garkveuli faqtebi SesaZloa ufro  
mniSvnelovani iyos, vidre danarCeni, aseTi RonisZiebebis Sedegebidan  
gamomdinare. xsenebulTan dakavSirebiT, 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus  
gaTavisuflebis faqtis gaTvaliswinebiT, SesaZlebelia imis miCneva, rom  
yvela is RonisZieba, romelic mimarTuli iqneboda ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebisaken, ar iqna ganxorcielebuli, rogorc amas aRniSnavs  
sasamarTlo ganaCenis 347-e punqtis me-2 nawilSi.  
9.  
ganxorcielebuli  
dacvasTan dakavSirebiT 1997 wlis ratificirebis Semdeg ar iqna  
ganxorcielebuli imdenad mtkiced, ramdenadac amas moiTxovda  
me  
vTvli,  
rom  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
mcdelobebi  
konvenciiT  
gansazRvruli  
uflebebis  
ganmcxadebelTa seriozuli situacia, rac gamoixateboda maTi saqmis  
ganxilviTa da msjavrdebiT da ganmcxadebelTa yofis seriozuli  
situaciiT. magaliTad, unda aRiniSnos aSkara umoqmedobis Semdegi  
SemTxvevebi da zogjer sapasuxo RonisZiebebic:  
(a) 1993 wlis 28 dekembers aRiZra gamoZieba im pirebTan dakavSirebiT,  
romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa mimarT aRZrul gamoZiebasa da  
msjavrdebaSi, magram raime saxis informaciis uqonlobam xelisuflebis  
organoebis mier gamoZiebis warmatebiT dasrulebis mizniT raime  
RonisZiebis  
seriozuli  
ganxorcielebasTan  
eWvebi RonisZiebebis  
mimarTebaSi,  
efeqturobasTan  
SesaZloa,  
warmoSvas  
(ix.  
dakavSirebiT  
winamdebare ganaCenis 221-e punqti).  
(b) moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni,  
romelic auqmebda `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier 1993 wlis  
9
dekembers gamotanil ganaCens da brZanebda saqmis dabrunebas sagamoZiebo  
organoebisaTvis xelaxali gamoZiebis mizniT, arasodes ganxorcielebula  
(ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti).  
(g) aranairi nabijebi ar gadadgmula moldovis prezidentis mier 1995 wlis  
4 agvistos gamocxadebuli amnistiis Semdeg. analogiurad, sasamarTlos ar  
miuRia raime informacia ganmcxadebelTa saxeliT moldovis mTavrobis an  
sagareo  
saqmeTa  
saministros  
mier  
ganxorcielebul  
qmedebebTan  
dakavSirebiT, miuxedavad parlamentis 1995 wlis 3 oqtombris Txovnisa  
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti).  
(d) 2000 wlis 16 agvistos 1993 wlis 28 dekembris brZaneba Zaladakargulad  
iqna gamocxadebuli prokuroris mier imis safuZvelze, rom danaSaulebi  
ar iyo sworad kvalificirebuli. igive gadawyvetileba ayalibebda axal  
braldebebs. magram mizanSewonilad ar iqna miCneuli gamoZiebis aRZvra  
xsenebul braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis gamo. SesaZlebelia,  
gamoiTqvas eWvebi im samarTalwarmoebis seriozulobasTan dakavSirebiT,  
romelSic xelisuflebis organoebi icdidnen 7 weli, sanam moaxdendnen  
danaSaulebis kvalifikaciis Secvlas mxolod imitom, rom gadaewyvitaT  
dasasruls, rom gamoZieba axal braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis  
gamo ar SeiZleboda aRZruliyo. ver SevZeli ra, Camomeyalibebina sakuTari  
azri  
im  
sakiTxTan  
dakavSirebiT,  
vrceldeba  
Tu  
ara  
moldovis  
kanonmdeblobis xandazmuloba im danaSaulebTan mimarTebaSi, romlebic  
warmoadgens CvenTvis saintereso sisxlis samarTalwarmoebis sagans, unda  
aRvniSno, rom winamdebare saqmeSi xandazmuloba gamoiwvia im gamoZiebis  
xangrZlivobam, romelic, rogorc aRmoCnda, araefeqturi iyo (ix.  
winamdebare ganaCenis 229-e punqti).  
(e) 2000 wlis 16 agvistos prokuroris mier sisxlissamarTlebrivi  
gamoZiebis aRZvra hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg ar gagrZelebula  
da, nebismier SemTxvevaSi, cixis mmarTvelma ganucxada sasamarTlos  
delegatebs, rom misTvis ar SeutyobinebiaT xsenebulis Sesaxeb (ix.  
winamdebare ganaCenis 230e punqti da danarTis 137-e punqti).  
(v) zemoxsenebuli gamoZiebebis SeCerebis Sedegad amJamad `mdr~-s reJimis  
xelisuflebis organoebis calkeul warmomadgenlebs, maT Soris b-n  
Cevtsvovs, SeuZliaT Sevidnen moldovaSi im qmedebebisaTvis yovelgvari  
pasuxismgeblobis SiSis gareSe, romlebic maT ganaxorcieles reJimis  
samsaxurSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 21, da b-ni rusu, punqti 304).  
ufro metic, me aRvniSnav, sul mcire gakvirvebis gareSe, rom moldovaSi  
dabrunebis Semdeg `mdr-s iusticiis yofil ministrs~ b-n sidorovs ekava  
ramdenime maRali Tanamdeboba da iyo moldovis parlamentis adamianis  
uflebaTa da umciresobaTa komitetis Tavmjdomare 2001 wlis Semdeg (ix.  
winamdebare ganaCenis 168-e punqti).  
10. unda aRiniSnos, rom maSin, rodesac idgmeboda nabijebi separatistebis  
reJimTan TanamSromlobis gaRrmavebis kuTxiT da im keTilSobiluri  
mizniT, rom dnestrispireTis mosaxleobis cxovreba gaadvilebuliyo,  
moldovis xelisuflebis organoebs ar gamoumJRavnebiaT igive mondomeba  
ganmcxadeblebis bedTan mimarTebaSi. separatistebTan ganxorcielebuli  
molaparakebebisas, iqneba es 2001 wlis maisamde Tu maisis Semdeg,  
moldovis xelisuflebis organoebi Semoifarglebodnen sakiTxis mxolod  
zepir doneze wamoweviT, raime werilobiTi SeTanxmebis miRwevis gareSe,  
romelic  
gaiTvaliswinebda  
ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebas  
(ix.  
winamdebare ganaCenis 172-e da 348-e punqtebi). analogiurad, marTalia, sam  
ganmcxadebels ukanonod aRekveTa Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis  
ganmavlobaSi,  
magram  
dnestrispireTis  
konfliqtis  
mogvarebasTan  
dakavSirebuli arc erTi gegma ar exeba ganmcxadeblebis situacias (ix.  
winamdebare ganaCenis 348-e punqtis bolo nawili).  
11. sasamarTlo uSvebs, rom moldovis xelisuflebis organoebi aRar  
iCendnen yuradRebas ganmcxadeblebis bedTan dakavSirebiT ruseTis  
federaciasTan gamarTuli molaparakebebisas da is faqti, rom moldovis  
mTavrobam Tavi Seikava 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze imis  
mtkicebisagan, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo,  
xolo  
TavSekaveba  
axsna  
`arasasurveli  
SedegebiT,  
saxeldobr  
ki  
ganmcxadeblebis patimrobis bolos moRebis procesisaTvis xelis SeSlis  
SesaZleblobiT~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), warmoadgenda maTi  
mxridan imis aRiarebas, rom ruseTis federaciis xelisuflebis organoebs  
SesaZloa gaaCndaT zegavlenis moxdenis SesaZlebloba dnestrispireTis  
reJimze (ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). Tumca aRniSnuli iqneboda  
imis aRiareba, rom moldovis xelisuflebis organoebi, 2001 wlamdec da  
2001 wlis Semdegac, ar iyenebdnen maT xelT arsebul yvela SesaZleblobas,  
raTa zemoxsenebuli zegavlena miemarTaT ganmcxadebelTa sasargeblod.  
12. da bolos, SesaZloa adamiani ar daeTanxmos umciresobas, romelic  
Tvlis, rom ganmcxadeblebi ar xvdebian moldovis iurisdiqciaSi  
konvenciis 1-li muxlis miznebidan gamomdinare, rom moldovas ar  
daurRvevia Tavisi pozitiuri valdebulebebi da misi pasuxismgebloba ar  
aris saxeze gasaCivrebul darRvevebTan mimarTebaSi, magram xsenebuli  
midgoma Zalian logikuria. meores mxriv, daskvnas, rom ganmcxadeblebi  
xvdebian moldovis iurisdiqciaSi da moldova valdebulia, Seasrulos  
masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, mivyavarT imis aRiarebamde,  
rom moldovis pasuxismgebloba srulad saxezea mis mier 1997 wlis 12  
seqtembers konvenciis ratificirebis dRidan.  
sabediswero dRe `2001 wlis maisi~ arabunebrivad da uazrod gamoiyureba.  
mosamarTle resis gansxvavebuli mosazreba  
1. me SevuerTdi mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul  
mosazrebas, magram minda gavakeTo damatebiTi komentarebi moldovis  
pozitiur valdebulebebTan dakavSirebiT. sasamarTlo mivida im daskvnamde,  
rom ganmcxadeblebi xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi (ix.  
winamdebare ganaCenis me-300-301-e punqtebi) da rom moldovis mier  
konvenciis ratificirebis instrumentTan erTad warmodgenili deklaracia  
miuTiTebs kontrolTan dakavSirebul de facto situaciaze. dnestrispireTis  
regionze de facto kontrolis ararsebobis SemTxvevaSic ki, konvenciis 1-li  
muxlis  
ganaxorcielos is RonisZiebebi, romelTa ganxorcielebis saSualebac mas  
aqvs saerTaSoriso samarTlis Sesabamisad, raTa daicvas  
Tanaxmad  
moldovas  
ekisreba  
pozitiuri  
valdebuleba,  
ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli uflebebi. sasamarTlom  
sworad ganmarta, rom kvlavac saxezea iurisdiqcia xsenebul garemoebebSi  
im SemTxvevaSic ki, rodesac xelSemkvreli saxelmwifo ver axorcielebs  
Tavis uflebamosilebebs mTel Tavis teritoriaze da SezRudulia de facto  
situaciiT, anu rogoric xdeba xolme calke reJimis Seqmnis dros.  
moldovis suvereniteti mis srul teritoriaze arc gamxdara da arc  
amJamad aris sadavo saerTaSoriso TanamegobrobaSi, sadavo ar gauxdia is  
arc ruseTis federacias, romelic, Tavis mxriv, jarebis iq ganTavsebis  
safuZvelze, axorcielebs kontrols dnestrispireTis regionze da,  
Sesabamisad  
masac  
gaaCnia  
iurisdiqcia  
da  
amgvarad  
inawilebs  
pasuxismgeblobas, Tumca mas sul sxva saxis pasuxismgebloba ekisreba,  
vidre moldovas. me ar davaskvnidi, rogorc es sasamarTlom gaakeTa 333-e  
punqtSi, rom `faqtobrivi situacia amcirebs iurisdiqciis farglebs~.  
iurisdiqciis `farglebi~ yovelTvis erTi da igivea, magram SesaZloa  
CaiTvalos, rom xelSemkvreli saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic  
warmoiSoba saxelmwifoebis mier 1-li muxliT aRebuli valdebulebidan,  
exeba mxolod pozitiur valdebulebebs teritoriaze arsebul pirebTan  
mimarTebaSi da ara yvela qmedebas, romlebic ganxorcielebulia  
adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier, romlebsac warmoadgenen  
dnestrispireTSi ajanyebuli Zalebi. rac Seexeba iurisdiqciisa da  
pasuxismgeblobis sakiTxebs, Sesabamisi saxelmwifo ucxo saxelmwifosTan  
da saerTaSoriso organoebTan urTierTobisas yvela xelTarsebuli  
samarTlebrivi  
da  
diplomatiuri  
saSualebiT  
unda  
ecados,  
rom  
gaagrZelos konvenciiT uzrunvelyofili uflebebisa da Tavisuflebebis  
uzrunvelyofa.  
2. me veTanxmebi ganaCenis 335-e punqtSi moyvanil mosazreba, rom  
ganmcxadeblebi imyofebian moldovis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li  
muxlis miznebidan gamomdinare, magram moldovis pasuxismgebloba im  
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda `mdr~-s  
teritoriaze, romelzec moldova ver axorcielebs efeqtur kontrols,  
unda Sefasdes pozitiuri valdebulebebis WrilSi. Zalian Znelia imis  
aRqma, Tu rogor SeiZleba miviCnioT moldova pirdapir pasuxismgeblad  
yvela im qmedebaze, romlebsac axorcielebs dnestrispireTis reJimi  
teritoriis im nawilSi. faqtobrivi situaciis sirTulidan gamomdinare da  
im  
siZnelis  
gaTvaliswinebiT,  
romelic  
Tan  
axlavs  
pozitiur  
valdebulebebTan SesabamisobisaTvis gansaxorcielebeli yvelaze efeqturi  
RonisZiebis miTiTebas, sasamarTlom daaskvna, rom intensiuri RonisZiebebi  
iqna ganxorcielebuli 1991-92 wlebis Semdgom periodSi imisaTvis, rom  
moldovas aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. magram  
xsenebuli RonisZiebebis intensiuroba ufro da ufro Sesustda moldovis  
mier konvenciis ratificirebis Semdeg 1997 wlis 12 seqtembridan da  
faqtobrivad aRar ganxorcielebula b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg.  
rogorc  
es  
sasamarTlom  
marTebulad  
aRniSna,  
dnestrispireTis  
teritoriaze kontrolis aRdgenis valdebuleba moiTxovda moldovasagan,  
pirvel rigSi Tavi Seekavebina `mdr~-s reJimis mxardaWerisagan, kerZod 1997  
wlis Semdeg, da, meore, ganexorcielebina mis xelT arsebuli sxva  
politikuri, sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebi, kerZod, iseTi  
RonisZiebebi, romlebic ukavSirdeboda ganmcxadebelTa situacias da maT  
mimarT konvenciis darRvevis Semdgom SemTxvevebs. sasamarTlo aRniSnavs,  
rom adgili hqonda `im sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebas, romelTa  
mizansac  
warmoadgenda  
dnestrispireTis  
teritoriaze  
moldovis  
uflebamosilebis aRdgena~ (ix. ganaCenis 344-e punqti). me srulad veTanxmebi  
mosamarTle kasadevalis analizs, rom araferi amarTlebs im daskvnas, rom  
moldova axorcielebda masze dakisrebul pozitiur valdebulebebs 2001  
wels b-ni ilaSkus gaTavisuflebamde; xsenebuli gaTavisuflebis Semdeg  
Zalian cota ram Seicvala, Tuki rame Seicvala, im RonisZiebebis  
efeqturobaSi, romlebic moldovis mTavrobas SeeZlo ganexorcielebina,  
raTa uzrunveleyo ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli  
uflebebi.  
aSkaraa,  
rom  
arsebobda  
met-naklebad  
efeqtiani  
politikuri  
da  
marTmsajulebrivi mcdelobebis sxvadasxva `etapebi~, raTa moldovas  
daemyarebina Tavisi xelisufleba dnestrispireTis teritoriaze da bolo  
moeRo  
ganmcxadebelTa  
konvenciiT  
garantirebuli  
uflebebis  
darRvevebisaTvis. mas Semdeg, rac 1991-1992 wlebSi ruseTis federaciis  
mxardaWeriT Seiqmna `mdr~, igi mudmivad rCeboda ruseTis federaciis  
efeqturi xelisuflebis an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da  
arsebobda samxedro, ekonomikuri, finansuri da politikuri mxardaWeris  
safuZvelze, romelsac mas uCenda ruseTis federacia (ix. winamdebare  
ganaCenis 392-e punqti). xsenebul garemoebebSi moldovis elementarul  
valdebulebas warmoadgenda masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis  
ganxorcieleba, rac gulisxmobda ganmcxadebelTa bedis gamosworebaze  
mudmiv  
diplomatiuri  
zrunvas  
ruseTis  
federaciasTan  
ormxrivi  
urTierTobisas.  
ruseTis  
mcdelobebisa  
da argumentebis  
ararseboba  
federaciis mier darRvevebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT aSkara  
Seiqmna 2001 wlis maisis Semdeg, magram, Cemi azriT – rogorc es  
sasamarTlom Tavadac aRniSna – aseve aSkara iyo 1997 wlis Semdeg (ix.  
winamdebare ganaCenis 349-e punqti). ruseTis federacia, romelic moqmedebda  
rogorc garanti saxelmwifo, iyo erTaderTi, romlisTvisac moldovas  
Tavisi pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebisas unda miemarTa  
intensiurad da unda mieTiTebina ruseTis pasuxismgeblobaze konvenciis  
Tanaxmad. me ar SemiZlia davinaxo raime gamyofi xazi 1997 wlis  
ratificirebamde da amJamad, iqneba es 2001 wlis maisi Tu drois sxva  
periodi.  
3. situacia moldovaSi gansxvavdeba im situaciisagan, romelic aRwerili  
iyo saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], no. 25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac  
sasamarTlom  
miuTiTa  
kviprosis  
respublikis  
uunarobaze,  
ganexorcielebina konvenciiT masze dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT  
kviprosSi, radgan adgili hqonda CrdiloeT kviprosis srul okupacias  
TurqeTis mxridan. winamdebare saqmeSi adgili ara aqvs dnestrispireTis  
teritoriis okupirebas, miuxedavad imisa, rom iq aris ajanyebulTa reJimi  
da ruseTis federacia teritoriaze axorcielebs gadamwyvet zegavlenas da  
TviT kontrolsac ki. magram moldovas kvlavac rCeba zegavlenis moxdenis  
mniSvnelovani saSualebebi, raTa Seasrulos masze dakisrebuli pozitiuri  
valdebulebebi, rasac igi ver axorcielebs efeqturad. moldovam  
TanamSromlobis midgomac ki ganaxorciela sxvadasxva sferoSi da dado  
administraciuli SeTanxmebebi ajanyebulTa reJimTan, ramac mosamarTle  
kasadevals misca imis safuZveli, efiqra, rom moldovis mxridan adgili  
hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas. Tumca rodesac saxelmwifos ar  
gaaCnia SesaZlebloba, arsebuli garemoebebis gamo ganaxorcielos  
xelisufleba teritoriis nawilebze ajanyebulTa reJimis gamo, misi  
pasuxismgeblobis sakiTxi SesaZloa dadges im SemTxvevaSic ki, Tuki misi  
mcdelobebi ar warmoadgens dumiliT gamoxatul Tanxmobas ukanono  
administraciis moqmedebasTan dakavSirebiT. Tuki davaskvniT, rom adgili  
hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas, maSin Zneli iqneba saerTaSoriso  
valdebulebebis darRvevasTan dakavSirebiT pasuxismgeblobis dakisreba  
ajanyebulTa reJimisaTvis. aseTi dumiliT gamoxatuli Tanxmoba aseve  
Znels gaxdis Sesabamisi saxelmwifosaTvis, miiRos daxmareba mesame  
saxelmwifoebisagan ajanyebulebTan brZolisas. damxmare saxelmwifosaTvis  
es  
advilad  
SesaZlebelia,  
warmoadgendes  
ukanono  
intervencias.  
Sesabamisad, pozitiuri valdebulebis darRveva SesaZlebelia dadgindes  
maSin, rodesac sasamarTlos gaaCnia mtkicebuleba, romelic naTlad ar  
warmoaCens saidumlo SeTanxmebas an dumiliT gamoxatul Tanxmobas  
ajanyebulebis  
mier  
teritoriaze  
xelisuflebis  
ganxorcielebasTan  
dakavSirebiT, magram, miuxedavad amisa, gamoxatavs droebiT situacias,  
rogorc es winamdebare saqmeSia, rodesac saxelmwifo ar moqmedebda  
Sesabamisi  
miswrafebiTa  
da  
mondomebiT,  
rac  
SesaZlebeli  
iyo  
ganxorcielebuliyo.  
4. sasamarTlos ar SeuZlia gamoricxos dumiliT gamoxatuli SeTanxmeba an  
Tanxmoba saxelmwifoebs Soris kontrolis ganxorcielebasTan  
dakavSirebiT. magram konvenciis Tanaxmad yvela aseT SemTxvevaSi  
saxelmwifos ekisreba pozitiuri valdebuleba, uzrunvelyos konvenciiT  
garantirebuli uflebebisa da valdebulebebis dacvis gagrZeleba.  
yvelaze mniSvnelovan sakiTxs warmoadgens is, Tu ra RonisZiebebi unda  
miuTiTos sasamarTlom, rogorc absoluturad aucilebeli, xsenebuli  
pozitiuri valdebulebebis Sesasruleblad. Cemi azriT, imisaTvis, rom ar  
CaiTvalos, rom saxelmwifo dumiliT gamoxatavs Tanxmobas ajanyebulebis  
mier Cadenil qmedebebTan dakavSirebiT, saxelmwifom unda:  
a) ganagrZos myari protestis gamoTqma ormxriv da saerTaSoriso doneze  
teritoriaze ukanono xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT;  
b) ganagrZos yvela SesaZlebeli da samarTlebrivad daSvebuli RonisZiebis  
ganxorcieleba, raTa aRadginos Tavis teritoriaze sruli kontroli;  
g) ganagrZos mxardaWeris mopoveba, iqneba es ormxriv Tu saerTaSoriso  
doneze, kerZod, saerTaSoriso organizaciebis meSveobiT, raTa  
ganxorcieldes yvela saxis RonisZieba ukanono reJimis winaaRmdeg, radgan  
xelSemkvrel saxelmwifoebs moeTxovebaT adamianis uflebebis dacva  
TavianT teritoriebze; da  
d) Tavi Seikavos ajanyebulTa reJimisaTvis daxmarebis aRmoCenisagan, rasac  
SesaZloa  
niSnavdes  
dumiliT  
gamoxatuli  
Tanxmoba  
teritoriaze  
xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.  
sakiTxebi, romlebic ukavSirdeba mkacri RonisZiebebis ganxorcielebas,  
rogoricaa ekonomikuri blokada, magaliTad, imisaTvis, rom  
uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebaTa dacva mokle droSi, an  
ekonomikuri, kulturuli da sxva saxis TanamSromlobis sasargeblooba  
situaciis  
gadaWrisaTvis,  
warmoadgens  
politikuri  
Sefasebisa  
da  
diplomatiis sakiTxs da sasamarTlo frTxilad Seecada, gverdi aevlo  
misTvis da ar gaeca pasuxi.  
5.  
kviprosis  
situaciisagan  
gansxvavebiT,  
urTierTobebi  
moldovis  
konstituciuri xelisuflebis organoebsa da dnestrispireTis ukanono  
reJimis warmomadgenlebs Soris arasodes yofila srulad Sewyvetili.  
rogorc  
es  
sasamarTlom  
aRniSna,  
adgili  
hqonda  
urTierTobebs  
tiraspolis aerodromTan dakavSirebiT, saerTo satelefono sistemis  
sferoSi da aseve TanamSromlobas bevr sxva doneze. radgan gansaxilvel  
sakiTxs warmoadgens is, axorcielebs Tu ara moldova iurisdiqcias  
teritoriaze, yvela is elementi, romlebic ukavSirdeba ekonomikur  
urTierTobebs, politikur uSiSroebas da sxva saxis TanamSromlobas  
moldovasa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris, aZnelebs,  
gavaqarwyloT moldovis pasuxismgebloba winamdebare saqmeSi. amitomac  
situacia ufro axlos dgas saqmeTan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR  
2004-II), vidre zemoxsenebul saqmesTan Cyprus v. Turkey. pirvel saqmeSi,  
romelic  
exeboda  
aWaris  
regions,  
saqarTvelos  
konstituciuri  
xelisuflebis organoebi waawydnen siZneleebs aWaris teritoriaze  
konvenciiT garantirebuli uflebebis dacvaSi. winamdebare saqmeSi  
pozitiuri valdebuleba kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT moiTxovs  
dnestrispireTis reJimis mudmiv da mtkice dagmobas da moldovis  
mTavrobis uflebebis gacxadebas qveynis mTel teritoriaze. xsenebuli  
unda ganxorcieldes saxelmwifos yvela uflebamosilebis gamoyenebiT,  
iqneba es sasamarTlo, aRmasrulebeli Tu marTlmsajulebrivi xasiaTis  
uflebamosileba.  
me  
ver  
vxedav  
simbolur  
efeqts  
mxolod  
marTlmsajulebrivi RonisZiebebis ganxorcielebaSi. Tumca 1997 wlidan  
aseve adgili hqonda moldovis mxridan Semcirebas saerTaSoriso doneze  
mcdelobebisa, gaecxadebina Tavisi uflebamosileba dnestrispireTis  
teritoriaze, da sagrZnoblad Semcirda misi mcdelobebi ganmcxadeblebis  
uflebaTa dacvasTan dakavSirebiT, Tundac mxedvelobaSi miviRoT is  
mcdelobebi, romlebic b-nma sturcam ganaxorciela.  
6. yovelTvis Zneli iqneba aseTi RonisZiebebis mozaikis Sefaseba, magram  
Tuki vaRiarebT, rom movlenebis ganviTarebis dros ruseTis federacias  
gaaCnda  
iurisdiqcia  
dnestrispireTis  
teritoriaze  
da  
xsenebuli  
iurisdiqciis ganxorcieleba axlac grZeldeba, maSin gavaanalizebT, rom  
adgili hqonda imgvari formaluri protestebis, gancxadebebis an sxva  
RonisZiebebis ararsebobas ruseTis federaciasTan, mesame qveynebTan,  
gaeros-Tan da sxva saerTaSoriso organizaciebTan mimarTebaSi, romelTa  
mizanic  
situaciisTvis  
mdgomareobis gamosworeba.  
iqneboda  
zegavlenis  
moxdena  
da  
dnestrispireTSi  
ganmcxadebelTa  
ukanono  
dauSvebeli  
bolos  
moRebaze  
mosamarTle ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli azri,  
romelsac SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomaseni da  
pantiru  
1. me veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas imasTan dakavSirebiT, rom  
saxezea ruseTis federaciis pasuxismgebloba konvenciis im darRvevebTan  
dakavSirebiT, romlebsac amtkicebdnen ganmcxadeblebi da romlebic  
dadasturda, magram ar SemiZlia gaviziaro umravlesobis mosazreba, rom  
moldovis pasuxismgebloba analogiurad saxezea.  
2. saqmeSi orive mopasuxe mxarisaTvis mTavar sakiTxs warmoadgens is,  
xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis  
mniSvnelobiT. Tuki isini xvdebian, saxelmwifos pasuxismgebloba saxeze  
iqneba konvenciis darRvevisaTvis, romlis arsebobac warmoCinebuli iqna an  
grZeldeboda  
moldovis  
mimarT  
1997  
wlis  
12  
seqtembers,  
xolo  
ruseTisaTvis 1998 wlis 5 maisidan ZalaSi Sesvlis Semdeg.  
3. saqmeSi Banković and Others v. Belgium and Others ((dec.) [GC], no. 52207/99, punqtebi  
59-61, ECHR 2001-XII) sasamarTlom daadastura, rom cneba `iurisdiqcia~  
konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT uwinaresad teritoriuls niSnavs  
Tavisi xasiaTidan gamomdinare da mxolod gamonaklis SemTxvevebSi  
SeiZleba warmoadgendes xelSemkvreli saxelmwifos teritoriis gareT  
ganxorcielebuli qmedebebi `iurisdiqciis~ ganxorcielebas am miznisaTvis.  
sapirispirod, imis miCneva, rom teritoriis SigniT myofi piri xvdeba  
`iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, SesaZloa gaqarwylebuli iqnes  
da gamonaklisis saxiT saxelmwifos pasuxismgebloba ar iqneba saxeze  
konvenciis im darRvevasTan mimarTebaSi, romelic ganxorcielda mis  
teritoriaze. xsenebuli naTlad Cans saqmidan Cyprus v. Turkey ([GC], no.  
25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac sasamarTlom miuTiTa `[kviprosis  
respublikis]  
gangrZobad  
uunarobaze,  
ganexorcielebina  
konvenciiT  
dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT kviprosSi~ da amgvarad miniSneba  
gakeTda `adamianis uflebaTa dacvis sistemaSi vakuumis Seqmnaze~, rac  
mohyveboda im gadawyvetilebas, rom ganmcxadeblebi ar xvdebodnen  
TurqeTis iurisdiqciaSi.  
4. umniSvnelovanesi gansaxilveli sakiTxebia: (i) aris Tu ara es is  
gamonaklisi SemTxveva, rodesac ganmcxadeblebi unda CaiTvalon ruseTis  
federaciis  
`iurisdiqciaSi~,  
miuxedavad  
imisa,  
rom  
imyofebian  
am  
saxelmwifos teritoriis gareT, da (ii) moldovis teritoriaze yofnisas  
ganmcxadeblebi unda CaiTvalon Tu ara moldovis `iurisdiqciaSi~ ise, rom  
saxeze iyos am saxelmwifos pasuxismgebloba Tu, gamonaklisis saxiT, unda  
gabaTildes is prezumfcia, rom isini moldovis iurisdiqciaSi iyvnen da  
arian. ori sakiTxi mWidrodaa dakavSirebuli erTmaneTTan, damokidebulia,  
rogorc amas sasamarTlos ganaCeni amJRavnebs, faqtobrivi situaciis  
guldasmiT analizze, da ukavSirdeba dnestrispireTis teritorias 1991  
wlidan dRemde.  
a. Sesabamisi principebi  
5. garemoebebi, romlebSic saxelmwifo SesaZloa pasuxismgeblad CaiTvalos  
konvenciis darRvevisaTvis, romelic xdeba misi teritoriis gareT,  
ganxiluli da gansazRvruli iqna sasamarTlos ganaCenSi saqmeze Loizidou v.  
Turkey (pirveladi pretenziebi) (1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria A #. 310),  
Loizidou v. Turkey (arsebiT ganxilva) (1996 wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi  
da gadawyvetilebebi 1996-VI),zemoxsenebul saqmeebzeCyprus v. Turkey daBanković  
and  
Others  
gamotanil  
zemoxsenebul  
gadawyvetilebaSi.  
aseTi  
pasuxismgebloba SesaZloa saxeze iyos:  
(i) rodesac samxedro RonisZiebis Sedegad – iqneba es kanonieri Tu  
ukanono – saxelmwifo axorcielebs efeqtur kontrols misi teritoriis  
gareT arsebul arealze. aseTi kontroli SesaZloa ganxorcieldes  
pirdapir, saxelmwifos Zalebis gamoyenebiT, an iribad, damokidebuli  
adgilobrivi administraciis meSveobiT (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi  
pretenziebi), gv. 23-24, punqti 62). rodesac saxelmwifo axorcielebs  
efeqtur kontrols mTlian teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar  
SeiZleba Semoifarglos mxolod misi jariskacebisa da xelisuflebis  
organoebis warmomadgenelTa mier ganxorcielebuli qmedebebiT – ara aqvs  
mniSvneloba, am qmedebebis ganxorcieleba nebadarTuli iyo Tu ara  
saxelmwifos xelisuflebis maRali Tanamdebobis pirebis mier - `aramed  
aseve saxezea es pasuxismgebloba adgilobrivi administraciis (romelic  
suldgmulobs samxedro mxardaWeris safuZvelze) mier ganxorcielebuli  
qmedebebis gamo~ (ix. Cyprus v. Turkey, punqti 77). garda amisa, rodesac  
dadgindeba, rom aseTi efeqturi kontroli saxezea, pasuxismgebloba  
warmoiSoba maSinac ki, Tu aranairi saxis detaluri kontroli ar  
xorcieldeba  
adgilobrivi  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
ganxorcielebul politikasa da qmedebebze (ix. Loizidou (arsebiTi ganxilva),  
gv. 2235-36, punqti56);  
(ii) rodesac saxelmwifo, teritoriis mTavrobis Tanxmobis gamoxatvis,  
mowodebis an dumilis saSualebiT, axorcielebs srul an garkveul  
sajaro uflebamosilebebs, rac normalur pirobebSi unda ganaxorcielos  
mTavrobam (ix.Banković and Others, punqti71).  
6. pirdapiri uflebamosilebaa saxeze sapirispiro SemTxvevaSi  
saxelmwifos pasuxismgebloba, romlis teritoriazec xdeba konvenciis  
darRveva, magram romelsac ar SeuZlia efeqturi kontrolis  
im  
ganxorcieleba Sesabamis teritoriaze, iqneba es sxva saxelmwifos jarebis  
mier samxedro okupaciis gamo, Tu omis an teritoriaze ajanyebulebis  
arsebobis gamo an iseTi separatistuli administraciis mier teritoriis  
okupirebis da gakontrolebis gamo, romelsac zurgs umagrebs sxva  
saxelmwifos Zalebi. naTelia, rom individualuri piri rCeba saxelmwifos  
`iurisdiqciaSi~  
qarwyldeba, rodesac warmoCindeba, rom Sesabamisi saxelmwifo saidumlod  
gaurigda adgilobrivi xelisuflebis organoebs teritoriaze  
da  
saxelmwifos  
pasuxismgeblobis  
prezumfcia  
ar  
administraciuli uflebamosilebebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.  
garda amisa, im SemTxvevaSic ki, Tu saxelmwifo ar axorcielebs efeqtur  
kontrols  
teritoriis  
nawilze,  
individualuri  
piri  
CaiTvleba  
saxelmwifos `iurisdiqciaSi~ konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,  
romlebic xdeba mis nawilSi, Tuki damtkicdeba, rom misi xelisuflebis  
warmomadgenlebi an agentebi monawileobdnen pirdapir an iribad Sesabamis  
konkretul qmedebebSi an dumiliT gamoxatavdnen Tanxmobas aseTi  
qmedebebis ganxorcielebisas.  
7. sasamarTlos umravlesoba kidev ufro Sors midis, rodesac askvnis, rom  
roca xelSemkvrel saxelmwifos ar SeuZlia xelisuflebis ganxorcieleba  
teritoriis srul nawilze xelSemSleli de facto situaciis gamo, rogoric  
warmoiSoba separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, misi iurisdiqcia  
ar wyvets moqmedebas konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT teritoriis  
im nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobrivi xelisuflebis  
organoebs da mas mxars umagrebs ajanyebuli Zalebi an sxva saxelmwifo;  
aseTi faqtobrivi situacia `amcirebs iurisdiqciis farglebs imiT, rom  
saxelmwifoze pirveli muxliT dakisrebuli valdebuleba ganxiluli unda  
iqnes sasamarTlos mier mxolod xelSemkvreli mxaris pozitiuri  
valdebulebebis WrilSi mis teritoriaze myof pirebTan mimarTebaSi~ (ix.  
winamdebare ganaCenis 333-e punqti). amgvarad dakisrebuli pozitiuri  
valdebulebebi sxvadasxvagvarad aris aRwerili winamdebare ganaCenSi,  
magaliTad: `yvela im Sesabamisi RonisZiebis ganxorcieleba, romlis  
ganxorcielebac saxelmwifos SeuZlia,~ raTa uzrunvelyos konvenciiT  
gaTvaliswinebuli uflebebis pativiscema (ix. winamdebare ganaCenis 313-e  
punqti); `valdebuleba, romelic gulisxmobs dipomatiuri, ekonomikuri,  
sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebs, romelTa ganxorcielebac  
SesaZlebelia saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad, raTa uzrunvelyofili  
iqnes konvenciiT garantirebuli ganmcxadebelTa uflebebis dacva~ (ix.  
winamdebare ganaCenis 331-e punqti); da movaleoba, `Seecados yvela  
samarTlebrivi  
da  
diplomatiuri  
xelmisawvdomi  
saSualebiT,  
sxva  
saxelmwifoebTan  
da saerTaSoriso  
organizaciebTan  
mimarTebaSi,  
konvenciiT gaTvaliswinebul uflebaTa da TavisuflebaTa ganxorcielebis  
uzrunvelyofas~ (ix. winamdebare ganaCenis 333-e punqti). umravlesobis  
azriT, sasamarTlos rols ar warmoadgens xelisuflebis organoebisaTvis  
im RonisZiebebis miTiTeba, romlebic man unda ganaxorcielos imisaTvis,  
rom Seasrulos masze dakisrebuli valdebulebebi ufro efeqturad,  
aramed  
sasamarTlo  
amowmebs  
imas,  
ganxorcielebuli  
RonisZiebebi  
Sesabamisi da sakmarisi iyo winamdebare saqmeSi Tu ara, sasamarTlos  
amocanas warmoadgens `imis garkveva, Tu ra doneze iyo, miuxedavad  
arsebuli  
situaciisa,  
minimaluri  
mcdelobebis  
ganxorcielebis  
SesaZlebloba da unda ganxorcielebuliyo Tu ara isini~ (ix. winamdebare  
ganaCenis 334-e punqti). winamdebare saqmeSi xsenebuli principebis  
gamoyenebiT sasamarTlos umravlesoba adgens, rom `ganmcxadeblebi  
xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis pirveli muxlis  
mniSvnelobiT,  
magram  
misi  
pasuxismgebloba  
`mdr~-s  
teritoriaze  
ganxorcielebul gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi unda Sefasdes  
moldovaze konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi~  
(ix. winamdebare ganaCenis 335-e punqti).  
8. ar SemiZlia daveTanxmo xsenebul analizs. pirvel rigSi, me ver miviReb  
mosazrebas, rom pirebi, romlebic imyofebian saxelmwifos teritoriaze,  
romlis okupaciis Sedegad ukanono separatistuli xelisuflebis mier  
saxelmwifos ar SeuZlia masze raime Zalauflebis ganxorcieleba an  
kontrolis daweseba, mainc SeiZleba miCneulni iqnen am saxelmwifos  
`iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis damoukidebeli mniSvnelobiT.  
xsenebuli termini gulisxmobs, rom saxelmwifos gaaCnia Zalaufleba,  
`uzrunvelyos konvenciaSi gaTvaliswinebuli uflebebi da Tavisuflebebi  
yvelasaTvis...~. me aseve SeuZleblad mimaCnia sasamarTlos umravlesobis  
daskvnis miReba, rom aseT faqtobriv situaciaSi teritoriis SigniT myofi  
pirebi rCebian saxelmwifos `iurisdiqciis SigniT~, magram `iurisdiqciis~  
farglebi SezRudulia da saxelmwifos kvlav ekisreba pozitiuri  
valdebulebebi teritoriaze myofi yvela piris uflebebTan mimarTebaSi.  
`saxelmwifos pozitiuri uflebebis~ terminis gamoyeneba da ganaCenSi  
gamJRavnebuli dayrdnoba 1-l muxlTan dakavSirebul sasamarTlos  
precedentul samarTalze, romelic aseT valdebulebebs ukavSirdeba,  
winamdebare konteqstSi CemTvis warmoadgens Secdomas da arafris momcemia.  
xsenebuli precedentuli samarTali – misi miTiTebebiT Tanabar balansze,  
romelic unda arsebobdes zogad interesebsa da individis interesebs  
Soris da im arCevanTan dakavSirebiT, romelic unda gakeTdes arsebuli  
saSualebebis  
prioritetebidan  
gamomdinare  
ganviTarebuli  
iqna  
faqtobriv konteqstSi, rodesac mopasuxe saxelmwifo axorcielebda srul  
da efeqtur kontrols mTlian teritoriaze da rodesac individebi misi  
teritoriis SigniT udavod imyofebodnen saxelmwifos `iurisdiqciaSi~  
konvenciis miznebisaTvis. Cemi azriT, sasamarTlos argumentacia ar  
SeiZleba miesadagos arsebiTad sxva konteqsts, rodesac saxelmwifos  
ezRudeba, misi kontrolis gareT myofi garemoebebisda gamo, raime  
xelisuflebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriis SigniT da  
mTavar sakiTxs warmoadgens is, unda CaiTvalon Tu ara teritoriis SigniT  
myofi  
pirebi  
saxelmwifos  
`iurisdiqciaSi~  
konvenciis  
miznebidan  
gamomdinare.  
ar SemiZlia daveTanxmo, rom aseT situaciaSi pirisaTvis konvenciiT  
garantirebuli uflebebis darRvevis gamo saxelmwifos pasuxismgebloba  
SeiZleba iyos saxeze mxolod imitom, rom, Tavis mxriv, saxelmwifom ver  
SeZlo daedgina, rom man ver ganaxorciela sakmarisi mcdelobebi  
samarTlebriv, diplomatiur doneze, raTa moexdina xsenebul uflebaTa  
uzrunvelyofa. winamdebare saqmis konkretul konteqstSi, saxelmwifos  
pasuxismgebloba efeqturi kontrolis miRma arsebul teritoriaze pirebis  
ukanono  
patimrobasTan  
dakavSirebiT,  
Cemi  
azriT,  
ar  
SeiZleba  
damokidebuli iyos imaze, drois garkveul monakveTSi saxelmwifo, Tavisi  
SefasebiT, axorcielebs sakmaris mcdelobebs pirTa gaTavisuflebasTan  
dakavSirebiT Tu ara. ar SemiZlia aseve daveTanxmo konvenciis iseT  
ganmartebas, romelic moiTxovs sasamarTlosagan Sefasebis gakeTebas,  
rTul da cvalebad saerTaSoriso situaciaSi, imasTan dakavSirebiT,  
efeqturi iqneboda Tu ara konkretuli samarTlebrivi da diplomatiuri  
RonisZiebebi teritoriaze konstituciuri wyobis aRdgenasTan mimarTebaSi,  
praqtikulad  
SesaZlebeli  
iqneboda  
Tu  
ara  
aseTi  
RnisZiebebis  
ganxorcieleba da Sesabamisi saxelmwifos mier ganxorcielebuli iqna Tu  
ara isini.  
9. me SemiZlia daveTanxmo im mosazrebas, rom rodesac saxelmwifos ar  
gaaCnia SesaZlebloba, ganaxorcielos raime saxis uflebamosileba an  
kontroli mis sazRvrebSi arsebul teritoriaze, Sesabamisi saxelmwifos  
umoqmedobam mainc SesaZloa warmoSvas misi pasuxismgebloba konvenciis  
Tanaxmad am teritoriis SigniT. aseTi saxis pasuxismgebloba SesaZloa,  
Cemi azriT, saxeze iyos mxolod gamonaklis garemoebebSi, rodesac  
sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebulebebi naTlad warmoaCens  
valdebulebebis Seusruleblobas an mcdelobebis ganuxorcieleblobas  
Sesabamisi saxelmwifos mxridan, raTa aRadginos Tavisi xelisufleba an  
konstituciuri wyoba teritoriis SigniT, dumiliT gamoxatuli TanxmobiT  
ukanono  
administraciis  
mier  
teritoriaze  
ganxorcielebul  
uflebamosilebasTan an `iurisdiqciasTan~ mimarTebaSi.  
b. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi  
1. ruseTis federacia  
10. winamdebare saqmis faqtebTan mimarTebaSi zemoxsenebuli principebis  
gamoyenebisas me srulad veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas, rodesac  
igi adgens, rom xsenebul periodSi ganmcxadeblebi iyvnen, xolo sami  
ganmcxadeblis SemTxvevaSi rCebian, ruseTis federaciis `iurisdiqciis~  
qveS konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT da, Sesabamisad, saxezea misi  
pasuxismgebloba  
konvenciis  
darRvevaze,  
romelic  
dadgenili  
iqna  
sasamarTlos mier. kerZod, me dadgenilad da sasamarTlos winaSe  
warmodgenil mtkicebulebebze damyarebulad vTvli Semdeg faqtebs:  
(i) 1991-1992 wlebSi mimdinare konfliqtis ganmavlobaSi me-14 armiis Zalebi  
(1992 wlis 1 aprilis Semdeg ruseTis operatiuli danayofi - rod),  
romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, ibrZodnen teritoriaze  
arsebuli separatistuli Zalebis mxareze da TavianTi surviliT aZlevdnen  
maT, an nebas rTavdnen, rom xelSi CaegdoT, didi raodenobiT SeiaraReba.  
(ii) konfliqtis ganmavlobaSi ruseTis federaciis liderebi uCendnen  
dnestrispirel separatistebs politikur Tanadgomas, inter alia, sajaro  
gancxadebebiT.  
(iii) ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis/rod-is  
jariskacebis  
pirdapiri  
monawilebis  
Sedegad,  
sami  
ganmcxadebeli  
patimrobaSi imyofeboda me-14 armiis/rod-is garnizonis StabbinaSi, sadac  
maT mimarT ganxorcielda sastiki xasiaTis arasaTanado mopyroba, da  
mogvianebiT  
armiis  
warmomadgenlebma  
ganmcxadeblebi  
gadasces  
separatistebis policias, uwyodnen ra im danaSaulebis Sesaxeb, romelTa  
CadenaSic ganmcxadeblebi iyvnen eWvmitanilni da aseve icodnen ra im  
Sedegebis Sesaxeb, rac mohyveboda ganmcxadebelTa gadacemas ukanono da  
arakonstituciuri reJimisaTvis.  
(iv) 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis Semdeg ruseTis  
federacia agrZelebda samxedro, politikuri da ekonomikuri xasiaTis  
daxmarebis aRmoCenas teritoriaze arsebuli separatistuli reJimisaTvis  
da amiT uzrunvelyofda reJimis arsebobas.  
(v) konvenciis ratificirebis Semdgom periodSi ruseTis federacia,  
moldovis teritoriaze jarebis gangrZobadi ganTavsebis meSveobiT, riTac  
arRvevda jarebis gayvanis valdebulebas, aRebuli erTianobaSi misi  
daxmarebiT  
aRmoCenil  
SesaZleblobas  
Seqmnil  
ekonomikur,  
dnestrispireTis  
ukanono  
politikur  
xelisuflebisaTvis  
mxardaWerasTan,  
finansur  
reJims,  
da  
earseba  
aZlevda  
da  
ganexorcielebina  
uflebamosileba da kontroli teritoriis SigniT.  
2. moldova  
11. dasawyisSi me aRvniSnavdi, rom cota xnis win sasamarTlos mier  
ganxiluli saqmisagan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II)  
gansxvavebiT, winamdebare saqme ar aris iseTi xasiaTis, rodesac moldovis  
xelisuflebis organoebi ubralod `[awydebian] siZneleebs konvenciiT  
garantirebuli uflebebis Sesrulebis uzrunvelyofasTan dakavSirebiT  
saxelmwifos yvela nawilSi~ (ix. Assanidze-s saqme, punqti 146). rogorc es  
aRiniSna winamdebare ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 330-e punqti),  
miRebuli safuZvelia, rom 1991 wlis konfliqtis dawyebidan dRemde  
moldovas ar hqonda da arc amJamad aqvs saSualeba, ganaxorcielos  
uflebamosileba  
an  
kontroli  
dnestrispireTis  
teritoriaze  
am  
ukanasknelis okupaciis gamo ukanono reJimis mier. ufro metic,  
sasamarTlos umravlesobam aRiara ganaCenSi, rom 1991 wlidan 1997 wlis  
seqtemberSi moldovis mier konvenciis ratificirebamde moldovas ara  
mxolod  
gasaCivrebul konvenciis darRvevebTan mimarTebaSi, aramed aranairi  
kritikis gamoTqma ar SeiZleba moldovis mier ganxorcielebul  
ar  
ekisreboda  
pasuxismgebloba  
ganmcxadeblebis  
mier  
mcdelobebTan mimarTebaSi, romlebic ukavSirdeboda kontrolis aRdgenas  
teritoriis SigniT an ganmcxadebelTa uflebebis dacvas. es, Cemi azriT,  
aSkarad marTebulia.  
SuRlis da brZolebis periodSi moldovis konstituciuri xelisuflebis  
organoebi damarcxdnen, radgan mowinaaRmdege ufro mravalricxovani iyo  
da SeiaraReba da sabrZolo Zalac meti hqonda, Sesabamisad, moldovam ver  
SeZlo aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. ufro metic,  
rogorc es ganaCenSi iqna aRniSnuli, brZolebis dawyebidanve moldovis  
xelisuflebis organoebma ara mxolod uaryves separatistebis mier  
calmxrivad  
gacxadebuli  
damoukidebloba,  
aramed  
aseve  
sajarod  
ganacxades pretenzia moldovis winaaRmdeg mimarTuli agresiis gamo da  
moiTxoves saerTaSoriso mxardaWera. TviT mas Semdegac ki, rodesac  
SeiaraRebuli konfliqtebi Sewyda, moldovis xelisuflebis organoebs ar  
gaaCndaT praqtikuli SesaZlebloba, aRedginaT konstituciuri wyoba  
teritoriis SigniT. moldovis xelisufleba awydeboda reJims, romelsac  
samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT zurgs umagrebda  
ruseTis federacia. me ar SemiZlia davinaxo raime saxis dumiliT  
gamoxatuli Tanxmoba moldovis xelisuflebis organoebis mxridan  
terotoriaze  
arsebul  
ukanono  
administraciuli  
xelisuflebis  
organoebTan mimarTebaSi; sapirispirod, rogorc amas mtkicebulebebi  
warmoaCens da ganaCeni aRniSnavs, moldovis xelisuflebis organoebi  
agrZelebdnen separatistuli reJimis dagmobas da TavianTi suverenitetis  
gacxadebas teritoriaze, rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso  
doneze. magaliTad, 1994 wels moldovam miiRo axali konstitucia,  
romelic iTvaliswinebda, inter alia, dnestrispireTisaTvis garkveuli  
avtonomiis miniWebas; imave wels moldovam xeli moawera ruseTis  
federaciasTan SeTanxmebas moldovis teritoriidan ruseTis jarebis sami  
wlis ganmavlobaSi srulad gayvanasTan dakavSirebiT.  
12. rac Seexeba individualuri ganmcxadeblebis mdgomareobas, maTi  
dakaveba, patimroba da maT mimarT cixeSi ganxorcielebuli mopyroba ara  
marto ar Seeracxeba moldovis xelisuflebis organoebs, aramed, rogorc  
es ganaCenSia xazgasmuli, araferi mianiSnebs imaze, rom adgili hqonda  
saidumlo molaparakebebs an dumiliT gamoxatul Tanxmobas moldovis  
mxridan konvenciis darRvevasTan dakavSirebul nebismier qmedebasTan  
mimarTebaSi, rasac ukavSirdeboda saCivari. piriqiT, mtkicebulebebi  
warmoaCens,  
rom  
saxelmwifos  
aRmasrulebelma  
da  
sasamarTlo  
xelisuflebis organoebma gadadges mravali nabiji, raTa xazi gaesvaT im  
ukanonobisaTvis, rac ganxorcielda, da uzrunveleyoT ganmcxadeblebis  
gaTavisufleba. kerZod, gauqmebuli iqna ganmcxadebelTa msjavrdeba, aRiZra  
sisxlis samarTalwarmoeba im pirebis winaaRmdeg, vinc pasuxismgebelni  
iyvnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT mimarT msjavrdebis  
gamotanaze, separatistebis liderebTan da ruseTis federaciasTan  
gamarTuli molaparakebebisas sistematurad iyo wamoWrili ganmcxadebelTa  
gaTavisuflebis sakiTxi.  
13. moldovis mier gakeTebul daTqmaSi, romelic Tan erTvoda konvenciis  
ratificirebis instruments da deponirebuli iqna 1997 wlis 12 seqtembers,  
aRniSnuli iyo, rom moldovas `ar SeeZlo uzrunveleyo konvenciis  
debulebebis Sesruleba im umoqmedobasa da moqmedebebTan mimarTebaSi,  
romlebic ganxorcielebuli iqneboda dnestrispireTis TviTgamocxadebuli  
respublikis organoebis mier amave organoebis mier kontrolirebad  
teritoriaze im dromde, sanam regionSi arsebuli konfliqti sabolood ar  
gadaiWreboda~. maSin, rodesac sasamarTlom mis mierve gamotanil  
dasaSvebobis gadawyvetilebaSi gadawyvita, rom daTqma ar iyo vargisi  
konvenciis 57-e muxlis miznebidan gamomdinare, aranairi dava ar arsebobs  
imasTan dakavSirebiT, rom daTqma warmoadgenda ratificirebis dRisaTvis  
arsebuli faqtobrivi situaciis zust gacxadebas.  
14. 1997 wlis seqtembris Semdgom periodTan mimarTebaSi sasamarTlom  
gaakritika  
moldova.  
vinaidan  
aRiarebulia,  
rom  
moldova  
ver  
axorcielebda kontrols dnestrispireTis teritoriis SigniT, araferi  
miuTiTebs imaze, rom saxelmwifos ekisreba pirdapiri pasuxismgebloba  
konvenciis  
umravlesobam  
darRvevebTan  
daadgina,  
dakavSirebul  
rom moldovis  
saCivrebTan  
mimarTebaSi;  
aseTi  
pasuxismgebloba  
darRvevebisaTvis saxeze iyo mis mier pozitiuri valdebulebebis  
ganuxorcieleblobisaTvis, rac gulisxmobda sakmarisi, efeqturi da  
Sesabamisi  
nabijebis  
ganxorcielebas  
ganmcxadebelTa  
konvenciiT  
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis. Tumca mosamarTleebi,  
romlebic umravlesobas warmoadgenen, iyofian imasTan dakavSirebiT, Tu  
zustad  
romeli  
dRidan  
ekisreba  
moldovas  
pasuxismgebloba  
valdebulebebis ganuxorcieleblobisaTvis da, Sesabamisad, rodidan iwyeba  
konvenciis dadasturebuli darRvevisaTvis moldovis pasuxismgebloba.  
mosamarTleTa erTi nawili (`pirveli jgufi~), romelTa Sexedulebac  
asaxulia mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi,  
Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri  
valdebulebebi 1997 wlis seqtemberSi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan  
da, Sesabamisad, moldova pasuxismgebelia konvenciis darRvevebze am  
dRidan,  
warmodgenilia TviT ganaCenSi, Tvlis, rom pozitiuri valdebulebebis  
darRveva ganxorcielda 2001 wlis maisis Semdeg da moldovis  
pasuxismgebloba ar aris saxeze am TariRamde ganxorcielebul  
sxva  
nawili  
(`meore  
jgufi~),  
romelTa  
Sexedulebebic  
movlenebTan mimarTebaSi, maT Soris im movlenebTan mimarTebaSic,  
romlebic exeba b-n ilaSkus, romelic gaTavisuflebuli iqna patimrobidan  
zustad 2001 wlis maisSi. aucilebelia, rom ganvixiloT mosamarTleTa  
orive nawilis argumentebi da me pirvel rigSi ganvixilav im mosazrebas,  
romelic gulisxmobs moldovis ufro farTo pasuxismgeblobas.  
(a) pasuxismgebloba 1997 wlis Semdeg  
15. mosamarTleTa pirveli nawilis daskvna, rom moldovam daarRvia masze  
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan,  
emyareba sam ZiriTad principul faqtors:  
(a) moldovis mier savaraudo mcdelobebis Semcirebas dnestrispireTze  
kontrolis damyarebasTan dakavSirebiT da amave mcdelobebis Semcirebas  
diplomatiur qmedebebTan mimarTebaSi;  
(b) administraciuli, ekonomikuri, politikuri, uSiSroebisa da sxva  
sferoebSi arsebul TanamSromlobas moldovasa da dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebs Soris; da  
(g)  
RonisZiebebis  
Semcirebas  
moldovis  
mier  
ganmcxadeblebis  
gaTavisuflebasTan mimarTebaSi.  
marTebuli iqneba, rom jer ganvixiloT TiToeuli faqtori, romlebic arc  
erTobliobaSi da arc individualurad ar amarTleben saxelmwifo  
pasuxismgeblobis dadgenas moldovasTan mimarTebaSi.  
16. rac Seexeba pirvel faqtors, romelzec moxda dayrdnoba, marTlac Cans,  
rom  
ganxorcieleba, romelTa daniSnulebasac warmoadgenda dnestripireTis  
teritoriaze uflebamosilebis damyareba. kerZod, ganmcxadebelTa  
Semcirda  
moldovis  
mier  
iseTi  
sasamarTlo  
RonisZiebebis  
winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebis gamoZieba (xsenebulTan dakavSirebiT  
gamoZiebis warmarTvis brZaneba gasca uzenaesma sasamarTlom) ar yofila  
realurad ganxorcielebuli da sisxlis samarTalwarmoeba hlinaias cixis  
ufrosis winaaRmdeg, romelic aRiZra 2000 wlis 16 agvistos, ar  
gagrZelebula. garda amisa, imave dRes gauqmebulad iqna gamocxadebuli  
1993 wlis 28 dekembers gamoZiebis aRZvris dadgenileba im pirebis  
winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa winaaRmdeg aRZrul  
samarTalwarmoebaSi.  
17.  
me  
did  
mniSvnelobas  
ar  
vaniWeb  
xsenebuli  
RonisZiebebis  
ganuxorcieleblobas – es RonisZiebebi wlebis ganmavlobaSi araefeqturi  
iyo da ver mouRo bolo mimdinare danaSauls an ukanono reJims, romelic  
arsebobda teritoriaze; xsenebuli RonisZiebebis realuri efeqti mxolod  
simboluri iyo. pirvelma jgufma specialurad xazi gausva im faqts, rom  
brldebebis  
gadakvalificirebiT  
im  
pirebis  
winaaRmdeg,  
romlebic  
monawileobdnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT msjavrdebaSi  
2000 wlis 16 agvistos, moldovis xelisuflebis organoebma ar  
ganaxorcieles  
gamoZieba  
im  
safuZvelze,  
rom  
samarTalwarmoebis  
xandazmulobis vada gasuli iyo da eWvmitanili pirebi uars ambobdnen  
gamoZiebisaTvis daxmarebis aRmoCenaze gamoZiebis warmarTvaSi. maSin,  
rodesac, rogorc es pirveli jgufis mosazrebaSia warmodgenili,  
SesaZlebelia eWvis gamoTqma sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis warmarTvis  
seriozulobaSi, rasac xelisuflebis organoebi axorcielebdnen 7 wlis  
ganmavlobaSi braldebebis gadakvalificirebamde, saxeze ar aris aranairi  
mtkicebuleba, rom danaSaulis gadakvalificirebis gadawyvetileba an is  
gadawyvetileba,  
romelic  
ukavSirdeboda  
braldebaTa  
gauqmebas  
SidasamarTliT gaTvaliswinebuli xandazmulobis vadis gasvlis gamo,  
warmoadgenda iseT gadawyvetilebebs, romlebic miRebuli ar iyo  
keTilsindisierad  
da  
samarTlian  
safuZvelze.  
ufro  
metic,  
marTlmsajulebis organoebis mier ganxorcielebuli midgoma, Cemi azriT,  
aranairad ar metyvelebs imaze, rom moldovis xelisuflebis organoebma  
uari  
Tqves  
yvela  
mcdelobaze,  
raTa  
aRedginaT  
kontroli  
arakontrolirebad teritoriaze.  
18. rogorc amas ganaCeni adgens, 1998 wels da mas Semdeg moldovis  
xelisuflebis organoebis mcdelobebi ufro metad mimarTuli iyo  
diplomatiuri  
qmedebebisaken,  
romelTa  
daniSnulebas  
warmoadgenda  
situaciis srulad mogvareba regionSi da konstituciuri wyobis aRdgena  
dnestrispireTis teritoriaze. kerZod, 1998 wlis martSi moldovis,  
ruseTis  
federaciis,  
ukrainisa  
da  
dnestrispireTis  
regionis  
xelisuflebis organoebma xeli moaweres ramdenime aqts dnestrispireTSi  
konfliqtis mogvarebis mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 97-e punqti);  
ramdenime  
Sexvedra  
da  
molaparakeba  
gaimarTa  
moldovisa  
da  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis warmomadgenlebs Soris imave  
mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 103-e-104-e da 171-e punqtebi); da 2002  
wlidan dRemde moldovas, ruseTis federaciisa da euTo-s Soris  
warmodgenili da ganxiluli iqna mravali winadadeba konfliqturi  
situaciis mogvarebasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 106-e-109-e  
punqtebi). me ver vxedav veranair mizezs imisaTvis, rom eWvi Sevitano  
moldovis mTavrobis argumentSi, romelic gamyarebuli iqna b-ni sturcas  
mier warmodgenili CvenebiT (ix. danarTi, punqtebi 309-13) da b-ni sidorovis  
CvenebiT (ix. danarTi punqti 446), rom strategiis es cvlileba  
diplomatiur midgomebTan dakavSirebiT miznad isaxavda dnestrispireTis  
teritoriis dabrunebas moldovis iurisdiqciaSi da amiT  
ganxorcieldeboda teritoriaze mcxovreb pirTa konstituciuri uflebebis  
aRdgena, maT Soris ganmcxadebelTa uflebebisac. me ar SemiZlia moldovis  
xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul mcdelobebSi, romlebic  
miznad isaxavda konfliqtis srul mogvarebas, davinaxo raime, rac  
mianiSnebs separatistebis reJimisaTvis gaweul mxardaWeraze an dumiliT  
gamoxatul Tanxmobaze reJimis mier teritoriaze uflebamosilebis  
ganxorcielebasTan dakavSirebiT.  
19. dayrdnoba im argumentze, rom xorcieldeboda TanamSromloba  
separatistul xelisuflebasTan, Cemi azriT, imave WrilSi unda iqnes  
ganxiluli.  
sagangebo  
yuradRebaa  
gamaxvilebuli  
pirveli  
jgufis  
mosazrebaSi ekonomikur TanamSromlobaze, SeTanxmebebze, urTierTobebis  
damyarebaze moldovis parlamentsa da e.w. `mdr-s parlaments~ Soris,  
policiisa da uSiSroebis sakiTxebSi TanamSromlobaze, TanamSromlobaze  
sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero gzebis kontroli, satelefono  
kavSirebi da sporti. moldovis mTavrobam warmoadgina argumenti, rom  
xsenebuli TanamSromlobis RonisZiebebi mimarTuli iyo im pirebis  
yoveldRiuri  
cxovrebis  
gaumjobesebisaken,  
romlebic  
cxovrobdnen  
dnestrispireTis teritoriaze, da maTTvis cxovrebis maqsimalurad  
normaluri pirobebis Seqmnisaken. aranairi damajerebeli safuZveli ar  
yofila warmodgenili eWvis Sesatanad imaSi, rom swored es warmoadgenda  
namdvil mizans – mizans, romelic pirveli jgufis mosazrebaSi qebas  
imsaxurebs – da gamomdinare miznis xasiaTidan da SezRuduli saxidan,  
RonisZiebebi, Cemi azriT, ar SeiZleba danaxuli iqnes imgvarad, rom  
uCendes raime saxis daxmarebas dnestrispireTis reJims. sapirispirod,  
xsenebuli RonisZiebebi warmoadgens moldovis mier imis damtkicebas, rom  
mas gaaCnda survili, aRedgina kontroli mis srul teritoriaze.  
20. pirveli jgufi akritikebs im faqts, rom teritoriaze mcxovrebTa  
pirobebis  
xelisuflebis  
ganmcxadebelTa  
gaumjobesebisaken  
organoebma  
gadadgmuli  
nabijebiT  
igive  
rodesac  
moldovis  
gulmodgineba  
sasamarTlo  
ar  
gamoamJRavnes  
bedTan  
mimarTebaSic.  
maSin,  
amtkicebs, rom mis kompetenciaSi ar Sedis moldovis mier iseT  
mniSvnelovan sakiTxTan dakavSirebiT ganxorcielebuli politikuri  
strategiis  
mTlianobis  
Sesabamisobis  
dacva, pirvelma  
Sefaseba,  
rogoric  
aris  
teritoriuli  
rom moldovis  
jgufma  
daadgina,  
xelisuflebis organoebs mainc rCebaT valdebuleba, `ganaxorcielon maT  
xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba es politikuri, diplomatiuri,  
ekonomikuri,  
uzrunvelyofili  
sasamarTlo  
iqnes  
Tu  
konvenciiT  
sxva  
xasiaTis  
RonisZiebebi...,  
raTa  
garantirebuli  
uflebebis  
ganxorcieleba im pirebTan mimarTebaSi, romlebic imyofebian maT  
iurisdiqciaSi da, Sesabamisad, yvela im pirTan mimarTebaSi, romlebic  
imyofebian moldovis sazRvrebSi~. Tumca garda imisa, rom me ar veTanxmebi  
im mosazrebas, rom dnestrispireTis teritoria unda CaiTvalos moldovis  
`iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, xsenebuli kritika, Cemi azriT,  
ar iTvaliswinebs, rom politikuri strategiis mTavar mizans warmoadgenda  
da warmoadgens konstituciuri marTlwesrigis aRdgena separatistTa  
teritoriaze, rac kvlavac rCeba umniSvnelovanes winapirobad teritoriaze  
myofi  
pirebisaTvis,  
maT  
Soris  
ganmcxadeblebisTvisac,  
konvenciiT  
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis.  
21.  
1997  
wlis  
Semdeg  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebis ganxorcielebasTan  
dakavSirebuli mcdelobebis savaraudo ganuxorcielebloba warmoadgens  
mesame umniSvnelovanes faqtors, romelsac mosamarTleTa xsenebuli jgufi  
eyrdnoba. gamoTqmulia pretenzia, rom ratificirebis dRis Semdeg  
ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan dakavSirebuli mcdelobebi `ar iqna  
ganxorcielebuli myarad, mtkiced da mizanswrafulad, rac moiTxoveboda  
im seriozuli situaciidan gamomdinare, romelSic ganmcxadeblebi iyvnen~.  
rogorc  
ganxorcielebuli RonisZiebebi ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan  
dakavSirebiT Semoifargleboda mxolod dnestrispireTSi eqimebis  
gagzavniT, raTa gaesinjaT ganmcxadeblebi, ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis  
finansuri daxmarebis aRmoCeniT da b-ni sturcas saSualebiT  
ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mcdelobiT.  
aRniSnulia,  
xsenebuli  
dRis  
Semdeg  
moldovis  
mier  
22. CemTvis Znelia xsenebuli kritikis gageba im moculobiT, ra  
moculobiTac igi exeba 1997 wlis Semdgom periods 2001 wlamde. b-nma  
moSanum warmoadgina mtkicebuleba, rom ganmcxadebelTa sakiTxi wamoweuli  
iyo euTo-s Sexvedrebze, ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze da  
parlamentTaSorisi gaerTianebis Sexvedrebze (ix. danarTi, punqti 249).  
yofili iusticiis ministrisa da dnestrispireTTan molaparakebis  
komitetis Tavmjdomaris b-ni sturcas CvenebaSi, romelic ar gamxdara  
kamaTis sagani, naTqvami iyo, rom 1997 wlis Semdeg igi agrZelebda  
ganmcxadebelTa sakiTxis wamowevas separatistuli xelisuflebis winaSe.  
swored xsenebuli molaparakebebis Semdeg gaemgzavra b-ni sturca  
dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi, raTa kiSiniovSi Camoeyvana oTxive  
ganmcxadebeli. b-ni sturca darwmunebuli iyo, rom maT gaaTavisuflebdnen  
(ix. danarTi, punqti 312) da,  
sasamarTlos winaSe warmodgenili  
mtkicebulebebis Tanaxmad, swored am molaparakebebis Sedegi iyo, rom b-ni  
ilaSku gaTavisuflebuli iqna momdevno TveSi. gamomdinare im faqtidan,  
rom moldovis xelisuflebis organoebi kvlavac imedovnebdnen darCenili  
ganmcxadeblebis gaTavisuflebas, mosamarTleTa pirveli jgufisagan  
gansxvavebiT, me ver vxedav verafer gasakvirs, rom b-n Sevcovs neba darTes,  
Sesuliyo moldovaSi da Caeyvana b-ni ilaSku `raime pasuxismgeblobis  
dakisrebis gareSe im qmedebebisaTvis, romlebic man ganaxorciela reJimis  
samsaxurSi~.  
23. Sesabamisad, me SemiZlia daveTanxmo mosamarTleTa meore jgufis _  
romlebic warmoadgenen umravlesobas  
_
mosazrebas, rom moldovis  
pasuxismgebloba ar iyo saxeze konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,  
romlebic ganxorcielda 2001 wlamde. pasuxi gasacemi rCeba kiTxvaze,  
saxeze iyo Tu ara aseTi pasuxismgebloba xsenebuli dRis Semdeg.  
(b) pasuxismgebloba 2001 wlis maisis Semdeg  
24. meore jgufis daskvna, rom moldovis pasuxismgebloba saxeze iyo 2001  
wlis maisis Semdeg, ar emyareba moldovis mier dnestrispireTis  
teritoriaze  
RonisZiebebis  
kontrolis  
Semcirebas  
damyarebisaken  
xsenebuli dRis  
mimarTuli  
Semdeg;  
sasamarTlo  
sapirispirod  
mosamarTleTa meore jgufis mosazrebisa, moldovis mxridan mcdelobebis  
Semcireba ar unda iqnes aRqmuli moldovis mxridan regionSi iurisdiqciis  
aRdgenis mcdelobebis Semcirebad, imis ramdenime faqtis gaTvaliswinebiT,  
romlebic moldovam ganaxorciela, magram dablokili iqna `mdr~-s  
winaaRmdegobis Sedegad 2001 da 2002 wlebSi (ix. winamdebare ganaCenis 344-e  
punqti). amis nacvlad meore jgufis dasabuTeba ZiriTadad emyareboda  
mtkicebulebebis ararsebobas, rom radgan ganxorcielebuli iqna b-ni  
ilaSkus  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebuli  
efeqturi  
RonisZiebebi  
moldovis xelisuflebis organoebis mier, raTa bolo moReboda mis  
mimarT konvenciiT garantirebuli uflebebis gangrZobad darRvevas,  
analogiuri mcdelobebi ar ganxorcielebula sxva ganmcxadeblebTan  
mimarTebaSi. mosazrebaSi naTqvamia, rom b-ni sturcas mtkicebulebis garda  
imasTan dakavSirebiT, rom ganmcxadeblebis situaciis sakiTxs moldovis  
xelisuflebis organoebi mudmivad wamoWridnen xolme `mdr~-s reJimTan  
gamarTuli konsultaciebisas, `sasamarTlos ar gaaCnia sxva aranairi  
informacia, romelsac SeuZlia daasabuTos is daskvna, rom moldovis  
mTavroba keTilsindisierad asrulebda masze dakisrebul movaleobebs  
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi (ix. ganaCenis 348-e punqti).  
25. simarTles warmoadgens is faqti, rom 2001 wlis maisis Semdeg  
molaparakebebi  
dnestrispireTisa  
da  
ruseTis  
federaciis  
warmomadgenlebTan ZiriTadad ufro konfliqtis srul mogvarebas exeboda,  
vidre patimrobaSi myofi sami ganmcxadeblis konkretul situacias. ufro  
metic, b-ni sturcas mtkicebulebis Tanaxmad, xsenebuli dRis Semdeg b-nma  
smirnovma uari ganacxda Semdgom Sexvedrebze, raTa ganexila patimrobaSi  
myofi ganmcxadeblebis sakiTxi (ix. danarTi, punqti 313). Tumca imave mowmis  
mtkicebulebis  
molaparakebebi moicavda ara marto iseT sakiTxs, rogoric aris is, Tu ra  
unda ganxorcielebuliyo im ganaCenebTan mimarTebaSi, romlebic  
Tanaxmad,  
romelic  
ar  
gamxdara  
kamaTis  
sagani,  
Sefardebuli iyo dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier gasuli  
10 wlis ganmavlobaSi, aramed imasac, rogorc es ganaCenSia aRwerili, rom  
tiraspolis xelisuflebaSi dnestrispireTis saiTxebze mis kolegasTan  
gamarTuli molaparakebisas b-ni sturca agrZelebda sami ganmcxadeblis  
gaTavisuflebis sakiTxis wamoWras (ix. danarTi, punqti 309).  
26.  
aRiarebuli  
iqna  
ra,  
rom  
xsenebuli  
mcdelobebi  
marTlac  
ganxorcielda, dayrdnoba ganaCenSi moxda im faqtze, rom ganmcxadebelTa  
situaciasTan dakavSirebiT sakiTxi wamoiWra mxolod sityvierad da  
sasamarTlosaTvis ar iyo cnobili raime iseTi gegma dnestrispireTis  
konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT, romelic aseve zegavlenas  
moaxdenda ganmcxadeblebis situaciaze (ix. winamdebare ganaCenis 348-e  
punqti).  
aseve  
aRniSnulia,  
rom  
sasamarTlos  
winaSe  
ar  
yofila  
warmodgenili raime saxis mtkicebuleba moldovis xelisuflebis mxridan  
ruseTis federaciisadmi ganxorcielebul midgomasTan dakavSirebiT,  
romelic miznad daisaxavda darCenili ganmcxadeblebis gaTavisuflebas  
(ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). maSin, rodesac orive xsenebuli  
sakiTxi WeSmaritebas warmoadgens, me veranairad ver var darwmunebuli,  
rom xsenebuli werilobiTi masalebis uqonloba amyarebs umravlesobis  
daskvnas, rom moldovam ar ganaxorciela sakmarisi, efeqturi da Sesabamisi  
RonisZiebebi, raTa ganmcxadeblebisaTvis uzrunveleyo konvenciiT  
garantirebuli uflebebi. kidev ufro naklebad SemiZlia miviRo is, rom  
sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebuleba mianiSnebs moldovis  
mTavrobis  
mier  
dumiliT  
gamoxatul  
Tanxmobaze  
danarCeni  
sami  
ganmcxadeblis gangrZobad patimrobasTan mimarTebaSi.  
27. xsenebuli mizezebidan gamomdinare me davaskveni, rom ganmcxadeblebi  
saqmeSi mocemul arc erT momentSi ar xvdebodnen moldovis  
`iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis miznebisaTvis, rom moldovas ar  
daurRvevia ganmcxadeblebTan mimarTebaSi imave muxliT masze dakisrebuli  
valdebulebebi da, Sesabamisad, saxeze ar aris moldovis pasuxismgebloba  
konvenciis  
savaraudo  
darRvevasTan  
dakavSirebiT,  
rogorc  
amas  
ganmcxadeblebi amtkiceben, arc 2001 wlis winmswreb da arc Semdgom  
periodSi.  
28. xsenebulidan gamomdinareobs, rom me ara mxolod xma ar miveci im  
gadawyvetilebis  
garantirebuli uflebebis darRvevas moldovis mxridan, aramed aseve xma  
ar miveci im daskvnas, rom moldova valdebulia, gadauxados  
sasargeblod,  
rom  
adgili  
hqonda  
konvenciiT  
ganmcxadeblebs samarTliani dakmayofileba. me daveTanxme umravlesobas  
yvela sxva sakiTxSi ganaCenis samotivacio nawilTan dakavSirebiT (maT  
Soris im nawilSic, rom moldovam ar ganaxorciela masze 34-e muxliT  
dakisrebuli valdebuleba), garda im nawilisa, romelic gulisxmobs  
kompensaciis mikuTvnebas 21 (g) punqtSi moraluri zianisaTvis ruseTis  
federaciis  
mier  
34-e  
muxliT  
dakisrebuli  
valdebulebebis  
Seusruleblobis gamo. Cemi azriT, im SemTxvevaSic ki, Tu valdebulebis  
aseTi Seusrulebloba warmoadgens `konvenciis darRvevas~ konvenciis 41-e  
muxlisaTvis, raTa nebadarTuli iqnes samarTliani dakmayofilebis  
miniWeba, rasac me saeWvod vTvli, me ar mimaCnia, rom winamdebare saqmeSi  
unda momxdariyo samarTliani dakmayofilebis miniWeba 34-e muxlis  
darRvevisaTvis.  
mosamarTle lukadesis nawilobriv gansxvavebuli azri  
pirvel rigSi me msurs gavimeoro is mosazreba, romelic gamovTqvi saqmeSi  
Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II) konvenciis 1-l muxlSi  
xsenebul cneba `iurisdiqciasTan~ dakavSirebiT da romelic ganxiluli  
iqna winamdebare ganaCenis 310-e-314-e da 319-e punqtebSi.  
`Cemi azriT, `iurisdiqcia~ niSnavs xelisuflebas, anu saxelmwifos neba-  
survilis dakisrebasa da moxvevas nebismier pirze maRali xelSemkvreli  
mxaris teritoriaze Tu teritoriis gareT. amitom maRali xelSemkvreli  
mxare konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelia nebismieri piris winaSe, romlis  
mimarTac pirdapir xorcieldeba qmedeba aseTi xelSemkvreli mxaris  
xelisuflebis mier msoflios nebismier wertilSi. xelisuflebis aseTi  
ganxorcieleba SesaZlebelia ramdenime formiT da SeiZleba iyos  
kanonieric da ukanonoc. Cveulebrivi forma mdgomareobs samTavrobo  
xelisuflebaSi maRali mxaris teritoriaze. magram igi SesaZloa  
gavrceldes im xelisuflebamde, romelic gulisxmobs sxva teritoriaze  
sruli kontrolis formas, miuxedavad imisa, rom SesaZlebelia igi  
kanonier Tu ukanono formas atarebdes (saqmeze Loizidou v. Turkey (pirveladi  
pretenzia) gamotanili ganaCeni, 1995 wlis 23 marti, seria A #. 310), aSkarad  
okupirebuli teritoriebi (Cyprus v. Turkey [GC], # 25781/94, ECHR-2001-IV). igi  
aseve SesaZloa gavrceldes xelisuflebaze, romelic SeiZleba gamoxatuli  
iqnes dominanturobis an sxva saxelmwifos mTavrobisaTvis politikuri,  
finansuri, samxedro Tu sxva arsebiTi mxardaWeris gziT masze efeqturi  
zegavleniT. da, Cemi azriT, mas SesaZloa gaaCndes forma sxva saxelmwifos  
nebismieri saxis samxedro Tu sxva qmedebis saxiT Sesabamisi maRali mxaris  
nawilSi msoflios nebismier wertilSi (ix. sapirispirod saqme Bankovic and  
Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], no. 52207/99, ECHR 2001-XII, romelic zemoT  
aris naxsenebi).  
ganxilva yovelTvis unda warimarTos im mimarTulebiT, rom pirma,  
romelic acxadebs, rom imyofeba im saxelmwifos `iurisdiqciaSi~, romelic  
aris konvenciis maRali xelSemkvreli mxare, da Civis, rom daerRva  
uflebebi calkeuli qmedebis Sedegad, SeZlos warmoaCinos, rom Sesabamisi  
qmedeba  
warmoadgenda  
Sesabamisi  
saxelmwifos  
xelisuflebis  
ganxorcielebis Sedegs. nebismieri sxva ganmarteba, romelic gamoricxavs  
maRali  
romlebic  
xelSemkvreli  
warmoadgenda  
mxaris  
pasuxismgeblobas  
im  
qmedebebisaTvis,  
ganxorcielebis  
saxelmwifo  
xelisuflebis  
Sedegs, migviyvanda im absurdul mosazrebamde, rom konvencia awesebs  
adamianis uflebaTa pativiscemis valdebulebas mxolod im teritoriaze,  
romelic imyofeba aseTi mxaris kanonieri Tu ukanono kontrolis qveS da  
aRniSnuli konteqstis gareT, yuradReba rom ar mivaqcioT gamonaklis  
garemoebebs (romelTa arseboba gadawyvetili iqneba TiToeul saqmeSi),  
Sesabamis mxare-saxelmwifos SeuZlia imoqmedos dausjelad qmedebaTa im  
standartebis darRveviT, romlebic dadgenilia konvenciaSi. me mjera, rom  
konvenciis debulebaTa gonivrulma ganmartebam misi obieqtis WrilSi unda  
migviyvanos im daskvnamde, rom konvencia uzrunvelyofs qcevis kodeqss  
yoveli maRali xelSemkvreli mxarisaTvis, yovelTvis, rodesac isini  
axorcieleben saxelmwifo xelisuflebas da aRniSnuls garkveuli  
Sedegebi moaqvs individualuri pirebisaTvis~.  
me msurs ganvavrco Cemi zemoxsenebuli midgoma da davamato, rom  
saxelmwifo aseve pasuxismgebeli SeiZleba iyos konvenciis Sesabamisi  
pozitiuri valdebulebebis ganuxorcieleblobis gamo nebismier im pirTan  
mimarTebaSi, romelic iyo misi pirdapiri uflebamosilebis qveS, an Tu  
saxelmwifos SeeZlo uflebamosileba ganexorcielebina iribad im  
teritoriaze, romelzec piri imyofeba.  
zemoxsenebulisa da saqmis arsebuli faqtebis da ganaCenSi aRwerili  
garemoebebis WrilSi me veTanxmebi umravlesobas, rom ganmcxadeblebi  
xvdebian ruseTis federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis  
miznebisaTvis  
da  
ruseTis  
federaciis  
pasuxismgebloba  
saxezea  
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi. rogorc es marTebulad iqna  
aRniSnuli ganaCenSi, damtkicebuli iqna, rom `mdr~-s, romelic Seiqmna 1991-  
1992  
wlebSi  
ruseTis  
federaciis  
daxmarebiT,  
gaaCnia  
sakuTari  
saxelisuflebo da administraciuli organoebi, romlebic, Tavis mxriv,  
imyofebian ruseTis federaciis efeqturi kontrolis an, sul mcire,  
arsebiTi zegavlenis qveS da nebismier SemTxvevaSi igi arsebobas  
ganagrZobs ruseTis federaciis samxedro, ekonomikuri, finansuri da  
politikuri mxardaWeriT~ (winamdebare ganaCenis 392-e punqti).  
magram me ar veTanxmebi umravlesobas imaSi, rom ganmcxadeblebi xvdebian  
moldovis `iurisdiqciaSi~ da moldova pasuxismgebelia im pozitiuri  
valdebulebebis ganuxorcieleblobaze, romlebic gulisxmobs efeqturi  
da Sesabamisi RonisZiebebis warmarTvas ganmcxadebelTa konvenciiT  
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofis mizniT. araferi ar mianiSnebs  
imaze, rom moldovas gaaCnda raime saxis pirdapiri an arapirdapiri  
uflebamosilebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriaze, sadac  
ganmcxadeblebi imyofebodnen patimrobaSi.  
arc erTi faqtori, romelic gamoTqmuli iqna umravlesobis mier miRebul  
daskvnaSi, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia ganmcxadeblebze, Cemi azriT,  
ar SeiZleba ganxiluli iqnes rogorc mimaniSnebeli imaze, rom xdeboda  
iurisdiqciis ganxorcieleba an misi ganxorcielebisagan Tavis Sekaveba  
ganmcxadeblebTan  
mimarTebaSi.  
xsenebulTan  
dakavSirebiT  
me  
aseve  
vuerTdebi ser nikolas bratcas mier nawilobriv gansxvavebuli azris me-  
15-26-e punqtebSi gamoTqmul mosazrebas.  
nebismier SemTxvevaSi imisaTvis, rom dadgenili iqnes, rom arsebobs  
`iurisdiqcia~ garkveul pirebze konvenciis miznebidan gamomdinare  
mxolod  
imitom,  
rom  
Sesabamisma  
saxelmwifom  
ver  
ganaxorciela  
marTlmsajulebrivi, politikuri, diplomatiuri da ekonomikuri an sxva  
saxis RonisZiebebi, rogorc amas umravlesoba aRniSnavs, im mizniT, rom  
uzrunveleyo ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebi im  
pirobebSi, rodesac mTavroba ver axorcielebda Sesabamis pirebze  
uflebamosilebas,  
gawelavda  
da  
gazrdida  
`iurisdiqciis~  
cnebas  
ararealur da absurdul donemde. sxva sityvebiT, rom vTqvaT, Cemi azriT,  
araswori iqneboda, rom konvenciis maRal xelSemkvrel mxares gaaCndes  
`iurisdiqcia~ nebismier pirze, romelic imyofeba misi uflebamosilebis  
gareT mxolod imitom, rom igi ar axorcielebs politikur an sxva  
RonisZiebebs, romlebic moxseniebulia zogadi terminebiT umravlesobis  
mier. amgvari midgoma, Cemi azriT, migviyvanda aralogikur daskvnamde, rom  
konvenciis  
yvela  
xelSemkvrel  
mxares  
eqneboda  
iurisdiqcia  
da  
daekisreboda pasuxismgebloba im pirTa uflebebis darRvevisaTvis,  
romlebic imyofebian maRali xelSemkvreli mxaris nebismier teritoriaze,  
maT Soris maT teritoriazec, romelic ar imyofeba saxelmwifos  
uflebamosilebis qveS (an de facto, an de jure, anda orive, gaaCnia teritorias),  
mxolod imitom, rom ar cdiloben RonisZiebebis gatarebas konvenciiT  
garantirebuli uflebebis dacvisaTvis, im saxelmwifos winaaRmdeg,  
romelic realurad axorcielebs aseT uflebamosilebas Sesabamis pirebze.  
me mjera, rom xelSekrulebis ganmartebas ar unda mivyavdeT iseT  
mniSvnelobamde, romelsac mivyavarT calsaxad absurdul Sedegebamde.  
Banković and Others-is gadawyvetilebaSi (romelsac me piradad ar veTanxmebi)  
sasamarTlos didma palatam daadgina, rom belgradSi Senobebis dabombva,  
ramac gamoiwvia 16 moqalaqis daRupva, warmoadgenda eqstrateritoriul  
aqts, romelic ar xvdeboda konvenciis xelSemkvreli im saxelmwifoebis  
`iurisdiqciaSi~, romlebmac ganaxorcieles dabombva, da xsenebulis gamo  
daRupulTa naTesavebis saCivari ar iqna miRebuli da gamocxadda arsebiT  
ganxilvaze dauSveblad. CemTvis Zalian gaugebari da ucnauria, rom maRal  
xelSemkvrel saxelmwifos pasuxismgebloba ar daekisros konvenciis  
Tanaxmad im safuZvelze, rom bombebis Camoyra misi TviTmfrinavebidan  
dasaxlebul adgilze msoflios nebismier wertilSi ar moiazrebs aseTi  
dabombvis  
uflebamosilebis  
msxverplT  
qveS),  
am  
saxelmwifos  
rodesac  
`iurisdiqciaSi~  
aseTi mxaris  
(anu  
mier  
maSin,  
ganuxorcielebloba `mis xelT arsebuli yvela RonisZiebisa, iqneba es  
politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva xasiaTis...  
RonisZiebebi, raTa daecva konvenciiT garantirebuli uflebebi maTTvis,  
vinc formalurad [de jure] mis iurisdiqciaSia~, magram realurad misi  
efeqturi uflebamosilebis farglebs gareT imyofeba, axvedrebs am pirebs  
aRniSnuli saxelmwifos iurisdiqciaSi da akisrebs saxelmwifos maT  
mimarT pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebas.  
nebismier SemTxvevaSi me mjera, rom moldovis xelisuflebis organoebma  
faqtobrivad yvelaferi gaakeTes, rac gonivrul farglebSi moiTxoveboda  
maTgan saqmis konkretul garemoebebSi. ararealuri da usamarTlo  
iqneboda, rom dagvekisrebina moldovisaTvis pasuxismgebloba nebismier im  
situaciasTan dakavSirebiT, romelic gasaCivrebuli iyo ganmcxadeblebis  
mier.  
mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri  
(Targmani)  
`sazRvari marTlmsajulebasa da politikas Soris is aRar aris, rac iyo.  
aRarc kanonierebis sawyisebi, romlebic nakleb normatiulia da sul ufro  
mravlobiTi da mzardad gabneuli xdeba~ (A. Lajoie, Jugements de valeurs, Paris,  
PUF, 1997, gv. 207).  
vwuxvar, rom ar movxvdi umravlesobaSi da Tumca pativs vcem Cemi  
kolegebis mosazrebebs, sajarod minda ganvacxado, konvenciis 45-e muxlis  
me-2 punqtis Tanaxmad, Cemi Rrma uTanxmoeba winamdebare saqmeSi didi  
palatis ganaCenTan.  
Cemi uTanxmoeba exeba analizis meTodologias, faqtebis warmodgenis  
maneras, `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizs da bolos  
im daskvnas, romelic miRebuli iqna sasamarTlos mier. Sesabamisad,  
valdebulad vTvli Tavs, garkveuli dro davuTmo TiToeul am aspeqts.  
I. analizis meTodologia  
winamdebare saqme iseTi situaciis magaliTia, romelSic `adamianis  
uflebebi warmoadgens politikas~ (M. Gauchet, La démocratie contre elle-même, Paris,  
2002, gv. 326). saqmis gansakuTrebuli xasiaTidan gamomdinare, romelSic  
ganmcxadebelTa situacia ganuyofelia Zalze rTuli geopolitikuri  
konteqstisagan,  
sasamarTlos  
winaSe  
warmodgeba  
axali  
teritoria,  
gamomdinare Sesabamisi mwiri precedentuli samarTlidan. sasamarTlos  
ganaCeni winamdebare saqmeSi SesaZloa qmnides axal precedents analogiuri  
situaciebisaTvis evropis sabWos wevri saxelmwifoebis konfliqtis sxva  
zonebSi, maT Soris im saxelmwifoebSic, romlebic evropis sabWoSi  
axlaxans Sevidnen. im konfliqtis istoriuli sawyisebi, romelSic  
regionis qveynebi iqnen CaTreulni da `fragmentirebadi imperiis~ efeqti is  
niSnebia, romlebic ase axasiaTebs da SeimCneva arc ise Sor balkaneTsa da  
kavkasiaSi.  
Tumca sasamarTlom (Cemi azriT, SecdomiT) amjobina, daenaxa situacia  
kviprosis tipis konfliqtis WrilSi da aRniSnuli situaciis Sesabamisi  
precedentuli samarTlis WrilSi moxvedriliyo iseT xafangSi, romelsac  
es  
precedentuli  
samarTali  
warmoadgens.  
Cemi  
azriT,  
es  
iyo  
meTodologiuri Secdoma. zedapirul msgavsebas winamdebare saqmesa da  
Loizidou-s saqmes Soris SecdomaSi Seyvana SeuZlia. erTaderTi, rac saerToa  
(da rasac me davubrundebi), aris konfliqtis saTave, saxeldobr, qveyanaze  
mibmuli  
istoriuli, ekonomikuri da kulturuli kavSiriT, gamoyofis Sansi.  
xsenebulidan gamomdinare, konfliqtis monawileTa reaqciam da  
sazogadoebis,  
romelic  
gansxvavdeba  
qveynisagan  
Tavisi  
sapirispiro reaqciam hpova danaSaulebrivi formebi da adamianTa  
tragediamde migviyvana.  
Tumca  
TviT  
Loizidou-sTan  
dakavSirebul  
precedentul  
samarTalSic  
arsebobs bevri gakveTili, romlebic Cven SegviZlia amovikiTxoT, raTa  
dagvexmaros naCqarevi da martivi gadawyvetilebebis Tavidan acilebaSi.  
Loizidou-s saqmeze Tavis gansxvavebul mosazrebaSi mosamarTle bernhardti,  
romelsac daeTanxma mosamarTle lopes roCa, aRniSnavs: `winamdebare  
saqmeSi ... dauSvebelia individis situaciis gancalkeveba kompleqsuri  
istoriuli ganviTarebisagan da aranakleb kompleqsuri dRevandeli  
situaciisagan~. (Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva), 1996 wlis 18 dekembris  
ganaCeni, moxsenebebi da gadawyvetilebebi, 1996-VI, gv. 2242). kviprosis  
gamTlianebasTan dakavSirebuli molaparakebis warumateblobis aRniSvniT,  
ramac gamoiwvia ganmcxadeblis situacia, raTa ganevrco, man dasva kiTxva:  
`vin aris pasuxismgebeli valdebulebis darRvevisaTvis? mxolod erTi  
mxare? SesaZlebelia Tu ara naTeli pasuxis gacema da daskvnis gamotana am  
da sxva kiTxvebze?~ (iqve).  
meore gansxvavebul mosazrebaSi imave saqmeze mosamarTle petiti acxadebs:  
`is pasuxismgebloba, rac aRebuli iqna 1974 wlis gadatrialebis dros, an  
romelic warmoiSva TurqeTis jarebis SesvliT imave wels, ra drosac  
saerTaSoriso Tanamegobroba orWofobda Tavis mcdelobebSi, gadaeWra  
kviprosTan dakavSirebuli saerTaSoriso problema 1974 wlis Semdeg ...,  
xsenebuli pasuxismgeblobebi iyo ra sxvadasxva warmomavlobisa da  
xasiaTis, ori sazogadoebis (romlebic arian erovnuli umciresobebi,  
rogorc es termini aRiqmeba saerTaSoriso samarTalSi) problema ufro  
metad warmoadgens politikisa da diplomatiis sakiTxs, vidre evropuli  
sasamarTlos gamoZiebis sagans, dafuZnebuls q-ni loizidus saqmesa da 1-  
li  
oqmiT  
gaTvaliswinebuli  
uflebis  
darRvevaze  
(ix.  
Loizidou-s  
zemoxsenebuli saqme, gv. 2253-54). xsenebuli sityvebiT gamoTqmuli  
gafrTxileba  
da  
am  
sityvebSi  
Cadebuli  
sibrZne  
srulad  
aris  
gamarTlebuli.  
samwuxarod, winamdebare saqmeSi sasamarTlom gariska, oTxi ganmcxadeblis  
izolirebuli situaciis safuZvelze (radgan, kviprosis situaciisagan  
gansxvavebiT, sxva analogiuri SemTxvevebis warmoCinebis aranairi sistema  
ar gamomJRavnebula) ganexila kavSiri sxvadasxva: samxedro (ganaCeni  
Seicavs analizs dnestrispireTis konfliqtis samxedro mxareebTan  
dakavSirebiT da aseve moicavs iaraRis sawyobebis kalkulacias, romelic  
Stabbinis  
personalze  
ukeTesad  
aris  
warmoebuli),  
ekonomikur  
(urTierTobis Sefaseba partniorebs Soris, romlebic moqmedebdnen  
aTwleulobis ganmavlobaSi imave ekonomikur zonaSi), politikur (Znelia  
citatebis moyvana politikuri liderebisa da samxedro personalis  
`dauTariRebeli~ gancxadebebidan) problemas Soris. rogorc Cans,  
sasamarTlos waredgina uzarmazari raodenobis urTierTsapirispiro  
informacia ganmcxadeblebis, sami saxelmwifos (romlebic CarTulni iyvnen  
samarTalwarmoebaSi), adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis mier da,  
Sesabamisad,  
xsenebulis  
safuZvelze  
sasamarTlom  
ganaxorciela  
uzarmazari da sarwmuno arCeva xsenebuli mtkicebulebebidan. magram  
mkacrad  
klasifikacia  
samarTlebrivi  
mieniWebina  
sakiTxebi  
xalxebis  
(magaliTad,  
TviTgamorkvevis  
ra  
samarTlebrivi  
uflebisaTvis,  
Sesabamis sazRvrebSi, an ganmcxadeblis winaaRmdeg arsebul darRvevebze  
mis dapatimrebamde) pasuxgaucemeli darCa. Cemi azriT, xsenebuli  
warmoadgenda meore meTodologiur Secdomas, romelmac sxva Secdomebamde  
migviyvana.  
II. faqtebis warmodgena  
iseT rTul da `mgrZnobiare~ saqmeSi, rogoric winamdebare saqmea, saqmis  
garemoebebis detaluri da obieqturi warmodgena mniSvnelovan rols  
TamaSobs, radgan igi gansazRvravs, Tu rogor unda iqnes saqme ganxiluli,  
masTan dakavSirebuli pozitiuri kuTxiT. Cemi azriT, saqmis zogadi  
konteqsti warmodgenilia Sejamebulad im saxiT, rac mniSvnelovnad  
amaxinjebs faqtebs. es aris ganmcxadeblebis mier Tavsmoxveuli mosazreba,  
gasagebia, risken mimarTulic, da swored es mosazreba dominirebs. me  
SemiZlia mxolod gamovyo ramdenime faqti da is meTodi, romliTac isini  
iqna ganmartebuli da mivyavarT samarTliani poziciis cru warmodgenamde.  
saqmis zogadi konteqstis umTavres siZneles warmoadgens moldova-  
dnestrispireTis konfliqtis saTavis gansazRvra. marTlac da rTul da  
saWoWmano saqmeebSi, rogoric aris Gorzelik and Others v. Poland ([GC], no. 44158/98,  
ECHR 2004-I) daAssanidze v. Georgia ([GC], no. 71503/01, ECHR 2004-II), didma palatam  
ganixila me-14 saukunis movlenebi imisaTvis, rom moexdina sileziis  
problemis analizi (Gorzelik, punqti 13), da ganixila TviT me-11 saukunis  
movlenebic ki, raTa naTeli moefina aWaris statusze saqarTvelos  
SemadgenlobaSi (Assanidze, punqtebi 100-07). winamdebare saqmeSi is, rac ar  
Tqmula, ufro Rirebulia, vidre is, rac iTqva: rumineTisagan besarabiis  
nawilis uecari CamoWra 1940 wlis 28 ivniss molotov-ribentropis paqtis  
Sedegad da ukrainisgan `dnestris marcxena carieli sanapiros~ gadacema  
sabWoTa moldaveTisTvis qmnis STabeWdilebas, rom am mravaleTnikuri  
regionis istoriac swored aq iwyeba (ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqti)  
– yovelive es miTiTebuli iyo (da unda iTqvas, rom Zalian SerCeviTi  
formiT) euTo-s dokumentSi. magram dokumenti ambobda, rom iseve, rogorc  
sxva istoriuli mimoxilva, isic warmoaCinebda regionis istoriis srul  
asaxvas, rasac me Zalian mokled Camovayalibeb.  
moldovis saTavado, romelic Camoyalibda 1360 wels ungreTidan gamoyofis  
Semdeg, 1456 wels moeqca otomanebis imperiis mbrZaneblobis qveS, rac  
ramdenime  
saukunis  
ganmavlobaSi  
grZeldeboda.  
1711  
wels  
princi  
(gospodari) dimitri kantemiri (romlis Svili antioxic SemTxvevis  
wyalobiT unda gamxdariyo cnobili rusi mwerali da emsaxura ruseTis  
elCad londonsa da parizSi) SeuTanxmda petre dids, rom igi daicavda  
moldovas da es iyo 1791 wels TurqeTsa da ruseT-avstriis koaliciis  
omisSemdgomi xelSekrulebis meSveobiT (koaliciis jarebs meTaurobda a.  
suvorovi), rodesac ruseTma moipova kontroli dnestris marcxena  
sanapiroze, sadac mosaxleobis umravlesoba slavebi iyvnen. 1812 wels  
ruseTis imperiasa da TurqeTs Soris ganaxlebuli omis Semdeg buqarestis  
xelSekruleba ruseTis imperiaSi aerTianebda moldovis aRmosavleT  
nawils, romelic mdebareobs prutsa da dnestrs Soris da romelsac  
saxelad erqva besarabia. besarabiis samxreT nawili dasaxlebulia  
bulgarelebiT da gaguazebiT (Turqulenovani qristiani xalxi). yirimis  
omis (1854-56) Semdeg ruseTma, parizis xelSekrulebis Tanaxmad (1856)  
dauTmo besarabia gamarjvebul saxelmwifoebs. xsenebuli teritoria  
Sevida rumineTis samefos SemadgenlobaSi, romelic Seiqmna (1859 wels),  
magram berlinis xelSekrulebiT (1878) besarabia daubrunda ruseTs da  
rumineTma kompensaciis saxiT miiRo dobruja. 1918 wlis ianvarSi rumineTma  
moaxdina besarabiis okupireba da adgilobrivi sabWosagan miiRo Tanxmoba  
rumineTis samefosTan gaerTianebasTan dakavSirebiT. imave dros ukrainis  
direqtoratma (romelic damoukidebeli iyo im dros) gamoacxada Tavisi  
suvereniteti dnestris marcxena sanapiroze (im droisaTvis mosaxleobis  
48% iyo ukrainelebi, 30% moldovelebi, 9% rusebi da 8,5% ebraelebi), 1924  
wels ki Seiqmna moldovis avtonomiuri respublika, mas Semdeg, rac 1924  
wels ssrk-m aiZula rumineTi, Caetarebina plebisciti besarabiaSi (venis  
molaparakebebi), sanam moaxdenda mis okupirebas 1940 wlis 28 ivniss. es  
aris regionis sakamaTo situacia, romelic 1940 wlis Semdeg warmoadgenda  
moldovis mTlian teritorias, romlis orive nawilsac gaaCnda Tavisi  
istoriuli, ekonomikuri, kulturuli da lingvisturi Taviseburebebi.  
xsenebuli Taviseburebebi ar gamoeparaT informirebul damkvirveblebs:  
`dnestrispireTi, romlis mosaxleobis umravlesobas warmoadgenen rusebi  
da ukrainelebi, yovelTvis ufro axlos iyo ruseTTan, romlis nawilsac  
igi warmoadgenda ori saukunis ganmavlobaSi. rodesac ssrk daiSala,  
dnestrispireTma uari ganacxada moldovis damoukidebeli pirveli  
mTavrobis politikaze rumineTTan gaerTianebasTan dakavSirebiT~ (Libération,  
Paris, 1 August 2002).  
rac Seexeba enasa da damwerlobas, me ar minda vispekuliro Zalian  
delikatur problemaze da vwuxvar, rom sasamarTlo Zalze martiv  
mniSvnelobas aniWebs xsenebuls (ix. ganaCenis 28-e punqti), rasac mivyavar  
or citatamde. `uZvelesi ruminuli damwerloba TariRdeba 1521 wliT: es  
aris boiar neskus mier dawerili werili maior brasovisadmi... xsenebuli  
teqstebi  
gadmoTargmnilia  
slavuridan  
(marTlmadidebeli  
slavebis  
liturgiuli ena da aseve ruminelebis ena), sadac weria rusuli SriftiT...  
me-19 saukunemde Tanamedrove ruminuli ena sabolood ar Camoyalibebula,  
masze Zlier zegavlenas axdenda franguli  
xsenebul process  
zogierTebi uwodebdnen `relaTinizacias~. swored am dros iyo, rom  
laTinurma anbanma Secvala rusuli~. (wyaro: Atlas des peuples de l’Europe Centrale,  
Paris, La Découverte, 2002, gv. 137). rac Seexeba enas, romelic gamoiyeneboda, 1978  
wlis konstitucia uzrunvelyofda `Tanabar uflebebs erovnuli enis  
gamoyenebasTan dakavSirebiT~ (muxli 34) da `swavla-ganaTlebis erovnul  
enaze warmarTvasTan dakavSirebiT~ (muxli 43). arsebuli debulebis  
Tanaxmad, `kanonebi da sxva kanonmdebloba... gamoqveynebuli unda iqnes  
moldovur  
da  
rusul  
enebze~  
(muxli  
103)  
da  
`marTlmsajuleba  
xorcieldeba rogorc moldovur da rusul enebze, aseve im enaze,  
romelzec laparakobs regionis mosaxleobis umravlesoba~ (muxli 158).  
es istoriuli gadaxveva imitom gavakeTe, rom gamemeorebina sasamarTlos  
pozicia, romelic gamoxatulia Semdegi saxiT: `sasamarTlo Tvlis, rom man  
maqsimalurad unda Seikavos Tavi mxolod im wminda istoriuli movlenebis  
ganxilvisagan, romelTa ganxilvis iurisdiqciac sasamarTlos ar gaaCnia;  
Tumca sasamarTlos SeuZlia mxedvelobaSi miiRos garkveuli istoriuli  
faqtebi, romlebic cnobilia yvelasaTvis, da xsenebulze daafuZnos Tavisi  
argumentacia~ (ix. Ždanoka v. Latvia, #. 58278/70, punqti 77, 2004 wlis 17 ivnisi;  
ix. aseve Marais v. France, #. 31159/96, komisiis 1996 wlis 24 ivnisis  
gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 86-A, gv. 184, da Garaudy v.  
France, #. 65831/01, ECHR 2003-IX). magram, rogorc Cans, Cvens ganaCenSi  
`istoriuli faqtebi~ mniSvnelovnad aris damaxinjebuli da Sedegad, Cemda  
samwuxarod, garkveul dasabuTebasac analogiuri bedi ewia.  
punqtebi 30-41 aranairi garkveuli mimdevrobiT ar asaxaven moldova-  
dnestrispireTis konfliqtis dawyebasa da ganviTarebas da aqcents  
akeTeben samxedro aspeqtebze, TiTqos mTavari problema yofiliyo me-14  
armia da `dosaafis~ (romelic ar iyo saxelmwifo organo maSindeli  
kanonmdeblobis Tanaxmad) aRWurviloba. rogorc erovnul mosamarTles, me  
msurs aRvniSno, rom ssrk-s daSlam 1988-91 wlebSi zegavlena moaxdina ara  
mxolod masSi Semaval 15 respublikaze, romlebmac saTiTaod gamoacxades  
TavianTi suvereniteti (xSirad aRniSnuls uwodeben `suverenitetebis  
aRlums~), aramed iseT teritoriebzec, romlebic iyo mravalerovan  
respublikebSi, magaliTad, mTian yarabaxze, afxazeTze, CeCneTze da a.S.  
moldovamac ver aicila Tavidan xsenebuli zogadi Zvrebi, gansakuTrebiT  
imis gaTvaliswinebiT, rom moldovis erovnulma frontma ganacxada Tavisi  
survili,  
moxseniebuli kanonebi enisa da axali droSis Sesaxeb aRniSnuli  
mimarTulebis mxolod pirvel nabijs warmoadgenda. gagauziam,  
srulad  
gaerTianebuliyo  
rumineTTan  
da  
29-e  
punqtSi  
Turqulenovanma regionma, pirvelma gamoacxada Tavisi suvereniteti 1990  
wlis 18 agvistos, mas mohyva dnestrispireTi 1990 wlis 2 seqtembers.  
xsenebuli, Cemi azriT, ar warmoadgenda `moldovis damoukideblobisaTvis  
winaaRmdegobis gawevas~ (ix. winamdebare ganaCenis 43-e punqti), aramed es  
iyo TviTgamorkvevis uflebis uaryofis politika. ar unda daviviwyoT (da  
es warmoadgens meore sagans, rac ar Tqmula ganaCenSi), rom moldovis  
policiis specdaniSnulebis jarebis mier ganxorcielebuli pirveli  
operacia, romelic daiwyo dubasaris `separatistebis~ winaaRmdeg 1990  
wlis  
12  
ivniss,  
win  
uswrebda  
zemoxsenebul  
damoukideblobaTa  
gamocxadebas da xeli Seuwyo maT daCqarebas.  
Cemi azriT, swored am situaciaSi unda eZebna sasamarTlos konfliqtis  
saTave, ramac pirdapiri zegavlena moaxdina oTx ganmcxadebelze, da ara  
1990 wlis 2 seqtembris damoukideblobis deklaraciaSi, romelic exeboda  
`moldovis dnestrispireTis respublikis~ Seqmnas, rogorc amaze miuTiTebs  
ganaCenis 30-34 punqtebi.  
samarTlebrivad rom vilaparakoT, xsenebuli deklaraciebi ar niSnavda im  
areul dros gamoyofis gacxadebas (rasac mowmobs sityva `moldovis~  
`mdr~-s dasaxelebaSi), aramed warmoadgenda ufro didi avtonomiurobis  
gacxadebis survils, maT Soris referendumis uflebas, romelic  
gamoaaSkaravebda saxelmwifos SemadgenlobaSi darCenis survils im  
SemTxvevaSi,  
Tu  
saxelmwifo  
gamoacxadebda  
gaerTianebas  
ucxo  
saxelmwifosTan, rac im droisaTvis savsebiT SesaZlebel safrTxed iyo  
warmodgenili. `1990 wels pirveli avtonomiuri moZraobebis warmoSobam,  
rasac mohyva 1991 wels damoukideblobis gamocxadeba, daaCqara kiSiniovsa  
da buqarests Soris gegmis Camoyalibeba, romelic miznad isaxavda  
moldovis rumineTSi integracias an mis aneqsirebas. magram gegma, romelic  
moldovelebs moswondaT Tavdapirvel etapze, daviwyebas mieca SemdgomSi,  
rodesac 1994 wlis 6 marts gamarTul referendumze buqarestis sawyenad  
moldovis amomrCevelTa 96,4%-ma xma misca rumineTTan gaerTianebis  
winaaRmdeg. magram respublikis damoukideblobis mowinaaRmdege, ufro  
metad ki rumineTTan mierTebisadmi mtrulad ganwyobilma slavurma  
mosaxleobam, romelic umetesad dnestrispireTSi cxovrobda, 5000  
kvadratuli kilometris teritoriaze dnestris aRmosavleTiT, gamoacxada  
avtonomiuroba~, _ werda Jan kristofer romeri, profesori, Institut des Hautes  
Etudes européennes and the Ecole Spéciale militaire de Saint-Cyr (J.-Ch.Romer, Géopolitique de  
la Russie, Paris, Economica, 1999, gv. 63).  
zemoxsenebul analizs davamateb, rom 1992 wlis TebervalSi moldovis  
saxalxo frontma me-2 kongresze gamoacxada moldova, maT Soris  
dnestrispireTis regionic, rumineTis ganuyofel nawilad da 1992 wlis  
martSi  
daiwyo  
konfliqti  
policiis  
specialur  
danayofebsa  
da  
`separatistebs~ Soris. 1992 wlis 19 ivnisi – avad gasaxsenebeli dRe –  
gaxda benderSi moldovis specdaniSnulebis Zalebis operaciis dawyebis  
dRe. Sedegad daiRupa 416 adamiani mSvidobiani mosaxleobidan. mxolod 1992  
wlis 29 ivliss Sevidnen ruseTis mSvidobismyofelebi tiraspolSi ruseT-  
moldovas Soris 1992 wlis 21 ivliss gaformebuli xelSekrulebis  
safuZvelze. me SemiZlia aRvadgino movlenaTa jaWvi, magram aq gavCerdebi.  
me mxolod vambob, rom ganaCenis nawili, romelic exeba `saqmis winmswreb  
zogad movlenebs~, ar moicavs mniSvnelovan faqtebs, maSin, rodesac masSi  
uxvad aris bundovani citireba politikuri gancxadebebidan, romlebic  
asaxavs mxolod calmxriv midgomas movlenebis ganviTarebisadmi. amitomac  
advili ar aris, davadginoT, sad aris simarTle. kidev erTxel aRvniSnav,  
rom me vgmob am faqts.  
aseve wuxils gamovTqvam im faqtTan dakavSirebiT, rom sasamarTlom  
mxedvelobaSi ar miiRo 1992 wlis movlenebi (`samSvidobo~ operacia,  
romelic  
ganaxorcieles  
xelisuflebis  
centralurma  
organoebma,  
ajanyebulebis SeiaraRebuli winaaRmdegoba, gardamavali periodi sabWoTa  
kavSiris daSlis Semdeg da sxv.) _ realurad forsmaJoruli situacia,  
romelSic konfliqtSi pirdapir Tu arapirdapir CarTuli yvela mxare, maT  
Soris me-14 armiac, iRebda monawileobas.  
me aseve msurs warmogidginoT 1991-92 wlebis SeiaraRebuli konfliqtis  
sruliad gansxvavebuli versia, radgan vfiqrob, rom ganaCenis am nawilis  
(ix. 42-100 punqtebi) _ romlis mizansac calsaxad warmoadgens konfliqtSi  
ruseTis monawileobis da separatistebisaTvis samxedro mxardaWeris  
damtkiceba  
_
realurad  
aranormaluri  
masStabi  
zemoxsenebuli  
meTodologiuri Secdomis Sedegia. TviT saxelmwifoTaSoris saqmeze Cyprus  
v. Turkey sasamarTlo ufro `realisturi~ iyo amgvar analizSi da  
koncentrirebas axdenda samarTlebriv problemebze.  
marTalia, ara maqvs survili, winamdebare teqsti ufro ganvavrco, ar  
SemiZlia movaxdino `kazakTa sakiTxis~ ignorireba. ganaCeni imeorebs  
ganmcxadebelTa mtkicebas, rom `1988 wels moldovis teritoriaze saerTod  
ar iyvnen kazakebi~ (ix. ganaCenis me-60 punqti). me mxolod imis aRniSvna  
mindoda, rom dawyebuli 1571-74 wlebidan ukraineli kazakebi monawileobas  
iRebdnen moldovelTa ganmaTavisuflebel omSi otomanebis batonobis  
winaaRmdeg da Tavisufali kazakebi cxovrobdnen moldovaSi, padoliasa da  
zaporoJieSi saukuneebis ganmavlobaSi (ix. sxva wyaroebs Soris Ph.Longworth,  
The Cossacks, London, 1969). kazakebi gaxdnen stalinuri teroris msxverplni,  
magram isini rebilitirebulni iqnen ruseTis parlamentis mier 1992 wlis  
16 ivnisis dadgenilebiT, rogorc nawili im pirTa reabilitaciisa,  
romlebic daeqvemdebarnen represiebs. mxolod 1995 wlis 9 agvistos iyo,  
rom ruseTis federaciis prezidentma xeli moawera brZanebulebas kazakTa  
asociaciis daregistrirebasTan dakavSirebiT, 1996 wlis 16 aprils ki xeli  
moewera brZanebulebas kazakTa samoqalaqo da samxedro samsaxuris Sesaxeb.  
kazakTa  
organizaciis  
gadaadgilebis  
Tavisufleba  
da  
naxevrad  
SeiaraRebuli xasiaTi kazakTa cxovrebis kargad cnobili damaxasiaTebeli  
niSania. SesaZlebelia imis Tqma, rom es mxolod detalebia, magram mTavari  
Secdoma swored am detalebSia damaluli.  
teqstSi  
sakmaod  
mcire  
detalebia,  
maT  
Soris  
`dauTariRebeli~  
gancxadebebi ruseTis vice-prezidentis mier (ix. ganaCenis 137-e punqti),  
ruseTis prezidentis `dauTariRebeli~ satelevizio gamosvla (ix. ganaCenis  
138-e punqti), satelevizio intervius gadacema `daudgenel dRes~ (punqti  
145), da a.S. miuxedavad sasamarTlos mier 26-e punqtSi gamoTqmuli  
poziciisa, rom `werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas  
sasamarTlo iyenebda ,gonivrul eWvs miRma~ tests mtkicebis moTxovnili  
standartisaTvis~.  
me gancvifrebuli var, rom sasamarTlos winaSe warmodgenili naTeli  
informaciis  
sapirispirod,  
ganaCenis  
141-e  
punqti  
warmoaCens  
(`damtkicebulad miiCnevs~!) yalb informacias imasTan dakavSirebiT, rom  
ruseTma organizeba gaukeTa 2004 wlis 17 martis arCevnebs `moldovis  
xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe~. ruseTis federaciis  
saarCevno  
kanonmdebloba  
uzrunvelyofs  
ruseTis  
moqalaqeebisaTvis  
arCevnebSi monawileobis SesaZleblobas sazRvargareT specialurad  
Seqmnil saarCevno ubnebSi (da amitomac es yovelTvis ar warmoadgens  
`sakonsulos rogorc saarCevno ubans~) mxolod Sesabamisi ucxo  
saxelmwifos nebarTvis safuZvelze. vwuxvar, rom sasamarTlom, romlis  
ganaCenebic wuTobrivi sizustiT mowmdeba yvelgan, Zalian bevrjer ver  
ganaxorciela  
da  
ver  
Seesabameboda  
im  
kriteriumebs,  
romlebic  
Camoyalibebulia 26-e punqtSi.  
aseve samwuxaroa, rom saqmis winmswrebi movlenebis Camoyalibebisas  
sasamarTlo yovelTvis ar mihyveboda im princips, romelic man Tavad  
Camoayaliba saqmeSi Ireland v. the United Kingdom da romlis Tanaxmadac `mis  
winaSe warmodgenil saqmeebSi sasamarTlo ganixilavs mTel warmodgenil  
masalas, romelic momdinareobs komisiisagan, mxareebisagan an sxva  
wyaroebidan, da, Tu es aucilebelia, moipovebs masalebs proprio motu(1978  
wlis 18 ianvris ganaCeni, seria A #25, gv. 64, punqti 160).  
magaliTad, me vwuxvar, rom sasamarTlom frTxilad aicila Tavidan  
ganaCenSi im qmedebebis xseneba, romlebic exeboda “Bujor“-is jgufsa da  
ganmcxadeblebs maT dakavebamde (garda 216-e punqtisa, romelic miuTiTebs  
1993 wlis 9 dekembris ganaCenze). magram sasamarTlos winaSe warmodgenili  
dokumentebi naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT.  
interviuSi, romelic gamoqveynda leningradis periodul gamocema `smenaSi~  
1990 wlis 6 dekembers, b-nma ilaSkum sazogadoebas miawoda cnobili  
`direqtiva #6~-is detalebi. `Cven gvaqvs ori Savi sia~, _ ambobda igi.  
`pirvel siaSi 23 gvaria, e.w. dnestrispireTis respublikis meTauroba.  
meore siaSi aris 480 saxeli da gvari, romlebic ekuTvniT meore kongresis  
wevrebs. ganxorcielebuli iqna seriozuli mzadeba xsenebuli pirebis  
fizikuri likvidaciisaTvis~. daskvna ki ase gamoiyureboda: `Cven gvyavs  
politikosebi, romlebic yovelTvis sufTani unda rCebodnen, magram vinmem  
unda gaakeTos WuWyiani saqme~. xsenebuli tipis gancxadebebidan: `Cven  
SegviZlia movawyoT uzarmazari sisxlisRvra~, konkretul qmedebebamde  
mxolod ramdenime nabiji iyo. xsenebuli qmedebebis msxverplTa vinaoba  
cnobilia, iseve rogorc cnobilia maTi qvrivebisa da oblebis vinaoba.  
SemTxveviT ar aris, rom ganaCenis 286-e punqtSi xsenebulma cnobilma  
specialistebma  
wamoayenes  
winadadeba,  
rom  
ganmcxadeblebi  
unda  
gasamarTlebuliyvnen neitralur qveyanaSi, rogorc es evropis sabWos  
generalurma mdivanma ganacxada, romelic faqtiurad ar gamoricxavda `b-ni  
ilaSkus SesaZlo axal sasamarTlo process neitralur adgilas~  
(SG/Inf(2000) 53, 2001 wlis 19 ianvari). ra azri aqvs maSin gaero-s yvela  
rezolucias  
terorizmis  
aRkveTasTan  
dakavSirebiT?  
samwuxarod,  
sasamarTlos ar gaucia pasuxi xsenebul kiTxvebze, magram man uaryo erT-  
erTi aseTi qvrivis, q-ni ludmila gusaris, Txovna sasamarTlosaTvis  
Cvenebis micemasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis me-8 punqti).  
III. `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizi  
magram me ufro im faqtTan dakavSirebiT vwuxvar, rom xelidan iqna  
gaSvebuli  
Sansi,  
ganxorcielebuliyo  
cnebebis  
`iurisdiqcia~  
da  
`pasuxsimgebloba~ ufro kargi analizi. me ara maqvs pretenzia, rom Cemi,  
rogorc samarTlianobis ukanaskneli mfarvelis, mosazrebaa WeSmariti,  
magram mainc msurs avxsna, Tu ra kuTxiT vxedav problemas.  
Cemi pirveladi pozicia, romelic davafiqsire 2001 wlis 4 ivlisis  
kenWisyrisas saqmis arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebiT (da  
romel mosazrebasac jer kidev vemxrobi), iyo is, rom sasamarTlos  
dauSveblad unda gamoecxadebina ganacxadi ruseTTan mimarTebaSi ratione loci  
da ratione personae principebze dayrdnobiT da eRiarebina moldovis  
iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze, magram amave dros unda  
gaeTvaliswinebina, rom moldova ver axorcielebda de facto kontrols  
regionze, sul mcire, im dros, rodesac ganmcxadeblebi iqnen dakavebulni.  
sasamarTlos SeeZlo aseTi gadawyvetilebiT misuliyo `samarTlebriv  
vakuumamde~ an `iseT sferomde, romelSic kanoni ar moqmedebs~ da romlis  
mimarTac konvenciis debulebebi ar gamoiyeneba de facto. xsenebuli idea arc  
absurdia da arc siaxles warmoadgens. `biZgi rekomendaciisaTvis~, romlis  
dasaxelebac  
aris  
`kanonis  
gareT  
myofi  
evropis  
sabWos  
wevri  
saxelmwifoebis teritoriebi~, romelic warmodgenili iqna b-ni magnusonis,  
SvedeTis saparlamento asambleis wevris, mier (da romelsac misi ramdenime  
kolega uWerda mxars), moicavda Semdeg nawyvetebs:  
`Tumca asamblea iZulebulia, aRiaros, rom saxeze gvaqvs ramdenime areali  
evropis sabWos calkeuli wevri saxelmwifoebis teritoriebze, sadac  
adamianis uflebaTa evropuli konvencia da adamianis uflebaTa dacvis  
sxva aqtebi ar gamoiyeneba praqtikaSi. xsenebuli naTeli gaxda pirvel  
rigSi  
adamianis  
uflebaTa  
evropuli  
sasamarTlos  
precedentuli  
samarTlidan, romlis ramdenime ganaCeni aRsrulebuli iqna. amis magaliTia  
saqme Loizidou v. Turkey, romelic exeboda CrdiloeT kvipross, da saqme  
Matthews v. the United Kingdom, romelic exeboda gibraltars.  
garda amisa, `kanonis gareT myofi~ arealebi Camoyalibda separatistul  
regionebSic, rogoric aris CeCneTi, dnestrispireTi, afxazeTi Tu mTiani  
yarabaxi~.  
moldovis mier teritoriuli daTqma, romelic man gaakeTa konvenciis  
ratificirebisas,  
migvaniSnebs  
regionSi  
`samarTlebrivi  
vakuumis~  
arsebobaze, evropul samarTlebriv arealSi raRac `Savi xvrelis~  
magvarze, gansakuTrebiT aseT daskvnamde misvlas SesaZloa Tan axldes  
imis aRiareba, rom moldovas ar gaaCnia de facto kontroli Sesabamis  
teritoriaze. CemTvis sasiamovnoa, viyo umravlesobis wevri Tundac  
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT, kerZod ki imasTan dakavSirebiT, rom  
moldovas gaaCnda iurisdiqcia, Tundac SezRuduli saxiT `iurisdiqcia, ...  
romelic moiazrebs pozitiur valdebulebebs~ (samotivacio nawilis 1-li  
debuleba).  
miuxedavad amisa, me vTvli, rom teritoriuli principis upiratesoba,  
romelic Seexeba `iurisdiqcias~ konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,  
srulad gamoiyeneba moldovis mimarT, ganmcxadeblebTan dakavSirebiT misi  
pasuxismgeblobebisa da valdebulebebis mimarT, Tundac de facto SezRuduli  
xasiaTiT (ix. winamdebare ganaCenis 313-e punqti). nebismier SemTxvevaSi,  
dnestrispireTi  
ar  
aris  
dausaxlebeli  
teritoria  
(terra nullius)  
saerTaSoriso samarTlis mniSvnelobiT: saerTaSoriso Tanamegobroba  
dnestrispireTs Tvlis moldovis ganuyofel nawilad. is faqti, rom  
konvenciis ratificirebisas moldovam gaakeTa daTqma dnestrispireTTan  
mimarTebaSi, amtkicebs imas, rom didi xnis ganmavlobaSi moldovas ar  
ganuxorcielebia Tavisi valdebulebebi am teritoriaze. sawinaaRmdego  
aRiareba iqneboda ufaso saCuqari msoflioSi yvela separatistisaTvis da  
miscemda maT SesaZleblobas, eTqvaT, rom pirvelad saerTaSoriso  
sasamarTlom aRiara, rom saxelmwifos teritoriis xsenebuli nawili iyo  
centraluri xelisuflebis organoebis iurisdiqciis gareT. me mxolod  
imaze vwuxvar, rom umravlesobam moldova pasuxismgeblad miiCnia mxolod  
2001 wlis Semdeg, miuxedavad im dadgenili faqtisa, rom 1994 wlis Semdeg,  
kerZod ki 1997 wels evropis sabWoSi Sesvlis Semdeg, moldovas ar  
gadaudgams  
aranairi  
nabijebi,  
raTa  
uzrunveleyo  
ganmcxadebelTa  
xelmeored gasamarTleba an gaTavisufleba. xsenebulTan dakavSirebiT me  
veTanxmebi argumentTa umravlesobas mosamarTleebis kasadevalis da sxva  
kolegebis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi.  
`eqstrateritoriuli~ iurisdiqciis problema ufro rTulia. me mtkiced  
mjera, rom sasamarTlo unda mihyves `cnebebis precedentuli samarTlis~  
tradiciebs, sxva sityvebiT rom vTqvaT, daiwyos im ideidan, rom  
Tanamedrove pozitiuri samarTlis umniSvnelovanesi cnebebi damyarebuli  
iqna iuristTa Taobebis mier da isini ar unda dadges kiTxvis qveS garda  
gamonaklisi  
SemTxvevebisa.  
xsenebuli  
iyo  
sasamarTlos  
erTxmad  
dafiqsirebuli pozicia Banković and Others-is saqmeze: `Sesabamisad,  
sasamarTlo mivida im azramde, rom konvenciis 1-li muxli ganxiluli unda  
iqnes imgvarad, rom asaxavdes iurisdiqciis zogad da aRiarebul  
mniSvnelobas da iurisdiqciis sxva safuZvlebi miCneuli unda iqnes  
gamonaklisebad, romlebic moiTxovs specialur gamarTlebas TiToeuli  
saqmis calkeul garemoebebSi~ (Banković and Others v. Belgium and Others (dec.) [GC],  
no. 52207/99, punqti 61, ECHR 2001-XII). sasamarTlom aseve aRniSna, rom  
dakmayofilebisaTvis `mas esaWiroeboda gamonaklisi garemoebebis arseboba  
winamdebare saqmeSi, romelic SesaZloa CaTvliliyo xelSemkvreli  
saxelmwifos mier eqstrateritoriuli iurisdiqciis ganxorcielebad~ (loc.  
cit., punqti 74).  
ra gansakuTrebul garemoebebs SeuZlia gaamarTlos aseTi daskvna  
winamdebare saqmeSi?  
Cemi mowiwebuli mosazrebiT, sasamarTlom airCia advili gza _ Tavis  
ganaCenSi gamoeyenebina is kriteriumebi, romlebic Camoyalibebuli iqna  
meore gansakuTrebul saqmeSi _ Loizidou-s saqmeSi (romlis ugulebelyofac  
Znelia), da am saqmidan gamoitana sakmaod bundovani daskvna: `sasamarTlom  
dauSva, rom gansakuTrebul garemoebebSi xelSemkvreli saxelmwifoebis  
mier Tavisi teritoriis gareT ganxorcielebuli qmedebebi an iseTi  
qmedebebi, romlebic zegavlenas axdens saxelmwifos teritoriis gareT  
mimdinare movlenebze, SesaZloa CaiTvalos aseTi saxelmwifoebis mier  
iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis 1-li muxlidan gamomdinare~ (ix.  
winamdebare ganaCenis 314-e punqti). aseTi `qmedebis~ gamoaSkaravebis pirvel  
kriteriumad Loizidou-s saqmeSi CaiTvala samxedro qmedebis Sedegad sxva  
qveynis teritoriis okupireba. magram xsenebuls adgili ar hqonia  
winamdebare SemTxvevaSi, sadac sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi teritoriaze  
aTwleulobis ganmavlobaSi iyo ganTavsebuli.  
Tundac CavTvaloT, rom adgili hqonda `samxedro qmedebas~, rogoric  
saxeze iyo kviprosSi, mosamarTleebi golcuklu da petiti absoluturad  
marTlebi iyvnen, rodesac cdilobdnen gaemijnaT `pasuxismgebloba~  
`iurisdiqciisagan~.  
pasuxismgebloba  
`maSin,  
SesaZloa  
rodesac  
saxeze  
xelSemkvreli  
iyos  
saxelmwifos  
teritoriis gareT  
ganxorcielebuli samxedro qmedebis Sedegad, xsenebuli ar gulisxmobs  
`iurisdiqciis~ ganxorcielebas (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi pretenziebi),  
1995 wlis 23 marti, seria A #310, gv. 35). orive cneba avtonomiuria  
erTmaneTTan mimarTebaSi, Tumca SesaZlebelia pretenziis gamoTqma imasTan  
dakavSirebiT, rom gansxvaveba wminda akademiuri xasiaTisaa.  
ratom ugulebelyo sasamarTlom mniSvnelobis es Zalian arsebiTi  
gansxvaveba winamdebare saqmeSi da ar Seavso precedentul samarTalSi  
arsebuli  
xarvezi,  
romelic  
gamomdinareobs  
eqstrateritoriuli  
iurisdiqciis arasakmarisi kriteriumebidan? Cemi azriT, xsenebulis mizezs  
warmoadgenda ufro pirdapiri gadawyvetilebis miReba pasuxismgeblobis  
cnebis meSveobiT (ix. ganaCenis 314-e-317-e punqtebi). es aris iurisdiqcia  
(teritoriuli  
Tu  
eqstrateritoriuli),  
romelic  
upirvelesad  
gansaxilveli cnebaa da pasuxismgebloba gamomdinareobs iurisdiqciidan  
da ara piriqiT. sasamarTlom iribad daadastura xsenebuli subordinacia  
imis daskvniT, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia, magram ar ekisreboda  
pasuxismgebloba 2001 wlamde! magram imis Ziebisas, gaaCnda Tu ara ruseTis  
federacias iurisdiqcia, sasamarTlom amjobina sapirispiro logika da  
daadgina `iurisdiqcia~ `pasuxismgeblobis~ arsebobis gamo.  
Tundac davuSvaT, rom saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea,  
aucilebeli iqneba imis damtkiceba, rom mopasuxe saxelmwifo (a) agrZelebs  
Tavisi  
daqvemdebarebuli  
pasuxismgeblobis  
ganxorcielebas  
da  
amas  
saSualebiT  
axorcielebs  
da (b)  
adgilobrivi  
administraciis  
agrZelebs Sesabamisi teritoriis kontrols mravalricxovani jaris  
saSualebiT, romelic movaleobas asrulebs da axorcielebs `teritoriis  
nawilis efeqtur da yovlismomcvel kontrols~, rogorc es aRniSnuli iyo  
Loizidou-s saqmis pirvelad pretenziebSi. kerZod, xsenebuli ori aspeqti  
ganxiluli iqna arsebiT ganxilvaze dasaSvebobis gadawyvetilebis 70-e  
punqtSi Banković and Others-is saqmeze, romelSic sasamarTlom xazgasmiT  
aRniSna  
xsenebuli  
teritoriuli  
aspeqti,  
sanam  
daaskvnida,  
rom  
`sasamarTlo ar aris darwmunebuli, rom adgili hqonda raime saxis  
iurisdiqciul kavSirs im pirebs Soris, romlebic iyvnen mopasuxe  
saxelmwifoebis  
mier  
ganxorcielebuli  
da  
ganmcxadeblebis  
mier  
gasaCivrebuli qmedebebis msxverplni (ix. Banković and Others, zemoxsenebuli  
saqme, punqti 82).  
imis gansazRvrisas, iyo Tu ara ruseTis federacia pasuxismgebeli  
gasaCivrebul qmedebebTan dakavSirebiT, sasamarTlo, miuTiTebs ra saqmeze  
Cyprus v. Turkey, iyenebs cnebas `erovnuli teritoriis gareT arsebul  
arealze sruli kontroli~ (ix. ganaCenis 316-e punqti). xsenebulTan  
dakavSirebiT me mivuTiTeb sasamarTlos Sefasebaze Loizidou-s saqmeSi:  
`TurqeTi  
realurad  
axorcielebs  
detalur  
kontrols  
CrdiloeT  
kviprosis TurqeTis respublikis xelisuflebis organoebis politikasa da  
maT qmedebebze. CrdiloeT kviprosSi ganTavsebuli jarebis didi  
raodenobidan naTelia, rom ... TurqeTis armia axorcielebs efeqtur da  
yovlismomcvel kontrols kunZulis nawilze~ (ix. Loizidou-s zemoxsenebuli  
saqme (arsebiTi ganxilva), gv. 2235, punqti 56). Tuki maxsovroba ar  
mRalatobs, Cemi samxedro wvrTnebis dros termini `aqtiuri samsaxuri~  
niSnavda gzebisa da rkinigzis kontrols, strategiuli daniSnulebis  
dawesebulebebis (telegrafi/satelefono fosta) kontrols da sadgurebis,  
aeroportebisa da sazRvrebis kontrols. samxedro strategobis gareSec ki  
yvelas SeuZlia ori situaciis Sedareba: pirvel SemTxvevaSi 30 000  
jariskaci mcire zomis teritoriaze, romlis mosaxleobasac Seadgens 120  
000-150 000 adamiani, xolo meore SemTxvevaSi 2 500 oficeri da sxva wodebis  
jariskaci 4 163 kvadratuli metris teritoriaze, 852 km sigrZis sazRvriT,  
mosaxleoba ki aWarbebs 750 000-s. bolos me mivdivar mTavar gansxvavebamde,  
romlis Tanaxmadac adgili ar hqonia samxedro SeWras teritoriis garedan  
im mizniT, rom damyarebuliyo kontroli: ruseTis jarebi, romlebmac maSin  
Sewyvites sabWoTa jarebad arseboba (da romelTa Semadgenlobidanac 2/3 am  
regionidan  
movlenebis momswre, ganTavsebulni iyvnen ra im adgilas, sadac mravali  
wlis ganmavlobaSi imyofebodnen da absoluturad ar Careulan  
gawveuli  
jariskaci  
iyo),  
ucabedad  
aRmoCndnen  
aseTi  
administraciul saqmeebSi. xsenebuli jarebi ar arian Cabmulni `aqtiur  
qmedebebSi~, garda iaraRis sawyobebis da gasatani aRWurvilobis dacvisa.  
rac Seexeba adgilobrivi administraciuli xelisuflebis organoebis  
daqvemdebarebas ruseTis xelisuflebisadmi, naTelia is faqti, rom  
xsenebuli xelisuflebis organoebi xSirad xels uSlidnen samxedro  
aRWurvilobis  
gatanas.  
saerTaSoriso  
zewolis  
Sedegad  
erT-erTi  
ganmcxadeblis gaTavisuflebis Semdeg `mdr~-s xelisuflebis organoebi  
tyveobaSi amyofebdnen danarCen ganmcxadeblebs, miuxedavad maTi savaraudo  
`damcvelis~ interesisa, rom Tavidan airidos arasasiamovno problema –  
Tuki es aris administrirebis magaliTi, `romelic eqvemdebareba ucxo  
Zalas~, es sakmaod ucnauri magaliTia.  
meore  
argumenti,  
romelic  
ruseTis  
federaciis  
pasuxismgeblobis  
sasargeblod metyvelebs, umravlesobis Tanaxmad, aris is, rom `mdr~  
Seiqmna 1991-92 wlebSi ruseTis federaciis mxardaWeriT. me valdebuli var,  
aRvniSno, rom `mdr~-s warmoqmna gamocxadebuli iqna 1990 wlis  
seqtembers, weliwadze meti xniT adre, vidre ssrk daiSleboda da ruseTi  
moipovebda damoukideblobas, rogorc suverenuli saxelmwifo. aq  
2
gavixseneb la fontens: `Tuki es Sen ar iyavi, maSin es Seni Zma iqneboda. –  
me ar myavs Zma. – ara aqvs mniSvneloba, maSin es Seni ojaxis romelime  
wevri iqneboda.~ moldovis mTavrobis argumenti, rom ruseTi, rogorc  
ssrk-s samarTalmemkvidre, kisrulobs srul pasuxismgeblobas ssrk-s mier  
ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiT, gaqarwylebulia saerTaSoriso  
samarTlis im wesiT, romlis Tanaxmadac Tu samarTlis monawilis  
pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea samarTlis meore monawilis qmedebis  
Sedegad, misi pasuxismgebloba mxolod iribi SeiZleba iyos (Dictionnaire de  
droit international public, Brussels, 2001, gv. 996-97).  
mxolod xsenebuli mizezidan gamomdinare, gansxvavebiT CrdiloeT  
kviprosis TurqeTis respublikis gamocxadebidan, ruseTi ar unda  
CaiTvalos pasuxismgeblad ganxorcielebuli qmedebebisaTvis. garda amisa,  
ruseTs arasodes uRiarebia `mdr~ damoukidebel saxelmwifod. megobrobisa  
da TanamSromlobis xelSekruleba ruseTis federaciasa da moldovis  
respublikas Soris, romelic xelmowerili iqna 2001 wils 19 noembers,  
naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT: `mxareebi gmoben  
separatizms  
mis  
yvela  
formiT  
gamovlinebaSi  
da  
kisruloben  
valdebulebas, aranairad xeli ar Seuwyon separatistul moZraobas~  
(muxli 5, punqti 2). magram sasamarTlo amjobinebs `dauTariRebel~  
upasuxismgeblo gancxadebebs, romlebic gamoTqmuli iyo garkveuli  
parlamentarebisa da yofili politikosebis mier, da miiCnevs xsenebuls  
politikuri mxardaWeris `mtkicebulebad~.  
savaraudo ekonomikuri mxardaWeris `mtkicebuleba~ (ix. ganaCenis 156-e-160-e  
punqtebi) ver uZlebs Semowmebas. me qvemoT vadareb ganaCenSi aRweril  
daskvnas arasamTvarobo organizaciis “British Helsinki Human Rights Group“  
(BHHRG) (romelmac moaxdina regionSi arsebuli situaciis analizi) mier  
gakeTebul komentarebs.  
gazis eqsporti `xelsayrel fasad~ (ix. winamdebare ganaCenis 156-e punqti):  
BHHRG-is Tanaxmad, dnestrispireTisaTvis miwodebuli 1000 kuburi metri  
rusuli gazis fasi 2003 wels iyo 89 aSS dolari, igive fasi, rac  
estoneTisTvis (36 aSS dolari belorusiisTvis, 50 aSS dolari  
saqarTvelosTvis).  
`dnestrispireTi  
eleqtroenergias  
iRebs  
pirdapir  
ruseTidan~  
(ix.  
winamdebare ganaCenis 157-e punqti): BHHRG-is Tanaxmad, eleqtroenergiis  
bazari kontroldeba espanuri kompania “Union Fenosa“-s mier, romelic  
awarmoebs eleqtroenergias im gazis meSveobiT, romelsac yidulobs  
ruseTidan.  
`rusulma kompania `iteram~ iyida dnestrispireTSi yvelaze didi sawarmo  
`rabnitas sainJinro warmoeba~ (ix. winamdebare ganaCenis 160-e punqti): 2003  
wlis agvistoSi mxolod lixtenSteinis kompaniam iyida fabrikis aqciaTa  
15,6% wili.  
amerikuli  
kompania  
`lucent  
teqnoloji~  
akontrolebs  
srulad  
kavSirgabmulobas, germaniaSi ibeWdeba banknotebi, evrogaerTianebam mianiWa  
prizi “Arc of Europe” samkervalo nawarms, romelic gamoSvebulia  
`intercentr luqsis~ kompaniis mier da a.S. (wyaro: British Helsinki Human Rights  
Group, Transnistria 2003: Eye in the Gathering Storm – www.bhhrg.org).  
Semdegi SeTanxmeba: separatistebisaTvis iaraRis miwodeba. ganmcxadeblebi  
amtkiceben (raime mtkicebulebis warmodgenis gareSe), rom me-14 armia  
amaragebda separatistebs iaraRiT; es faqti, maTi azriT, moiazrebs  
ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. ar var ra specialisti xsenebul  
dargSi, me mivuTiTeb sando wyaroze: `iaraRis organizebuli marodioroba  
daiwyo  
moldovis  
mier  
1990  
wlis  
23  
ivniss  
damoukideblobis  
gamocxadebidan da seriozul problemad Camoyalibda 1991 wels ssrk-s  
daSlis droisaTvis (analogiuri situacia iyo CeCneTSi, afxazeTsa da sxva  
adgilebSi); 21 800 avtomati, aRWurviloba da TviT tankebic ki iqna  
`eqsproprirebuli~. swored me-14 armiis sardlis general lebedis  
mcdelobebs unda vumadlodeT, rom xsenebuli iaraRis garkveuli nawili  
amoRebuli da dabrunebuli iqna sawyobebSi. gamoZieba aRiZra samxedro  
prokuraturis mier~ (`komersanti~ (rusuli gazeTi), 2001 wlis 21 ivlisi).  
regionis industriuli potenciali SesaZlebels xdis praqtikulad  
nebismieri tipis Cveulebrivi iaraRis warmoebas; dResac ki iaraRiT  
vaWroba warmoadgens regionis Semosavlis umTavres wyaros (ix. winamdebare  
ganaCenis 161-e punqti).  
bolos minda aRvniSno, rom ver aRmovaCine faqtobrivi masalebi, romlebic  
exeba samxedro, politikur da ekonomikur aspeqtebs, raime xasiaTis vargisi  
mtkicebuleba, romelic daadasturebda ruseTis Carevas SezRuduli an  
gangrZobadi saxiT dnestrispireTis sasargeblod, an mtkicebuleba imasTan  
dakavSirebiT, rom `mdr~ samxedro, politikur da ekonomikur sferoebSi  
damokidebulia ruseTze.  
damerwmuneT, Zalian vwuxvar, rom ar arsebobs aranairi mtkicebuleba  
imisa, rasac axla vuwodebT `humanitarul intervencias~, romelic  
warsulSi ufro samxedro SeWris formiT iyo cnobili. me minda, rom  
absoluturad  
marTali  
viyo  
ruseTis  
pasuxismgeblobis  
sakiTxTan  
mimarTebaSi. darwmunebuli var, rom ruseTi pasuxismgebeli iyo imisaTvis,  
rom ar Caeria ufro energiulad 1992 wels, raTa daecva samoqalaqo  
mosaxleoba da Tavidan aecilebina 850-ze meti adamianis sikvdili (maT  
Soris politikuri da diplomatiuri saSualebebiT gadaerwmunebina  
moldovis xelisuflebis organoebi, ar ganexorcielebinaT damsjeli  
samxedro eqspedicia Tavisi mosaxleobis winaaRmdeg). maSin, rodesac sxva  
Zalebi ar yoymanoben aRmarTon humanitaruli intervenciis droSa  
imisaTvis, rom daamyaron is, rasac ewodeba `axali samxedro humanizmi~ (ix.  
N. Chomsky, The New Military Humanism, Lessons from Kosovo, L, 1999), ruseTis  
xelisuflebis imdroindelma organoebma amjobines mocdisa da dalodebis  
midgoma da amiT zogierT TavianT jariskacsa da oficers (umetesad maT,  
vinc Sesabamisi regionidan iyvnen warmomavlobiT) miandes gadaewyvitaT, Tu  
ra iyo marTali, rom gaekeTebinaT, rac, Tavis mxriv, niSnavda  
alternativas, daecvaT Tu ara TavianTi ojaxebi.  
amitom gTavazobT, pasuxi gasceT aSkara kiTxvas: rogorc saerTaSoriso  
samarTlis  
subieqts,  
SeeZlo  
Tu  
ara  
ruseTs  
realurad  
ekisra  
pasuxismgebloba `mdr~-Si, rac niSnavs, rom ekisra amocana, gadaeWra  
problemebi an moegvarebina arsebuli sistematuri situacia? imisaTvis, rom  
advilad iqnes gacemuli pasuxi am kiTxvaze, me mivuTiTeb saqmeze Ireland v.  
the United Kingdom (zemoT, punqti 159): `praqtika, romelic Seusabamoa  
konvenciasTan,  
Sedgeba  
im  
identuri  
an  
analogiuri  
darRvevebis  
akumulirebisagan,  
romlebic  
sakmarisad  
mravladaa  
da  
urTierTdakavSirebulia ise, rom warmoadgens ara mxolod izolirebul  
incidentebs an gamonaklisebs, aramed sistemis magaliTs; praqtika  
TavisTavad ar warmoadgens darRvevas, romelic gancalkevebulia aseTi  
darRvevebisagan~. mxolod personaluri situaciis ukan sistematuri  
darRvevebi SeiZleba iqnes miCneuli ucxo saxelmwifos obieqtur  
pasuxismgeblobad; me swored ase aRviqvam zemoxsenebul ganaCens,  
gansakuTrebiT  
mtkicebulebebi  
dakavSirebiT.  
ki  
imitom,  
analogiuri  
rom  
ganmcxadeblebma  
ar  
warmoadgines  
xasiaTTan  
darRvevebis  
sistematur  
saerTaSoriso samarTlis sxva wesi, romelic gamyarebulia Cveni  
precedentuli samarTliT, aris, rom saxelmwifos eqstrateritoriuli  
pasuxismgebloba saxezea im xarisxiT, ra xarisxiTac misi warmomadgenlebi  
axorcieleben TavianT uflebamosilebas savaraudo msxverplebze an maT  
sakuTrebaze (ix. Cyprus v. Turkey, ##. 6780/74 da 6950/75, komisiis 1975 wlis 26  
maisis gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 2, gv. 150). exeboda  
es namdvilad oTx ganmcxadebels maT dakavebamde arsebul mcire  
monakveTSi 1992 wels?  
faqtobrivi aspeqtebisagan gansxvavebiT, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli  
saxelmwifos saerTaSoriso pasuxismgeblobis samarTlebrivi aspeqtebi.  
me miTiTebas vakeTeb Zalian mniSvnelovan dokumentze: es aris rezolucia  
56/83, romelic miRebuli iqna 2001 wlis 12 dekembers gaerTianebuli erebis  
organizaciis generaluri asambleis mier, saxelwodebiT `saxelmwifoebis  
pasuxismgebloba saerTaSoriso masStabiT aRiarebuli darRvevebisaTvis~,  
romelic serTaSoriso samarTlebrivi komisiis ramdenime wlis muSaobis  
Sedegia. saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromze miTiTebiT  
ganaCenis 230-e punqti wamoWris saxelmwifos pasuxismgeblobis problemas  
saerTaSoriso valdebulebis darRvevis gamo da xazs usvams 321-e punqtSi  
`gangrZobad darRvevebs~ rezoluciis me-14 muxlis me-2 punqtis WrilSi.  
magram imave dokumentis me-13 muxlis Tanaxmad, `saxelmwifos qmedeba ar  
warmoadgens saerTaSoriso valdebulebis darRvevas, garda im SemTxvevisa,  
rodesac saxelmwifos akisria Sesabamisi valdebuleba im droisaTvis,  
rodesac qmedeba ganxorcielda~.  
xsenebuli wesi naTlad adasturebs ratione temporis princips Cvens  
precedentul  
samarTalSi.  
sityvebiT  
rom  
gamovxatoT,  
gangrZobadi  
darRvevis  
xasiaTis dadgenamde  
(Cvens  
SemTxvevaSi  
dakaveba da  
ganmcxadeblebis winaswari patimroba) saWiro iqneboda davrwmunebuliyaviT,  
rom savaraudo darRveva ar xvdeba sasamarTlos iurisdiqciis gareT ratione  
temporis principis safuZvelze.  
rac Seexeba princips ratione temporis, romelic warmoadgens evropuli  
sasamarTlos erT-erT dasayrdens, me Zalian vSiSob, rom es principi  
daknindeba `iurisdiqciis~ cnebis iseTi ganmartebiT, rogoric winamdebare  
saqmeSi moxda da romelic Semdegnairad JRers: `sasamarTlo Tvlis, rom,  
zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT, ganmcxadeblebi xvdebodnen  
ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,  
miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli ganxorcielda, konvencia ar iyo  
ZalaSi Sesuli ruseTis federaciisaTvis~ (ix. winamdebare ganaCenis 384-e  
punqti).  
marTlac, vinaidan arc moldovas da arc ruseTs ar hqondaT xelmowerili  
konvencia im droisaTvis (1992), isini ar SeiZleba dadanaSaulebulni iqnen  
im saerTaSoriso valdebulebis darRvevaSi, romlis Sesrulebac im  
droisaTvis maTTvis ar iyo savaldebulo. Sesabamisad, xsenebuli  
rezoluciis arc me-14 muxli (saerTaSoriso valdebulebis darRvevis  
gangrZobadoba) da arc me-15 muxli (darRveva, romelic Sedgeba ramdenime  
qmedebisagan) ar gamoiyeneba, ris sapirispiroc sasamarTlom daadgina Tavis  
ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 321-e punqti).  
meores mxriv, saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromis debuleba  
srul SesabamisobaSia ruseTis savaraudo pasuxismgeblobasTan, radgan igi  
amyarebs forsmaJoris hipoTezas:  
`saxelmwifos qmedeba, romelic arRvevs am saxelmwifos mier nakisr  
saerTaSoriso valdebulebas, ar CaiTvleba darRvevad, Tuki qmedeba  
gamowveulia forsmaJoruli situaciiT, anu iseTi Zalis zemoqmedebiT,  
romlisTvis winaaRmdegobis gaweva SeuZlebelia an gauTvaliswinebeli iyo  
aseTi movlenis moxdena, iyo saxelmwifos kontrolis farglebs miRma da  
SeuZlebels xdida Seqmnil garemoebebSi valdebulebis Sesrulebas.~  
(muxli 23, punqti 1).  
Cemi kiTxva SemdegSi mdgomareobs: warmoadgens Tu ara samoqalaqo omi  
forsmaJorul situacias zemoxsenebuli 23-e muxlis mniSvnelobiT,  
gamomdinare iqidan, rom mopasuxe saxelmwifos, ruseTis federacias, ar  
mouxdenia situaciis inspirireba im martivi mizezis gamo, rom igi ar  
arsebobda rogorc saerTaSoriso samarTlis subieqti?  
Cemi azriT, sasamarTlos ar SeuZlia gadauxvios komisiis mosazrebiT  
dadgenili wesidan, romelic gaJRerebuli iqna Ribitsch-is saqmeSi: imis  
gansazRvrisas, saxezea Tu ara mopasuxe saxelmwifos pasuxismgebloba,  
sasamarTlo iyenebs konvenciis debulebebs konvenciis miznisa da  
saerTaSoriso  
samarTlis  
principebis  
WrilSi.  
komisiis  
sityvebiT:  
`konvenciis Tanaxmad, saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic warmoiSoba  
misi yvela organos, warmomadgenlisa da mosamsaxuris qmedebidan, ar  
moiTxovs aucileblad saxelmwifos mxridan `braleulobas~ rogorc  
moraluri, aseve samarTlebrivi Tu politikuri gagebiT~ (Ribitsch v. Austria,  
1995 wlis 4 dekembris ganaCeni, seria A #. 336, komisiis mosazreba, gv. 37,  
punqti 110).  
IV. konvenciis 34-e muxlis darRveva  
rac Seexeba sasamarTlos mier gamotanil daskvnas moldovisa da ruseTis  
federaciis mier 34-e muxlis darRvevasTan dakavSirebiT, minda aRvniSno,  
rom gaognebuli var moparuli dokumentis gamoyenebiT (an nayidi  
dokumentiT – ara aqvs mniSvneloba) – romelic warmoadgenda diplomatiur  
notas. me Zalian uxerxul mdgomareobaSi vvardebi imis aRniSvniT, rom  
yvela sasamarTlo samarTalwarmoebis elementarul princips warmoadgens  
is faqti, rom ukanonod mopovebuli mtkicebuleba ar SeiZleba  
mxedvelobaSi  
iqnes  
miRebuli.  
diplomatiuri  
mimoweris  
konfidencialurobis darRvevis waxalisebiT, rac winaaRmdegobaSi modis  
diplomatiuri urTierTobebis Sesaxeb 1961 wlis 18 aprilis venis  
konvenciasTan, kerZod ki mis 24-e muxlTan, romelic acxadebs, rom  
diplomatiuri misiebis arqivebi da dokumentebi `xelSeuxebeli unda iyos  
nebismier dros da nebismier adgilas~, da rac ganxorcielda dokumentis  
citirebiT (ix. ganaCenis 278-e punqti) da misi Sinaarsis mxedvelobaSi  
miRebiT (ix. ganaCenis 481-e punqti), Cemi azriT, Seuferebelia evropuli  
marTlmsajulebis organosaTvis.  
konfidencialuri  
konsultaciebi  
warmoadgens  
saerTaSoriso  
urTierTobebis normalur praqtikas – da marTlac, xsenebuli praqtika  
gamyarebulia ruseT-moldovis 2001 wlis 19 noembris xelSekrulebis me-3  
muxlis 1-li punqtiT, romlis Tanaxmadac: `myarad emxrobian ra mSvidobisa  
da  
usafrTxoebis  
ganxorcielebas,  
gamarTaven konsultaciebs  
da ormxriv urTierTobebTan  
maRali  
xelSemkvreli  
umTavres saerTaSoriso  
dakavSirebiT. aseTi  
mxareebi  
regularulad  
problemebTan  
konsultaciebi da azrTa urTierTgacvla moicavs urTierTqmedebebs euTo-  
s, evropis sabWosa da sxva evropuli struqturebis organoebis SigniT.~  
garda amisa, araswori gziT mopovebuli diplomatiuri notis warmodgeniT  
ganmcxadeblebma daarRvies ganacxadis wardgenis uflebis borotad  
gamoyenebis sawinaaRmdego wesi (konvenciis 35-e muxlis me-3 punqti) da,  
amgvarad, pasuxismgebelni Seiqmnen sasamarTlos praqtikis kargad cnobil  
Sedegebze. samwuxarod, maT ar gaiziares aseTi bedi. rogorc ukvdavi la  
fonteni ityoda: `viRacam miTxra me. me Suri unda viZio~.  
V. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba  
rac Seexeba ganmcxadeblebisaTvis miniWebul Tanxebs, gansakuTrebiT  
pirveli ganmcxadeblisaTvis, romelic gaTavisuflebulia 2001 wlis  
Semdeg, sasamarTlo, Cemi azriT, gascda winaT dafiqsirebuli Tanxebis  
farglebs, romlebsac igi akuTvnebda xolme konvenciis me-3 da me-5  
muxlebis darRvevis SemTxvevaSi, TviT yvelaze SemaZrwunebeli darRvevebis  
drosac ki. gadalaxa ra sul axlaxans dadgenili farglebi asaniZis  
zemoxsenebul saqmeSi, romelSic miakuTvna 150 000 evro `yvela gancdili  
zianisaTvis~, sasamarTlo axla ufro Sors wavida winamdebare saqmeSi  
savaraudod ganmcxadebelTa patimrobis xangrZlivobidan gamomdinare. rac  
aris, aris, magram me pretenzias vacxadeb imis dadgenasTan dakavSirebiT,  
rom adgili ar hqonda 1-li oqmis 1-li muxlis darRvevas, sasamarTlom  
aucileblad CaTvala exsenebina materialuri da moraluri ziani,  
ganacxada ra ganaCenis 489-e punqtSi, rom `sasamarTlo ar Tvlis, rom  
gancdili  
iyo savaraudo materialuri ziani,  
magram sasamarTlo  
aragonivrulad ar Tvlis, miiCnios, rom ganmcxadeblebma ganicades  
Semosavlis dakargva da, Sesabamisad, mouxdaT garkveuli Tanxebis gaReba,  
romlebic pirdapir gamomdinareobda dadgenili darRvevebidan~. Cemi azriT,  
xsenebuli argumenti ver gvarwmunebs da saSiSic ki aris momavali  
precedentuli  
samarTlisaTvis,  
radgan  
windauxedavad  
da  
gauTvaliswineblad xdis Tavsaxurs pandoras yuTs.  
VI. aris Tu ara ganaCeni ganxorcielebadi?  
bolos me vaanalizeb meore mopasuxe saxelmwifosaTvis obieqtur  
SeuZleblobas, aRasrulos ganaCeni, romlis ganxorcielebac moldovasac  
ki ar SeuZlia, gansakuTrebiT ki im kuTxiT, rom bolo moeRos  
ganmcxadebelTa patimrobas (me xma miveci amis samotivacio nawilis 22-e  
punqtis sasargeblod yvela SesaZlo midgomis WrilSi). kvlavac ufro  
Zneli iqneba zogadi RonisZiebebis gatareba, romlebic moiTxoveba evropis  
sabWos ministrTa komitetis mier. Drozd and Janousek-is saqmeSi sasamarTlom  
ganacxada: `konvencia ar moiTxovs xelSemkvreli saxelmwifosagan, rom  
damyarebuli iqnes standartebi mesame saxelmwifoebSi Tu teritoriebze~  
(Drozd and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #.  
240, gv. 34, punqti 110). rodesac xsenebuls gadavTargmniT saerTaSoriso  
samarTlis enaze, es niSnavs, rom arc konvencia da arc romelime teqsti ar  
moiTxoven xelSemkvreli saxelmwifoebisgan, rom maT gaataron sapirispiro  
RonisZiebebi da bolo mouRon ucxoelis patimrobas ucxo qveyanaSi –  
gaerTianebuli erebis organizaciis deklaracia saxelmwifoebis Sida  
saqmeebSi Carevis dauSveblobis Sesaxeb (rezolucia 26/113 1981 wlis 9  
dekemberi) kvlavac ZalaSia. manam, sanam waikiTxavs Cvens ganaCens, xalxi  
pativs scems aRmocenebul uflebas Zveli evropis gulSi rogorc axal  
hibrids. magram me Zalian veWvob, rom es sasurvel ganviTarebamde  
migviyvans.  
ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da  
ruseTis winaaRmdeg  
(ganacxadi #48787/99)  
ganaCeni (danarTi)  
strasburgi, 2004 wlis 8 ivlisi  
ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da  
ruseTis winaaRmdeg  
(ganacxadi #48787/99)  
ganaCeni  
danarTi  
sasamarTlos delegatebisaTvis mowmeebis mier micemuli Cvenebebis reziume  
strasburgi  
2004 wlis 8 ivlisi  
winamdebare ganaCeni sabolooa, magram igi SesaZloa daeqvemdebaros  
redaqtirebas.  
gverdi  
1. ilie ilaSku  
1. 1992 wlis ivnisSi dakavebamde ganmcxadebeli daaxloebiT 10 wlis  
ganmavlobaSi cxovrobda tiraspolSi. 1992 wels ganmcxadebeli iyo  
tiraspolSi ganTavsebuli sawarmos mTavari ekonomisti. igi aseve iyo  
moldovis demokratiuli qristianuli saxalxo frontis tiraspolis  
filialis lideri. es Tanamdeboba mas ekava 1989 wlis oqtomberSi partiis  
Seqmnis Semdeg. misi politikuri saqmianobis gamo masze xorcieldeboda  
zewola, mis saxlSi Seagdes xelyumbarebi da qvebi da bolos igi  
gaTavisuflebuli iqna ufrosi ekonomistis dakavebuli Tanamdebobidan.  
TebervalSi mis ojaxs unda eTxova ltolvilTa TavSesafari kiSiniovSi,  
Tumca ganmcxadebeli rCeboda tiraspolSi.  
2. 1992 wlis 2 ivnisis dilas, daaxloebiT 4 saaTsa da 30 wuTze, ezoSi  
misma ZaRlma daiwyo yefa, ganmcxadebelma gaixeda fanjridan da dainaxa  
SeiaraRebuli jariskacebi, romlebsac ecvaT samxedro formebi da  
atarebdnen tyviisagan damcav Jiletebs. es jariskacebi gadaevlnen mesers  
da daikaves sabrZolo pozicia. jariskacebi atarebdnen me-14 armiis  
uniformebs sabWoTa kavSiris emblemebiT.  
ganmcxadeblis ojaxs, romelic tiraspolSi ramdenime dRiT iyo Camosuli,  
eZina. ganmcxadebeli Cavida saxlis karis (romelic Ria iyo) Casaketad. kari  
uecrad gaiRo, 5-6 jariskaci Sevarda saxlSi da saxeSi gaartyes mas  
avtomatis kondaxi, Semdeg ki zurgs ukan Seukres xelebi. SemdgomSi igi  
waiyvanes `volgis~ tipis avtomanqaniT. rodesac gareT gamoiyvanes,  
ganmcxadebelma dainaxa ori SeiaraRebuli manqana quCis boloSi, da 50-60  
jariskaci, romlebsac win mouZRoda polkovniki, mas ukan mohyveboda vice-  
polkovniki, romlis saxeli da gvaric, rogorc es ganmcxadebelma  
mogvianebiT Seityo, iyo vladimir gorbovi. im pirebs Soris, vinc misi  
saxlis Cxreka daiwyo, ganmcxadebelma icno aseve viqtor guSani  
dnestrispireTis saidumlo samsaxuridan. ganmcxadeblis mtkicebiT, mas  
saxlSi ar hqonia araviTari iaraRi Tu asafeTqebeli masala. rodesac  
ganmcxadeblis coli SeekiTxa jariskacebs, Tu ratom daakaves misi qmari,  
b-nma guSanma upasuxa, rom mizezs warmoadgenda ganmcxadeblis moldovis  
saxalxo frontis lideroba da radgan isini saomar mdgomareobaSi iyvnen  
moldovasTan, ganmcxadebeli warmoadgenda saSiSroebas da amitomac unda  
dapatimrebuliyo.  
3. ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis uSiSroebis saministros SenobaSi  
da Casves mis qveS moTavsebul sakanSi. rodesac pirvelad daakaves,  
ganmcxadebels uTxres, rom mis saxlSi napovni iqna iaraRi da igi  
eWvmitanili iyo saxlSi iaraRis ukanono SenaxvaSi.  
4. garkveuli drois Semdeg ganmcxadebeli aiyvanes oTaxSi da igi dakiTxa  
vadim Sevcovma, `mdr-s uSiSroebis ministrma~, da sxva samma polokovnikma,  
romlebsac me-14 armiis uniformebi ecvaT. mesame dRes dakiTxvebi daiwyo  
RamiTac. erTi dakiTxva Caatara vladimir gorbovma, meore ki samma  
polkovnikma. ganmcxadebelma mcvelebisagan gaigona, rom sami polkovniki  
me-14 armiis saidumlo kontrdazvervis samsaxuris ganyofilebidan iyo. b-ni  
gorbovis mier Catarebuli dakiTxvisas, romelic exeboda mis politikur  
saqmianobas,  
ganmcxadebels  
brali  
dasdes  
solobizias  
raionSi  
teroristuli aqtis CadenaSi. meore dakiTxvisas mas SesTavazes garigeba,  
romlis Tanaxmadac mas unda eRiarebina, rom, rogorc saxalxo frontis  
lideri, Tanaxma iyo TanamSromlobaze, rom mas amzadebdnen rumineTSi  
specialuri jarebis SemadgenlobaSi, brasovTan axlos, rom mas iaraRiT  
amaragebdnen  
ruminelebi  
da  
igi  
gamoagzavnes  
dnestrispireTSi  
teroristuli aqtebis mosawyobad dnestrispireTSi ruseTis samoqalaqo  
mosaxleobis winaaRmdeg. ganmcxadebelma uari ganacxada aseT garigebaze.  
Sesabamisad, mas xangrZlivad scemdnen da uqvemdebarebdnen fsiqologiur  
tanjvas.  
5. patimrobis pirveli kviris ganmavlobaSi mas absoluturad ar aWmevdnen.  
pirveladi dakiTxvebisas xSirad mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas.  
darajebi sakanSi Sediodnen dilis 5 saaTze, sawols kecavdnen kedlis  
gaswvriv da amis Semdeg mas aRar hqonda SesaZlebloba, daeZina, sanam  
sawols isev ar CamouSvebdnen.  
6. 5 Tu 6 dRis Semdeg, SesaZloa kidev ufro gvian, ganmcxadebels auxvies  
Tvalebi da waiyvanes sxva adgilas. rodesac mas misces saWmeli,  
ganmcxadebelma dainaxa me-14 armiis formaSi gamowyobili jariskacebi,  
romlebmac uTxres, rom igi imyofeboda me-14 armiis samxedro garnizonSi.  
meore dRes ganmcxadebeli mixvda, rom icoda es Senoba, radgan namyofi iyo  
iq adre, rodesac daakaves 1989 wels aseve me-14 armiis warmomadgenlebma  
saxalxo frontis daarsebis Semdeg.  
7. im droisaTvis, rodesac ganmcxadebeli dakavebuli iyo me-14 armiis  
samxedro garnizonSi 1992 wels, meTauri iyo polkovniki bergmani, romelic  
ganmcxadebels axsovs erTaderT adamianad, romelic humanurad epyroboda.  
b-ni bergmani arasodes iRebda monawileobas mis dakiTxvaSi.  
iq patimrobis periodSi ganmcxadebelma naxa mxolod b-ni godiaci da b-ni  
ivantoSi. erT dRes misi saknis kari gaiRo da gorbovma, bergmanma da sxva  
gamomZieblebma mosTxoves ivantoSs amoecno igi, rac ivantoSma gaakeTa.  
ganmcxadebeli ar icnobda b-n ivntocs im droisaTvis, magram ivantoSi,  
rogorc Cans, icnobda mas, radgan igi iyo saxalxo frontis lideri.  
8.  
me-14  
armiis  
samxedro  
garnizonSi  
patimrobisas  
ganmcxadebeli  
ramdenimejer iqna gayvanili dakiTxvaze sxvadasxva oTaxebSi savaraudod  
me-2 sarTulze, saknis zemoT mdebare sarTulze. mas Zalian arasaTanadod  
ar epyrobodnen, radgan oTaxebi TeTr ferebSi iyo SeRebili da arsebobda  
maTze kvalis darCenis SesaZlebloba, Tumca dakiTxvebi aseve grZeldeboda  
RamiTac, mis sakanSi, romlis kedlebi Savad iyo SeRebili. iq mas Zalian  
cudad scemdnen. aseTi cemis dros ganmcxadebels Caemtvra ramdenime kbili.  
cemis Sedegad ganmcxadebels gauCerda Tirkmeli.  
9. ganmcxadebeli aseve eqvemdebareboda fsiqologiur wamebas. mas  
eubnebodnen, rom kazakebi mividnen mis saxlSi, moitaces misi coli da ori  
qaliSvili da gaaupatiures isini, rom misi coli da erT-erTi qaliSvili  
ipovnes da waiyvanes fsiqiatriul saavadmyofoSi, magram meore qaliSvili  
ver ipovnes. Semdeg mas sTavazobdnen aRiarebis micemasa da xelmoweras. 3  
dRis Semdeg b-ni gorbovi dabrunda da uTxra mas, rom misi meore  
qaliSvili mkvdari iqna napovni da aiZulebda ganmcxadebels, xeli moewera  
aRiarebaze, raTa wasuliyo saxlSi da qristianulad daesaflavebina  
qaliSvili. ganmcxadebelma dakarga kontroli Tavze da gaartya gorbovs.  
amis Semdeg mas seriozulad arasaTanadod moepyrnen.  
10. me-14 armiis bazaze patimrobis periodSi ganmcxadebeli oTxjer  
daeqvemdebara sikvdiliT fiqtiur dasjas.  
11. sul mTlianad ganmcxadebeli me-14 armiis samxedro garnizonSi  
patimrobaSi imyofeboda 2 Tvis ganmavlobaSi. 23 agvistos b-nma bergmanma  
warudgina ganmcxadebeli me-14 armiis axal xelmZRvanels, aleqsandre  
lebeds. ganmcxadebelsa da b-n lebeds Soris ramdenimewuTiani saubris  
Semdeg me-14 armiis axalma sardalma 2 saaTiani vada misca b-n bergmans,  
raTa ganmcxadebeli iqidan moecilebinaT. imave dRes b-nma bergmanma,  
romelsac Tan axldnen me-14 armiis 5-6 oficeri da  
avtomatebiT da ZaRliT saxelad Cenki, waiyvanes ganmcxadebeli manqaniT  
tiraspolis qalaqis policiis StabbinaSi. ganmcxadebeli datoves  
4
jariskaci  
derefanSi. b-nma bergmanma gabrazebuli toniT uTxra b-n Sevcovs, rom mas  
aRar surda ganmcxadeblebis yofna me-14 armiis teritoriaze da amis  
Semdeg wavida.  
12. ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda tiraspolis saqalaqo policiis  
Stabbinis sardafSi daaxloebiT naxevari wlis ganmavlobaSi da Semdeg  
gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi mis msjavrdebamde.  
gamoZiebis periodSi igi sakanSi sxva patimrebTan erTad iyo moTavsebuli.  
13. msjavrdebidan erTi kviris Semdeg, 1993 wlis 9 dekembers, ganmcxadebeli  
gadaiyvanes  
hlinaias  
cixeSi  
im  
sakanSi,  
romelic  
specialurad  
sikvdilmisjilTaTvis iyo momzadebuli. man am sakanSi 9 weli gaatara  
martom.  
iq igi daeqvemdebara Zalian uxeS mopyrobas. igi mravaljer scemes.  
saWmelad aZlevdnen purs da Cais, xolo sadilad _ `balandas~. mas xSirad  
svamdnen aseve karcerSi. dakavebisas ganmcxadebeli iwonida 95 kilograms,  
xolo  
6
Tvis Semdeg mxolod 57-s. mas ar aZlevdnen uflebas,  
moenaxulebina Tavisi ojaxi an mieRo amanaTebi. ganmcxadeblisTvis  
gamogzavnili saWmlis amanaTebi zogjer absoluturad ganadgurebuli iyo  
xolme. yoveli viziti unda yofiliyo SeTanxmebuli da damtkicebuli.  
zogjer vizitebis damtkiceba ar xdeboda, zogjer xdeboda, magram  
rodesac misi coli miuaxlovdeboda xolme cixis WiSkars, ganmcxadebels  
ar aZlevdnen misi naxvis uflebas. mas ar aZlevdnen SesaZleblobas,  
miewera werili, ase rom uxdeboda sxva saSualebebis gamoyeneba cixidan  
Setyobinebis gasagzavnad. radgan ganmcxadebels undoda, rom mis  
mosanaxuleblad dedamisi misuliyo, mas uTxres, rom unda daewera  
specialuri Txovna b-ni smirnovis saxelze. ganmcxadebelma uari ganacxada,  
vinaidan ar aRiarebda `mdr~-s, da Sedegad ar darTes neba, enaxa deda,  
romelic gardaicvala misi cixeSi yofnis dros.  
14. mas Semdeg, rac ganmcxadebelma xma misca moldovis parlamentSi  
sturcas mTavrobas, xsenebulma dauyovnebliv hpova asaxva masTan  
ganxorcielebul vizitebze: 1999 wlis aprilidan 2000 wlis ianvramde mas  
ar aZlevdnen nebas, Sexvedroda ojaxis wevrebs. amis Semdeg mas mudmivad  
sjidnen sxvadasxvanairad – magaliTad, CamoarTves radio.  
15. zamTarSi ar iyo gaTboba, radgan ar iyo amis teqnikuri SesaZlebloba.  
temperatura ecemoda -10 gradus celsiusamde. ganmcxadebels ar miuRia  
Sxapi 6 Tvis ganmavlobaSi da uxdeboda civ wyalSi garecxva. mas hqonda  
dRis sinaTle da TviT eleqtronaTurac ki.  
16. rodesac ganmcxadebelma moiTxova mkurnaloba cixis eqimisagan, mas  
ganucxades, rom ar hqondaT wamlebi. wamlebi mohqonda mxolod  
ganmcxadeblis  
cols.  
eqimebi,  
romlebmac  
ganmcxadebeli  
gasinjes,  
kiSiniovidan iyvnen Camosulebi.  
17.  
ganmcxadebels  
arasodes  
miumarTavs  
saCivriT  
tiraspolis  
xelisuflebis organoebisaTvis, radgan ar aRiarebda maT, Tavisi  
saCivrebiT igi mxolod kiSiniovis kanonieri xelisuflebis organoebs  
mimarTavda.  
18. 1998 wlis ivlisSi, mas Semdeg, rac ganmcxadebelma ramdenimejer scada  
gaqceva, igi gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, romelic ukeT iyo  
daculi.  
tiraspolis sapyrobileSi mopyroba zogjer ukeTesi iyo, zogjer ki uaresi  
hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT.  
19. sakanSi iyo tualeti da civi wyali. sapryobilis yvela daraji ar iyo  
mtrulad ganwyobili ganmcxadeblisadmi, magram uSiSroebis brigadis  
(romelic Sevcovs eqvemdebareboda) wevrebi arasaTanadod epyrobodnen mas.  
cixis mmarTveli da mcvelebi SedarebiT kargad eqceodnen ganmcxadebels.  
polkovniki golovaCevi, cixis mmarTveli, acxadebda: `me ar SemiZlia  
SevaCero saidumlo samsaxurebi, rom arasaTanadod aRar mogeqcen~.  
20. 1999 wlis aprilSi ganmcxadebelma ganacxadi Seitana adamianis  
uflebaTa  
evropul  
sasamarTloSi.  
Tavdapirvel  
etapze,  
rodesac  
tiraspolis xelisuflebis organoebma Seityves xsenebulis Sesaxeb, mas  
ufro uxeSad epyrobodnen. cemiT ar scemdnen, magram uari uTxres colTan  
Sexvedraze, misTvis gagzavnili wignebi amoRebuli iqna, ar aZlevdnen  
saknis gareT savarjiSod gamosvlis saSualebas, ewyoboda xSiri Cxrekebi  
mis sakanSi da a.S. xsenebuli aseve ganmeorda mas Semdeg, rac igi  
moinaxula frangma parlamentarma Jozete durrieqsma, romelmac urCia  
ganmcxadebels pirvel rigSi ganacxadis wardgena.  
imave periodSi adgili hqonda incidents, romlis drosac ganmcxadebeli  
daeqvemdebara arasaTanado mopyrobas b-ni gusarovisa da saidumlo  
samsaxuris sxva warmomadgenlebis mxridan. man ikiTxa, Tu ratom  
eqvemdebareboda aseT mkacr Cxrekebs, magram gamoaTries saknidan da  
Caartyes  
avtomatis  
kondaxi.  
saidumlo  
samsaxuris  
erT-erTma  
warmomadgenelma pirSi lula Caudo, kbili gautexa da emuqreboda, rom  
ufro meti mouvidoda, Tuki kvlav mihyveboda evropul sasamarTloSi  
Setanil ganacxads. b-ni ivantoSic analogiur mopyrobas daeqvemdebara b-ni  
gusarovis mxridan.  
21. saidumlo samsaxurebi drodadro midiodnen xolme ganmcxadeblTan  
moTxovniT, gamoetana ganacxadi. 2001 wlis 5 maisis dilas misi saknis kari  
gaiRo. mas misces 5 wuTi nivTebis mosakrebad. igi SiSveli iyo, rodesac  
dnestrispireTis ori satelevizio arxi mis sakanSi mimdinare movlenebs  
iRebda, miuxedavad misi Txovnisa, ar gaekeTebinaT es. igi waiyvanes b-n  
smirnovTan Sesaxvedrad, rogorc mas ganucxades imitom, rom dasavleTis  
warmomadgenlebs surdaT masTan Sexvedra. derefanSi 5-6 samoqalaqo piri  
idga, romelTagan zogierTi dnestrispireTis uzenaesi sabWos wevrebi  
iyvnen, xolo zogierTs iaraRi ekava.  
ganmcxadebeli Casves manqanaSi b-n SevcovTan erTad. rodesac isini mividnen  
im teritoriaze, romelic kontroldeboda kiSiniovis mier, ganmcxadebeli  
xelborkilebiT miabes or jariskacs. igi waiyvanes prezidentis sasaxleSi  
kiSiniovSi, Semdeg ki uSiSroebis saministroSi. b-nma Sevcovma amoiRo  
dokumenti, romlis Tanaxmadac patimari ilie ilaSku gadaeca moldovis  
xelisuflebis organoebs. man ganucxada ganmcxadebels, rom sasikvdilo  
ganaCeni kvlavac ZalaSi rCeboda da mas aranairi survili aRar gaaCnda  
misi meored naxvisa. ganmcxadebeli waiyvanes moldovis uSiSroebis  
saministroSi, sadac dakiTxes.  
22. rac Seexeba e.w. Sewyalebas, b-ni balala mivida ganmcxadeblis sanaxavad  
gaTavisuflebamde  
2
dRiT adre, raTa dalaparakeboda mas. Tumca  
ganmcxadebelma uari ganacxada Sewyalebis SemoTavazebaze, radgan  
dnestrispirelebi moiTxovdnen misi mxridan bralis aRiarebas.  
23. gaTavisuflebis Semdeg ganmcxadebeli esaubra moldovisa da rumineTis  
saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebs misi kolegebis Sesaxeb, romlebic  
rCebodnen dnestrispireTis cixeSi. maT uTxres ganmcxadebels, rom  
xorcieldeboda zewola evropis sabWos saparlamento asambleis mxridan  
ruseTis prezident b-n putinze.  
24. ganmcxadebels iseTi STabeWdileba Seeqmna, rom swored rusebi idgnen  
misi gaTavisuflebis ukan, radgan swored maT ganacxades, rom sTxovdnen  
dnestrispirelebs mis gaTavisuflebas. rumineTis prezidentma b-nma  
ilieskum daureka kidevac b-n putins. ganmcxadeblis mtkicebiT, b-ni  
Sevcovi ruseTis moqalaqea da warmoadgens ruseTis saidumlo samsaxurebs.  
25. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis damokidebulebas misi  
gaTavisuflebis mimarT, ganmcxadebeli acxadebs, rom dnestrispirelebis  
mier dakavebuli 33 piri gacvales moldovis mier dakavebul kazakebze. 1992  
wlis ivnisSi molaparakeba midioda mis gacvlaze prezident elcinTan  
SeTanxmebis Sedegad. molaparakebebi grZeldeboda sabaJo beWdebTan,  
ekonomikur urTierTobebsa da patimrebis, gansakuTrebiT avadmyofi  
patimrebis gacvlasTan dakavSirebiT. Tumca, ganmcxadeblis mtkicebiT, mis  
SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis organoebma ar gaakeTes yvelaferi,  
risi gakeTebac SeeZloT.  
26. ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi pasuxismgebelni arian  
imaze, rac xdeba dnestrispireTSi. ruseTis federacia warmoadgens sabWoTa  
kavSiris samarTalmemkvidres. 1992 wels aRar arsebobda sabWoTa kavSiri.  
omi mimdinareobda ruseTsa da moldovas Soris.  
me-14 armia monawileobas iRebda moldovis winaaRmdeg mimarTul agresiaSi,  
igi dnestrispireTis Zalebs amaragebda iaraRiT – maT Soris avtomatebiT,  
tankebiT, javSanmanqanebiT, marTvadi saraketo sistemebiT. dnestrispireTSi  
aris mxolod erTi SeiaraRebuli Zalebis Stabbina da da es aris me-14  
armiis Stabbina. sabrZolo velebze mimdinare movlenebTan dakavSirebiT  
brZanebebi swored iqidan gaicemoda. generali lebedi ibrZoda moldovis  
winaaRmdeg, magram man gadaarCina ganmcxadeblis sicocxle, radgan uari  
ganacxada ganmcxadeblis gadacemaze im dnestrispirelebisTvis, romlebic  
mividnen mis wasayvanad brZolis velze megobrebis dakargvis tragediiT  
aRtkinebulni.  
dnestrispireTis uzenaesma sabWom Tavisi xelisuflebis qveS Seiyvana me-14  
armia. generali lebedi arCeulic ki iyo dnestrispireTis parlamentis  
wevrad. me-14 armiis rusi oficrebi warmarTavdnen samxedro operaciebs da  
dnestrispireTis  
SeiaraRebuli  
Zalebis  
warmomadgenlebi  
mxolod  
simbolurad iyvnen amaSi CarTulni. rodesac generali iakovlevi  
dakavebuli iqna konfliqtis win kiSiniovSi, aRniSnuli ganxorcielda  
swored im eWvis safuZvelze, rom igi aiaraRebda dnestrispirelebs me-14  
armiis iaraRiT. ganmcxadebels b-nma leSkom, romelic muSaobda qarxanaSi,  
Seatyobina, rom me-14 armiis warmomadgenlebs iaraRi mihqondaT qarxanaSi,  
raTa SeeiaraRebinaT iqauri muSebi.  
ruseTis federacia cdilobda dnestrispireTis mxardaWeras. igi mxars  
uWers dnestrispireTis reJims samxedro, politikuri da ekonomikuri  
TvalsazrisiT. ruseTi ufasod aZlevs dnestrispireTs bunebriv airs,  
kreditis saxiT dnestrispireTs misca 79-80 milioni amerikuli dolaris  
krediti, bazrebi Riaa dnestrispireTisaTvis. b-ni smirnovi iRebda  
samxedro jildoebs ruseTidan. ruseTis federacia icavs am ukanono  
reJims, TviT strasburgSi gamarTuli samarTalwarmoebis procesSic ki.  
ganmcxadebeli Tvlis, rom es ar aris eTnikuri konfliqti, aramed atarebs  
politikuri konfliqtis saxes. dnestrispireTis teritoria ruseTis  
federaciis kontrolis qveS aris.  
27.  
rac  
Seexeba  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebs,  
simarTles  
warmoadgens is faqti, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebi  
mtrulad  
iyvnen  
maTdami  
ganwyobilni.  
ganmcxadeblis  
mtkicebiT,  
dnestrispirelebi faSistebi da imperialistebi arian. ganmcxadebeli mzad  
iyo, ukan gaetana mis mier adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi  
Setanili ganacxadi moldovasTan mimarTebaSi im pirobiT, rom moldovis  
xelisuflebis organoebi warudgendnen mas 1991-1992 wlebis konfliqtSi  
ruseTis xelisuflebis organoebis monawileobis aRmwer dokumentebs.  
ganmcxadebelma uwyis, rom moldovas gaaCnia aseTi masalebi – dokumentebi,  
tyved ayvanili rusi oficrebis dakiTxvis videoCanawerebi da a.S.  
ganmcxadeblis mtkicebiT, b-nma moreim, iusticiis ministrma, ganucxada mas,  
rom moldovis mTavroba ver daeTanxmdeboda xsenebul pirobas, radgan  
gazs moldovas ruseTis federacia awvdida.  
28. ganmcxadebeli Civis, rom erT-erTi mowme, romlis gamoZaxebac mas  
surda, q-ni olga Capitina, nacemi iqna da saavadmyofoSi wevs.  
29. moldovis xelisuflebis organoebi ganmcxadebels ganixilavdnen,  
rogorc parlamentis wevrs, miuxedavad imisa, rom igi sasjels ixdida da  
cixeSi imyofeboda. Tumca mTavrobis saidumlo samsaxurebma, romlebic  
saTaveSi movidnen 1992 wlis Semdeg, miatoves ganmcxadebeli da misi  
kolegebi.  
ganmcxadeblebis gaTavisufleba. rodesac ganmcxadebeli gaaTavisufles, b-  
nma valeriu pasatma ironiulad aRniSna: `zogierTi politikosi  
maT  
ar  
gaukeTebiaT  
araferi,  
raTa  
uzrunveleyoT  
emigrirebas apirebs~. prezidentma snegurma ganacxada, rom ganmcxadebeli  
zedmetad emxroboda rumineTTan gaerTianebas. moldovis parlamentma  
miiRo ramdenime rezolucia ganmcxadeblis mxardasaWerad da moiTxova b-ni  
ilaSkus  
gaTavisufleba.  
magram  
aRmasrulebel  
xelisuflebas  
ar  
gaukeTebia praqtikulad araferi amis gansaxorcieleblad. moldova ver  
axorcielebda veranair kontrols dnestrispireTis teritoriaze 1992  
wlidan dRemde.  
2. tatiana leSko  
30. 1992 wlis ivnisSi q-ni leSko cxovrobda tiraspolSi. igi ar iyo  
saxlSi, rodesac misi meuRle daakaves. man radioTi Seityo 3 ivniss, rom  
dakavebuli iqna teroristTa jgufi ilie ilaSkus meTaurobiT. 4 ivniss igi  
mivida miliciaSi, sadac ganucxades, rom gvari leSko ar figurirebda maT  
CanawerebSi. 3 dRis ganmavlobaSi mas ar gaaCnda aranairi saxis cnoba. 6  
ivniss prokurorma starojoukma ganucxada mas: `me ar SemiZlia giTxraT  
raime~. igi wavida sxva prokuroris sanaxavad, magram ar SeuSves, ubralod  
gamoagdes iqidan. q-ni leSko dabrunda miliciis ganyofilebaSi, sadac  
starojouki kiTxavda mowmeebs Tavis kabinetSi. man ganucxada, rom misi  
meuRle dakavebuli iyo teroristuli aqtebis Cadenis gamo. miuxedavad  
imisa, rom mowme 12 wlis ganmavlobaSi iyo gaTxovili, mas arasodes gaugia  
raime terorizmis Sesaxeb mTeli am 12 wlis ganmavlobaSi. 9 ivniss mas neba  
ar darTes, enaxa meuRle. 10 ivniss igi Caiyvanes sardafSi, sadac saSineli  
suni iyo. man ver icno qmari, romelsac Tmebi gaburZgnoda da ConCxs ufro  
hgavda.  
31. rac Seexeba dakavebas, mezoblebma ganucxades q-n leSkos, rom  
xsenebuli ganxorcielda dilis 3 saaTsa da 30 wuTze. binis Cxreka  
ganxorcielda  
3
ivniss. mowmes misma qmarma uTxra, rom formebSi  
gamowyobili jariskacebi mividnen mis dasakaveblad. isini oTxni iyvnen. mas  
ar daunaxavs, vin gaakeTa es. mas mekarem dauZaxa da uTxres, rom Caecva da  
maTTan erTad wasuliyo. igi dakavebuli iqna policiis oficris, b-ni  
gusanis mier da waiyvanes `volgis~ tipis manqaniT, romelsac mihyveboda b-  
ni gusanis jipi 6 sxva adamianiT. igi dakiTxes b-nma gorbovma da b-nma  
antiufeevma, romelic amJamad dnestrispireTis mTavrobis wevria. igi  
hyavdaT miliciis SenobaSi, sadac Cveulebriv mihyavT dakavebuli  
samoqalaqo pirebi. 6 dRis ganmavlobaSi registraturaSi aranairi Canaweri  
ar yofila gakeTebuli masTan dakavSirebiT.  
rodesac mowmem dainaxa meuRle miliciis SenobaSi, staroujuki aseve iq  
imyofeboda, calke kabinetSi. mowmem ar uwyoda, Tuki ilaSkuc iq  
imyofeboda. igi ar icnobda ilaSkus piradad. rodesac man qmari pirvelad  
naxa, igi arafers akeTebda garda Wamisa, mgeliviT daacxra mitanil qaTams  
da bevr wyals ayolebda. man cols uTxra, rom arafers aWmevdnen da  
asmevdnen.  
32. mowmes meore Sexvedra hqonda qmarTan daaxloebiT 1 Tvis Semdeg.  
xsenebul periodSi mas neba ar darTes, enaxa an saWmeli gadaeca  
meuRlisaTvis. man wamoiRo WuWyiani tansacmeli, romelic savse iyo  
parazitebiT. jempers laqebi etyoboda Tirkmelebis midamoebSi. rogorc  
Cans, igi scemes. morigi Sexvedra, daaxloebiT 1 Tvis Semdeg, gaimarTa imave  
SenobaSi, isev sardafSi. mogvianebiT ki, 2 Tvis Semdeg, kidev erTi Sexvedra  
gaimarTa starojoukis kabinetSi.  
33. qmarma mowmes uambo, rom daaxloebiT 1 Tve gaatara ruseTis me-14 armiis  
StabbinaSi, komendaturaSi. igi acxadebda, rom iq saSineleba iyo. sami  
jariskaci urtyamda mkerdsa da ubeSi; igi Sardavda sisxls; erT-erTma  
jariskacma seqsualuri urTierTobac ki SesTavaza. igi tualetSi dReSi  
erTxel gahyavdaT xolme da aZlevdnen mxolod 45 wams, raTa  
daekmayofilebina bunebrivi moTxovnilebebi, Semdeg ki tualetSi uSvebdnen  
ZaRls, romelic aiZulebda, gamosuliyo tualetidan, da abrunebdnen  
sakanSi. mas ar aZlevdnen dabanis uflebas imitom, rom iq ar iyo wyali,  
riTac SeeZlo daebana. ar iyo wyali da saWmeli. man ar icoda im pirebis  
saxelebi da gvarebi, romlebic arasaTanadod moepyrnen. maT ar  
warudgeniaT TavianTi Tavi. isini atarebdnen ruseTis specialuri  
daniSnulebis jarebis formebs. isini me-14 armiidan iyvnen da Zalze  
dakunTulni iyvnen.  
mowmes Tavisma meuRlem uambo, rom rodesac me-14 armiis komendaturaSi  
imyofeboda, milicielebs hqondaT misi saknis gasaRebi. masze Tavdasxma  
xdeboda xolme, rodesac mcvelebi daTvrebodnen 3 jariskacTan erTad.  
mcvelebi aZlevdnen jariskacebs gasaRebs garkveuli mizeziT. swored amis  
Semdeg Sevardebodnen xolme jariskacebi sakanSi, Tavs esxmodnen mas da  
cdilobdnen, gaeupatiurebinaT.  
34. komendaturaSi man naxa ilie ilaSku, romelic eqvemdebareboda, rogorc  
amas uwodebdnen, sikvdiliT dasjis imitirebas. man dainaxa, rogor  
gayavdaT ilie ilaSku Tvalebakruli, gaigona gasrolebi da dainaxa  
natyviarebi kedelze, magram mogvianebiT gaigo, rom ilie ilaSku cocxali  
iyo. mowmis meuRle axsenebda gvars: gorbovs da antiufeevs. man  
2
ganacxada, rom komendaturis Semdgom isini midiodnen masTan dasakiTxad  
yovelRame miliciis StabbinaSi. polkovniki bergmani iyo komendaturis  
komendanti. isini erTmaneTs komendaturaSi xvdebodnen.  
35. 1993 wels msjavrdebis Semdeg mowmis meuRle gadayvanili iqna  
tiraspolis #2 sapyrobileSi. es iyo erTaderTi sapyrobile, sadac igi  
patimrobaSi imyofeboda. pirvelad mowmem SeZlo Tavisi meuRlis naxva  
sapyrobileSi gadayvanidan 3 Tvis Semdeg. mas neba darTes, daetovebina  
saWmeli meuRlisaTvis. sasamarTlo samarTalwarmoebis Semdgom mowme  
regularulad xvdeboda TveSi erTxel Tavis meuRles, rogorc es sisxlis  
samarTlis kanonmdeblobiTaa dadgenili, SuSis ekranis miRma. maTi  
mimowera isinjeboda, magram isini xSirad ar axorcielebdnen mimoweras.  
weliwadSi orjer maT xangrZlivi Sexvedris nebas rTavdnen. amanaTebs  
yovelTvis ar uSvebdnen. mowmis meuRle Caketili iyo calke sakanSi. mas ar  
scemdnen, magram igi eqvemdebareboda moralur zewolas. Tavad mowmes  
eZaxdnen ruminel roskips. mcvelebi ekiTxebodnen mas: `ratom mieyide  
rumineTs, rodesac Sen rusi xar?~. mowmis meuRlis winaaRmdeg arasaTanado  
mopyrobas  
adgili  
hqonda  
miliciaSi,  
magram  
ara  
sapyrobileSi.  
sapyrobileSi arsebul saWmelSi xSirad Wiebi iyo. zogjer mowmes uflebas  
aZlevdnen, mietana saWmliT avsebuli didi amanaTebi.  
mowmis  
meuRle  
bevrs  
arafers  
ambobda  
sapyrobileSi  
arsebul  
mkurnalobaze. mas hqonda pankreasis Seteva, rodesac erTxel mowme iq iyo.  
piridan duJi gadmosdioda. mowme icdida mTeli dRis ganmavlobaSi, sanam  
mis qmars mkurnaloba Cautardeboda. bolos eqimi movida da ganacxada, rom  
saWiro iyo operaciis gakeTeba, winaaRmdeg SemTxvevaSi igi daiRupeboda.  
igi waiyvanes xelborkilebiT da fexze dadebuli xundebiT, miuxedavad  
misi mdgomareobisa. eqimma mowmes misca wamlebis sia, romlebic mas unda  
moetana.  
operaciam  
warmatebulad  
Caiara.  
mowmis  
meuRle  
miabes  
savadmyofoSi mdgom sawols, miuxedavad imisa, rom wveTovani edga. mowmes  
nebas rTavdnen, moenaxulebina ganmcxadebeli dReSi erTxel, magram  
xsenebuls mudmivad eswreboda 4 mcveli. saavadmyofoSi yofna 2 kviris  
ganmavlobaSi gagrZelda.  
36. mowme acxadebs, rom misi meuRle ar iRebda raime saxis brZanebebs an  
instruqciebs moldovis xelisuflebis organoebisagan mis dakavebamde 1992  
wels. mowme mudmivad imyofeboda ganmcxadeblis gverdiT. igi iyo saxalxo  
frontis wevri. meuRlis dakavebis Semdeg mas mouxda sacxovrebeli  
adgilis datoveba. igi mivida qarxnis mesakuTresTan, magram man ganucxada:  
`unda datovo bina, Sen teroristis meuRle xar~. 10 dRis Semdeg bavSviani  
qali movida, raTa daekavebina bina. mowmes sdevnidnen da mas mouxda  
kiSiniovSi wasvla. movlenebidan 6 Tvis Semdeg saxalxo frontma mas  
sastumros oTaxi misca. rodesac igi midioda xolme tiraspolSi meuRlis  
sanaxavad, igi Cerdeboda megobarTan. bolos mas misces oTaxi rogorc  
ltolvils.  
3. evdokia ivantoSi  
37. 1992 wlis 2 ivniss mowme cxovrobda tiraspolSi. mas araferi hqonda  
gagebuli e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb, sanam misi meuRle ar daapatimres.  
isini tiraspolSi cxovrobdnen.  
38. mowmis meuRle dakavebuli iqna, rodesac saxlSi marto iyo. misi TqmiT,  
mis saxlSi bevri SeiaraRebuli adamiani Sevida, miyar-moyares nivTebi da  
scemes ganmcxadebeli gonebis dakargvamde. pirebs, romlebic saxlSi  
Sevardnen, Savi formebi ecvaT. mowmis meuRle waiyvanes tiraspolis  
miliciis Senobis sardafSi. mowme meuRles Sexvda dakavebidan ori dRis  
Semdeg. mas etyoboda dazianebebi Sublze da erT-erT TiTze frCxili aRar  
hqonda. amave dros, is Zalian WuWyiani iyo. maT ekrZalebodaT laparaki  
ruminulad da unda esaubraT rusulad.  
mowme Sexvda ganmcxadebels sagamoZiebo  
oTaxSi, 3-4 sxva piris  
TandaswrebiT. es iyo xanmokle Sexvedra da SeuZlebeli iyo, rom maT  
erTmaneTTan jerovnad esaubraT. es moxda bevri kviriT adre, vidre mowme  
SeZlebda ganmcxadeblisTvis saWmliani amanaTis gagzavnas.  
39. miliciis Senobidan patimrebi gadaiyvanes me-14 armiis komendaturaSi,  
Semdeg ki isev ukan miliciaSi. sasamarTlomde isini xan erT adgilas  
imyofebodnen, xan meore. mowmes hqonda erTi xanmokle Sexvedris  
SesaZlebloba Tavis meuRlesTan im periodis ganmavlobaSi, rodesac  
imyofeboda  
komendaturaSi.  
mowmem  
ar  
icoda,  
rom  
ganmcxadebeli  
datyvevebuli hyavdaT komendaturaSi. miliciis SenobaSi yofnisas man  
dainaxa, Tu rogor moiyvanes misi meuRle `volgis~ tipis manqaniT da  
swored amis Semdeg uTxra mas andreim: `Cven komendaturaSi varT  
datyvevebulni~. konkretuli drois ganmavlobaSi maT uars ucxadebdnen  
Sexvedraze. Sexvedramde ganmcxadebels asufTavebdnen ise, rom ojaxs ar  
daenaxa yvela dazianeba. sardafSi patimrebis sacemad `boqsiorebs~  
iyenebdnen. isini valdebulni iyvnen, elaparakaT rusulad da yovelTvis  
damswreTa TandaswrebiT.  
40. komendaturaSi arsebuli pirobebi saSineli iyo. ganmcxadebels Zalian  
uWirda xsenebul drosTan dakavSirebiT laparaki. igi marto imyofeboda  
sakanSi; sawoli kedlidan gadmoiweoda mxolod dasaZineblad, is mTeli  
dRis ganmavlobaSi aweuli iyo da ganmcxadebels ar SeeZlo normalurad  
Zili. isini tualetSi dReSi erTxel, Zalian mcire xnis ganmavlobaSi  
gahyavdaT;  
Tuki  
isini  
ver  
aswrebdnen  
bunebrivi  
moTxovnilebebis  
dakmayofilebas drois am mcire monakveTSi, maT ZaRlebs uqsevdnen. maT ar  
aZlevdnen sakmaris saWmels. ilaSku da sxvebi patimrobaSi imyofebodnen  
iqve imave dros, magram calke saknebSi; mowmis meuRles Tvalebs ukravdnen,  
rodesac saknidan gareT gamohyavdaT. ganmcxadebelma uTxra mowmes, rom  
isini imyofebodnen komendaturaSi  
2
Tvis ganmavlobaSi, 1992 wlis  
ivlisidan agvistomde. igi dakiTxvaze gahyavdaT dRisiTac da RamiTac;  
zogjer mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas, radgan dakiTxva grZeldeboda  
mTeli Ramis ganmavlobaSi. ganmcxadebels ar uTqvams mowmisaTvis, Tu  
konkretulad vin awarmoebda dakiTxvas. mcvelebi iyvnen me-14 armiidan.  
gorbovi, starojouki da kidev erTi sxva piri monawileobdnen dakiTxvaSi.  
ganmcxadebeli mowmesTan saubarSi aseve axsenebda bergmanis gvars, magram  
mowmes  
ar  
axsovs,  
Tu  
ras  
ambobda  
ganmcxadebeli  
xsenebulTan  
dakavSirebiT.  
41. rodesac ganmcxadebeli imyofeboda policiis patimrobaSi tiraspolSi,  
mas emuqrebodnen sasikvdilo ganaCeniT. mas waekiTxa brZaneba, gaiyvanes  
dasaxvretad da uTxres: `rad ginda, rom wuxxar Seni ojaxis wevrebis  
vizitTan dakavSirebiT, Tuki xval mainc unda dagxvriton?~ iyo dro,  
rodesac ganmcxadebeli ver cnobda mowmes. sasamarTlomde masze  
zemoqmedebas axdendnen fsiqotropuli nivTierebebiT, imgvarad, rom misi  
nervuli sistema gaiTiSa. Sedegad dResac ki ganmcxadebels awuxebs  
mudmivi Tavis tkivili. misi qronikuli daavadeba kidev ufro gamwvavda.  
sasamarTlomde igi imyofeboda saavadmyofoSi 10 dRis ganmavlobaSi.  
miliciis SenobaSi patimrobisas igi gaagzavnes odesaSi fsiqiatriul  
gamokvlevaze. manamde igi amgvarad ar SeumowmebiaT. odesis gamokvlevis  
Sedegebi ganadgurebuli iqna. yurmokvriT mowmem icis, rom ganmcxadebels  
SiSvels amyofebdnen myar zedapirze, magram mowmes ar SeuZlia  
daadasturos, rom ganmcxadebeli cdilobda Tavis CamoxrCobas.  
42. 1993 wlis sasamarTlos Semdeg mowmem ganmcxadebeli naxa 1 Tvis Semdeg,  
nebarTvis  
micemisTanave.  
movlenebis  
gamwvaveba  
zegavlenas  
axdenda  
vizitebzec. mas ar SeeZlo Tavisuflad moenaxulebina Tavisi meuRle;  
mowmes uxdeboda werilis miwera b-n SevcovTan, raTa mieRo Tanxmoba. didi  
xnis ganmavlobaSi mowmes ekrZaleboda ruminul enaze dabeWdili gazeTebis  
gadacema ganmcxadeblisaTvis, yvela gazeTi rusul enaze iyo. mas ar  
SeeZlo meuRlesTan mimowera. ganmcxadebels amyofebdnen ganmartoebiT  
patimrobaSi, cixis yvelaze kargad dacul nawilSi. iq sineste iyo, Weridan  
wyali Camodioda da sakanSi ar Semodioda dRis sinaTle. ganmcxadebelze  
permanentulad  
xorcieldeboda  
fsiqologiuri  
zewola.  
1999  
wels  
ganmcxadebelze ganxorcielda fizikuri Tavdasxma, rodesac niRbiani  
pirebi Sevidnen mis sakanSi joxebiT da scemes. mis sakanSi arsebuli yvela  
sagani daamsxvries, xolo misi piradi moxmarebis sagnebi gaitanes. es aris  
dro, rodesac ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba. 1999 wlis incidenti  
moxda maSin, rodesac mowmis meuRlem ganacxadi Seitana adamianis  
uflebaTa evropul sasamarTloSi da win uswrebda sturcas mTavrobis  
arCevas. ganmcxadebels ar aZlevdnen uflebas, wynarad yofiliyo Tavis  
sakanSi, radgan iyo drois monakveTi, rodesac yoveldRe viRac cdilobda  
masze fsiqologiuri zewolis ganxorcielebas.  
43. mowmem saCivriT mimarTa moldovis xelisuflebis mraval organos. mas  
pirdapir ar miumarTavs iusticiis saministrosaTvis. sxva ganmcxadeblebis  
colebTan erTad man mimarTa respublikis prezidentsa da saministros,  
romelic dakavebuli iyo dnestrispireTis sakiTxebiT. pasuxad isini  
daarwmunes, rom mimdinareobda molaparakeba da movlenebic normalur  
kalapotSi Cadgeboda. es maSinac ase xdeboda, rodesac maT generalur  
prokurors mimarTes. magram xsenebuli qmedebebidan araferi gamovida.  
ganmcxadebelTa colebma aseve mimarTes ombudsmens, magram maT ganucxades,  
rom ombudsmens ar SeeZlo saqmis detalebSi Rrmad Cawvdoma, radgan ar  
gaaCnda sakmarisi Zalaufleba, misi uflebamosileba ar vrceldeboda  
dnestrispireTis mxareze da yvelaferi damokidebuli iyo xelisuflebis  
zemdgom  
organoebze  
sxva  
sityvebiT  
rom  
vTqvaT,  
prezidentis  
administraciasa da saxelmwifo xelisuflebis sxva organoebze.  
mowmis meuRle euTo-s misiam moinaxula sapyrobileSi 1999 wels.  
44. sapyrobileSi ar xorcieldeboda normaluri samedicino daxmarebis  
aRmoCena. mowme daJinebiT moiTxovda, rom kiSiniovidan Camosul eqims  
gaesinja ganmcxadebeli tiraspolis sapyrobileSi. mas RviZli awuxebda,  
hqonda maRali wneva, awuxebda Tirkmelic. mowmes yvela wamali mohqonda  
saxlidan, radgan cixeSi ar xorcieldeboda aranairi samedicino  
daxmareba.  
45. 2003 wlis 15 Tebervals mowmes uari ganucxades meuRlesTan Sexvedraze,  
magram man moaxerxa meuRlis naxva erTi kviris Semdeg. ganmcxadebeli  
mouyva mowmes, rom garkveuli pirebi kvlav Seuvardnen sakanSi da  
gaanadgures piradi moxmarebis yvela nivTi.  
56. miuxedavad imisa, rom andrei ivantoSs esaWiroeba specialuri dieta,  
igi ver iRebs saWiro sakvebs. igi Tavad amzadebs saWmels amanaTebSi  
arsebuli produqtebidan, romlebsac mas ojaxi ugzavnis. tiraspolis  
sapyrobilis  
administraciam  
aukrZala  
ganmcxadebels  
fsiqiatrTan  
Sexvedra. Tumca sul axlaxans kiSiniovidan Casulma eqimebma moinaxules  
ganmcxadebeli, magram maT aekrZalaT daskvnis gacnoba ganmcxadeblisaTvis.  
sapyrobilis eqimi eswreboda gasinjvas sxva 3-4 adamianTan erTad,  
romlebic dacvis samsaxurSi msaxurobdnen.  
47. mowmem ar uwyis raime misi meuRlis mier moldovidan raime saxis  
instruqciebis miRebasTan dakavSirebiT. mis dakiTxvas ar eswreboda aravin  
moldovis respublikidan, eswrebodnen mxolod pirebi tiraspolidan.  
mowmis azriT, moldovis xelisuflebis organoebs SeeZloT ufro aqtiurni  
yofiliyvnen, kerZod ki saqmeSi ufro aqtiurad CaerToT saerTaSoriso  
organizaciebi.  
4. raisa petrov-popa  
48. 1992 wlis ivnisSi mowme cxovrobda moldovaSi misi mSoblebis  
sofelSi. misi Zma cxovrobda tiraspolSi. igi iq imyofeboda 6 wlis  
ganmavlobaSi Tavis colTan da ojaxTan (vaJiSvilTan) erTad. mowme ar  
imyofeboda tiraspolSi, rodesac ganmcxadebeli daakaves; man dakavebis  
Sesaxeb movlenebidan erTi kviris Semdeg gaigo, rodesac ganmcxadeblis  
meuRlem daureka da uTxra, rom RamiT maT ojaxSi mividnen viRac pirebi  
da  
daakaves  
ganmcxadebeli.  
ganmcxadeblis  
meuRlis  
mtkicebiT,  
ganmcxadebeli waiyvanes me-14 armiis teritoriaze. mowmem pirvelad naxa  
ganmcxadebeli misi sasamarTlo samarTalwarmoebis dros da ar hqonia  
masTan  
dalaparakebis  
SesaZlebloba.  
mowme  
daelaparaka  
mxolod  
ganmcxadeblis cols, romelmac uTxra, rom ganmcxadebels cixeSi  
arasaTanadod epryobodnen. sasamarTlos Semdeg mowmes xandaxan eZleoda  
xolme SesaZlebloba, Sexvedroda ganmcxadebels sapyrobileSi. mowme  
Zalian iSviaTad swerda xolme mas da iRebda misgan werilebs. rodesac  
ojaxi ugzavnida ganmcxadebels werilebs, igi xSirad ambobda, rom ar  
miuRia araferi.  
49. mowmis Zma patimrobaSi imyofeboda tiraspolis sapyrobileSi gasul  
wlamde. igi ar laparakobda sapyrobileSi mis mimarT ganxorcielebul  
mopyrobaze. Sexvedras yovelTvis eswrebodnen xolme pirebi, romlebic  
xels  
uSlidnen  
maT,  
elaparakaT  
sxva  
Temebze  
garda  
ojaxisa.  
ganmcxadebeli zogjer axerxebda imis Tqmas, rom igi gamohyavdaT saknidan  
RamiT an sityvier Seuracxyofas ayenebdnen. ganmcxadebels arasodes  
uxsenebia raime mkurnalobis Sesaxeb.  
50. mowmes ar miumarTavs moldovis xelisuflebis organoebisaTvis Tavisi  
Zmis saxeliT, raTa ecada misi gaTavisufeba; misma colma es gaakeTa, magram  
mowmem ar icoda, xelisuflebis romel organoebs mimarTa ganmcxadeblis  
meuRlem. mowmem aseve ar icoda, axorcielebdnen Tu ara raimes moldovis  
xelisuflebis organoebi misi Zmis dakavebisa da msjavrdebis Semdeg.  
51. mowmem ganacxadi warmoadgina Tavisi Zmis saxeliT. sasamarTlo  
samarTalwarmoebamde igi ar icnobda ilaSkus, leSkosa da ivantoSs.  
5. stefan uritu  
52. mowme iyo tiraspolis mudmivi macxovrebeli. axla igi kiSiniovSi  
cxovrobs. is aris adamianis uflebaTa helsinkis komitetis Tavmjdomare  
da tiraspolis saxelmwifo universitetis profesori, romlis Stabbinac  
kiSiniovSia.  
53. 1992 wlis ivnisisaTvis mowme tiraspolSi cxovrobda 19 wlis  
ganmavlobaSi. igi icnobda ilaSkusa da ivantoSs, magram ar icnobda  
leSkosa da petrov-popas. igi iyo saxalxo frontis wevri. magram 1992 wels  
ilaSkum gamoaqveyna gancxadeba, romlis Tanaxmadac mowme garicxuli iqna  
saxalxo frontidan prosneguruli Sexedulebebis gamo.  
54. igi daakaves 1992 wlis 2 ivniss, ilaSkus dakavebidan 12 saaTis Semdeg.  
man ar icoda, Tu vin iyvnen is adamianebi, romlebic monawileobdnen mis  
dakavebaSi. mogvianebiT man Seityo, rom yovelive amis ukan idgnen  
prokurori luCiki da me-14 armiis meTauri polkovniki bergmani. luCiki iyo  
tiraspolis moldoveli prokurori. SemdgomSi separatistebma saxeli  
gadaarqves mis Tanamdebobas da igi gaxda `moldovis dnestrispireTis  
respublikis~ prokurori.  
55. pirebs, romlebmac daakaves mowme, ar ecvaT uniformebi. dakavebisas man  
saxlis garSemo SeniSna ramdenime manqana, romlebic ekuTvnoda ruseTis  
armias. igi waiyvanes miliciis SenobaSi tiraspolSi. mas piradad ar  
unaxavs bergmani, magram naxa armiis kuTvnili manqanebi da im pirebma,  
romlebmac daakaves, uTxres, rom xsenebulSi CarTuli iyo bergmani.  
56. mowme imyofeboda miliciis SenobaSi 1992 wlis  
2
ivnisidan 21  
agvistomde. man iq karis WuWrutanidan dainaxa ilaSku, magram drois  
umetes nawilSi ilaSku imyofeboda me-14 armiis SenobaSi usafrTxoebis  
interesebidan gamomdinare. mowmis saknis mopirdapire sakanSi imyofebodnen  
leSko, ilaSku, ivantoSi da sxvebi garda im droisa, rodesac isini me-14  
armiis teritoriaze ar hyavdaT datyvevebuli. mTavari 6 patimari iq  
hyavdaT datyvevebuli 1992 wlis seqtembramde. daaxloebiT 30 adamiani iqna  
dakavebuli operaciis Sedegad. erTxel mowmem gaigona SeSlili piris  
kivili. es iyo ivantoSi, radgan mas im dRes uTxres, rom unda daexvritaT.  
57. mowme elaparaka leSkos, romelmac Tqva, rom miliciis SenobaSi  
arsebuli patimrobis pirobebi aSkarad ukeTesi iyo me-14 armiaSi arsebul  
pirobebTan SedarebiT, radgan iq usafrTxoebis ufro mkacri zomebi iyo.  
yovelive xsenebuli benderSi xdeboda.  
58. mowmes komendaturaSi dakavebulma pirebma uTxres, rom maTi sawolebi  
kedelze iweoda dilis 5-6 saaTze..., rom ar aZlevdnen sakvebs, rom sakanSi  
ar iyo sinaTle da a.S. leSkom aseve ganucxada mas, rom isini  
daeqvemdebarnen sikvdiliT fiqtiur dasjas.  
59. mowmem miiRo werili sasamarTloze potenciuri mowmisagan, romelic  
afrTxilebda, rom Tu daadasturebda imas, rom ilaSku nacemi iqna, igi  
dakargavda samsaxurs. xsenebuli piri axla patimrobaSia. igi gamoZaxebuli  
iqna Cvenebis misacemad tiraspolSi tiraspolis xelisuflebis organoebis  
mier da mas hkiTxes, miscemda Tu ara imave Cvenebas axlac.  
60. miliciaSi patimrobis ganmavlobaSi mowmes kiTxavda Sevcovi anu  
antiufeevi, rogorc axla Tavis Tavs eZaxis. mowme iyo 1990 wels Seqmnili  
adamianis uflebaTa komitetis Tavmjdomare da xeli miuwvdeboda  
dnestrispireTSi arsebul situaciaze. Zalian bevri xalxi midioda masTan  
informaciis misaRebad. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi  
Tavidan iridebdnen pasuxismgeblobas im qmedebebTan dakavSirebiT,  
romlebsac separatistebi axorcielebdnen. Sevcovi, romelsac mowme im  
droisaTvis ar icnobda, ufro kargad gawvrTnili profesionali iyo,  
vidre yvela sxva erTad aRebuli moldoveli. mowmem uTxra mas, rom iseTi  
STabeWdileba eqmneboda, TiTqos igi ruseTidan iyo  
radgan misi  
moskovuri aqcenti da profesionalizmi naTlad metyvelebda amaze.  
rodesac man mogvianebiT dainaxa Sevcovi televiziiT, gaaanaliza, Tu vin  
iyo igi. es iyo is adamiani, romelmac ganaxorciela Tavdasxma rigis  
satelevizio anZaze 1991 wels. man da misma 11 TanamSromelma Seqmnes qseli  
baltiispireTis respublikebSi, magram Semdeg brZanes maTi gadasrola  
moskovidan tiraspolSi. mas icnobdnen antiufeevis gvariT, magram mis  
meoTxe pasportSi misi gvari iyo Sevcovi. amJamad igi ar malavs, rom  
antiufeevi da Sevcovi erTi da igive piria.  
61. mowme advokatis TandaswrebiT dakiTxes mxolod erTxel. Semdeg igi  
dakiTxes RamiT b-nma gorbovma da kidev sxva pirma. isini arasaTanadod  
moepyrnen mas da aiZulebdnen, xeli moewera dokumentze, magram man amaze  
uari ganacxada.  
62. mowme ar gausamarTlebiaT. igi gaaTavisufles 82 dRiani patimrobis  
Semdeg. man ar icis, Tu ratom gaaTavisufles, miuxedavad imisa, rom masac  
imave braldebebs uyenebdnen terorizmis CadenaSi. ganmcxadeblebis  
sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobisas mowmem gaugzavna depeSa  
e.w. `dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~, q-n ivanovas, da  
TxovniT mimarTa mas, raTa sasamarTlos moesmina misTvis. mas uari uTxres.  
pasuxSi miTiTebuli iyo, rom igi iyo kriminali, romelic imsaxurebda  
gisosebs miRma yofnas ilaSkusTan erTad da SeuZlebeli iyo mowmis saxiT  
misi mosmena. prokurorma lukiCma, romelsac mowme daukavSirda, ganucxada  
mas, rom meored ukve veRar daicavda.  
63. mowme gaaTavisufles xelwerilis safuZvelze, rom ar datovebda  
tiraspols. staroujukma miiyvana igi tiraspolSi mis saxlamde. misi  
sacxovreblidan aranairi piradi moxmarebis nivTi ar iyo waRebuli. mowmem  
piroba dado, ar gaekeTebina gancxadebebi presisaTvis. mas daukavSirda  
memorialis jgufi odesidan, romelmac miiwvia igi odesaSi. rodesac man  
adgilobrivi xelisuflebis organoebs mimarTa TxovniT ukrainaSi wasvlis  
nebarTvasTan dakavSirebiT, pirvelad mas uari ganucxades, magram  
mogvianebiT man miiRo es nabarTva. Tumca mowme ukrainis nacvlad  
kiSiniovSi gaiqca.  
63. mowme acxadebda, rom ivantoSis saxli garSemortymuli iyo samxedro  
manqanebiT da man daaskvna, rom dakavebaSi monawileobas iRebda me-14 armiis  
polkovniki bergmani.  
65. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis xelisuflebis  
organoebis mier separatistebis iaraRiT momaragebis braldebiT. mowmes  
nanaxi aqvs detaluri sia, Tu ramdeni iaraRi iqna gacemuli da visze.  
iaraRi gadaecemoda xalxs saxlebSi imgvarad, rom maT SeZlebodaT  
winaaRmdegobis gaweva moldovis konstituciuri ZalebisaTvis. rac Seexeba  
generali iakovlevis dakavebas, mowmem gaigo, rom b-ni ilaSku iq  
imyofeboda, raTa daedasturebina im oficrebisaTvis, romlebic dakavebaSi  
iRebdnen monawileobas, rom isini marTlac generals akavebdnen. iakovlevi  
iyo samoqalaqo formaSi da apirebda odesaSi gaqcevas, radgan eWvobda,  
rom dakaveba emuqreboda.  
66. mogvianebiT generali iakovlevi gacvales 28 moldovelze. SemdgomSi 23  
moldoveli policieli gaicvala SeiaraRebuli formirebis 23 jariskacze.  
25-35 kaciani jgufebi mudmivad igzavneboda dnestrispireTidan moskovSi,  
raTa momxdariyo maTi samxedro gawvrTna usafrTxoebis sakiTxebSi  
batalionebis  
Seqmnis  
mizniT.  
mowmem  
icoda  
xsenebulis  
Sesaxeb  
jariskacebisagan.  
67. gaTavisuflebis Semdeg mowmem ramdenimejer moinaxula tiraspoli.  
erTxel igi warmoadgenda helsinkis komitetis wevrs. Semdeg igi Cavida  
tiraspolSi dnestrispireTis xelisuflebis gafrTxilebis gareSe.  
68. mowme Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela da ar axorcielebs  
yvelafers, rac ZaluZs, raTa uzrunvelyos Sesabamisoba moldovis  
kanonmdeblobasTan im 600 000 mZevlisaTvis, romlebic dnestrispireTis  
reJimis xelSi imyofebian.  
69. movlenebze ruseTis rolTan dakavSirebiT mowmem Semdegi ganacxada:  
maRali Tanamdebobis rusma xelisuflebis warmomadgenlebma  
ganaxorcieles vizitebi tiraspolSi 1989 wlidan, rodesac miRebuli iqna  
pirveli kanoni moldovuri enis Sesaxeb. ruseTis xelisuflebis  
warmomadgenlebi aseve Cavidnen kiSiniovSi. moskovis saerTaSoriso  
urTierTobebis institutma ganaviTara dnestrispireTis idea im  
SemTxvevaSi, Tuki moldova ar miscemda mas garkveuli xarisxiT  
kulturul avtonomias. dRis wesrigSi dadga tribunalis Seqmna moldovis  
mier humanitaruli samarTlis darRvevasTan dakavSirebiT. am droisaTvis  
suk-is TanamSromlebi ar eqvemdebarebodnen moskovis kontrols; isini  
cdilobdnen, SeenarCunebinaT sabWoTa imperia. nikolai midveevma, ruseTis  
federaciis  
saparlamento  
komitetis  
wevrma,  
moiTxova  
smirnovis  
gaTavisufleba, rodesac es ukanaskneli imyofeboda patimrobaSi. man  
warmoadgina  
magaliTad,  
garkveuli  
smirnovi  
garantiebi  
aRar gaagrZelebda  
smirnovis  
gasaTavisufleblad,  
saxelmwifo  
moldovis  
struqturebis daSlas, aRar daarRvevda moldovis kanonmdeblobas da  
ruseTi moaxdenda moldova-ruseTis SeTanxmebis ratificirebas. Tumca  
xsenebuli SeTanxmeba ar iqna ratificirebuli 2001 wlamde, rodesac  
komunisturi partiis reJimi movida xelisuflebaSi. xsenebuli manevrebis  
ukan idgnen fsb, kazakebi da ruseTis mier Seqmnili sxva struqturebi,  
radgan laparaki midioda im teritoriaze, romelzec ruseTs surda  
kontrolis SenarCuneba.  
70. mowmis dakavebis dRes, rodesac igi waiyvanes uSiSroebis samsaxurSi,  
man naxa Zalze mniSvnelovani piri, romelic gamodioda Senobidan. es iyo  
makaSovi. man moinaxula separatistuli respublika da ganacxada, rom  
aseTi SeiaraRebiT isini ver gaumklavdebodnen ruminel faSistebs da rom  
igi apirebda dnestrispirelTaTvis gamoegzavna ukeTesi iaraRi da rom  
ruseTi maT daexmareboda. masalebi mogvianebiT iqna gamogzavnili  
ruseTidan, daaxloebiT 100 radiomarTvadi antisatanko Wurvi, magram  
mxolod 15-ma miaRwia daniSnulebis adgils tiraspolSi. SemdgomSi iyo  
gancxadebebi b-ni dakovis mxridan, romelic iyo tiraspolis msubuqi  
mrewvelobis ministri. man aRiara, rom me-14 armia atarebda separatistebis  
uniformebs an samoqalaqo tansacmels, rodesac ibrZoda separatistebis  
mxares. me-14 armiis jariskacebi mokles brZolaSi. magaliTad, 1992 wlis  
aprilSi me-14 armiis oficeri da 4 jariskaci mokles omSi. maTi cxedrebi  
gamotanili iqna brZolis velidan, raTa gadagzavniliyo ruseTis  
federaciaSi da mowmem da misma studentebma dainaxes isini, radgan  
monawileobas iRebdnen gacilebis ceremonialSi.  
71. kazakebis jgufebi, romlebic monawileobas iRebdnen brZolebSi,  
darazmulni iyvnen ruseTis federaciis mier, rodesac am ukanasknelma  
gaaanaliza, rom sabWoTa kavSiris teritoriuli mTlianobis SenarCuneba  
veRar xerxdeboda. kazakebi Cavidnen 1990 wels. ruseTma ganacxada, rom  
xsenebuli warmoadgenda kerZo iniciativas, romelic dakavSirebuli ar iyo  
xelisuflebis organoebTan. kazakebi cxovrobdnen sastumroebSi. 1992 wlis  
1 da 2 marts, rodesac daiwyo omi, maT mizans warmoadgenda, xeli  
SeeSalaT moldovisaTvis gaero-Si gawevrianebaSi. bendersa da dubasariSi,  
sadac kvlavac rCeboda konstituciuri policiis ganyofilebebi _ bolo  
adgilebi dnestrispireTSi sadac moldovas gaaCnda samarTaldamcavi  
organoebi, adgili hqonda Tavdasxmas, romelic organizebuli iyo rateevis  
_ erT-erTi kazakis mier. igi amave dros iyo ruseTis uSiSroebis erT-erTi  
wamyvani jgufis `alfas~ wevri.  
72. 1993 wels separatistulma reJimma Seqmna parlamenti. generali lebedi  
arCeuli iqna uzenaes sabWoSi. generalma lebedma Tavad ganacxada, rom igi  
iyo erT-erTi im pirTagan, vinc uzrunvelyofda dnestrispireTis  
respublikis damoukideblobas da rom aman gamoiwvia ramdenime gradis  
tipis Wurvis gasrola moldovis teritoriis mimarTulebiT. amis Semdeg  
lebedma ganacxada, rom prezidenti sneguri daTanxmda, ewarmoebina  
molaparakeba smirnovTan.  
73. omis ganmavlobaSi dnestrispireTis mxares gaaCnda tankebi da  
javSantransportiorebi, romlebic atarebdnen ruseTis armiis emblemas –  
mowmem es Tavad dainaxa – da maT aseve mxarSi edgnen kazakebis jarebi.  
erTxel mowme benderSi wavida. rodesac man gadakveTa xidi, dainaxa Zalian  
bevri tanki, romlebzec aRmarTuli iyo ruseTis droSa. sxva tankebze  
frialebda separatistebis droSa. man ikiTxa, Tu ratom iyvnen iq ruseTis  
jarebi da pasuxad miiRo, rom isini monawileobas iRebdnen varjiSebsa da  
manevrebSi. kiSiniovSi Tavdacvis saministroSi gamarTul Sexvedraze, sadac  
warmoebda molaparakebebi, mowmem gaakeTa gancxadeba damswre sagareo  
saqmeTa ministrebis, maT Soris b-ni kozirevisa da b-ni netkaCovis, romelic  
maSin iyo me-14 armiis xelmZRvaneli, winaSe. mowmem maT ganucxada, rom igi  
aprotestebda im faqts, rom me-14 armia pirdapir monawileobas iRebda omSi.  
molaparakebis monawileebma miuges mas, rom Cavidodnen benderSi da Tavad  
Seecdebodnen mtkicebulebebis mopovebas.  
74. gaTavisuflebis Semdeg mowmem yvelaferi gaakeTa, rac ki SeeZlo, rom  
darCenili 6 piri gaTavisuflebuliyo. dnestrispireTis reJimisTvis isini  
warmoadgendnen simboloebs, raTa sxvebs aRar gasCenodaT survili,  
gamoexataT politikuri Sexedulebebi. prokurorma irtenevma mowmes  
ganucxada, rom moskovi dainteresebuli iyo moldovis xelisuflebis  
organoebis mier dapatimrebuli pirebis gaTavisuflebiT. prokurorma  
irtenevma mowmes ganucxada, rom moldova TaRliTobda imgvarad, rom mas  
surda sxva naklebmniSvnelovani pirebis gaTavisufleba da ara mowmis 6  
kolegisa. moldovam gaaTavisufla yvela, rusi Tu tiraspoleli, vinc  
monawileobas iRebda brZolebSi, maSin, rodesac tiraspolis reJims yvela  
ar gauTavisuflebia da analogiuri nabiji ar gadaudgams.  
75. mowmem ar icoda, Tu ratom daakaves igi an ratom gaaTavisufles;  
arsebobda  
moiTxovda mis gaTavisuflebas, saministro garantias iZleoda, rom  
uzrunvelyofda mowmis warmodgenas gamoZiebis winaSe saWiroebis  
werili  
moldovis  
ganaTlebis  
saministrodan,  
romelic  
SemTxvevaSi. mowmes gaaCnda bevri informacia separatistebis Sesaxeb da  
xsenebulis gamo ar awyobdaT, rom igi mowmed gamosuliyo sasamarTloze.  
aleqs kokotkinma, rusuli gazeTis Jurnalistma, mowmis dakavebamde scada,  
daerwmunebina igi separatistul reJimTan TanamSromlobis upiratesobaSi.  
mowmem igi bolos naxa gamomZiebelTa kabinetSi, sadac igi ise iqceoda,  
TiTqosda ufrosi yofiliyo. kokotkinma uTxra mas, rom damatebiTi  
rusuli  
jarebi  
iqna  
Camoyvanili,  
raTa  
uzrunvelyofiliyo  
dnestrispireTis damoukideblobis dacva; maT samSvidobo jarebs eZaxdnen.  
xsenebul Jurnalists SesaZloa mniSvnelovani roli eTamaSa mowmis  
gaTavisuflebaSi.  
76. mowme aseve acxadebda, rom SeeZlo daesaxelebina is pirebi, romlebic  
moskovSi  
gaemgzavrnen  
samxedro  
wvrTnisaTvis,  
raTa  
SemdgomSi  
gamxdariyvnen dnestris batalionis wevrebi. man icoda, Tu vin awarmoebda  
arCevas da sad midodnen xsenebuli pirebi. man aseve icoda rusuli  
saidumlo samsaxurebi, romlebic ayenebdnen specialur satelefono  
mowyobilobebs moldovelTa satelefono saubrebis mosasmenad.  
6. konstantin tibirna  
77. mowme aris kiSiniovSi saxelmwifo universitetis qirurgiuli klinikis  
direqtori. dnestrispireTSi igi kiTxulobda leqciebs da aswavlida; mas  
iq profesiuli praqtikac gaaCnda.  
78. moldovis jandacvis saministrom TxovniT mimarTa mas, gaesinja  
ilaSkus  
xelisuflebis organoebma kiSiniovSi uzrunvelyves igi manqaniT, raTa  
gamgzavrebuliyo dnestrispireTis sapyrobileSi. igi ar wavidoda  
jgufis  
wevrebi  
tiraspolis  
sapyrobileSi.  
moldovis  
patimrebis gasasinjad, es rom yofiliyo moldovis jandacvis saministros  
Txovna. man iq tiraspolel eqimebTan erTad Caatara gamokvleva, Semdeg ki  
maTTan erTad daadgina diagnozi da mkurnaloba.  
79. rodesac man gasinja ganmcxadeblebi, ilaSku imyofeboda hlinaiaSi,  
sxvebi ki tiraspolis sapyrobileSi. patimrebs ar warudgeniaT raime saxis  
pretenziebi ruseTis federaciasTan dakavSirebiT. maT mxolod gansajes  
samedicino faqtebi. mowmes ar daunaxavs gasinjvis dros cemis raime kvali,  
dazianebebi  
an  
arasaTanado  
mopyrobis  
niSnebi.  
sapyrobileSi  
ganmcxadeblebs eweodaT elementaruli samedicino daxmareba; iq ar iyo  
raime mowyobiloba, aramed kiSiniovis sapyrobileebi gamoiyureboda  
zustad ise, rogorc sapyrobileebi dnestrispireTSi.  
80. mowmem b-ni ilaSku mxolod erTxel naxa piradad. igi gamoiyureboda  
rogorc Cveulebrivi patimari, magram garTulebebi hqonda saWmlis  
monelebasTan dakavSirebiT, Tumca misi mdgomareoba ar saWiroebda raime  
saxis qirurgiul Carevas, aucilebeli ar iyo operaciis gakeTeba da amitom  
mas gastro-enterologi mkurnalobda.  
81. mowmem gasinja b-ni leSko, rodesac es ukanaskneli gadioda  
pankreatitis sareabiliticio kurss qirurgiuli operaciis Semdeg. mas  
sTxoves b-ni leSkos gasinjva, radgan igi aRiarebuli eqspertia am  
sferoSi. b-ni leSko mas gaacno eqimma, romelmac mas operacia gaukeTa.  
mowmem moinaxula ganmcxadebeli saavadmyofoSi, rodesac mas mwvave  
pankreatiti stanjavda. es aris Zalian saSiSi mdgomareoba, romelsac  
axasiaTebs sikvdilianoba 20-30%. mowmem aseve naxa ganmcxadebeli  
mogvianebiT, rodesac igi itanjeboda qronikuli pankreatitiT, romelic  
yovelTvis mohyveba xolme mwvave pankreatits. igi SesaZloa pankreatitiT  
daavadda bavSvobaSi, magram pankreatiti SesaZloa yofiliyo stresuli  
mdgomareobis Sedegic. mowmem da eqimebis gundma, romelsac doqtori s.  
lesanu xelmZRvanelobda, gasinjes ganmcxadebeli da gasces mkurnalobis  
gagrZelebis rekomendacia.  
82. mowmem moinaxula b-ni ivantoSi sapyrobileSi. ultrabgeriTi gasinjvis  
Sedegad man aRmoaCina cvlilebebi mis RviZlSi da siTxe muclis RruSi,  
rac warmoadgens maRali wnevis niSans.  
83. mowmem gaakeTa Canawerebi ganmcxadeblis mdgomareobasTan dakavSirebiT  
im furclebze, romlebic sapyrobilis eqimebma misces. es ukanasknelni  
Canawerebs inaxavdnen TavianTi arqivisaTvis. amis Semdeg mowmem gaakeTa  
sakuTari Canawerebi TavisTvis. bolos igi iq 1 wlis win iyo.  
84. moldovasa da dnestrispireTs Soris da piriqiT xorcieldeba eqimebis  
Tavisufali mimosvla.  
7. nikolae lesanu  
85.  
mowme  
aris  
moldovis  
saxelmwifo  
saavadmyofos  
samkurnalo  
ganyofilebis ufrosi eqimi. Svidi wlis win da manamde igi muSaobda  
moldovis prezidentis mrCevlad da misi piradi eqimic iyo. misi TxovniT  
igi  
gaagzavnes  
tiraspolSi  
patimrobaSi  
myofi  
ganmcxadeblebis  
mosanaxuleblad da hlinaiaSi b-ni ilaSkus mosanaxuleblad. b-ni ilaSkus  
meuRlem TxovniT mimarTa prezidents, romelmac gaakeTa yvelaferi, risi  
gakeTebac SeeZlo. misi daxmarebis nawils warmoadgenda swored mowmis  
gagzavna  
dnestrispireTSi  
ganmcxadeblebTan  
sapyrobileSi.  
rogorc  
prezidentis mrCevels, mowmes SeeZlo dalaparakeboda dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebs.  
86. mowme dnestrispireTSi eqvsjer Cavida. prezidenti da naTesavebi  
wuxdnen  
Sesaxeb.  
sapyrobileSi  
mowmes prezidentisTvis  
ganmcxadebelTa  
janmrTelobis  
miewodebina  
mdgomareobis  
informacia  
unda  
ganmcxadeblebis samedicino mdgomareobis Sesaxeb. mas Cveulebriv mihyavda  
xolme sxva eqimebic, magaliTad, profesori tibirna da gastro-  
enterologi.  
87.  
ganmcxadeblebs  
ar  
ganucxadebiaT  
pretenziebi  
arasaTanado  
mopyrobasTan dakavSirebiT.  
88. samedicino Canawerebi, romlebic Sedga ganmcxadeblebTan dakavSirebiT,  
datovebuli iqna cixis administraciasTan. eqimebis nawili daJinebiT  
moiTxovda, rom cixis administracias Seesrulebina maTi rekomendaciebi,  
romlebic exeboda ganmcxadeblebis samedicino mkurnalobas, maTTvis  
wamlebis micemasa da dietis daniSvnas.  
89. b-ni ilaSkus gancxadebiT, mas ar sjeroda sapyrobilis administraciis  
an sapyrobilis samedicino samsaxurisa da eSinoda im wamlebis miReba,  
romelsac aZlevdnen sapyrobilis administraciis warmomadgenlebi. igi  
iRebda mxolod im wamlebs, romlebsac mas ugzavnida ojaxi an eqimebi  
kiSiniovidan.  
90. gamokvlevebi, romlebic mowmis gundma Caatara dnestrispireTSi,  
ganxorcielda iq myof eqimebTan erTad. tiraspolis sapyrobileSi myofi  
patimrebi hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT Tavisufal reJimSi iyvnen.  
tiraspolis sapyrobileSi iyo samedicino punqti da samedicino Semowmebas  
mxolod eqimebi eswrebodnen.  
91. hlinaias sapyrobileSi reJimi ufro mkacri iyo. iq Semowmebas  
aucileblad eswreboda vinme cixis administraciidan, iseve, rogorc  
eqimebi.  
92. mowmem da misma gundma ver aRmoaCines arasaTanado mopyrobis an  
fsiqotropuli wamlebis gamoyenebis veranairi kvali.  
93. mowmem ganmcxadeblebi bolos moinaxula 1997 wels an daaxloebiT am  
dros. man uari ganacxada amis Semdeg dnestrispireTSi wasvlaze  
miuxedavad iusticiis saministros Txovnisa, radgan ukve aRar gaaCnda is  
uflebamosileba, rac hqonda maSin, rodesac prezidentis mrCeveli iyo.  
8. andrei ivantoSi  
94. 1992 wlis 2 ivniss specdaniSnulebis Zalebis 9-10 SeiaraRebuli wevri  
mivida manqaniT da daakava ganmcxadebeli. isini iyvnen samxedroebi,  
formaSi da niRbebiT. jgufSi, romelmac igi daakava, man naxa leitenanti  
ruseTis specdaniSnulebis Zalebidan. igi scemes da waiyvanes winaswari  
gamoZiebis izolatoris sardafSi, romelic ganTavsebuli iyo miliciis  
SenobaSi. ganmcxadebeli arasodes yofila iq adre – anu im SenobaSi,  
romlis sardafSic moaTavses. mas ar SeuZlia Tqvas, ramdeni xani  
imyofeboda iq. mas Tvalebi hqonda axveuli; iq ar iyo sinaTle. SesaZloa,  
es gagrZelda 1 saaTi, 1 dRe, magram araumetes amisa. miliciis SenobaSi mas  
ar unaxavs leSko an ilaSku. man isini naxa mogvianebiT komendaturaSi.  
95. amis Semdeg igi waiyvanes me-14 armiis komendaturaSi, sadac dakiTxes  
samxedroebma. zemoTa sarTulze ganTavsebuli iyo elituri jarebi da  
`alfas~ jarebi. polkovniki bergmani iyo me-14 armiis sardali.  
ganmcxadebelma igi piradad naxa, magram polkovnik bergmans is ar  
daukiTxavs.  
96. komendaturaSi arsebuli pirobebi araadamianuri iyo. patimrebs dRe da  
Rame scemdnen sazRvao fexosnebi da specialuri Zalebis warmomadgenlebi,  
romlebic iyenebdnen xelketebsa da joxebs. isini saknebSi gazis Semcvel  
mwvane kafsulebs yridnen. ganmcxadeblebi sxvadasxva saknebSi iyvnen  
dapatimrebulni. iq aseve patimrobaSi imyofeboda sxva xalxic, maT Soris  
b-ni godiacic. patimrobis piroebebi Zalian cudi iyo. isini tualetSi  
gayavdaT 24 saaTSi erTxel da ZaRlebis saSualebiT aiZulebdnen, male  
moemTavrebinaT bunebrivi moTxovnilebebi, Tuki amas ver aswrebdnen  
micemul droSi. im dros ganmcxadebels Tavis CamoxrCoba undoda.  
Semdeg mas asmevdnen wamlebs. igi Wkuidan SeiSala; mas eCveneboda  
garkveuli sagnebi. misi fsiqikuri problemebi cemis Sedegad ganviTarda.  
komendaturis mcvelebi, rogorc yvela sxva, iyvnen me-14 armiis kontrolis  
qveS. specialuri Zalebis warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi formebze  
rusul niSnebs atarebdnen. swored ruseTis specialuri Zalebis  
warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi scemdnen mas da eubnebodnen, rom  
igi iyo rumineli glexi. isini formebze ruseTis emblemas atarebdnen.  
ganmcxadebeli  
imitom  
fiqrobda,  
rom  
isini  
sazRvao  
fexosnebs  
ganekuTvnebodnen, rom isini atarebdnen beretebs da Sarvlebs ruseTis  
emblemiT.  
yvelaze  
cudi  
arasaTanado  
mopyroba  
ganmcxadebelma  
ganicada  
komendaturaSi. es sruli koSmari da sisastike iyo.  
97. me-14 armiis komendaturidan  
igi waiyvanes tiraspolis fsiqiatriul  
saavadmyofoSi, sadac erTi Tve gaatara. Semdeg igi waiyvanes ukan  
komendaturaSi, magram polkovnikma bergmanma uTxra mcvelebs, rom is iq  
aRar sWirdebodaT da amis Semdeg waiyvanes winaswari dakavebis centrSi.  
ganmcxadebelma ar uwyis, ramden xans iyvnen ilaSku da leSko  
komendaturaSi mas Semdeg, rac igi waiyvanes. man isini naxa Semodgomaze  
sasamarTlo samarTalwarmoebisas.  
98. 1992 wlis seqtembris Semdeg, rodesac ganmcxadebeli da sxva pirebi  
gadayvanili iqnen winaswari gamoZiebis izolatorSi, isini maSinac scemes.  
isini saknidan gamohyavdaT dRe-Ramis ganmavlobaSi. es xdeboda specialur  
oTaxSi, sadac mimdinareobda xolme gamoZieba-dakiTxva. ganmcxadebels  
scemdnen gonebis dakargvamde, ukeTebdnen wamlebs da Tavs artymevinebdnen  
kedelze  
an  
Wyletdnen  
xolme  
karebsa  
da  
kedels  
Soris.  
amas  
dnestrispireli pirebi akeTebdnen xolme.  
99. sasamarTlos Semdeg maT iSviaTad scemdnen. ganmcxadebelma SesCivla  
euTo-s. yovelive amis saTaveSi b-ni antiufeevi idga. erTxel gamosaZieblad  
movida saministros komisia. ganmcxadeblebi ar mowmdebodnen eqimebis mier.  
nebismier SemTxvevaSi cixis administraciis warmomadgenlebma moaxdines  
maTi izolireba dazianebebis gavlamde. euTo-s komisia movida cemidan  
erTi Tvis Semdeg, magram ganmcxadebels kvlavac aReniSneboda mravali  
dazianeba.  
100. arasaTanado mopyroba yvelaze saSineli saxiT xorcieldeboda 1992  
wels, rodesac pirebi Sevidnen ganmcxadeblisa da ilaSkus saknebSi. maT  
marTavdnen antiufeevi da gusarovi.  
101. amJamad ganmcxadebeli ganmartoebiT patimrobaSia: igi ver xedavs dRis  
sinaTles da gareT mxolod 2 saaTiT gayavT.  
102. sapyrobilis eqimebi cota ukeTesebi iyvnen, vidre veterinari qirurgebi.  
sapyrobilis eqimi ganmcxadeblis sapyrobileSi sinamdvileSi dantisti iyo.  
profesorma tibirnam moinaxula ganmcxadebeli. igi aseve moinaxules sxva  
tiraspolelma eqimebma, maT Soris qirurgma, romelmac operacia gaukeTa.  
xsenebuli eqimebi Camovidnen mxolod imitom, rom ganmcxadebeli cudad  
iyo; isini ar modiodnen maSin, rodesac mas scemdnen. ganmcxadebelma  
SimSiloba daiwyo, magram ar axsovs, gasinja Tu ara eqimma. xsenebuli ori  
samedicino gasinjva Catarda specialur saknebSi, romlebic am miznisaTvis  
gamoiyeneboda.  
103. 2003 wlis ianvarSi ganmcxadebeli imyofeboda oTaxSi, sadac patimrebs  
ufleba aqvT, gamarTon xolme xangrZlivi Sexvedrebi. igi arasodes  
gausinjavT Tavis sakanSi. gasinjvebis dros yovelTvis iyo xolme viRac  
cixis administraciidan, raTa ganexorcielebina kontroli.  
104. mxolod naTesavebs rTavdnen masTan Sexvedris uflebas. zogjer  
aZlevdnen masTan gagzavnili amanaTebis miRebis saSualebas, magram zogjer  
problemebi iqmneboda. ganmcxadeblebs ar gaaCniaT ufleba, daweron an  
miiRon werilebi ruminul enaze an miiRon ruminulenovani gazeTebi. 2003  
wlis TebervalSi gamarTul mosmenamde 2 kviriT adre ganmcxadebeli  
moinaxula wiTelma jvarma, xolo manamde masTan Sesulebi iyvnen eqimebi  
wamebis sawinaaRmdego evropuli komitetidan.  
105. bolo viziti ganmcxadebelTan Sedga 2003 wlis TebervalSi gamarTul  
mosmenamde ori kviriT adre, rodesac igi moinaxula qalbatonma  
mosamarTlem wamebis sawinaaRmdego komitetTan dakavSirebiT.  
106. ganmcxadebels ar gaaCnda ufleba, ewarmoebina mimowera cixis gareT,  
Tundac advokatTan.  
107. 1999 wlis maisSi, rodesac igi imyofeboda tiraspolis #2  
sapyrobileSi, mas Semdeg, rac Seitana ganacxadi adamianis uflebaTa  
evropul  
sasamarTloSi,  
ganmcxadebeli  
daeqvemdebara  
arasaTanado  
mopyrobas. milicielebi Sevidnen masTan sakanSi da scemes. xsenebuli  
pirebi moqmedebdnen gusarovisa da kapitan matrovskis xelmZRvanelobiT da  
aseve im pirebis miTiTebiT, romlebic eqvemdebarebodnen antiufeev/Sevcovs.  
ganmcxadebels  
ganucxades,  
rom  
Tu  
ar  
gamoitanda  
ganacxads,  
gaanadgurebdnen. amis Semdeg ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba da dawera  
saCivari; igi moinaxula sagamoZiebo komisiam.  
108. samedicino vizitebi masTan xorcieldeboda mxolod kiSiniovidan  
Camosuli eqimebis mier. cixis eqimi vice-polkovniki samsonovi dantisti  
iyo. ganmcxadebeli Civis, rom igi ar iRebda aranair momsaxurebas cixis  
eqimebisagan.  
109. misi sakani da sakanSi myofi nivTebi daazianes. pirvelad es moxda 2002  
wlis 16 noembers, xolo meored 2003 wlis 22 Tebervals an daaxloebiT am  
dros.  
110.  
ganmcxadebeli  
Tvlis,  
rom  
yvelaferi,  
rac  
mis  
winaaRmdeg  
ganxorcielda da rac axla xorcieldeba, ruseTis waqezebiT xdeba.  
111. vice-polkovniki gorbovi eswreboda ilaSkus dakavebas. moldova ver  
akontrolebda da verc axla akontrolebs dnestrispireTis teritorias,  
magram  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebs  
SeeZloT  
ufro  
meti  
gaekeTebinaT im droisaTvis, raTa daxmareba aRmoeCinaT misTvis. isini  
arafers akeTebdnen. dubasaris milicia gadaeca da Cabarda kazakebs.  
ruseTi eTamaSeboda moldovas. es rom ar momxdariyo, dnestrispireTi ar  
iarsebebda. Sesabamisad, moldova pasuxismgebeli iyo. ruseTis saxelmwifo  
dumis Tavmjdomare b-ni slezniovi Cavida moldovis parlamentSi da  
ganacxada, rom rom ara ruseTi, moldova axla rumineTis nawili iqneboda.  
112. 1998 wlis maisis Semdeg ganmcxadebels ar unaxavs romelime rusi  
xelisuflebis organos warmomadgeneli.  
9. aleqsandru leSko  
113. 1992 wlis movlenebis periodSi ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi  
(1973 wlidan). 1992 wlis 2 ivniss igi gaaRviZes dilis 2 saaTze, rodesac 4  
SeiaraRebuli piri Sevida mis saxlSi da daakava igi. xsenebul pirebs  
Soris iyo vinme gusani. igi formaSi iyo, magram iaraRis gareSe. man  
warudgina ganmcxadebels Tavisi dokumentebi. sxvebi atarebdnen brezentis  
formas; isini samxedroebi iyvnen da iaraRic hqondaT. ganmcxadebeli  
waiyvanes manqaniT izolatorSi. im dros is ar ucemiaT; es mogvianebiT  
moxda. 3 saaTis ganmavlobaSi mas hkiTxavda Sevcovi, romelic aseve  
antiufeevis gvariT aris cnobili; mas Tan axldnen gorbovi da kidev erTi  
piri, romelsac ganmcxadebeli ar icnobda. Semdeg igi Caiyvanes sardafSi,  
sadac rCeboda 6 dRis ganmavlobaSi. meore dRes igi Casves ganmartoebiT  
sakanSi. dakiTxvebs seriozuli xasiaTi mieca. xsenebuli gagrZelda 2  
ivnisidan 2 ivlisamde. im Tvis ganmavlobaSi mas ar unaxavs ivantoSi an  
ilaSku. am periodSi igi gayavdaT dakiTxvaze da arasaTanadod  
epyrobodnen.  
114. 1 Tu 2 ivliss ganmcxadebeli waiyvanes komendaturis SenobaSi. igi  
waiyvanes manqaniT, romelsac rusuli emblema hqonda da romelzec rusuli  
droSa iyo damagrebuli. ganmcxadebeli iq waiyvanes orjer dRis  
ganmavlobaSi. pirvelad waiyvanes `deltas~ jgufis warmomadgenlebma,  
dnestrispirelebma, xolo meored _ sxvadasxva pirebma me-14 armiidan.  
bazaSi isini Sevidnen sxvadasxva Sesasvlelidan. iq igi ganmartoebiT  
patimrobaSi rCeboda 7-8 agvistomde. saknebi pirvel sarTulze iyo  
ganTavsebuli. ganmcxadebels ar SeeZlo daenaxa sxvebi – anu ilaSku,  
ivantoSi,  
godiaci.  
mas  
ar  
daunaxavs  
petrov-popa.  
mcvelebi  
mas  
arasaTanadod moepyrnen ramdenimejer. igi ar daukiTxavT komendaturaSi,  
mxolod samjer scemes. man icoda, rom polkovniki bergmani iyo komendanti,  
magram ar hqonia masTan raime Sexvedra da arc unaxavs. staroujuki,  
romelic xelmZRvanelobda gamoZiebas, orjer mivida komendaturaSi. man  
ganmcxadebels anaxa gazeTi, romlis Tanaxmadac plugaru [moldovis  
erovnuli uSiSroebis ministri 1991-1992 wlebis movlenebis dros]  
gaTavisuflebuli iqna da xelmowerili iqna samSvidobo xelSekruleba  
ruseTTan.  
115. pirobebi komendaturaSi Zalian mkacri iyo. saWmeli kargi iyo, radgan  
ganmcxadeblebi jariskacebis sakvebs miirTmevdnen. magram zogjer isini  
ori-sami dRis ganmavlobaSi ar gayavdaT tualetSi. Semdeg isini derefanSi  
da tualetSi gayavda mcvels, romelsac Tan axlda germanuli nagazi  
saxelad Cani. maT mxolod 45 wami eZleodaT bunebrivi moTxovnilebebis  
dasakmayofileblad, rac absoluturad ar iyo sakmarisi, Semdeg ki ZaRls  
uqsevdnen. swored amitom ganacxades ganmcxadeblebma uari saWmelze, raTa  
ufro meti dro hqonodaT tualetSi gasasvlelad. ganmcxadeblebs  
bunebrivi moTxovnilebebis dakmayofileba uxdebodaT celofnebSi, radgan  
ar iyvnen darwmunebulni, meore dRes gaiyvandnen Tu ara tualetSi.  
xsenebuli gagrZelda daaxloebiT erTi Tvis ganmavlobaSi. SabaT-  
kviraobiT, rodesac SenobaSi ramdenime meTauri rCeboda, mcvelebi  
midodnen ganmcxadeblis sakanSi, raTa Seuracxyofa mieyenebinaT. isini  
gaiZaxodnen, rom ganmcxadeblebi moqmedebdnen ruseTisa da ruseTis  
moqalaqeebis winaaRmdeg da amitomac scemdnen.  
116. komendaturSi ganmcxadebelma Tavisi saknis fanjris WuWrutanidan  
dainaxa ilaSku, romelic gayavdaT Senobidan. mcvelebma gaaCeres igi da  
uTxres: `Sen xar Semdegi~. man dainaxa, rom ilaSkum uari Tqva Tvalebis  
axvevaze da igi miayenes kedelTan. ilaSkum ganacxada, rom sikvdiliT  
fiqtiur dasjas igi oTxjer daeqvemdebara. ganmcxadebelma es mxolod  
erTxel dainaxa.  
117. ganmcxadebeli mxolod erTxel scemes xelketebiT, magram mravaljer  
SeuSinebiaT. SabaT-kviras mis sakanSi Sedioda xalxi. maT rusuli niSnebi  
hqondaT mxrebze.  
komendaturaSi igi imyofeboda agvistos dasawyisamde, Semdeg ki daabrunes  
sardafSi winaswari gamoZiebis izolatorSi.  
118. winaswari dakavebis izolatorSi igi samjer Tu oTxjer dakiTxes  
samoqalaqo gamomZieblebma. igi aseve scemes joxebiT, magram mas naklebi  
moxvda, vidre sxva ganmcxadeblebs. rac Seexeba iq arsebul patimrobis  
pirobebs, mas SeeZlo Sxapis miReba 10 dReSi erTxel. sakanSi ar iyo  
tualeti, Sesabamisad, igi gayavdaT xolme saknidan yovel diliT, raTa  
gasuliyo tualetSi. ganmcxadebels ar hqonia Sexvedrebi ojaxis wevrebTan  
an advokatTan patimrobis pirveli 5 Tvis ganmavlobaSi.  
119. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli gadaiyvanes tiraspolis #2  
sapyrobileSi. iq ar iyo pirebi sabnebze da mas eZina cariel narze.  
sapyrobileSi  
mis  
mimarT  
piradad  
arasaTanado  
mopyroba  
ar  
ganxorcielebula. mas uflebas ar aZlevdnen, enaxa Tavisi coli an  
advokati 6 kviris ganmavlobaSi.  
ganmcxadebels  
ar  
amowmebdnen  
adgilobrivi  
eqimebi.  
rodesac  
ganmcxadeblebi Sexvdnen TavianT colebs, sTxoves kiSiniovidan eqimebis  
Camoyvana. eqimebma isini ramdenimejer moinaxules. profesorma tibirnam  
ganmcxadebeli moinaxula 1996 wels, rodesac mas qronikuri pankreatiti  
hqonda. is eqimma lesanumac moinaxula. man SesCivla xsenebul eqimebs cixis  
pirobebis Sesaxeb, magram araferi uTqvams arasaTanado mopyrobasTan  
dakavSirebiT sasamarTlos Semdeg. misi kolegebi gancalkevebul saknebSi  
iyvnen moTavsebulni, ase rom mas ar SeuZlia daadasturos an uaryos, rom  
maT arasaTanadod epyrobodnen. arasaTanado mopyroba xorcieldeboda 1992-  
1993 wlebSi.  
ganmcxadebeli regularulad xvdeboda xolme ojaxis wevrebs. mogvianebiT  
igi iRebda xolme amanaTebs; Tavdapirvel etapze gacilebiT bevri  
SezRudva  
iyo.  
yovelive  
xsenebuli  
damokidebuli  
iyo  
cixis  
administraciaze.  
120. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT bevri ramis gakeTeba.  
miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblis meuRlem mas uTxra, rom moldovis  
xelisuflebis organoebi cdilobdnen mis daxmarebas misi patimrobis  
periodSi, ganmcxadebeli Tvlis, rom moldovis xelisuflebas SeeZlo  
gacilebiT metis gakeTeba konfliqtis damTavrebis Semdeg.  
121. ganmcxadebelma e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb pirvelad gaigo  
dakavebisas. igi arasodes yofila moldovis saidumlo samsaxurebis wevri.  
122. 1992 wlis  
2
martis movlenebis Semdgom periodSi moldovis  
konstituciurma Zalebma Sewyvites kontrolis ganxorcieleba mdinare  
dnestris aRmosavleT sanpiroze; qalaqSi gamocxadebuli iyo komendantis  
saaTi, aravis hqonda ufleba, saxlidan gamosuliyo saRamos 10 saaTis  
Semdeg.  
10. tudor petrov-popa  
123. 1992 wlis 2 ivniss ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi. igi daakava  
viqtor gusanma, romelsac Tan axldnen samoqalaqo formebSi gamowyobili  
sxva pirebic. ganmcxadebeli saxlSi imyofeboda, rodesac es moxda dilis  
6 saaTze.  
124. igi waiyvanes miliciis SenobaSi. iq maSinve ar daukiTxavT.  
ganmcxadebeli iq gaaCeres dRis 12 saaTamde. Semdeg Caiyvanes sardafSi da  
Casves sakanSi. iq is 7 Tvis ganmavlobaSi imyofeboda. mas scemdnen da  
arasaTanadod epyrobodnen miliciis SenobaSi.  
mcvelebma  
miliciis  
SenobaSi  
uTxres  
ganmcxadebels,  
rom  
isini  
warmomavlobiT ruseTis sxvadasxva qalaqidan iyvnen. isini atarebdnen  
formebs, magram amosacnobi niSnebis gareSe.  
ganmcxadebelma naxa staroujuki da gorbovi. maT dakiTxes igi. dakiTxvisas  
maT ar ekeTaT niRbebi. misTvis ar ukiTxavT ilaSkusTan an saxalxo  
frontTan arsebuli kavSirebis Sesaxeb. maT mxolod is ainteresebdaT, rom  
ganmcxadebels eRiarebina, rom igi iyo e.w. `ilaSkus~ jgufis wevri da  
daedasturebina is, rasac etyodnen. igi ar yofila politikuri partiis  
wevri, magram ar undoda dnestrispirelTa mxareze brZola. ganmcxadebeli  
avRaneTgamovlili jariskaci iyo. igi arasodes Sexvedria ilaSkus.  
maSindel dros dnestrispireTSi ar iyvnen dnestrispireTis samxedro  
Zalebi, iq mxolod rusebi iyvnen. swored rusebi scemdnen mas. mas scemdnen  
samxedro pirebi, romlebic atarebdnen niRbebs, ase rom man ar icoda, vin  
iyvnen isini.  
125. Semdeg ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis cixeSi. sasamarTlomde  
ramdenime Tvis ganmavlobaSi mas amyofebdnen miliciis ganyofilebaSi,  
Semdeg ki ganmartoebiT patimrobaSi iyo tiraspolis cixeSi. igi arasodes  
wauyvaniaT me-14 armiis StabbinaSi. patimrobis ganmavlobaSi ganmcxadebeli  
dakiTxes pirebma, romlebic niRbebs atarebdnen.  
126. ganmcxadebeli ar icnobda gorbovs. igi Sexvda bergmans sasamarTloze.  
patimrobis ganmavlobaSi mas marTla ar unaxavs ilaSku da ivantoSi.  
sasamarTlomde igi ar icnobda arc erT maTgans.  
gamoZiebis ganmavlobaSi ganmcxadebeli ver xvdeboda advokats. es mxolod  
mogvianebiT moxda.  
127. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli daeqvemdebara arasaTanado  
mopyrobas. mosmenis dros igi ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda calke  
sakanSi hlinaias cixeSi, sadac aseve imyofeboda ilaSku.  
1995 wels ganmcxadebeli tiraspolSi moinaxula profesorma tibirnam,  
romelsac Tan axlda eqimi lesanu. 1999 wels igi gadaiyvanes hlinaias  
cixeSi, sadac ufro mkacri reJimi iyo. mas iq aranairi samedicino  
mkurnaloba ar miuRia. igi daavadda tuberkuloziT 1999 wels. mas  
SesTavazes samedicino mkurnaloba im SemTxvevaSi, Tu moiTxovda  
Sewyalebas. Tu is amas gaakeTebda, gadaiyvandnen samedicino ganyofilebaSi,  
magram ganmcxadebelma es uaryo.  
128. ojaxis wevrebi modiodnen mis sanaxavad, magram mcvelebi yovelTvis  
eswrebodnen maT Sexvedras. igi swerda ojaxs werilebs, magram uflebas ar  
aZlevdnen, daewera laTinuri SriftiT. wlis ganmavlobaSi igi iRebs  
daaxloebiT 6 amanaTs.  
129. moldovis mTavrobas ar gaukeTebia yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.  
faqtiurad  
mas  
ar  
gaukeTebia  
araferi,  
winaaRmdeg  
SemTxvevaSi  
ganmcxadeblebi ukve Tavisufalni iqnebodnen. Tumca ganmcxadeblis ojaxi  
iRebda materialur da finansur daxmarebas moldovis mTavrobisagan.  
130. ganmcxadebelma naxa, Tu rogor aZlevdnen aRWurvilobas mosaxleobas  
1992 wels. xsenebuli aRWurviloba wamoRebuli iyo me-14 armiidan.  
dnestrispireTis armia Seiqmna me-14 armiis safuZvelze, romelic xsenebul  
regionSi erTaderTi SeiaraRebuli formireba iyo dnestrispireTis reJimis  
uecrad warmoSobamde da misi armiis SeiaraRebamde.  
11. polkovniki vladimir golovaCevi  
131. mowme adre muSaobda moskovSi da tiraspolSi Cavida 1985 wels. man  
muSaoba daiwyo dnestrispireTis penitenciur sistemaSi konfliqtis  
dawyebamde. igi am Tanamdebobaze rCeboda brZanebis Tanaxmad.  
mowme daibada sabWoTa moldoveTSi da aqvs sabWoTa pasporti, romelSi  
Cakruli furcelic ambobs, rom igi aris `moldovis dnestrispireTis  
respublikis moqalaqe~.  
132. 1993 wlis ivlisis Semdeg mowme dainiSna #2 sapyrobilis mmarTvelad.  
xsenebul sapyrobileSi reJimi ufro mkacria, vidre #3 sapyrobileSi,  
romelSic qali patimrebi imyofebian. nebismieri pirobebi, romlebic  
aregulirebs moklevadian Tu grZelvadian vizitebs, amanaTebs da a.S.,  
asaxulia cixis reglamentSi. patimrebi, romlebic ar arRveven xsenebul  
reglaments, sargebloben TavianTi uflebebiT. mkacri reJimi moicavs  
saerTo sargeblobis saTavsoebs, rogoric aris patara qarxana, sportis  
ganyofileba da a.S., magram aseve moicavs ganmartoebiT patimrobas da  
frTas, sadac saSiSi patimrebi erTad arian ganTavsebulni. specialur  
saknebSi myofi pirebisaTvis ikrZaleba gaseirneba savarjiSod.  
133. b-ni ivantoSi marto imyofeboda sakanSi. sakani gansazRvruli iyo 6  
patimarze, radganac man uari ganacxada Cveulebriv reJimze. b-ni leSko  
imyofeba cixis Cveulebriv nawilSi da sargeblobs yvela normaluri  
uflebiT. xsenebuli moicavs 4 mcirexnian vizits da 2 grZelvadian vizits  
wlis ganmavlobaSi. arasodes yofila problemebi advokatebis vizitebTan  
dakavSirebiT. pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebian mkacri reJimis qveS,  
xSirad ar iTxoven advokatebTan Sexvedras.  
134. 1999 wlidan ganmcxadeblebis pirobebi ar gauaresebula. b-n ilaSkus  
arasodes ganucxadebia pretenzia xsenebulTan dakavSirebiT.  
135. b-n ivantoSs regularulad sinjavdnen kiSiniovidan Camosuli eqimebi.  
136. rac Seexeba wesebis arsebobas patimrebis moldovisaTvis an  
moldovidan gadacema-gadmocemasTan dakavSirebiT, mowmem ganacxada, rom es  
maRal doneze wydeboda. magaliTad, sul axlaxans adgili hqonda aseT  
faqts ruseTTan. magram xsenebuli xorcieldeba samTavrobo doneze; es ar  
iyo mowmis kompetenciaSi Semavali sakiTxi.  
137. mowmem ar icoda, rom moldovis generalurma prokurorma aRZra  
sisxlis samarTlis saqme mis winaaRmdeg adamianis ukanono patimrobisTvis.  
138. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi. igi gaTavisuflda  
dnestrispireTis prezidentis dadgenilebisa da iusticiis ministris, b-n  
bralas, brZanebis safuZvelze. mowmem ar icis, Tu rogor moxda es. man arc  
is icis, vin gaacila ilaSku kiSiniovidan.  
139. rac Seexeba avadmyofi patimrebis mkurnalobas, Tavidan isini  
gadayavdaT benderis saavadmyofoSi. Tumca mogvianebiT xsenebuli praqtika  
Sewyda problemebis arsebobis gamo. amitom avadmyofobasTan dakavSirebiT  
Cveulebrivi  
mkurnaloba  
cixeSive  
xorcieldeboda.  
tiraspolis  
saavadmyofoSi patimrebi miyavdaT mxolod qirurgiuli operaciebisaTvis  
da sxva seriozuli sakiTxebisTvis, radgan cixeSi maT ar gaaCndaT  
srulyofili saoperacio saSualebebi.  
140. patimrebi xSirad ar iTxovdnen advokatTan Sexvedras. Tuki advokats  
hqonda Sesabamisi nebarTva, maSin cixis mmarTveli aZlevda cixeSi Sesvlis  
nebas. xsenebul nebrTvas gascems iusticiis ministri. #2 sapyrobileSi  
imyofebian mxolod msjavrdebuli da ara winaswar patimrobaSi myofi  
patimrebi. winaswar patimrobaSi myofi pirebi ganTavsebulni arian #3  
sapyrobilis nawilSi.  
141. b-ni ilaSku #2 sapyrobileSi imyofeboda 1997 wlidan moyolebuli  
gaTavisuflebamde. igi imyofeboda me-13 sakanSi. sakanSi igi marto iyo,  
radgan sapyrobileSi arasodes yoliaT manamde am kategoriis patimari.  
Sesabamisad, aranairi azri ar hqonda mis Casmas Cveulebriv kriminalebTan  
erTad. b-n ilaSkus aravin SekiTxvia, surda Tu ara es. mowmem araferi  
icoda b-ni ilaSkus mtkicebaze, rom 1999 wlis 13 maiss samoqalaqo pirebi,  
romlebic naqsov niRbebs atarebdnen, Sevidnen mis sakanSi da Seuracxyofa  
miayenes, Semdeg ki gaiyvanes derefanSi. mowmes misgan arasodes gaugia  
xsenebulTan dakavSirebuli saCivari. cixis administracia periodulad  
atarebs saknebisa da patimrebis Cxrekas, magram arasodes aravin ar atarebs  
niRbebs. rodesac evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego komitetma  
ganaxorciela viziti, mowmes hkiTxes ilaSkus jgufis wevrebis Sesaxeb,  
romlebic scemes 1999 wlis maisSi, da man ganacxada, rom cixis mmarTvels  
ganmcxadeblebisagan arasodes miuRia raime saxis saCivari xsenebulTan  
dakavSirebiT.  
142.  
patimrebs  
SeuZliaT  
iCivlon  
cixis  
TanamSromlebis  
mxridan  
Seuracxyofis SemTxvevaSi, amanaTebis SeCerebasTan dakavSirebiT da a.S.  
dilis rvis naxevridan aTis naxevramde. mowme acxadebs, rom yovelTvis  
SesaZlebeli iyo masTan Sexvedra, Tuki patimrebi da saWiroeba amas  
moiTxovdnen, raTa misTvis waredginaT pretenziebi.  
143. cixeebi dnestrispireTSi imarTeboda cixis axali kodeqsis Tanaxmad. iq  
ar gamoiyeneba moldovis kodeqsi. #2 cixe, iseve, rogorc yvela sxva cixe,  
iyo `moldovis dnestrispireTis respublikis~ kontrolis qveS 1992 wlis  
dekembridan. xsenebuli dRis Semdeg dnestrispireTis penitenciuri  
samsaxuri ar iRebda brZanebebs moldovis mTavrobisagan. moldovis  
mTavrobas ar SeuZlia gadawyvetilebebis miReba xsenebul cixeebTan  
dakavSirebiT. 1992 wels dnestrispireTis cixeebSi imyofeboda ramdenime  
patimari, romlebic msjavrdebulni iyvnen moldovis sasamarTloebis mier,  
magram amis Semdeg etapobrivad xorcieldeboda patimarTa gadacema. 1991  
wlamde patimarTa gadayvana xorcieldeboda mTeli sabWoTa kavSiris  
masStabiT.  
144. b-ni ivantoSi iyo Tavisive qmedebebis msxverpli, radgan igi uars  
ambobda saknis datovebaze. Sedegad man dakarga yvela ufleba, rac gaaCnda.  
igi Tavisive surviliT imyofeboda Tavis sakanSi, vinaidan ar surda sakani  
gaeyo sxva pirebTan.  
145.  
droze  
adre  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebul  
moTxovnebze  
gadawyvetilebis miReba xdeba patimris piradi saqmis gadasinjvis Semdeg.  
magram ganmcxadeblebs arasodes mouTxoviaT xsenebulTan dakavSirebiT  
aseTi gadasinjvis warmoeba. isini yvela TavianT saCivars ugzavnidnen  
moldovis mTavrobas.  
146. rogorc cixis mmarTvels, mowmes arasodes ganuxorcielebia cixis  
oficrebis disciplinuri dasja maT mier arasaTanado mopyrobis gamo –  
disciplinuri sasjeli gamoiyeneboda mxolod gzavnilebis (sityvieri,  
werilobiTi) cixis gareT ukanonod gadacemis gamo aseT movlenebTan  
dakavSirebiT.  
147. cixis mcvelebis formebi analogiuria rusebis uniformebisa. emblemebi  
gansxvavebulia. dnestrispireTis xelisuflebis warmomadgenlebi ar iReben  
brZanebebs ruseTis penitenciuri sistemidan, magram isini mWidrod  
TanamSromloben.  
rusi  
jariskacebi  
arasodes  
monawileobdnen  
dnestrispireTSi patimrebis dacvaSi, radgan xsenebuli cixeebi ar Sedis  
ruseTis federaciis iurisdiqciaSi.  
148. ganmcxadebelTa advokatebi arasodes iTxovdnen ganmcxadeblebTan  
Sexvedras. maT rom es moeTxovaT, xsenebuli Txovna Sesabamisad iqneboda  
ganxiluli.  
149. ar arsebobs raime saxis kanoni, romelic krZalavs patimris  
korespondenciis warmoebas ruminul enaze, magram cixis administracia  
iyenebs enas, romelic gavrcelebulia dnestrispireTSi, saxeldobr  
rusuls. administracias unda SeeZlos hyavdes cenzorebi, romlebsac  
SeeZlebaT patimarTa korespondenciis kiTxva. magram patimrebs ufleba  
aqvT, miiRon ruminulenovani gazeTebi.  
12. stefan konstantines Ze CerbebSi  
150. mowme daibada ruseTSi. 1989 wlidan 1991 wlamde igi muSaobda  
miliciaSi da 1984 wlidan 1989 wlamde penitenciur samsaxurSi. igi iyo #1  
sapyrobilis mmarTveli 1992 wlidan 2001 wlamde da mmarTvelis moadgile  
1992 wlamde. mosmenis dros mowme gadamdgari iyo. mas pensias `modlovis  
dnestrispireTis respublika~ uxdis.  
151. hlinaias cixeSi patimrebs marto amyofeben saknebSi, romlebic 16  
kvadratuli  
metris  
farTobisaa.  
rac  
Seexeba  
mnaxvelebTan,  
korespondenciasTan da amanaTebTan dakavSirebul wesebs, msjavrdebul  
patimrebs ufleba hqondaT, Sexvedrodnen ojaxis wevrebs, magram amisaTvis  
pirvel rigSi unda mieRoT nebarTva cixis reglamentis Tanaxmad. Tumca  
winaswar gamoZiebaSi myof patimrebs aranairi mimoweris ufleba ar  
hqondaT.  
152. mowmem araferi icoda advokatebis vizitebis maregulirebel normebze.  
153. cixeSi iyo samedicino departamenti, romelSic hqondaT wamlebi, magram  
ar iyo klinika sawolebiT. amisaTvis samoqalaqo saavadmyofoebi  
gamoiyeneboda. samedicino gasinjva xorcieldeboda patimrebis Txovnis  
safuZvelze. ganmcxadeblebs moldovidan Camosuli eqimebi sinjavdnen.  
154. sasamarTlos Semdeg ganmcxadeblebi gadaiyvanes hlinaias cixeSi.  
ilaSku gancalkevebulad iyo dapatimrebuli, xolo danarCeni pirebi erT  
sakanSi. maT hqondaT ufleba, daetovebinaT sakani da eseirnaT cixis ezoSi  
dReSi erTi saaTis ganmavlobaSi. patimrebi, romlebic cudad iyvnen,  
damatebiT erTi saaTi seirnobdnen.  
155. hlinaias cixeSi iyo specialuri frTa tuberkuloziT daavadebuli  
patimrebisaTvis, magram petrov-popa ar iyo patimari, rodesac mowme  
hlinaias cixis mmarTveli iyo.  
156. ilaSku cixeSi specialur pirobebs eqvemdebareboda, radgan mas  
sikvdili hqonda misjili. mas nebas ar rTavdnen, sakanSi sxva patimrebTan  
erTad yofiliyo. ilaSkus saknis fanjara aranduli iyo garedan. sinaTle  
mainc Semodioda da patimars SeeZlo aranduli gisosebidan gaxedva.  
specialuri nebarTvis gacema iyo saWiro iusticiis saministros mier, sanam  
vinme SeZlebda ilaSkus naxvas.  
157. mowmes arasodes miuRia raime oficialuri saCivari ilaSkusagan mis  
mimarT hlinaias cixeSi ganxorcielebul mopyrobasTan dakavSirebiT. mas  
arasodes smenia, rom ilaSkus ganaCeni gauqmebuliyo moldovis uzenaesi  
sasamarTlos mier. ilaSku ar iyo erTaderTi sikvdilmisjili patimari: iq  
kidev iyo erTi, romelic analogiur pirobebSi imyofeboda.  
158. hlinaias cixe ar eqvemdebareboda moldovis uzenaes sasamarTlos da  
moldovis saxelmwifo organoebsa da mTavrobas. maT ar gaaCndaT aranairi  
uflebamosileba dnestrispireTSi moqmed penitenciur samsaxurebze.  
159. mowme arasodes iRebda raime saxis brZanebebs arc ruseTidan da arc  
dnestrispireTSi  
ganTavsebuli  
rusi  
samxedro  
xelisuflebis  
warmomadgenlebisagan. arc erTi rusi mcveli ar icavda dnestrispireTSi  
cixeebs. mowmis profesiuli saqmianobis dros dnestrispireTis cixis  
samsaxurebis forma analogiuri iyo ruseTis samxedro uniformebisa.  
160. cixis mmarTvels ar gaaCnda aranairi ufleba, zemdgomi organoebis  
brZanebis gareSe patimrebis gadayvanasTan dakavSirebiT. im drois  
ganmavlobaSi, rodesac mowme iyo cixis mmarTveli, mas arasodes hyolia  
sxva qveynidan, magaliTad, ruseTidan gadmoyvanili patimari. erTi qveynis  
penitenciuri sistemidan meore qveynis penitenciur sistemaSi patimris  
gadasayvanad aucilebelia specialuri brZaneba.  
13. sergei kotovoi  
161. mowme iyo #1 sapyrobilis mmarTveli 2001 wlis Semdeg. man penitenciur  
departamentSi muSaoba daiwyo 1993 wels da profesiuli kariera gaatara  
cixis administraciaSi. igi aseve swavlobs universitetSi xarisxis  
mosapoveblad.  
162. 2000 wels miRebuli iqna `mdr~-s sisxlis samarTlis axali kodeqsi da  
cixis axali reglamenti. mdgomareoba mniSvnelovnad gansxvavdeboda adre,  
rodesac gamoiyeneboda moldovis respublikis kanonebi. axali reJimiT  
patimarTa pirobebi gaumjobesda. nebadarTulia ufro meti Sexvedrebi,  
Tuki patimari sanimuSod iqceva, misi uflebebi kidev ufro SeiZleba  
gafarTovdes, magaliTad, sami damatebiTi SexvedriT. rac Seexeba  
advokatebis  
vizitebs,  
msjavrdebuli  
patimrebi  
SeiZleba  
Sexvdnen  
axloblebs raime limitis gareSe. hlinaias cixeSi moqmedebs 24 saaTiani  
samedicino momsaxureba.  
163. patimrebisagan ar yofila miRebuli aranairi saCivari patimrobis  
pirobebTan dakavSirebiT. maT saCivari arc evropis sabWos wamebis  
sawinaaRmdego komitetisaTvis warudgeniaT. magram simarTles warmoadgenda  
is faqti, rom komitetis ukanasknel moxsenebaSi gamoTqmuli iyo garkveuli  
kritika  
saknebSi  
fanjrebis  
arandvasTan  
da  
izolaciis  
reJimTan  
dakavSirebiT. patimris mier saCivris wardgenis Semdeg cixis TanamSromlis  
winaaRmdeg gamoZiebis aRZvra gamonakliss warmoadgenda. mowmes sul 12  
aseTi SemTxveva axsovs.  
164. msjavrdebuli piris ufleba, Sexvdes Tavis advokats damokidebulia im  
danaSaulis simZimeze, romlisTvisac patimari ixdis sasjels, imaze,  
nasamarTlevia Tu ara adre da a.S. arsebobs cixis 3 reJimi. cixis  
administracia iyenebs sasamarTlos gadawyvetilebas imasTan dakavSirebiT,  
Tu ra saxis reJimi unda iqnes gamoyenebuli patimris mimarT. SemdgomSi  
cixis administracias SeuZlia Secvalos reJimi  
SemTxvevaSi, Tu patimari daarRvevs cixis reglaments.  
magaliTad, im  
165. arc moskovSi mdebare penitenciur samsaxurs da arc tiraspolSi  
ganTavsebul ruseTis operatiul dajgufebas ar SeuZliaT brZanebis micema  
dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebisaTvis.  
166. patimris erTi dawesebulebidan meoreSi gadayvanasTan dakavSirebuli  
gadawyvetileba  
SeiZleba  
miiRos  
mxolod  
sasamarTlom.  
mTavroba  
gadawyvetilebas iRebs eqstradiciis saqmesTan dakavSirebiT.  
167. mosmenis droisaTvis hlinaias cixeSi patimrobaSi rCeboda mxolod  
petrov-popa. ilaSkus ekava 31-e sakani. sakans gaaCnda standartuli fanjara  
darabebiT. xsenebuli darabebi analogiuria kiSiniovis cixeebSi arsebuli  
darabebisa. axlaxans hlinaias cixeSi moxsnes darabebi eqvsi saknis  
fanjrebs, magram finansuri da teqnikuri siduxWiris gamo SeuZlebeli iyo  
maTi yvela sakanSi moxsna, vinaidan darabebi unda Secvliliyo gisosebiT.  
168. patimrebi, romlebic daavadebulni iyvnen tuberkuloziT, patimrobaSi  
imyofebodnen cixis yvela zonaSi; ar arsebobs specialuri saknebi aseTi  
pacientebisaTvis.  
b-ni  
petrov-popa,  
romelic  
tuberkuloziT  
iyo  
daavadebuli, gadayvanili iqna im sakanSi, romelic adre b-n ilaSkus ekava.  
mas uflebas aZlevdnen, varjiSis mizniT gaeseirna imave droiT, ra  
droiTac sxva patimrebs. 2002 wels b-ni petrov-popas reJimi gaumjobesda  
mowmis brZanebis safuZvelze. igi iyo erTaderTi patimari, romelic  
sargeblobda aseTi gaumjobesebiT im wels. b-ni petrov-popa axla  
sargeblobs uflebiT, miiRos eqvsi amanaTi da eqvsi Sexvedra hqondes samis  
nacvlad.  
aranairi SezRudva enasTan mimarTebaSi ar gamoiyeneboda. xsenebulidan  
gamomdinare b-n petrov-popas SeeZlo mieRo werilebi da gazeTebi ruminul  
enaze. b-n petrov-popas arasodes gamouTqvams pretenzia mis sakanSi  
arsebul pirobebTan dakavSirebiT. man moiTxova Tavis Zvel sakanSi  
gadayvana. petrov-popas arasodes mouTxovia advokatTan Sexvedra.  
14. vice-polkovniki efim samsonovi  
169. mowme iyo dnestrispireTis samedicino departamentis samsaxuris  
ufrosi.  
170. mowmem gasinja ganmcxadeblebi sasamarTlos periodSi, tiraspolis #2  
sapyrobileSi. xsenebuls eswrebodnen cixis oficrebi. ganmcxadeblebs  
arasodes sjerodaT cixis samedicino samsaxurisa da kategoriul uars  
acxadebdnen #2 sapyrobilis samedicino personalis mier mkurnalobis  
Catarebaze. maT arasodes mouTxoviaT mowmisaTvis, gaesinja isini  
savaraudo arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT. mowmes maTze arasodes  
unaxavs arasaTanado mopyrobis raime saxis niSnebi. ramdenimejer cixis  
samsaxurebis  
garedan,  
kiSiniovidan  
Camosulma  
eqimebma  
gasinjes  
ganmcxadeblebi da Camoitanes Sesabamisi wamlebic. es iyvnen profesori  
tibina da doqtori lesanu.  
171. ganmcxadeblebi ar itanjebodnen raime gansakuTrebuli daavadebisagan.  
2002 wels b-n petrov-popas umkurnales tuberkulozTan dakavSirebiT. mas  
dazianebuli filtvi hqonda, romelSic siTxe iyo Camdgari. garkveuli  
drois Semdeg ivantoSma gaikeTa RviZlis operacia. profesori tibirnas  
gundis  
rekomendaciebi  
ganmcxadeblebTan  
dakavSirebiT  
ar  
ganxorcielebula, radgan ganmcxadeblebi uars acxadebdnen amaze cixis  
eqimebisadmi undoblobis motiviT.  
172. dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebi ar iRebdnen instruqciebs  
ruseTis federaciidan. ar arsebobda aranairi kavSiri moldovis jandacvis  
saministrosa Tu iusticiis saministrosTan, magram zogjer myardeboda  
xolme kavSiri moldovis iusticiis saministrosTan.  
15. vasili semenCuki  
173. mowme, romelsac gaaCnia moldovuri pasporti, romelic miiRo  
penitenciur sistemaSi samsaxuris dawyebamde, iyo hlinaias #1 cixis eqimi  
1995 wlis Semdeg. mas arasodes umuSavia tiraspolis #2 sapyrobileSi.  
rogorc hlinaias cixis eqimi, igi pasuxismgebeli iyo cixeSi arsebul  
sanitarul da higienur pirobebze. mowme dantisti iyo, magram mas aseve  
SeeZlo sisxlis analizis gakeTebac. garda amisa, mas exmarebodnen qirurgi  
da sxva specialistebi.  
174. mowme mxolod ganmcxadebel ilaSkus Sexvda, igi ar Sexvedria sxva  
ganmcxadeblebs. b-n ilaSkus arasodes mouTxovia mowmis naxva; mas surda,  
rom igi gaesinjaT mxolod moldovis an tiraspolis samedicino  
delegaciis wevrebs. vice-polkovnik samsonovs Tan axldnen gareSe eqimebic,  
rodesac isini sinjavdnen ilaSkus. profesori tibirna da doqtori lesanu  
Camovidnen da aiRes sisxlisa da Sardis analizebi. samedicino Semowmeba  
ganxorcielda ara ilaSkus sakanSi, aramed kabinetSi. ilaSkus ar  
gamouTqvams raime pretenzia arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT, igi  
uCioda mxolod saWmlis monelebis problemas.  
175. patimrebs ar utardebaT mudmivi samedicino Semowmeba, aramed  
xsenebuli xorcieldeba mxolod maSin, rodesac amas moiTxovs patimari.  
cixeSi funqcionirebs mudmivi samedicino danayofi.  
176. mowme ar Sexvedria ganmcxadebel petrov-popas. ganmcxadebeli marto  
imyofeboda sakanSi. b-nma petrov-popam moiTxova samedicino daxmareba. igi  
im dros avadmyofobis me-3 stadiaSi imyofeboda, rac imas niSnavs, rom  
avadmyofoba ar iyo aqtiur fazaSi. mkurnaloba esaWiroeboda yovel 9  
TveSi, aranakleb intervalebSi, rogorc es daadastura samedicino  
departamentma.  
177. 2003 wels cixeSi ganxorcielda evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego  
komitetis viziti. mowmes ar axsovs am komitetis viziti 2000 wels. mas ar  
axsovs, rom 2000 wlis vizitis Semdeg wamebis sawinaaRmdego komitets  
gamoeTqvas SeSfoTeba ganmcxadeblisTvis tuberkulozis mkurnalobis  
xelmisawvdomobasTan dakavSirebiT. aRniSnuli ki gamowveuli iyo imiT, rom  
ganmcxadebeli damokidebuli iyo Tavis ojaxze da maT Semosavalze  
wamlebis SeZenasTan mimarTebaSi, da rom swored misi ojaxi amaragebda  
ganmcxadebels saWmliT, raTa daecva specialuri dieta. mowme ixsenebs, rom  
warsulSi cixis administracias ar gaaCnda Sesabamisi wamlebi, raTa  
miewodebina b-ni petrov-popasaTvis, magram ganacxada, rom situacia  
Seicvala.  
178. b-ni ilaSku arasodes Cioda mis kbilebTan dakavSirebiT. mas yvela  
kbili adgilze hqonda, rodesac mowmem moinaxula igi. profesori tibirnas  
gundis vizitis Semdeg ilaSkus colma Camoutana mas wamlebi kiSiniovidan.  
mowme yovelTvis eswreboda q-ni ilaSkus vizitebs da xels uwyobda  
aucilebeli wamlebis mitanaSi. b-ni ilaSku uCioda kuWs, magram misi  
tkivilebi ar yofila cixis administraciis mier ganxorcielebuli raime  
qmedebis Sedegi. mowmem ilaSku bolos 1999 wels naxa.  
16. dumitru postovani  
179. b-ni postovani muSaobda prokurorad 1990 wlidan 1994 wlamde da  
generalur prokurorad 1994 wlidan 1998 wlamde. igi prokurorad dainiSna  
1990 wels sabWoTa moldaveTis parlamentis mier. mosmenis droisaTvis igi  
muSaobda vaWrobisa da industriis palatisaTvis da rCevas aZlevda xolme  
prezidents saerTaSoriso samarTlebriv sakiTxebTan dakavSirebiT.  
180. moldovasa da dnestrispireTs Soris oficialuri gayofa arasodes  
momxdara.  
konstituciuri  
dnestrispireTi, radgan maT dakarges kontroli regionze.  
1992  
wlis  
organoebi  
samxedro  
konfliqtis  
Sedegad  
iyvnen,  
moldovis  
daetovebinaT  
iZulebulni  
181. ganmcxadeblebi ar `daukavebiaT~, isini mxolod daiWires. ar yofila  
gacemuli moldovis oficialuri sasamarTlos brZaneba maT dakavebasTan  
dakavSirebiT. ramdenime adamiani daiWires. prokuraturam miswera smirnovs,  
rogorc tiraspolis saqalaqo sabWos Tavmjdomares (ra Tanamdebobazec  
igi dainiSna 1990 wels) da mosTxova mas am pirebis gadacema moldovis  
respublikis sagamoZiebo organoebisaTvis, magram prokuraturam ver miiRo  
pasuxi  
aRniSnulTan  
dakavSirebiT.  
molaparakebebs  
b-ni  
sturca  
xelmZRvanelobda.  
182. generali iakovlevi dapatimrebuli iqna 1992 wlis Teberval-martSi  
generaluri prokuraturis mier gacemuli brZanebis safuZvelze. misi  
dakavebis brZaneba ganxiluli iqna moldovis umaRles xelisuflebasTan,  
magram ar SeiZleba imis Tqma, TiTqos es dakaveba swored mTavrobis  
brZanebiT moxda. es generali, romelic dakavebis droisaTvis ukve aRar  
iyo me-14 armiis sardali, exmareboda dnestrispirelebs SeiaraRebis  
momaragebaSi. moldovis sadazvervo samsaxurebma igi daakaves ukrainis  
teritoriaze da Caiyvanes kiSiniovSi. gamoZieba generaluri prokuraturis  
saxeliT  
warmarTes  
uSiSroebis  
saministros  
gamomZieblebma.  
mtkicebulebaTa Segrovebas generaluri prokuratura zedamxedvelobda.  
generali iakovlevi patimrobaSi imyofeboda 72 saaTis ganmavlobaSi,  
vinaidan, moldovis kanonmdeblobiT, eWvmitanilebi ar SeiZleba 72 saaTian  
vadaze meti xniT iqnen dakavebulni. igi gaaTavisufles mtkicebulebebis  
ararsebobis gamo, radgan moldovis xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT  
SesaZlebloba, waremarTaT saTanado gamoZieba im faqtebTan dakavSirebiT,  
romelTa Cadenac mas bralad eracxeboda. generalur prokuraturaSi  
inaxeba piradi saqme, romelSic unda iyos Cadebuli misi gaTavisuflebis  
brZaneba.  
vinaidan  
dnestrispireTSi  
ver  
xerxdeboda  
damatebiTi  
mtkicebulebebis mopoveba, igi gaTavisuflebuli iqna, im mizeziT, rom mis  
winaaRmdeg arsebuli mtkicebulebebi arasakmarisi iyo.  
mowmem gaigo Worebi, romelTa Tanaxmadac iakovlevi gaaTavisufles im 23  
moldovelis  
gaTavisuflebis  
sanacvlod,  
romlebic  
patimrobaSi  
imyofebodnen dnestrispireTSi. sinamdvileSi moldovis xelisuflebis  
organoebs patimrobaSi hyavdaT daaxloebiT 40 dnestrispireli da moxda  
gacvla. magram es ar exeboda iakovlevs. mowmem araferi icoda raime  
zewolis Sesaxeb, romelic momdinareobda ruseTis mTavrobidan iakovlevis  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. man icoda, rom generali stoliarovi  
Camovida moskovidan kiSiniovSi, raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba,  
radgan man Seityo iakovlevis dapatimrebis Sesaxeb.  
183. generalurma prokuraturam gaafrTxila `mdr~-s e.w. uzenaesi  
sasamarTlos Tavmjdomare, rom mas da mis sasamarTlos ar gaaCndaT  
iurisdiqcia  
xelisuflebis  
da  
rom  
ganmcxadeblebi  
Semdgomi  
unda  
gasamarTlebis  
gadaecaT  
moldovis  
mizniT. im  
organoebisTvis  
droisaTvis `mdr~-Si moqmedebda moldovis sisxlis samarTlis kodeqsi.  
1993 wlis 9 dekembers, sasamarTlodan meore dRes, moldovis uzenaesma  
sasamarTlom gaauqma `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos gadawyvetileba,  
rogorc arakonstituciuri.  
184. nebismier saqmeSi, sadac arsebobda eWvi, rom danaSauli Cadenili iyo  
dnestrispireTSi, generaluri prokuratura xsnida saqmes. analogiuri  
ganxorcielda ilaSkusa da misi megobari patimrebis SemTxvevaSic mas  
Semdeg, rac `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ gadawyvetileba gauqmebuli iqna  
moldovis uzenaesi sasamarTlos mier, magram SeuZlebeli iyo gamoZiebis  
warmarTva da Sesabamisi qmedebebis ganxorcieleba xsenebuli miznis  
misaRwevad. 1995 wlis agvistoSi moldovis prezidentma gamosca amnistia,  
romelsac Tan mohyva parlamentis gadawyvetileba. xsenebulis zegavlena  
gamoZiebaze iyo is, rom nebismieri saqme, romelsac exeboda amnistia,  
wydeboda.  
185. mowmis moadgilem sisxlis samarTlis gamoZieba aRZra 1993 wlis  
dekemberSi im prokurorebTan da mosamarTleebTan mimarTebaSi, romlebic  
monawileobdnen ilaSkus sasamarTlos warmarTvaSi. isini eWvmitanilni  
iyvnen Zalauflebis borotad gamoyenebaSi. aRZruli iqna ramdenime saqme  
dnestrispireTis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebis winaaRmdeg.  
magram raime sagamoZiebo moqmedebis warmarTva Zneli ki ara, SeuZlebeli  
iyo. generalurma prokuraturam dakiTxa ilaSkus jgufis warmomadgenelTa  
ojaxis wevrebi, magram maT ar SeeZloT bevri informaciis mowodeba.  
186. ilaSkus jgufis garda kidev iyvnen sxva adamianebic, romlebic  
patimrobaSi imyofebodnen mcire xnis ganmavlobaSi dnestrispireTSi,  
magram arc erTi maTganis winaaRmdeg gamoZieba ar warmarTula.  
187. moldovis parlamentis 1995 wlis mowodebis Tanaxmad, romelic  
mimarTuli iyo moldovis mTavrobisadmi da miznad isaxavda prioritetuli  
problemis saxiT ilaSkus jgufis patimrobis sakiTxis ganxilvas,  
generalurma prokuraturam moiTxova saqmis dnestrispireTidan misTvis  
gadagzavna Semdgomi gamoZiebis mizniT da patimrobaSi myofi pirebis  
gadacema  
moldovis  
mxarisaTvis.  
magram  
xsenebuli  
moTxovnebi  
ignorirebuli iqna. ar arsebobda aranairi gza problemis gadaWrisa, garda  
diplomatiuri molaparakebisa.  
188. 2000 wels mowme ar muSaobda xsenebul Tanamdebobaze da, Sesabamisad,  
ver SeZlo pasuxi gaeca raime kiTxvaze im dnestrispirel prokurorebsa da  
mosamarTleebTan dakavSirebiT saqmis Sewyvetis Taobaze, romlebic  
monawileobdnen  
samarTalwarmoebaSi. analogiurad, erTaderTi informacia, romelic  
xelmisawvdomi iyo ilaSkusTan dakavSirebiT, es iyo gazeTebSi  
ganmcxadebelTa  
winaaRmdeg  
gamarTul  
sasamarTlo  
gamoqveynebuli informacia, romlis Tanaxmadac xsenebuli warmoadgenda  
prezident voroninsa da ruseTis prezidents Soris molaparakebebis  
Sedegs.  
189. 1992-1998 wlebs Soris mravali werilis gagzavnis garda, mowmis  
moadgiles, vasile sturcas, nakisri hqonda sagangebo pasuxismgebloba,  
waremarTa qmedebebi, raTa uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba. igi  
wavida tiraspolSi, Sexvedrebi hqonda parlamentSi da a.S. misTvis advili  
ar iyo tiraspolSi wasvla, magram moipova iq Casvlis ufleba tiraspolis  
reJimisagan. Tumca rodesac iq Cavida, igi veravis Sexvda. veranairi  
pozitiuri Sedegi ver iqna miRweuli. generalurma prokuraturam aseve  
moiTxova, rom prokurorebs nebarTva hqonodaT, Casuliyvnen xolme  
tiraspolSi im mizniT, rom gamoeZiebinaT, marTla Caidines Tu ara e.w.  
ilaSkus jgufis wevrebma mkvlelobebi, romlebSic brali daedoT, magram  
xsenebuli moTxovnebi ignorirebuli iqna. mowmem da misma samsaxurma  
moaxsenes xsenebulis Sesaxeb moldovis axal parlaments. mowmis  
moadgiles, b-n sturcas, mogvianebiT daekisra dnestrispireTis mxaresTan  
molaparakebebis warmarTvis pasuxismgebloba.  
generaluri prokuratura ar dakavSirebia ruseTis sagamoZiebo organoebs  
pirdapir, miuxedavad imisa, rom arsebobda SeTanxmeba moldovisa da  
ruseTis xelisuflebis organoebs Soris xsenebulTan dakavSirebiT.  
190.  
mowme  
acxadebda,  
rom  
oficialurad  
SeTanaxmebebi  
arasodes  
xorcieldeboda  
moldovisa  
da dnestrispireTis  
marTlmsajulebis  
organoebs Soris. mowmem aRiara, rom araoficialurad adgili hqonda  
garkveul erTobliv qmedebebs seriozuli danaSaulis aRkveTis mizniT.  
moldovis xelisuflebis organoebi ukavSirdebodnen dnestrispirel  
kolegebs. zogjer patimrebis gacvlac xdeboda xolme. Tumca praqtikulad  
yvela patimari gacvlili iqna im droisaTvis, rodesac ilaSkus jgufi iqna  
dakavebuli, ase rom aRaravin iyo darCenili, rom gaecvalaT. rac Seexeba  
seriozul danaSaulebs, xsenebulTan dakavSirebiT midioda informaciis  
gacvla an sxva mxridan mowmeebis gamoZaxeba, magram patimrebi ar  
gacvlilan. im SemTxvevaSi, Tu piri ganaxorcielebda dezertirobas  
dnestrispireTis samxedro Zalebidan, moldovis xelisuflebis organoebi  
ar gadascemdnen am pirs da ar moaxdendnen mis eqstradirebas  
dnestrispireTSi. ar arsebobda aranairi SeTanxmeba eWvmitanilebis  
eqstradicia-gadacemasTan dakavSirebiT.  
191. mowmem araferi icoda misi Semcvlelis mier gacemuli brZanebis  
Sesaxeb. b-nma iugam 2000 wlis agvistoSi gaauqma braldeba im  
mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobas  
iRebdnen ilaSkus sasamarTlo procesSi, magram mowme fiqrobda, rom  
generalur prokurors unda daekisrebina maTTvis sisxlis samarTlis  
kodeqsis sxva muxlebiT gaTvaliswinebuli pasuxismgebloba, magaliTad,  
sajaro xelisuflebis borotad gamoyenebasTan dakavSirebiT, imgvarad, rom  
xsenebuli  
pirebi  
ar  
gaTavisuflebuliyvnen  
sisxlissamarTlebrivi  
braldebisagan.  
192. mowmis TqmiT, im cixis mmarTvelis winaaRmdeg sisxlissamarTlebrivi  
gamoZiebis aRZvras, romelSic ilaSkus jgufi imyofeboda, is datvirTva  
hqonda, rom igi daeqvemdebareboda dakavebis safrTxes moldovaSi.  
193. mowme Tvlida, rom moldovis xelisuflebis organoebi akeTebdnen  
yvelafers, risi gakeTebac SeeZloT, raTa uzrunveleyoT ganmcxadebelTa  
gaTavisufleba.  
diplomatiur  
doneze  
yvela  
iniciativa  
iqna  
dakmayofilebuli im pasuxiT, rom xsenebuli sakiTxebi gadawyvetili  
iqneboda, rodesac ganisazRvreboda dnestrispireTis statusi, da ara  
uadres. bolos, mowmis azriT, mxolod politikuri da ara samarTlebrivi  
qmedebiT iyo SesaZlebeli ilaSkus jgufis wevrebis gaTavisufleba.  
194. mowme acxadebda, rom ilaSkus SemTxvevis garda arsebobda kidev sxva  
SemTxvevebic, romlebSic aRZruli iyo sisxlissamarTlebrivi devna  
dnestrispireTSi moRvawe mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg.  
man zustad ar icoda, Tu riT damTavrda gamoZieba, magram varaudobda, rom  
Sewyda garkveuli mizezebis gamo.  
195. mowme ar ganicdida raime zewolas, rodesac igi generaluri  
prokurori iyo. generaluri prokurori damoukidebeli iyo mTavrobisagan.  
iusticiis ministrs ar SeeZlo instruqciebi mieca misTvis, Tumca  
mTavrobas  
SeeZlo  
TxovniT  
an  
winadadebiT  
miemarTa  
generaluri  
prokuraturisaTvis gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT.  
196. mowme Tvlida, rom moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi  
ver axorcielebdnen veranair uflebamosilebas qveynis aRmosavleT  
nawilSi.  
197. smirnovi daakaves 1992 wels, xolo Semdeg gaaTavisufles. simarTles  
warmoadgens, rom antiufeevi da sxvebi ramdenimejer iyvnen moldovaSi,  
magram isini ar daukavebiaT. xsenebulis mizezi is iyo, rom 1992 wlis 21  
ivliss moxda Serigeba. Serigebis Semdeg moldovis xelisuflebis  
organoebs TavianTi qmedebebi sxva gziT unda waremarTaT, maT SeTanxmebis  
gzebi  
unda  
eZiaT.  
gamoZiebebi  
SeCerda;  
aranairi  
represiebi  
ar  
xorcieldeboda. brZolis velze dapatimrebuli patimrebi, magaliTad,  
kazakebi, ukan iqnen gadacemulni; aranairi gamoZieba ar aRZrula generali  
lebedis winaaRmdeg da a.S.  
198. mowmem ar icoda, rom 1992 wlis konfliqtis dros moldovis  
konstituciuri xelisuflebis organoebma daakaves me-14 armiis oficrebi.  
marTlac, man miswera ruseTis sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi  
kazakebis yofnis Sesaxeb, raTa Seetyo ruseTis pozicia xsenebulTan  
dakavSirebiT. pasuxad ruseTis sagamoZiebo organoebma acnobes mas, rom  
isini oficialurad ar aRiareben dnestrispireTis separatistul reJims.  
199. saWiroebis SemTxvevaSi oficialuri urTierTobebi xorcieldeboda  
moldovis generalur prokuraturasa da me-14 armiis prokurors Soris.  
rac Seexeba ilaSkus saqmes, oficialurad me-14 armia uaryofda, rom isini  
raime saxiT monawileobdnen gamoZiebaSi, xolo moldovis xelisuflebis  
organoebs ar gaaCndaT oficialuri informacia, romelic saSualebas  
miscemda maT, TxovniT miemarTaT ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT. me-14  
armia uaryofda 1992 wlis konfliqtSi monawileobas.  
200. mowmem naxa ruseTis televiziiT gadacemuli filmi arCevnebSi  
`polkovnik gusevis~ monawileobasTan dakavSirebiT, romelic sinamdvileSi  
generali lebedi iyo, magram moldovis xelisuflebis organoebs ar  
gaaCndaT oficialuri informacia amis Taobaze.  
201. prezidenti sneguri gamovida parlamentis winaSe imis saTqmelad, rom  
me-14 armia SeiWra dnestrispireTSi Tavisi tankebiT. mowme fiqrobda, rom  
xsenebuli informacia sinamdviles Seesabameboda, radgan sxvagvarad mas ar  
SeeZlo warmoedgina, saidan iSoves dnestrispirelma separatistebma  
tankebi. mowme aseve aRiarebda, rom 1992 wlis ivnisSi oficialuri  
informacia waredgina parlaments Sinagan saqmeTa saministros mier  
konfliqtSi  
tankebisa  
javSantransportiorebis  
monawileobasTan  
dakavSirebiT. magram advili ar iyo imis Tqma, Tu vis winaaRmdeg unda  
aRZruliyo gamoZieba. dasawyisSi iTvleboda, rom me-14 armia ekuTvnoda  
moldovas, Semdeg gadawyda, rom igi ekuTvnoda ruseTs. faqtobrivad,  
adgili ar hqonia axlo TanamSromlobas me-14 armiasTan gamoZiebis  
sferoSi, radgan amis saWiroeba ar arsebobda. adgili ar hqonia  
incidentebs.  
17. valeriu Cadana  
202. mowme iyo moldovis generaluri prokurori 1998-1999 wlebSi. xsenebul  
periodamde, 1996 wlidan 1998 wlamde, igi iyo kiSiniovis prokurori.  
generalur prokuraturaSi mowme 1990 wlidan 1996 wlamde muSaobda, xolo  
sagamoZiebo organoebSi 1973 wlidan 1990 wlamde.  
203. moldovis konstituciuri sagamoZiebo organoebi ver Sediodnen  
dnestrispireTis teritoriaze 1992 wlidan moyolebuli reJimTan raime  
oficialuri kontaqtis ararsebobis gamo. xsenebul periodSi mowme  
arasodes yofila tiraspolSi, Tumca moldovis xelisuflebis organoebis  
mier  
ganxorcielda  
mcdelobebi  
ilaSkus  
jgufis  
gaTavisuflebis  
uzrunvelyofasTan dakavSirebiT. generaluri prokuroris Tanamdebobis  
datovebis Semdeg mowmem aRar icis raime informacia saqmesTan  
dakavSirebiT.  
204. mowmes araferi smenia generaluri prokuroris 2000 wlis 16 agvistos  
brZanebis Sesaxeb dnestrispireTis mosamarTleebisa da prokurorebis  
winaaRmdeg sisxlis samarTlis kodeqsis 90-e da 192-e muxlebiT aRZrul  
saqmesTan dakavSirebuli gamoZiebis Sewyvetis Taobaze, im motiviT, rom  
Sesabamis pirebs arasodes daukavebiaT sajaro Tanamdeboba moldovaSi.  
mowme fiqrobda, rom gamoZiebis Sewyvetis gadawyvetileba araswori iyo.  
205. mowmem waikiTxa gazeTebSi, rom prezidenti voronini da prezidenti  
putini, agreTve, TviT rumineTis prezidentic ki xels uwyobdnen b-ni  
ilaSkus gaTavisuflebas.  
206. adgili ar hqonia raime saxis oficialur Tu araoficialur  
TanamSromlobas moldovisa da dnestrispireTis sagamoZiebo organoebs  
Soris. mowme piradad arasodes dalaparakebia dnestrispireTis prokurors.  
mowmem icoda, rom Sinagan saqmeTa saministros hqonda brZaneba,  
eTanamSromla dnestrispireTis Sinagan saqmeTa saministrosTan, raTa  
gaumjobesebuliyo brZola danaSaulis winaaRmdeg – mdinaris mopirdapire  
mxarisaTvis gadaecaT seriozuli danaSaulis CadenaSi eWvmitanili pirebi.  
magram adgili ar hqonia oficialur eqstradicias, rogorc aseTi, radgan  
es exeboda pirebs erTi da imave saxelmwifos sazRvrebs SigniT. magram  
araoficialurad xsenebuli xorcieldeboda. rac Seexeba zogadad  
eqstradicias, winaT es xdeboda prokuroris gadawyvetilebiT. axla  
kanonmdebloba Seicvala da xsenebulis gansaxorcieleblad moiTxoveba  
sasamarTlos brZaneba.  
1998-1999 wlebSi, rodesac mowme generaluri prokurori iyo, moldovasa da  
dnestrispireTs Soris ar arsebobda raime saxis oficialuri SeTanxmeba  
pirebis gacvlasTan dakavSirebiT. rogorc es mowmem icis, arasodes  
dadebula aseTi SeTanxmeba. moldovasa da dnestrispireTs Soris pirebis  
gadayvana organizebuli iqna Sinagan saqmeTa saministros mier. iyo  
SemTxvevebi, rodesac pirebi, romlebic dnestrispireTSi Cadiodnen  
danaSauls, moldovidan gadaecemodnen dnestrispireTs. oficialurad  
xsenebuli ar keTdeboda, magram araoficialurad orive mxaris sapolicio  
Zalebi TanamSromlobdnen da gadascemdnen pirebs erTmaneTs. magaliTad,  
1995 wels dubasariSi policiis komisris winaaRmdeg aRiZra saqme da igi  
eqstradirebuli iqna dnestrispireTSi.  
207. generalur prokurorad msaxurobis periodSi mowmes ar miuRia raime  
saxis Txovna b-ni ilaSkus an sxva ganmcxadeblebis mxridan da kavSiri ar  
hqonia  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
warmomadgenlebTan  
ilaSkus  
saqmesTan dakavSirebiT. xsenebul periodSi mis samsaxurSi ar muSaobda  
aravin saqmeze, romelic aRZruli iyo dnestrispireTis mosamarTleebisa da  
prokurorebis winaaRmdeg. saqme SeCerebuli iyo. 1998 wlidan 1999 wlamde  
xsenebulTan dakavSirebiT ar ganxorcielebula aranairi gamoZieba,  
miuxedavad imisa, rom 2000 wels miRebuli iqna oficialuri gadawyvetileba  
saqmis SewyvetasTan dakavSirebiT.  
208. moldovis uzenaesma sasamarTlom miiRo im ganaCenis asli, romelic  
gamotanili iyo e.w. separatistuli teritoriuli erTeulis uzenaesi  
sasamarTlos mier, magram sasamarTlos ar miuRia saqmis masalebi. adgili  
hqonda TanamSromlobas mxolod Sinagan saqmeTa saministroebis doneze.  
dabal  
safexurze  
mdgomi  
prokurorebi  
SesaZloa  
axorcielebdnen  
satelefono zarebs TavianT kolegebTan dnestrispireTSi, magram es  
mxolod piradi saqme iyo. 1998 wlamde ar arsebobda aranairi specialuri  
prokurori,  
dakavebuli.  
romelic  
mowmem  
sagangebod  
aseTi danayofi  
dnestrispireTis  
Seqmna 1998  
TemiT  
wels.  
iqneboda  
danayofis  
pasuxismgeblobas warmoadgenda saerTaSoriso urTierTobebi da ara  
mxolod urTierTobebi dnestrispireTTan mimarTebaSi; magram Tu  
warmoiSoboda problema dnestrispireTTan dakavSirebiT, swored es  
departamenti ganixilavda mas. Tumca xsenebuli departamenti ar iyo  
kompetenturi, ewarmoebina gamoZieba im danaSaulebTan mimarTebaSi,  
romlebic savaraudod Caidines dnestrispirelma xelisuflebis pirebma;  
aseTi  
danaSaulebis  
gamoZiebis  
kompetencia  
gaaCnda  
sagamoZiebo  
departaments. magram nebismier SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis  
organoebs ar miuwvdebodaT xeli informaciaze, romelic exeboda  
dnestrispireTSi mimdinare movlenebs, ase rom isini ar aRZravdnen  
gamoZiebas im SemTxvevaSic ki, Tu miiRebdnen xsenebulTan dakavSirebul  
moTxovnas kerZo pirisagan.  
209. b-n ilaSkus generalur prokuraturaSi ar gaugzavnia aranairi  
pretenzia. werili, romelic b-nma ilaSkum 1999 wels moldovis parlaments  
gaugzavna, parlaments ar gadaugzavnia sagamoZiebo organoebisaTvis. mowmes  
arasodes gaugia b-ni ilaSkus aseTi peticiis Sesaxeb.  
210. mowmem ganacxada, rom igi iZulebuli iyo, gadamdgariyo politikuri  
mizezebis gamo: komunisturi partiis wevrebi ewinaaRmdegebodnen mis  
muSaobas, radgan igi daJinebiT moiTxovda gadawyvetilebebis miRebas  
mxolod kanonis safuZvelze da ara imis Sesabamisad, Tu saidan uberavda  
politikuri  
niavi.  
rodesac  
gaTavisufleba  
mizanSewonilad  
da  
gonivruladaa miCneuli, yovelTvis gamoiZebneba mizezi da swored es  
moxda mowmesTan mimarTebaSic. generaluri prokuroris Tanamdeboba  
politikuri Tanamdeboba iyo. mowme cdilobda, ar Careuliyo politikur  
saqmianobaSi da mxolod kanoni daecva. magram, samwuxarod, garkveuli  
saqmeebi politikas exeboda.  
211. mowmes gaaCnda mosazreba, rom ilaSkus jgufis gaTavisufleba  
SesaZlebeli  
konstituciuri xelisuflebis organoebs ar SeeZloT gaekeTebinaT ufro  
meti, vidre gaakeTes. TviT saerTaSoriso zewolis konteqstSic  
iyo  
mxolod  
Zalis  
gamoyenebis  
Sedegad.  
moldovis  
xelisuflebam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.  
mowme X  
212. mowme iyo xelisuflebis maRali Tanamdebobis piri dnestrispireTSi.  
mosmenis droisaTvis igi arasamTavrobo organizaciaSi muSaobda.  
213. me-14 armia CarTuli iyo 1991-1992 wlis movlenebSi. me-14 armiis  
gadamdgari oficrebi daqiravebulni iyvnen separatistebis mier. Semdeg me-  
14 armia pirdapir CaerTo konfliqtSi, romlis Sedegadac separatistebma  
gaimarjves. amis Semdeg ruseTi isev CaerTo procesSi da Tavs moaxvia  
mxareebs molaparakebebis warmoeba da `mSvidobis SenarCuneba~.  
Sedga moldovis, ruseTisa da ukrainis ministrebis Sexvedra, romelSic  
mowmec monawileobda. situaciis gadaWris SesaZlebloba saxeze iyo 1992  
wels. rumineTi mxars uWerda moldovis pozicias. magram warmodgenili  
formula ganadgurebuli iqna, rodesac ruseTis saidumlo samsaxurebma  
moawyes  
incidentis  
inspirireba  
qalaq  
benderSi,  
ramac  
CaSala  
molaparakebebi da daasrula damkvirvebelTa misia. moldovis samxedro  
marcxi sabolood dafiqsirda 1992 wels, rodesac ruseTis prezidentma  
elcinma da moldovis prezidentma snegurma xeli moaweres SeTanxmebas  
konfliqtis SeCerebasTan dakavSirebiT. SeTanxmeba xelmowerili iqna  
mxolod am ori prezidentis mier. SeiZleboda daskvnis gamotana, rom  
konfliqtis  
meore  
mxares  
ruseTis  
federacia  
warmoadgenda;  
igi  
akontrolebda regions da swored mas gaaCnda SesaZlebloba, SeeCerebina  
konfliqti moldovis samxedro marcxis Semdeg. `mSvidobis SenarCunebis~  
formula  
Tavs  
iqna  
moxveuli  
ruseTis  
mier.  
konfliqtSi  
aseve  
monawileobdnen dnestrispireTis ukanono SeiaraRebuli formirebebi.  
elcin/sneguris SeTanxmebis safuZvelze Seqmnil sakontrolo komisiaSi  
miRweuli daskvnebis Sedegad separatistuli reJimi gaZlierda.  
214. 1991 wlis agvistoSi, rodesac smirnovs emuqreboda dakaveba moldovis  
xelisuflebis mier, igi gadamala me-14 armiis xelmZRvanelobam, kerZod,  
genadi iakovlevma. iakovlevi amis Semdeg emorCileboda smirnovis  
brZanebebs  
da  
iRebda  
miTiTebebs,  
daecva  
dnestrispireTis  
arakonstituciuri reJimi.  
mowme piradad eswreboda 1992 wlis gasafxulze axlagazrda kacis  
dakiTxvas, romelic donis rostovidan iyo da tyved aiyvanes moldovis  
konstituciurma samxedro Zalebma. pirma aRiara, rom gagzavnili iyo  
moldovaSi, raTa daecva rusuli miwa dnestrispireTSi. mowmem dakiTxa  
suk-is yofili wevri, romelic tiraspolSi msaxurobda 1991 wels.  
xsenebulma oficerma ganucxada mowmes, rom rogorc ruseTis dazvervis  
centraluri sammarTvelos (gru) danayofis wevri, Cavida tiraspolSi da  
apirebda tiraspolis datovebas, radgan icoda, rom axlovdeboda  
ubedureba da sisxlisRvra. me-14 armia rCeboda ruseTis kontrolis qveS,  
ase rom ruseTs rCeboda Carevis mizezi.  
215. mowmem Caatara igor smirnovis dakiTxva. igi arCeuli iqna sxva 64  
warmomadgenelTan erTad dnestrispirel mSromelTa gaerTianebuli sabWos  
SemadgenlobaSi 1990 wlis Teberval/martSi. man xma misca mirCa draks  
rogorc  
premier-ministrs  
da,  
Sesabamisad,  
SesaZlebloba  
hqonda,  
daemtkicebina, rom demokrati iyo. mowmem smirnovi dakiTxa 1990 wels e.w.  
me-2 kongresis mowvevis mizezebTan dakavSirebiT (es iyo kongresi,  
romelsac Sedegad mohyva dnestrispireTis sabWoTa socialisturi  
respublikis gamocxadeba). igor smirnovma ganacxada, rom moldovis  
enasTan dakavSirebulma kanonmdeblobam is da misi dnestrispireli  
megobrebi meorexarisxovan moqalaqeebad gadaaqcia. magram man ver SeZlo  
mowmisaTvis waredgina Tundac erTi debuleba enasTan dakavSirebul  
kanonmdeblobaSi, romelic gamoiwvevda maT daCagvras. xsenebuli mowmobda,  
rom mis separatizms safuZvlad ar edo problema, romelic ar SeiZleboda  
gadaWriliyo demokratiuli gziT.  
dnestrispireTSi gamoyenebuli scenari adre gamoyenebuli iqna afxazeTsa  
da samxreT oseTSi, magram ver ganxorcielda baltiispireTis qveynebSi.  
sabWoTa kavSiris daSlidan erTi wlis Semdeg politikuri procesi  
moldovaSi iseve ganviTarda, rogorc baltiispireTis qveynebSi. Sedegad  
Seiqmna situacia, romlis drosac sajaro organizmi aRar kontroldeboda  
komunisturi partiis mier. magram am SemTxvevaSi dasasruli sxvagvari  
gamodga. baltiispireTis qveynebma SeZles Tavidan aecilebinaT separatizmi.  
antiufeevis  
jgufma  
baltiispireTis  
qveynebSi  
ganaxorciela  
igive  
mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo konstituciuri wyobis damxobisaken.  
antiufeevi, im droisaTvis dnestrispireTis separatistuli mTavrobis  
wevri, gaiqca latviidan. dakiTxvisas man ganacxada, rom moldovaSi  
gaagzavna sabWoTa parlamentSi arsebulma jgufma `soiuz~, romelsac  
lukianovi  
xelmZRvanelobda.  
mas  
SesTavazes  
an  
afxazeTi  
an  
dnestrispireTi. man dnestrispireTi airCia, radgan iq ar idga enis  
problema. igi gaagzavnes sxva saxelmwifoSi dadgenil konstituciur  
reJimTan sabrZolvelad, rogorc es man gaakeTa latviaSi. antiufeevi da  
oleg gudimo, misi moadgile, arian ruseTis moqalaqeebi. igi Seyvanilia  
dumis saamomrCevlo siaSi, rogorc stalinis `Savi~ kandidatebis  
mxardamWeri. kandidatebi ar iqnen arCeulni, magram sayuradReboa, rom  
antiufeevi am tipis adamianebs miekuTvneba.  
216. 1992 wlis 25 Tu 26 marts mowme wavida me-14 armiis StabbinaSi ramdenime  
moldovel parlamentarTan da general netkaCovTan erTad, romelic iyo  
me-14 armiis sardali. oficerTa umravlesoba dezorientirebuli iyo. isini  
iseT mdgomareobaSi iyvnen, rom advili iyo maTi manipulireba. swored amiT  
aixsneba, rom jaris garkveuli nawili dnestrispireTis separatistuli  
reJimis iurisdiqciis qveS gadavida. me-14 armiis eTnikuri moldoveli  
jariskaci Camovida kiSiniovSi – igi maiori iyo – mowmisaTvis imis  
saTqmelad,  
dnestrispireTis armia, romelsac hqonda me-14 armiis kuTvnili tankebi,  
organizebuli iqna me-14 armiis oficrebis mier. separatistebis  
rom  
me-14  
armia  
gegmavda  
konfliqtSi  
CarTvas.  
e.w.  
gankargulebaSi iyo artileria, romelic saSualebas aZlevda maT,  
gaekontrolebinaT dnestrispireTis teritoria. maT hyavdaT kargad  
gawvrTnili tankis memanqaneebi, Sveulmfrenebi da 18 tanki. arc erTi  
zemoxsenebuli ar iyideboda kerZo bazarze.  
217. igor smirnovi iyo ruseTis federaciis moqalaqe.  
218. mowme fiqrobda, rom ruseTis jarebi darCebodnen moldovaSi  
konfliqtis politikuri gziT iseT mogvarebamde, romelic xelsayreli  
iqneboda ruseTis federaciisTvis. me-14 armia 11 wlis ganmavlobaSi imitom  
ar gaiyvanes, rom ruseTis federacias ar surda es. ruseTis samxedro  
Zalebis iq yofna gamoiyeneboda moldovaze zewolis gansaxorcieleblad  
da ukanono separatistuli reJimis dasacavad. 1998 wlis martSi odesaSi  
ruseTis premier-ministr b-n Cernomirdinsa da b-n smirnovs Soris  
xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis kuTvnili samxedro qonebis  
gayofasTan dakavSirebiT. dnestrispireTi gaxda ukanono komerciuli  
saqmianobis centri, romelic me-14 armiis aRWurvilobidan iaraRis gayidvas  
da eqsports awarmoebda.  
me-14 armia rom gasuliyo, es gadaWrida problemas. dRemde ar gatanila  
aranairi  
samxedro  
aRWurviloba.  
jarebis  
srulad  
gayvanis  
vada  
gadacilebuli iqna da dairRveva axali vadac. ruseTis dumis vebgverdze  
gamoqveynebuli iyo gancxadeba, romlis Tanaxmadac dumis wevrebs  
moeTxovebodaT, Tavi SeekavebinaT dnestrispireTTan dakavSirebiT TavianTi  
azris gamoTqmisagan, radgan adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi  
mimdinareobda saqmis ganxilva da aseTi gancxadebebi negatiurad  
imoqmedebda saqmesTan dakavSirebul situaciaze.  
219. b-ni ilaSku warmoadgenda saxalxo fronts tiraspolSi. igi  
gaaTavisufles ruseTis federaciis zewolis Sedegad. b-ni ilaSku  
pirobiTad iqna gaTavisuflebuli – anu im pirobiT, rom gamoitanda  
ganacxads  
strasburgis  
sasamarTlodan.  
darCenili  
ganmcxadeblebi  
mZevlebad iqnen datovebulni. xsenebuli daamtkica b-nma voroninma,  
romelmac ganacxada, rom ilaSku damnaSave iyo imaSi, rom darCenili  
ganmcxadeblebis patimroba grZeldeboda da im SemTxvevaSi, Tu ilaSku  
gamoitanda ganacxads, isini dauyovnebliv iqnebodnen gaTavisuflebulni.  
220. generalma lebedma, me-14 armiis sardalma, iseve, rogorc iakovlevma,  
Tavs  
neba  
misca,  
arCeuliyo  
dnestrispireTis  
arakonstituciur  
sakanonmdeblo organoSi. igi daufaravad aRwerda, Tu rogor aiaraRebda  
kazakebs moldovis xelisuflebis winaaRmdeg sabrZolvelad.  
221. strasburgSi gamarTul sajaro mosmenaze dasmuli erT-erTi kiTxva  
aseTi iyo: exmareba Tu ara ruseTi dnestrispireTs ekonomikurad? ruseTis  
federaciis warmomadgenlebis pasuxi iyo, rom ruseTis elCi moldovaSi  
axorcielebda xolme vizitebs tiraspolSi da acxadebda ruseTis  
federaciis interesebs dnestrispireTSi mimdinare privatizaciis procesSi.  
es iyo dnestrispireTis ekonomikis damoukideblobis legitimurobis  
aRiareba, TanamSromlobis SeTanxmebis garda saxeze iyo im saqonlis sia,  
romelic privilegirebulad unda yofiliyo ganxiluli, moldovis  
aRmosavleT nawilidan Sesul saqonels Tavisuflad unda emoZrava da ar  
unda dabegriliyo.  
dnestrispireTs aseve gaaCnda 700 milioni amerikuli dolaris vali  
ruseTisadmi momxarebuli gazisaTvis, rogorc amas acxadebda gazis  
momwodebeli kompania `gazpromi~. ruseTis saxelmwifo ufasod aZlevda  
gazs dnestrispireTs 11 wlis ganmavlobaSi. igi amas imitom akeTebda, rom  
mxardaWera aRmoeCina ukanono reJimisaTvis, sinamdvileSi ki gadaerCina  
dnestrispireTis ekonomika.  
rac Seexeba politikur mxardaWeras, SesaZlebelia gavixsenoT ruseTis  
vice-prezidentis b-n ruckois gancxadeba moskovsa da 1992 wels  
tiraspolSi vizitisas. ruseTis dumaSi Seiqmna komiteti dnestrispireTSi  
arsebuli problemebis gadaWrasTan dakavSirebiT – naxsenebi ar yofila is  
faqti, rom dnestrispireTis reJimi ukanono iyo. SesaZlebelia aseve  
gavixsenoT 1997 wels moskovSi xelmowerili memorandumi moldovis  
prezident luCinskisa da `mdr~-s prezident smirnovs Soris, rasac aseve  
Tan erTvoda prezident elcinis xelmowera ruseTis federaciis mxridan  
da prezident kuCmas xelmowera ukrainis mxridan, romelic cnobda  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis kanonierebas molaparakebis  
procesSi.  
222. moldovis biujeti im droisaTvis iyo 300 milioni amerikuli dolari.  
ruseTis mier dnestrispireTisaTvis gaweuli daxmareba orjer aRemateboda  
moldovis  
wliur  
biujets.  
rabnitas  
metalurgiuli  
qarxana  
dnestrispireTSi awarmoebda dnestrispireTis biujetis 60%-s, vinaidan igi  
gadasaxadebisagan gaTavisuflebuli iyo, radgan es aucilebeli iyo  
ukanono reJimis gadarCenisaTvis. aseve saxe iyo seriozuli kontrabanda,  
magram es sxva saqmea.  
223. me-14 armias rom monawileoba ar mieRo 1991-1992 wlebis konfliqtSi,  
ukanono reJimi ver gadarCeboda. me-14 armiis monawileobam gadamwyveti  
roli iTamaSa moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebis  
samxedro, politikur da moralur damarcxebaSi. da es mniSvnelovani iyo  
ukanono separatistuli reJimis gadasarCenad.  
224. mowmem ilaSkus jgufis Sesaxeb pirvelad gaigo misi dakavebis Semdeg.  
mowmem ar icoda, es jgufi moldovis saidumlo samsaxurebis wevrebisagan  
Sedgeboda Tu ara. maTi gasamarTleba aucilebeli iyo politikuri  
miznebisaTvis, raTa gaZlierebuliyo separatistuli reJimi.  
19. mirCa sneguri  
225. mowme iyo moldovis prezidenti 1990 wlidan 1996 wlamde. Cvenebis  
micemis droisaTvis igi liberaluri partiis sapatio prezidenti iyo.  
226. 1989 wels ruseTis jaris nawilebi didi odenobiT Camovidnen  
moldovaSi. xsenebul periodSi moldovis inteleqtualuri nawili  
ibrZoda sakuTari uflebebisaTvis, kerZod ki ruminul enaze laparakis  
uflebisaTvis. mowmis gancxadeba, romelic mimarTuli iyo gaero-sadmi,  
damoukidebel saxelmwifoTa Tanamegobrobisa da ruseTis federaciisadmi,  
emyareboda im faqts, rom me-14 armia kvlav rCeboda dnestris marcxena  
sanapiroze, Tumca cota Semcirebuli SemadgenlobiT. xsenebuli armia  
aiaraRebda separatist ajanyebulebs. xsenebuli samxedro mxardaWeris gamo  
warmoiSva konfliqti. daiwyo moldovis saxelmwifos organoTa  
policiis, sasamarTloebisa da sxv. _ daSla. aRmocenda paraleluri armia,  
romelic moldovis armiaze ukeT iyo aRWurvili. mowme ara mxolod  
gancxadebebs akeTebda, aramed aseve axorcielebda vizitebs moskovSi, raTa  
arsebuli  
situaciis  
Sesaxeb  
informacia  
miewodebina  
ruseTis  
mTavrobisaTvis. aRWurvilobis sawyobebi gatexili iqna da iaraRi  
urigdebodaT ajanyebulebs. konstituciuri Zalebi ar iyvnen ise kargad  
SeiaraRebulni, rogorc ajanyebulebi.  
SesaZlebelia, prezidenti ar iZleoda pirdapir brZanebebs. magram ar  
SeiZleba imis uaryofa, rom adgili hqonda samxedro, ekonomikur da  
ideologiur mxardaWeras. ajanyebulebs dnestrispireTSi gaaCndaT kargad  
aRWurvili armia.  
227.  
elcinis  
mier  
xelmowerili  
dokumenti,  
romelic  
amTavrebda  
konfliqts, mianiSnebda im faqtze, rom konfliqtis mxareebi iyvnen ruseTi  
da moldova.  
prezidentis mier xelmoweris ganxorcielebamde ruseTis vice-prezident  
aleqsandre ruckois amocanas warmoadgenda kiSiniovSi Casvla  
d
samSvidobo molaparakebis warmoeba. SeTanxmebis proeqti, romelTan  
dakavSirebiTac man molaparakeba gamarTa, xelmowerili iqna moskovSi.  
moldovis  
mxridan  
molaparakebaSi  
monawileobdnen  
premier-ministri  
valeriu muravSi, parlamentis Tavmjdomare da Tavad mowme.  
228. 1992 wlis ivlisSi smirnovs xeli ar mouweria cecxlis SewyvetasTan  
dakavSirebuli SeTanxmebisTvis moskovSi, miuxedavad imisa, rom iq  
imyofeboda. rodesac SeTanxmeba xelmowerili iqna ruseTsa da moldovas  
Soris, mxareebma gacvales teqstebi. dokumentebze iyo mxolod ori  
xelmowera: elcinis da sneguris. mowmem ar icis, saidan gaCnda smirnovis  
xelmowera mogvianebiT. SesaZlebelia, b-nma ruckoim neba darTo mas, xeli  
moewera dokumentze mogvianebiT.  
229. mizezi imisa, Tu ratom iqna xelmowerili 1992 wlis SeTanxmeba, iyo is,  
rom arsebobda me-14 armiis kiSiniovSi gamoCenis safrTxe. xalxi ixoceboda.  
konkretuli saxelmwifo amaragebda iaraRiT ajanyebulebs, raTa xsenebuli  
SesaZlebeli gamxdariyo. arsebobda imis riski, rom tankebi kiSiniovSic  
gamoCeniliyo. dnestrispireTSi tankebs ar amzadeben. sabWoTa dros  
moldovis industriis 40% dnestrispireTis regionSi iyo ganTavsebuli –  
metalurgiuli qarxana, saojaxo eleqtrosaqonlis warmoeba, magaliTad,  
macivrebi, saxelosno dazgebi da a.S. dnestrispireTis armias hqonda  
tankebi, moldovis armias ki ar hqonda. tankebi Seyvanili iqna benderSi,  
Semdeg ki gayvanili. xsenebuli uzarmazar fsiqologiur zewolas  
warmoadgenda, yvela satelevizio arxiT gadaicemoda. es savarjiSo  
moedanze ar xdeboda.  
is, rac moldovis mxares surda, iyo konfliqtis dasruleba da cecxlis  
Sewyveta. moldovam miaRwia xsenebuls. moldovis mxare aseve mxars uWerda  
dokumentis Sedgenas da samSvidobo misiis mivlenas dnestrispireTSi  
ruseTidan, radgan moldovis mxare fiqrobda, rom rusebi zegavlenas  
moaxdendnen tiraspolSi myof smirnovze.  
230. me-14 armiis tankebi monawileobas iRebdnen konfliqtSi. magaliTad,  
benderis operaciaSi tankebma gadakveTes xidi da mogvianebiT ukan  
dabrundnen.  
231. me-14 armiasTan pirdapiri molaparakeba arasodes gamarTula, magram  
xorcieldeboda satelefono saubrebi imisaTvis, rom daerwmunebinaT  
armiis warmomadgenlebi, ar miecaT iaraRi separatisti ajanyebulebisaTvis.  
magaliTad, xsenebulTan dakavSirebiT molaparakeba xorcieldeboda  
general lebedTan. mowmem moismina general lebedis gancxadebebi  
televiziiT, rodesac igi ambobda: `Cveni tankebi buqarestzec wava, Tuki  
amis saWiroeba Seiqmneba~ da a.S. magram im droisaTvis mowme ar Sexvedria  
lebeds. mogvianebiT igi Sexvda mas moskovSi kremlSi gamarTul miRebaze,  
romelic eZRvneboda meore msoflio omSi gamarjvebis iubiles.  
232. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi ruseTma aRiara, rom mas gaaCnda  
tiraspolze zemoqmedebis saSualebebi da realurad axorcielebda  
zegavlenas  
magaliTad, cecxlis SewyvetiT  
romelic Zalze  
mniSvnelovani iyo. konfliqtis yovel damatebiT dRes Sedegad mosdevda  
damatebiTi cxedrebi. Sesabamisad, uaRresad mniSvnelovani iyo cecxlis  
Sewyveta maqsimalurad swrafad. mxolod mogvianebiT iqna ganxiluli iseTi  
sakiTxebi, rogoric aris me-14 armiis roli.  
233. mowme fiqrobda, rom dnestrispireTis politikuri da ekonomikuri  
mxardaWera  
ruseTis  
federaciis  
mxridan  
kvlavac  
grZeldeboda,  
gamomdinare iqidan, rom xsenebuli ukanono separatistuli reJimi kvlavac  
funqcionirebda da mas cnobdnen da aRiarebdnen ruseTis dumaSi saTando  
pativiTa  
da  
RirsebiT.  
ruseTis  
dumaSi  
stumrobdnen  
xolme  
dnestrispireTis warmomadgenlebi, garda amisa, arsebobda uamravi sxva  
mtkicebuleba. genadi selezniovma, dumis vice-spikerma aSkarad daadastura  
es kiSiniovSi 1992 wels ganxorcielebuli vizitisas, rodesac man  
ganacxada: `Cven, rusebma, mxari unda davuWiroT dnestrispireTs. Tu Cven  
mas mxars ar davuWerT konfliqtSi, moldova gaerTiandeba rumineTTan~. es  
mxardaWeris absoluturad aSkara dadastureba iyo. reJimi ver gadarCeboda  
ruseTis ekonomikuri da politikuri mxardaWeris gareSe. es exeba,  
magaliTad, energoresursebs  
davalianeba ruseTis mimarT gaziT momaragebasTan dakavSirebiT. im faqtis  
gamo, rom dnestrispireTi kvlavac ufasod iRebda gazsa da  
dnestrispireTs gaaCnda uzarmazari  
eleqtroenergias, dnestrispireTSi xalxi Zalian kargad cxovrobda. maT  
privilegirebulad SeeZloT Sesvla ruseTisa da ukrainis bazrebze, radgan  
xeli ar miuwvdebodaT evropul bazarze. amave dros ruseTma gaziT  
momarageba Seuwyvita moldovas.  
234. rac Seexeba dnestrispireTTan urTierTobas 1992 wlis Semdeg, anu mas  
Semdeg, rac situacia Cawynarda, adgili aRar hqonia srolebs. Semdgom  
etaps warmoadgenda konfliqtis mSvidobiani mogvareba. pirveli nayofieri  
Sexvedra gaimarTa 1994 wlis 29 aprils tiraspolis maxloblad.  
xelmowerili iqna ganzraxvis SeTanxmeba konfliqtis mSvidobiani gziT  
gadaWrasTan  
da  
moldovis  
SemadgenlobaSi  
dnestrispireTisaTvis  
specialuri statusis miniWebasTan dakavSirebiT. rodesac mowme prezidenti  
iyo, Sedga Sexvedrebis ganrigi, romlis Tanaxmadac moldovelebi  
Cadiodnen dnestrispireTSi da sapirispirod, sxvadasxva sakiTxebis  
gansaxilvelad,  
magaliTad,  
sabaJo  
kontrolis  
ganxorcielebasTan  
dakavSirebiT da a.S. ganzraxvas warmoadgenda ara mxolod komerciuli  
kavSirebis, aramed aseve politikuri kavSirebis aRdgenac. dnestrispireTi  
iyo regioni, romelSic sami oficialuri ena moqmedebda – rusuli,  
ukrainuli da moldovuri. 1996 wlis Semdeg Sewyda Serigebisken mimarTuli  
myari nabijebis gadadgma. SedarebiT gaumjobesda situacia b-ni voroninis  
prezidentad mosvlis Semdgom.  
mowmis  
prezidentobis  
ganmavlobaSi  
adgili  
hqonda  
urTierTobis  
damyarebas dnestrispireTTan, zogjer es urTierTobebi kargi, zogjer ki  
cudi iyo. moldovis Sexeduleba iyo, rom molaparakebebi sjobda  
konfliqts. xsenebuli urTierTobebis monawileebi iyvnen TviT mowme, b-ni  
smirnovi, moldovis parlamentis Tavmjdomare, b-ni diacovi da b-ni  
luCinski. dnestrispireTis mxridan monawileobdnen e.w. premier-ministri da  
sxva ministrebi da departamentebis warmomadgenlebi, rodesac garkveuli  
sakiTxebi ixileboda – magaliTad, fostasTan, sabaJoebTan da mediasTan  
dakavSirebiT. moldovis mxarem mravalgzis daakmayofila maTi moTxovnebi,  
gansakuTrebiT ekonomikur sakiTxebTan dakavSirebiT, radgan sxvagvarad  
Cveulebrivi komerciuli warmoeba, muSaxeli da glexebi dazaraldebodnen.  
xsenebulSi monawileobas ar iRebdnen me-14 armiis warmomadgenlebi. yvela  
Sexvedras eswrebodnen Suamavlebi - ruseTidan, ukrainidan da euTo-dan.  
235. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi, mowmem ganacxada, rom  
samxedro pirebis yofna ar warmoadgenda armiis efeqturobis erTaderT  
saSualebas. dnestrispireTSi aseve ganTavsebuli iyo 200 000 tonaze meti  
SeiaraReba da Wurvebi. ruseTis mxares rom Seesrulebina yvela SeTanxmeba,  
romelsac man xeli moawera, moldova ar iqneboda dRevandel situaciaSi.  
miuxedavad miRweuli SeTanxmebebisa, dnestrispireTidan ruseTis jarebis  
gayvana imitom gaiwela, rom es iyo ruseTis federaciis survili. jarebis  
gayvana xazgasmuli iqna mraval dokumentSi. ruseTis federaciis evropis  
sabWoSi Sesvlisas xsenebuli warmoadgenda erT-erT pirobas. stambulis  
samitze gadawyda, rom gayvana 2002 wlis bolosaTvis unda dasrulebuliyo.  
axla es unda moxdes 2003 wlis dasasrulisaTvis. xsenebuli gaWianureba  
iyo im politikosebis zegavlenis Sedegi, romlebic fexs iTrevdnen  
jarebis  
gayvanaze  
dnestrispireTis  
mxaris  
moTxovniT  
konfliqtis  
saboloo gadawyvetamde.  
236. garkveuli mcdelobebi ganxorcielda cecxlis Sewyvetis Semdeg, raTa  
uzrunvelyofiliyo patimrebis gaTavisufleba. magaliTad, 1995 wlis  
dadgenilebiT gamoica amnistia yvela im pirTan dakavSirebiT, romlebic  
monawileobas  
iRebdnen  
konfliqtSi.  
nebismiers,  
vinc  
patimrobaSi  
imyofeboda moldovaSi, Seexo amnistia. dnestrispireTis mxarem ar  
Seasrula garigebisas masze dakisrebuli valdebulebebi. ilaSkusa da misi  
kolegebis gasamarTleba da maTTvis sasjelis Sefardeba farsi iyo,  
uiRblo bedis Sedegi. mowmem 1993 wels dauyovnebliv gamosca brZaneba,  
romliTac sasamarTlo procesi ukanonod iqna Sefasebuli. ilaSkus  
sakiTxi dRis wesrigSi idga meore mxaresTan gamarTul yvela Sexvedraze.  
isini mxolod dapirebebs iZleodnen: `Cven davubrundebiT am sakiTxs~ da  
amgvar gancxadebebs akeTebdnen. mowme piradad Sexvda prezident elcins da  
elaparaka am sakiTxTan dakavSirebiT. moldovam xsenebuli sakiTxi wamoWra  
dsT-s Sexvedrebzec. magram rusebma ar mousmines moldovelebs. moldovis  
komunist prezidents rusebma Tanamdebobis dakavebidan ori dRis Semdeg  
mousmines da Sedegad ilaSku gaTavisuflebuli iqna.  
237. b-ni elcinis reaqcia yovelTvis iyo is, rom igi gagebiT xvdeboda  
problemas da iZleoda dapirebebs, rom zegavlenas moaxdenda smirnovze.  
magram xsenebuli ar ganxorcielda. prezident elcins arasodes uTqvams,  
rom ar gaaCnda raime zegavlenis moxdenis SesaZlebloba. igi yovelTvis  
dapirebebs iZleoda, rom imoqmedebda smirnovze, magram misi dapirebebi  
dapirebebad rCeboda Semdgom Sexvedramde. ilaSkus gaTavisufleba ar iyo  
Tavad smirnovis mier gadadgmuli nabiji. es ganxorcielebuli iqna  
mxolod gare zewolis Sedegad.  
238. prezident luCinskis mier 1997 wlis maisis memorandumze xelmowera  
moskovSi Secdoma iyo. es warmoadgenda dnestrispireTis aRiarebas,  
rogorc calke saxelmwifosi. amgvarad xelmowerili iqna dokumenti, sadac  
dnestrispireTi  
aRiarebul  
iyo  
calke  
saxelmwifod.  
xsenebuli  
memorandumis erT-erT elements warmoadgenda me-14 armiis gayvanis  
sinqronizeba konfliqtis sabolooo mogvarebasTan. es ganxorcielebuli  
iyo dnestrispireTisa da ruseTis mxareebis iniciativiT.  
239. Sereul sakontrolo komisiaSi, romelic integraciis saministros  
egidiT moqmedebda, yovelTvis iyo problemebi, radgan xorcieldeboda  
Careva dnestrispireTis mxaris mier, gansakuTrebiT benderTan, agreTve, maT  
mcdelobasTan dakavSirebiT, iqidan gasuliyo moldovis policia.  
mowmem xeli moawera dokumentebs, romlebic ufro did avtonomiurobas  
aniWebda  
dnestrispireTis  
adgilobrivi  
xelisuflebis  
organoebs  
moldovis teritoriis SigniT, magram xsenebuli ar gulisxmobda reJimis  
aRiarebas. magaliTad, dokumentebi, romlebic exeboda sabaJo beWdebs, ar  
yofila aRiarebuli oficialurad ukanono reJimis mier. gaTvaliswinebuli  
iqna praqtikuli problemebis gadaWra, radganac moldovis xelisuflebas  
ar  
surda  
Seeqmna  
ekonomikuri  
blokada.  
moldova  
aRiarebda  
dnestrispireTs rogorc `areals~ da saWirod miiCnevda samsaxurebis  
koordinacias.  
mowmes  
arasodes  
Seqmnia  
problemebi  
dnestrispireTSi  
CasvlasTan  
dakavSirebiT, igi arasodes SeuCerebiaT an daumcirebiaT.  
240. moldovis konstituciuri xelisufebis organoebi exmarebodnen  
ilaSkus jgufis ojaxebs.  
rac Seexeba ilaSkus, mowme Sexvda mas, rodesac politikur moRvaweobas  
iwyebda. mas Semdeg, rac b-ni ilaSku gaaTavisufles, isini erTxel Sexvdnen  
erTmaneTs kiSiniovSi. man erTxel dareka partiis StabbinaSi da datova  
telefonis nomeri, magram amis Semdeg masTan kavSiri ar hqonia.  
241. smirnovi gaTavisuflebuli iqna ramdenime mizezis gamo, kerZod, es iyo  
kargi ganzraxvebi, romlebic nakarnaxevi iyo keTilsindisierebiT anu  
surviliT, moldovis xelisuflebis organoebis sawadeli molaparakebebis  
saSualebiT miRweuliyo.  
20. aleqsandru moSanu  
242. 1990 wlidan 1993 wlis Tebervlamde igi iyo moldovis parlamentis  
Tavmjdomare da 1993 wlidan 2001 wlamde iyo parlamentis wevri.  
243. parlaments hqonda mtkicebulebebi, rom dnestris marcxena sanapiroze  
myofi separatistuli Zalebi maragdebodnen sxvadasxva tipis iaraRiT da  
maT wvrTnidnen yofili me-14 armiis oficrebi. 1992 wlis 19 maiss  
televiziam gadasca filmi me-14 armiis tankebze, romlebzec rusuli  
droSebi frialebda da konfliqtSi Riad monawileobdnen. me-14 armiis mier  
ganxorcielebuli am aSkara intervenciis Semdeg parlamentma miiRo  
rezolucia, romelic xsenebul qmedebebs aZlevda ruseTis armiis mier  
moldovis winaaRmdeg warmoebuli samxedro agresiis Sefasebas. xsenebuli  
rezolucia mimarTuli iyo msoflios yvela parlamentisa da xalxisadmi.  
rezolucia aRwerda yofil me-14 armias rogorc Tavisufal, suverenul  
qveyanaSi myof saokupacio armias. rezoluciis miRebasTan dakavSirebuli  
gadawyvetileba miRebuli iqna moldovis parlamentis mimdinare sesiaze.  
genadi iakovlevi, separatistuli moZraobis ideologi, acxadebda sagazeTo  
statiaSi 1992 wlis 18 ivniss, rom me-14 armia da dnestrispireli xalxi  
gaerTianebulni iyvnen. `tiraspolskaia pravdis~ 1992 wlis 2 seqtembris  
nomerSi smirnovi acxadebda, rom dnestrispireTis respublika arsebobda  
mxolod ruseTisa da me-14 armiis mxardaWeriT.  
244. ruseTis federaciis mxardaWeris gareSe dnestrispireTis reJimi ver  
iarsebebda. mais-ivnisis periodSi moldovaSi Cavida SeerTebuli Statebis  
senatori lari presleri. igi adgilze swavlobda problemas da  
SeerTebuli Statebis kongresisadmi 1992 wlis 24 ivnisis moxsenebaSi  
daaskvna, rom problemebi arsebobda konfliqtSi me-14 armiis Carevis gamo.  
245. 1992 wlis ivnisis bolos generalma lebedma, rogorc me-14 armiis  
sardalma, daureka mowmes telefonze, rodesac saxelmwifos prezidenti ar  
imyofeboda qveyanaSi, da ubrZana, neba ar daerTo moldovis armiis  
konkretuli samxedro formirebis erTi zonidan meoreSi gadayvanaze.  
rodesac mowmem upasuxa, rom man ar icoda, Tu vin iyo b-ni lebedi, man  
upasuxa, rom tankebiT Sevidoda kiSiniovSi.  
246. daaxloebiT imave dros, 1992 wlis bolos, Sewyda kiSiniovisTvis  
eleqtroenergiis miwodeba kuCiurganis eleqtrosadguridan, romelic  
dnestrispireTSi imyofeboda. vinaidan moldovas ar gaaCnda energiis  
miRebis alternatiuli wyaro, mowme wavida minskSi, raTa belorusiis  
uzenaesi  
sabWos  
TavmjdomarisaTvis  
miemarTa  
daxmarebis  
TxovniT.  
belorusiis uzenaesi sabWos Tavmjdomarem b-nma SuSkeviCma mowmis  
TandaswrebiT daureka prezident elcins da sTxova, Careuliyo. im  
droisaTvis, rodesac mowme qveyanaSi dabrunda, eleqtroenergiis mowodeba  
aRdgenili iyo.  
247. 1992 wels mowmem araferi icoda ilaSkus jgufis Sesaxeb; xsenebulis  
Taobaze man mogvianebiT Seityo. im droisaTvis bevri adamiani iyo  
mokluli, dakavebuli da damarxuli. b-ni ilaSku im droisaTvis ar iyo  
parlamentis wevri. igi pirvelad arCeuli iqna 1994 wels saxalxo frontis  
siiT da xelaxla iqna arCeuli 1998 wels.  
248. moldovis xelisuflebis organoebi uzrunvelyofdnen transportiT q-n  
ilaSkus, raTa igi gamgzavrebuliyo tiraspolSi. q-n ilaSkus aseve  
SesaZlebloba hqonda, mieRo b-ni ilaSkus, rogorc parlamentis wevris,  
xelfasi.  
mowmem b-ni ilaSkus Sesaxeb gaigo 1993 wlis 5 maiss, rodesac e.w.  
sasamarTlo procesi daiwyo tiraspolSi. mowmem moawyo mxardamWri jgufis  
Sexvedra 6 maiss kiSiniovSi. man icoda gazeTebidan tiraspolSi b-ni  
ilaSkus moRvaweobis Sesaxeb, magram arasodes ganuxilavs masTan brZaneba  
#6 an tiraspolSi mis mier ganxorcielebuli qmedebebi.  
249. parlamentSi Seiqmna komiteti, romelic imuSavebda ilaSkus jgufis  
problemebze.  
xorcieldeboda  
kavSiri  
tiraspolis  
xelisuflebis  
organoebTan da moldovelebs ucxadebdnen, rom arafris gakeTeba ar  
SeiZleboda. realurad ufro efeqtiani RonisZiebebi parlamentis gareT  
xorcieldeboda. moldovis parlamentma wamoWra xsenebuli sakiTxi euTo-s  
Sexvedrebze da ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze, magaliTad,  
amerikis SeerTebuli Statebis delegaciasTan gamarTul Sexvedraze. b-nma  
snegurma aseve wamoWra xsenebuli sakiTxi 1999 wels berlinSi gamarTul  
Sexvedraze, sadac imarTeboda parlamentTaSorisi kavSiris Sexvedra da  
sadac xsenebulis Sedegad miRebuli iqna rezolucia b-n ilaSkusTan  
dakavSirebiT.  
250. ruseTis xelisuflebis organoebis mxridan araviTari reqcia ar  
mohyolia kazakebis gayvanis moTxovnas. mowme telefoniT daukavSirda  
xazbulatovs, ruseTis parlamentis spikers, magram am ukanasknelma ar  
gamoiCina aranairi interesi. moldovis parlamentma aseve gaagzavna  
warmomadgenlebi ruseTisa da ukrainis parlamentebSi, raTa maT aexsnaT  
TavianTi pozicia. ar mosula aranairi oficialuri pasuxi moldovis  
moTxovnebze.  
1994 wlis oqtomberSi moldovam xeli moawera SeTanxmebas ruseTis  
federaciasTan moldovis teritoriidan samxedro SenaerTebis gayvanasTan  
dakavSirebiT. moldovis parlamentma moaxdina SeTanxmebis retificireba.  
ruseTis  
parlaments  
arasodes  
mouxdenia  
xsenebuli  
SeTanxmebis  
ratificireba; ufro metic, xsenebuli SeTanxmebis ratificireba amoRebuli  
iqna ruseTis parlamentis dRis wesrigidan.  
moldovis parlamenti mxars uWerda elcins moskovSi mimdinare buntis  
dros. 1991 wlis seqtemberSi elcinma miavlina b-ni nikolai medvedevi,  
kolegebis jgufTan erTad, raTa emoqmedaT Suamavlebad. moldovis  
xelisuflebis organoebma uaryves xsenebuli iniciativa, radgan Tvlidnen,  
rom es iyo saSinao problema da ruseTi ar unda Careuliyo xsenebuli  
sakiTxis ganxilva-gadaWraSi. magram b-ni medvedevi mainc Sexvda mowmes da  
ganucxada, rom xelSekruleba moldovasa da ruseTs Soris ar iqneboda  
ratificirebuli, sanam moldovis saxelmwifo ar Seasrulebda `mdr~-s  
moTxovnebs.  
251. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis mizezs warmoadgenda is faqti,  
rom Tu moldova xels ar moawerda damamcirebel SeTanxmebas, me-14 armiis  
tankebi Sevidodnen kiSiniovSi. moldovas mxolod moxaliseTa armia hyavda,  
anu susti armia da ara gawvrTnili jari. xsenebuli Setakebebisas bevri  
adamiani iqna mokluli. moldovas sxva Sansi ar gaaCnda, mas xeli unda  
moewera SeTanxmebisTvis.  
252. moldova ver axorcielebda raime kontrols qveynis aRmosavleT  
nawilze. yvela politikuri monawile akeTebda maqsimums, raTa problema  
mogvarebuliyo ilaSkus jgufis sasargeblod. magram ruseTis federaciis  
gare zewola – politikuri da ekonomikuri – Zalian Zlieri iyo. im dros  
moldovis xelisuflebis organoebis midgoma sakiTxisadmi iyo, rom Tu  
moldova ar gascemda pasportebs an sabaJo beWdebs dnestrispirelebisTvis,  
mas ar ecodineboda, rogor moiqceodnen dnestrispirelebi. axla, rodesac  
tiraspolis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebs CamoerTvaT ufleba,  
gaemgzavron  
dasavleTSi,  
maTi  
midgoma  
Seicvala.  
moldovis  
xelmZRvanelobas unda mieRo 1992 wels SeerTebuli Statebis winadadeba,  
monawileoba mieRo samSvidobo komisiaSi.  
mowme Y  
253. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis liberaluri partiis  
maRali Tanamdebobis piri. igi iyo moldovis parlamentis yofili wevri da  
yofili diplomati.  
254. dnestris problema daiwyo 1992 wels. saparlamento komitets im  
droisaTvis ar hyavda Tavmjdomare da amitomac ar iyo CarTuli mdinare  
dnestris movlenebTan dakavSirebul debatebSi. benderis movlenebisas  
mowme ar imyofeboda qveyanaSi. komitetis Tavmjdomared gaxdomis Semdeg  
man moiTxova, rom sam Sesabamis saministros warmoedgina parlamentisaTvis  
informacia benderSi ganviTarebuli movlenebis mizezebTan da moldovis  
mTavrobis qmedebebTan dakavSirebiT. Sesabamisi dokumentebi gadaeca  
parlaments. dokumentebSi arsebuli informaciis Tanaxmad, ikveTeboda  
eWvis safuZveli, rom me-14 armia mxarSi edga separatistebs xsenebuli  
movlenebisas. 20-21 ivniss, rodesac moldovis armiis pirveli nawilebi  
Sevidnen benderSi, im jariskacTa jgufze, romlebic gadayavda avtobuss  
da romlebsac ecvaT formebi da msubuqad iyvnen SeiaraRebulni, moxda  
Tavdasxma, avtobussa da jgufze avtomaturi cecxli gaxsnes orive  
mxridan. cecxli modioda im adgilidan, romelic ekuTvnoda me-14 armias.  
mokluli iqna 20 moldoveli jariskaci.  
rodesac prezidenti sneguri da premier-ministri andrei sangheli iyvnen  
moskovSi, maT mravaljer wamoWres ilaSkus jgufis sakiTxi. Sedga piradi  
(pirispir) Sexvedrebi elcinsa da snegurs Soris, romelTa drosac b-nma  
snegurma wamoWra sakiTxi. mowme pasuxismgebeli iyo SexvedrebTan  
dakavSirebuli presrelizebis momzadebaze. magaliTad, ilaSkus jgufis  
sakiTxi wamoWrili iqna 1993 wlis 15 maiss; naTqvami iyo, rom orive mxare  
ganaxorcielebda  
qmedebebs  
jgufis  
maqsimalurad  
swrafad  
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.  
Tumca moldovasa da ruseTis federacias Soris ganxorcielebuli  
molaparakebebi moldovidan ruseTis jarebis gayvanasTan dakavSirebiT ar  
moicavda  
ilaSkus  
jgufis  
sakiTxs.  
ruseTis  
armiis  
gayvanasTan  
dakavSirebul molaparakebebSi moldovis mxarisaTvis mTavar problemas  
warmoadgenda is, rom ruseTis mxare moiTxovda ruseTis armiis gayvanis  
sinqronizebas  
dnestrispireTis  
problemis  
saboloo  
mogvarebasTan.  
moldovisaTvis es iyo ori gansxvavebuli procesi, romelTa Sorisac  
araviTari kavSiri ar arsebobda. moldovis mTavrobam icoda, rom  
Teoriulad aseTi kavSiric rom yofiliyo, arsebobda safrTxe, rom  
dnestrispireTis konfliqti ver gadawydeboda: nebismieri mxare, romlis  
interesebSi Sedioda rusuli samxedro Zalebis moldovaSi darCena,  
momavalSi imuSavebda imaze, rom uzrunveleyo, rom dnestrispireTis  
problema arasodes mogvarebuliyo. xsenebuli mosazreba molaparakebisas  
waredgina  
ruseTis  
mxares.  
magram  
rusebi  
daJinebiT  
moiTxovdnen  
sinqronizebis formulas da, samwuxarod, swored es versia gavida  
saboloo dokumentSi.  
problemis gadauWrelobam safuZveli misca rusebs, TavianTi armia  
hyolodaT xsenebul teritoriaze. da swored isini axorcielebdnen  
konfliqtis mogvarebis SesaZleblobis kontrols.  
sinqronizebis formula SemoTavazebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa  
saministros mier. xsenebuli presrelizSi aSkarad maTi moTxovniT iqna  
Setanili. rodesac moldovam wamoayena winadadeba, rom presrelizSi  
naxsenebi yofiliyo ilaSkus jgufis gaTavisuflebaSi orive mxaris  
daintereseba, rusebi daTanxmdnen im pirobiT, rom naxsenebi iqneboda  
sinqronizebis formulac. Sedegad moldovis xelisuflebis organoebma  
gaaanalizes, rom maT dauSves didi Secdoma sinqronizebis formulis  
miRebasTan dakavSirebiT.  
255. mowmem ar icoda raime SemTxveva, rom samSvidobo Zalebs daerRviaT  
mandati. igi muSaobda `ruseTis saorganizacio dajgufebis~ sakiTxebze,  
samSvidobo Zalebi ar Sedioda mis kompetenciaSi. mowmem mogvianebiT  
Seityo, rom samSvidobo Zalebi ramdenimejer iqna gamoyenebuli kiSiniovis  
Tanxmobis gareSe.  
256. ilaSkus sakiTxi mravaljer iqna wamoWrili moldovis xelisuflebis  
organoebis  
mier.  
1992  
wlis  
dekemberSi  
daiwyo  
molaparakebebi  
dnestrispireTis mxaresTan, tiraspolis gareT mdebare olqSi da  
moldovis mxarem wamoayena ilaSkus sakiTxi. 1993 wlis martamde gaimarTa  
molaparakebebis oTxi raundi. moldovas arasodes miuRia separatistuli  
xelisuflebis organoebis nebarTva, Sexvedroda ilaSkus jgufis wevrebs.  
wamoWrili iqna samedicino daxmarebis sakiTxi, ganxiluli iqna eqimebis  
sakiTxi, romlebic tiraspolSi unda Casuliyvnen kiSiniovidan da  
aRmoeCinaT samedicino daxmareba jgufisaTvis. sakiTxi gansaxilvelad iqna  
gatanili saparlamento komitetze. mowmem prezident snegurisagan miiRo  
miTiTeba, wamoeWra sakiTxi rus oficialur pirebTan Sexvedrebisas. 1993  
wlis seqtemberSi mowmem wamoayena sakiTxi ruseTis federaciis uzenaesi  
sabWos Tavmjdomaris (ruseTis parlamentis spikeris), b-ni xazbulatovis  
winaSe, romelmac aRuTqva, rom ruseTis parlamentis wevrebi, romlebic  
tiraspolSi miemgzavrebodnen, Seecdebodnen, moepovebinaT informacia  
ilaSkus jgufis Sesaxeb.  
257.  
arsebobda  
miniSnebebi  
dnestrispireTSi  
ruseTis  
politikis  
gatarebasTan dakavSirebiT, rasac iuwyebodnen ruseTSi arsebuli kvleviTi  
institutebis vebgverdebi. konstantin zatulini iyo erT-erTi aseTi  
institutis  
ufrosi,  
saxeldobr,  
samarTlis  
akademiis  
direqtori.  
institutis vebgverdze ganTavsebuli iyo moxseneba, romelic asaxavda  
sxvadasxva scenars, Tu rogor unda yofiliyo sakiTxebi organizebuli  
dnestrispireTSi. iyo sxva magaliTebic, rogoric aris mecnierebaTa  
akademiis iuridiuli departamentis vebgverdi, romelzec ganTavsebuli iyo  
dnestrispireTis saxelmwifod Camoyalibebis Teoriuli modeli. mowmes ar  
SeeZlo imis Tqma, xsenebuli modeli mecnierebaTa akademiis nebarTviT iqna  
Camoyalibebuli Tu ara.  
258. mowme ixsenebs ruseTis federaciis ultimatums 1994 wels gaero-s  
generalur asambleaze, rodesac moldovis warmomadgenelma aseT doneze  
pirvelad  
gaaJRera  
ruseTis  
mxaris  
monawileoba  
dnestrispireTis  
konfliqtSi. ruseTis federaciis sagareo saqmeTa ministris moadgiles  
hqonda Sexvedra mowmesTan da ministris moadgilem ganucxada mas, rom  
ruseTis mxares ar moewona kiSiniovis mier gaero-Si gamoCenili iniciativa.  
misi TqmiT, ruseTi gamonaxavs `adekvatur SesaZleblobas,~ uaryos  
xsenebuli iniciativa.  
259.  
1990  
wels  
Seqmnili  
xelSekruleba  
gacilebiT  
ukeTesi  
iyo  
moldovisaTvis, vidre xelSekruleba, romelic xelmowerili iqna ruseTis  
federaciasTan 2001 wels. 1990 wels es iyo xelSekrulebis sakiTxi or  
sabWoTa  
xelSekrulebaSi  
respublikas  
Soris,  
iyo  
romlebic  
moldovis  
iyvnen  
ssrk-s  
wevrebi.  
asaxuli  
survili,  
moepovebina  
damoukidebloba. mogvianebiT gaformebuli xelSekruleba daido or  
damoukidebel saxelmwifos Soris da Seicavda garkveul debulebebs,  
romlebic miuRebeli iyo moldovis mxarisaTvis.  
260. 1997 wlidan 1998 wlamde mowme iyo mrCeveli dnestrispireTis  
sakiTxebTan dakavSirebiT, maT Soris ilaSkus jgufis gaTavisuflebasTan  
dakavSirebiTac. xsenebuli problema mravaljer iqna wamoWrili. mowmis  
azriT, gacilebiT metis gakeTeba SeiZleboda da ufro efeqtianad, vidre  
es realurad ganxorcielda. mowmis gegma dnestrispireTis problemis  
mogvarebasTan  
dakavSirebiT  
uaryofili  
iqna  
moldovis  
maSindeli  
xelisuflebis mier da igi gaaTavisufles dnestrispireTis sakiTxebze  
mTavari mrCevlis Tanamdebobidan mis mier warmodgenili gegmis gamo.  
261. samwuxarod, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen  
dnestrispireTis  
ukanono  
reJims  
tiraspolSi.  
xsenebuli  
moicavda  
ekonomikur mxardaWeras. ramdenime wlis ganmavlobaSi dnestrispireTs  
moldovis sxva nawilebTan SedarebiT naxevar fasSi miewodeboda bunebrivi  
gazi. 2003 wlis 1 Tebervlidan dnestrispireTisaTvis fasi gaormagda.  
xsenebul dromde bevri adamiani dnestrispireTSi ambobda, rom maT ar  
surdaT moldovis respublikasTan gaerTianeba, radgan Tuki isini amas  
gaakeTebdnen,  
gazSi  
ufro  
Zviri  
safasuris  
gadaxda  
mouwevdaT.  
dnestrispireTs 750 milioni dolaris vali aqvs ruseTis mimarT bunebrivi  
airis gamo. xsenebuli vali Camoiwereba, Tuki ruseTi miiRebs wilebs  
dnestrispireTis erovnul sawarmoebSi. Sesabamisad, moldovis mosaxleobis  
nawils gaaCnia ruseTis vali.  
262. 1992 wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamosca dadgenileba,  
romliTac brZanebda me-14 armiis ruseTis iurisdiqciaSi gadayvanas.  
xsenebuliT man daarRvia moldovis erovnuli iurisdiqcia da moldovis  
suvereniteti. es imitom moxda, rom adre, ianvarSi, prezidentma snegurma  
gamosca  
dadgenileba,  
romlis  
Tanaxmadac  
moldovis  
teritoriaze  
ganTavsebuli me-14 armiis yvela SenaerTi unda gadasuliyo moldovis  
iurisdiqciaSi. xsenebuli warmoadgenda problemas, romelic moiTxovda  
gadaWras.  
263. me-14 armiis 200 000 tona samxedro aRWurviloba, romelic  
dnestrispireTSi rCeboda, prezident sneguris dadgenilebis safuZvelze  
unda mikuTvneboda moldovas an unda gankarguliyo euTo-s mier. problema  
ar wamoiWreboda, xsenebuli samxedro aRWurviloba saerTaSoriso  
kontrols rom daqvemdebareboda. problemas warmoadgenda is faqti, rom  
kontrols erTpirovnulad axorcielebda ruseTi.  
smirnovi  
iyo  
ruseTis  
federaciis  
moqalaqe.  
amitomac  
xsenebuli  
warmoadgenda ruseTis problemas, radgan smirnovi misi moqalaqe iyo.  
prezidentma voroninma ganucxada rusebs, rom, rogorc moldovis  
prezidenti, bednieri iqneboda, Tuki ruseTi waiyvanda smirnovs da  
daasaxlebda moskovis gareubanSi.  
22. andrei sangheli  
265. mowme premier-ministri gaxda 1992 wels. SeiaraRebuli konfliqti  
manamde daiwyo. Cvenebis micemis droisaTvis mowme muSaobda franguli  
firmis generalur direqtorad. mas ar hqonia dakavebuli aranairi  
politikuri Tanamdeboba 1997 wlis Semdeg.  
266. marTalia, ar arsebobda mtkicebulebebi, rom me-14 armia monawileobda  
1992 wlis konfliqtSi, magram me-14 armiis iaraRi, aRWurviloba da  
saWurveli gamoyenebuli iqna speratistebis Zalebis mier. saWurveli da  
javSanmanqanebi,  
romlebsac  
iyenebdnen  
tiraspoleli  
ajanyebulebi  
moldovis konstituciur ZalebTan gamarTuli brZolebisas, modioda me-14  
armiis maragebidan.  
267. ilaSkus jgufis problema dRis wesrigSi idga yovel Sexvedraze,  
romelsac moldova marTavda dnestrispireTis mxaresTan. moldova  
cdilobda, gaekeTebina yvelaferi, rac SeeZlo, rogorc moralurad, aseve  
materialurad. amJamindeli mTavrobis warmateba adre ganxorcielebuli  
qmedebebis Sedegi iyo. magram garemoebebi xsenebuli droisaTvis niSnavda  
imas, rom moldovas ar gaaCnda aranairi sxva saSualeba molaparakebis  
garda. 1992 wlis konfliqti qveynis tragedia iyo.  
ilaSkus  
jgufis  
gaTavisufleba  
iyo  
politikuri  
problema.  
dnestrispireTis reJimi danarCen ganmcxadeblebs itovebda Semdgomi  
vaWrobisaTvis. maT surdaT, sargebeli enaxaT patimrebis gaTavisuflebis  
nebismieri gadawyvetilebidan. moldovam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac  
SesaZlebeli iyo. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi ar  
iyvnen  
ganmcxadebelTa  
organoebs da  
pasuxismgebelni  
imaze,  
mudmivad  
moldovis  
rac  
daemarTa  
ukavSirdebodnen  
xelisuflebisagan  
ilaSkus  
jgufs.  
xelisuflebis  
politikur,  
ojaxebi  
iRebdnen  
samedicino da sxva saxis daxmarebas.  
268. tiraspolisaTvis ruseTis mier savaraudod aRmoCenil finansur  
mxardaWerasTan dakavSirebiT ar arsebobda aranairi oficialuri  
dokumentacia, magram arsebobda informacia, romlis miRebac SeiZleboda im  
gancxadebebidan, romlebsac ruseTis warmomadgenlebi akeTebdnen  
tiraspolSi vizitisas. mniSvnelovani iyo energetikis sferoSi valebis  
sakiTxic. ruseTi dnestrispirelebs gazs ufasod awvdida. es SesaZloa  
CaiTvalos ekonomikur daxmarebad. ruseTTan molaparakebisas 1992 wels  
mowme  
monawileobas  
iRebda  
ekonomikuri  
sakiTxebis  
ganxilvaSi.  
molaparakebis mTavari Tema iyo energiis mowodeba da ruseTis bazrebi  
moldovis produqciisaTvis, rogoric aris xemasala da naxSiri, iseve,  
rogorc sakredito saSualebebi. dnestrispireTs gazi miewodeboda ufro  
dabali tarifiT, vidre moldovas. rodesac mowme iyo premier-ministri,  
gazis momwodebeli kompania saxelmwifo gaerTianeba iyo. mas Semdeg, rac  
ganxorcielda kompaniis privatizeba, situacia moldoveli xalxisaTvis  
gauaresda. dReisaTvis es aris saaqcio sazogadoeba, magram saxelmwifo  
umsxvilesi mewilea. arc moldovis da arc dnestrispireTis ekonomikas ar  
SeeZloT funqcionireba rusuli gazis gareSe.  
269. 1993 wels mowmem ganixila valis sakiTxi ruseTis mTavrobasTan da  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan. isini daTanxmdnen, rom vali  
orad gayofiliyo. mowmem ar icoda, gadaixades Tu ara dnestrispirelebma  
sakuTari davalianeba, magram fiqrobs, rom maT is ar gadauxdiaT.  
23. mowme Z  
270. mowme moldovis yofili ministria.  
271. mowme monawileobas iRebda Sesabamis molaparakebebSi, amitom mas  
gaaCnia informacia me-14 armiisa da rod-is mier samxedro aRWurvilobis  
separatistebisaTvis gadacemasTan dakavSirebiT. xsenebuli daiwyo uzenaesi  
sabWos gadawyvetilebiT, Seqmniliyo SeiaraRebuli Zalebi marTlwesrigis  
dasacavad.  
sabWoTa kavSirSi gaerTianebasTan dakavSirebuli, 1991 wels gamarTuli  
referendumis droisaTvis da 1992 wlis martamde generalma iakovlevma, me-  
14 armiis yofilma sardalma, daiwyo iaraRisa da saWurvlis gadacema da es  
daemTxva kazakebis Camosvlas. saWurvlis es gadacema xdeboda, kerZod,  
dnestrispireTis  
gvardiisaTvis,  
romelic  
SemdgomSi  
gaxda  
dnestrispireTis Tavdacvis saministro. yvela SenaerTi, maT Soris  
kazakebi, aRWurvilni iyvnen avtomaturi iaraRiT, tyviamfrqvevebiT,  
javSanmanqanebiT da a.S. parkanis inJinerTa batalioni Riad SeuerTda  
dnestrispirelTa mxares. dnestrispirelebs saCuqris saxiT gadaeca t-74  
tipis 18 tanki.  
mowme acxadebda, rom mas gaaCnda bevri informacia gadacemuli iaraRis  
raodenobasTan dakavSirebiT. omis Semdeg procesi grZeldeboda. xsenebuli  
xorcieldeboda ruseTisa d dnestrispireTis mTavrobebis mier. ruseTis  
generalurma prokurorma Seamowma rusuli armia.  
mowmem aRniSna, rom arsebobda aseve saarqivo mtkicebulebebi satelevizio  
filmis saxiT, romelic naTlad adasturebda, rom TavdasxmaSi monawile  
tankebis umetesobaze ruseTis droSa frialebda. zogierT aseT tankze  
frialebda ori droSa _ dnestrispireTis da ruseTisa.  
272. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg adgili hqonda patimrebis gacvlas.  
dubasaris mZevlebi, e.i. 30 policieli, romlebic datyvevebulni iqnen  
dnestrispireTis Zalebis mier, tyveobaSi imyofebodnen daaxloebiT erTi  
Tvis ganmavlobaSi. moldovam isini gacvala general iakovlevSi. aseTi  
gacvlebi mudmivad xdeboda. moldova cvlida im pirebs, romlebic kanons  
arRvevdnen, xolo dnestrispirelebi cvlidnen maT, vinc patimrobaSi  
hyavdaT. mowme cdilobda, ganxiluliyo ilaSkus jgufis gacvlis sakiTxi.  
dnestrispirelebi pasuxobdnen, rom ilaSkus jgufis wevrebi ar iyvnen  
marto konfliqtis monawileni, aramed isini teroristebi iyvnen da rom  
amitom SeuZlebeli iyo maTi gacvla. moldovas ar hyavda tyveobaSi  
Sesabamisi piri, raTa gaecvala. ilaSku iyo separatizmis winaaRmdeg  
mebrZoli. dnestrispireTs esaWiroeboda misi arsebobis gamarTleba.  
swored xsenebuli iyo imis mizezi, Tu ratom ar surda dnestrispireTis  
mxares ganmcxadebelTa gacvla.  
arasodes ganxilula iakovlevisa da 30 policielis gacvlis operaciaSi  
ilaSkus jgufis CarTvis sakiTxi, radgan iakovlevis gaTavisufleba b-ni  
ilaSkus dakavebamde moxda.  
moldovis xelisuflebam mainc wamoWra am jgufis sakiTxi patimrebis  
gacvlis konteqstSi. SeiaraRebuli konfliqtis periodSi moldovam aiyvana  
patimarTa garkveuli raodenoba. magram moldovis winadadeba gacvlasTan  
dakavSirebiT kategoriulad iqna uaryofili, rodesac wamoWrili iqna  
sakiTxi ilakus jgufis Taobaze. analogiuri ram xdeboda yvela doneze.  
moldovas ar SeeZlo uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba,  
miuxedavad  
yvela  
mcdelobisa.  
separatistul  
reJims  
esaWiroeboda  
gamarTleba im braldebisaTvis, rom moldova Careuli iyo teroristul  
aqtebSi da ilaSkus gasamarTleba uzrunvelyofda misTvis fardas, romlis  
ukanac damalavda mis mierve daqiravebuli pirebis Cadenil teroristul  
aqtebs.  
273.  
warmoadgenda parlamentisa da mTavrobis mier konfliqtis gadaWrasTan  
dakavSirebiT miRebuli sxvadasxva gadawyvetilebis ganxorcieleba.  
b-n  
smirnovTan  
gamarTuli  
pirdapiri  
molaparakebebis  
mizans  
xsenebuli molaparakebebi xorcieldeboda general kreangasTan da  
exeboda, magaliTad, SeiaraRebuli formirebebis gayvanas. es xdeboda 1992  
wlis martSi. SemdgomSi, 1992 wlis 21 ivliss, gaformda moldova/ruseTis  
SeTanxmeba dnestrispireTis konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebiT. mowme  
CarTuli iyo molaparakebebSi, romelTa mizans warmoadgenda konfliqtis  
adgilobriv doneze gadaWra.  
274. urTierTobebi moldovasa da dnestrispireTs Soris imarTeboda  
moldova-ruseTis 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebiT.  
sakontrolo  
komisia  
Tavdapirvelad  
Seiqmna  
ruseTis  
delegaciis,  
moldovis delegaciisa da dnestrispireTis delegaciisagan. mogvianebiT  
maT SeuerTdnen euTo-sa da ukrainis delegaciebi. sakontrolo komisias  
unda ganexila yvela is problema, romlebic warmoiSoboda konfliqtis  
Sedegad – magaliTad, kompensacia zianisaTvis, jarebis gayvana da a.S.  
garkveuli problemebi gadaiWra. ruseTis inertulobisa da gansxvavebuli  
strategiis gamo ruseTis jarebi isev rCebodnen regionSi. iq, sadac idgnen  
ruseTis samSvidobo Zalebi, axla ganTavsebulni arian ruseTis Zalebi. da  
rogorc amas euTo adasturebs, dnestrispirelebi axla awarmoeben  
Wurvebsa da sabrZolo aRWurvilobas.  
275. separatistuli reJimi ver iarsebebda ruseTis mxardaWeris gareSe. arc  
eTnikuri, arc religiuri da arc TviT Sida politikuri mizezebi ar  
gamxdara konfliqtis dawyebis sababi. konfliqti gare Zalebis mier iyo  
inspirirebuli. konfliqtis mizans warmoadgenda moldovis gayofa, radgan  
moldovas ar surda, xeli moewera sabWoTa kavSiris SeerTebis  
xelSekrulebaze.  
ramdenime  
Tvis  
ganmavlobaSi  
dnestrispirelebma  
gaanadgures konstituciuri sagamoZiebo da samarTaldamcavi organoebi –  
prokuratura, policia da sxv. maT ar SeeZloT amis gakeTeba me-14 armiis  
mxardaWeris gareSe. uwin dnestris marcxena da marjvena napirebi  
mSvidobian Tanacxovrebas eweodnen. xsenebuli konfliqtisa da marjvena da  
marcxena napirebis daSoriSorebis provocireba ruseTis mier sakuTari  
politikuri miznebisaTvis ganxorcielda.  
276. es ar yofila eTnikuri konfliqti. gusliakovi iyo generali, romelic  
meTaurobda  
benderis  
policias.  
igi  
uzrunvelyofda  
kanonisa  
da  
marTlwesrigis dacvas moldovis konstituciuri wyobis saxeliT. igi  
rusulad laparakobda. generali gusliakovi yvelanairad cdilobda,  
maqsimalurad  
SeenarCunebina  
marTlwesrigi.  
mogvianebiT  
igi  
gaxda  
moldovis ministris moadgile.  
277. moldova Seacdines, rodesac man xeli moawera dokumentebs  
dnestrispireTis mxaresTan erTad. moldova ar iyo mzad omisaTvis,  
romelic daiwyo 19 ivniss, rodesac benderis policias alya Semoartyes.  
kostenkom ieriSi miitana dubasarize 16 ivniss. moldovam miiRo  
gadawyvetileba,  
dasaxmareblad. mas Semdeg, rac benderi gaTavisuflebuli iqna kostenkos  
bandisagan, moldovis jariskacebi, romlebmac ar icodnen, sad  
gaegzavna  
specdaniSnulebis  
Zalebi  
policiis  
ganTavsebuliyvnen, mividnen citadelSi, sadac tyved Cavardnen, xolo  
ramdenime maTgani daxvrites. amaSi monawileobda ruseTis armia, romelsac  
ekava citadeli da akontrolebda teritorias. rodesac maT gaaTavisufles  
xidi, moldovelebs ar gauxsniaT cecxli ruseTis ZalebisaTvis, magram  
tankebma, romlebzec ruseTis droSa frialebda, gauxsnes maT cecxli.  
278. iakovlevi dakavebuli iqna moldovis uSiSroebis samsaxurebis mier.  
arsebobda  
sakmarisi  
mtkicebulebebi  
imisa,  
rom  
igi  
exmareboda  
separatistebs. ar aris marTali, TiTqos igi gaaTavisufles mis winaaRmdeg  
sakmarisi mtkicebulebebis uqonlobis gamo.  
279. generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna dnestrispireTis  
parlamentSi  
1993  
wels.  
moldova  
aRSfoTebuli  
iyo  
mis  
mier  
separatistebisaTvis aRmoCenili daxmarebiT. magram ruseTis dumam aSkarad  
daafiqsira Tavisi pozicia xsenebulTan dakavSirebiT. mxolod gvian mixvda  
generali lebedi, Tu ra saxis reJims uWerda mxars. man ganacxada, rom es  
iyo kriminaluri reJimi.  
280. dnestrispireTis Zalebi monawileobas iRebdnen afxazeTis omSi.  
dnestrispirelTa kuTvnili dolfinis Zalebi aqtiurad monawileobdnen  
afxazeTis operaciaSi. xsenebuli daadastura antiufeevis `omonelma~  
kolegam, gonCarenko-matveevma, tiraspolis reJimis uSiSroebis ministris  
moadgilem. gonCarenko iyo ruseTis specdaniSnulebis Zalebis erT-erTi  
xelmZRvaneli,  
romelic  
moqmedebda  
baltiispireTis  
qveynebSi.  
man  
monawileoba miiRo rigaSi ganxorcielebul operaciaSi. Semdeg igi  
Camovida dnestrispireTSi Sevcov/antiufeevTan erTad da pasuxismgebeli  
iyo dnestrispireTis Zalebis Seqmnaze.  
gonCarenko moiTxovda, rom pirebi, romlebic ibrZodnen saqarTvelos  
kanonieri konstituciuri Zalebis winaaRmdeg, dajildoebuliyvnen. es iyo  
analogiuri konfliqti, romelic moicavda separatistebs, rusulenovan  
ajanyebulebs, romlebsac zurgs umagrebdnen sabWoTa, mogvianebiT ki  
ruseTis jarebi. ruseTi rekorduli maCveneblebiT iyo pasuxismgebeli  
xsenebuli ukanono ZalebisaTvis samxedro daxmarebis aRmoCenaze.  
281. moldovas ar gaaCnda regularuli armia konfliqtis droisaTvis.  
policiis Zalebma moxaliseebTan erTad TavianT Tavze miiRes dartyma.  
Zalebi konfliqtSi araTanabari iyo. erT mxares iyo kargad SeiaraRebuli  
armia, xolo meore mxares _ policia da SeiaraRebuli moqalaqeebi.  
moldova ver gadarCeboda.  
ruseTi uzrunvelyofda samSvidobo Zalebs, magram garkveuli pirobebiT.  
ruseT/moldovas SeTanxmeba Sedga moskovSi da moldovas ar SeeZlo am  
SeTanxmebaSi raime mniSvnelovanis Cadeba, rogorc es mas surda,  
magaliTad, saxelmwifo damoukideblobis cnebasTan, suverenitetTan  
dakavSirebiT da a.S. xsenebuli SeTanxmeba iyo mxolod samxedro iaraRi  
garkveuli xnis ganmavlobaSi, magram sami Tvis Semdeg, 1992 wlis  
seqtemberSi, moldovam ganacxada, rom SeTanxmeba ganxorcielda da saWiro  
iyo Semdgomi molaparakebebis warmoeba im xelSekrulebaTa dadebasTan  
dakavSirebiT, romlebic mSvidobas uzrunvelyofdnen.  
24. anatoli plugaru  
282. mowme iyo uSiSroebis ministri 1991 wlis agvistosa da 1992 ivliss  
Soris periodSi. xsenebul periodamde igi iyo polkovniki da daniSnuli  
iyo moldovis suk-is xelmZRvanelad im dros, rodesac 1991 wlis  
agvistoSi iSleboda sabWoTa kavSiri. manamde igi iyo parlamentari,  
uzenaesi sabWos wevri. 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis seqtembramde igi  
msaxurobda sagareo saqmeTa ministris moadgiled. SemdgomSi mas  
mTavrobaSi aRar umuSavia. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo Tavisufali  
samarTlebrivi eqsperti da Jurnalisti.  
283. mowme icnobda b-n ilaSkus Tavisi samsaxuridan gamomdinare. igi  
daukavSirda b-n ilaSkus, rodesac moldova iZulebuli gaxda, moexdina  
moqalaqeTa mobilizeba dnestrispireTSi ukanono reJimis warmoSobasTan  
dakavSirebiT. aTiaTasobiT moqalaqe iTxovda iaraRs imisaTvis, rom daecva  
sakuTari samSoblo. moldovas ar hyavda aranairi armia. Tavdacvis, Sinagan  
saqmeTa da uSiSroebis saministroebs ebrZanaT, moexdinaT im xalxis  
mobilizeba, romlebmac miiRes garkveuli samxedro momzadeba. b-ni ilaSku  
am kategoriaSi moxvda.  
284. mowmem ar icoda, monawileobda Tu ara ilaSkus dakiTxvaSi ruseTis  
specdaniSnulebis Zalebi - jgufi `alfa~.  
285. mowmes miaCnda, rom b-ni ilaSku iyo omis tyve, romelic xvdeboda  
Jenevis 1949 wlis konvenciisa da damatebiTi oqmebis regulirebis sferoSi.  
ganxorcielda garkveuli mcdelobebi, raTa b-ni ilaSku da misi kolegebi  
gacvliliyvnen, magram moldovas ar hyavda patimrebi, romlebsac  
sanacvlod SesTavazebda dnestrispireTis mxares.  
286. garda amisa, moldovam icoda, Tu vin idga yovelive amis ukan. me-14  
armias surda mdinaris gadmolaxva. `kazaki buqarestSic ki kazakia,~ -  
gaigonebdiT zogjer. moldovas ar SeeZlo Zalis gamoyeneba, miuxedavad  
imisa, rom man ganaxorciela garkveuli operaciebi, magaliTad, iakovlevTan  
dakavSirebiT. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis saidumlo  
samsaxurebis mier. b-ni ilaSku ar monawileobda xsenebul operaciaSi.  
iakovlevi imitom daapatimres, rom igi amaragebda iaraRiT separatist  
ajanyebulebs. misi cixeSi gaCereba SesaZlo gaxda mxolod mcire xniT da  
gamomZieblebma  
sasamarTlos winaSe mis warsadgenad. generali stoliarovi, marSal  
SapoSnikovis moadgile, dsT-is Zalebis mTavarsardali, Camovida  
ver  
SeZles  
sakmarisi  
mtkicebulebebis  
mopoveba  
moskovidan – igi ruseTis saidumlo samsaxuris ufrosis moadgile iyo –  
raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba. maSinve, rogorc ki cnobili gaxda,  
rom ar arsebobda sakmarisi mtkicebulebebi mis winaaRmdeg gamoZiebis  
gasagrZeleblad, moldovis xelisuflebis organoebma wamoWres idea  
iakovlevis gacvlasTan dakavSirebiT da mowmem xsenebuli sakiTxi  
ganixila stoliarovTan erTad. sabolood generali iakovlevi gaicvala 30  
policielSi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen dubasariSi.  
287. Sinagan saqmeTa saministros kavSiri hqonda dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebTan. Zalian bevri mcdeloba ganxorcielda  
imisaTvis, rom b-ni ilaSku da sxvebi gaTavisuflebuliyvnen. magram  
xsenebulTan dakavSirebuli yvela winadadeba uaryofili iqna, radgan b-ni  
ilaSkus saqme dnestrispirelTaTvis warmoadgenda miznis miRwevis erT-erT  
meqanizms, iaraRs, romliTac am mxares SeeZlo moldovis damcireba. reJims  
mxars uWerdnen ruseTi da ukraina. b-ni ilaSkusa da misi kolegebis  
gaTavisuflebis ufro energiuli mcdelobebi gazrdida daZabulobas.  
ilaSkus saqmis saSualebiT dnestrispireTis reJims SeeZlo zewolis  
ganxorcieleba moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebze, raTa  
moepovebina aRiareba.  
288. de facto separatistuli reJimi ar xvdeboda moldovis konstituciuri  
xelisuflebis organoebis kanonieri kontrolis sferoSi. dnestrispireTis  
reJimi SeiaraRebuli iyo me-14 armiis iaraRiT. xsenebul ukanono  
formirebebs  
iakovlevi  
aiaraRebda.  
lebedi  
eweoda  
`aqtiuri  
neitralitetis~ politikas. moldovas ar gaaCnda iq Sesvlis ufleba.  
Tanamdebobis dakavebisas general lebeds xsenebulis Sesaxeb unda  
moexsenebina  
prezident  
snegurisaTvis,  
rogorc  
im  
saxelmwifos  
meTaurisaTvis, romlis teritoriazec ganTavsebuli iyo me-14 armia. magram  
generalma lebedma ignorireba gaukeTa elementarul wesebs. rodesac igi  
Camovida, mas ar ucnobebia moldovis prezidentisaTvis Camosvlis Sesaxeb;  
Setyobineba xsenebulTan dakavSirebiT arc kremlidan mosula.  
289. arsebobda `balkaneTis TaRis gegma~ Semdegi scenariT: im SemTxvevaSi,  
Tu moldova ar SeaCerebda SeiaraRebul konfliqts, igi Seerwymeboda  
rumineTs. prezidentebi elcini da putini akeTebdnen gancxadebebs  
moldovis suverenitetTan dakavSirebiT, magram saxelmwifo dumis bevri  
wevri, maT Soris b-ni ruckoi, imyofeboda dnestrispireTSi da mxars  
uWerda separatistebs. isini uxeSad ereodnen moldovis saSinao saqmeebSi.  
im SemTxvevaSi ruseTis oficialur mTavrobas rom eTanamSromla,  
moxerxdeboda SeiaraRebuli konfliqtis Tavidan arideba.  
290. im droisaTvis ruseTs didi problemebi hqonda uzarmazar armiasTan  
dakavSirebiT, romelic ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze. Zalian  
bevr  
mosamzadebeli  
jariskacs  
ar  
surda  
ukan  
ar  
ruseTSi  
yofila  
gamgzavreba.  
ganxorcielebuli  
aranairi  
maT  
samuSaoebi  
dasabruneblad. ruseTis samxedro Zalebi dnestrispireTSi samxedro  
ZaliT mxars uWerdnen dnestrispireTis reJims. ruseTis armiis tankebi  
monawileobas iRebdnen SeiaraRebul konfliqtSi; es gadacemuli iyo  
televiziiT. me-14 armiis tankebis garda, im droisaTvis moldovaSi ar  
yofila arc erTi tanki.  
291. ruseTTan cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba xelmowerili iqna 1992 wlis  
ivlisSi. mowme gaTavisuflebuli iqna xsenebul dromde xuTi dRiT adre,  
ruseTis federaciis zewolis Sedegad.  
292. mowmis TqmiT, igi arasodes Sexvedria b-n gorbovs. SeiaraRebul  
konfliqtamde igi gaTavisuflebuli iqna moldovis Sinagan saqmeTa  
saministrodan. rodesac konfliqti daiwyo, man Tavisi samsaxuri SesTavaza  
tiraspolis mxares, radgan ar eTanxmeboda kiSiniovis xelisuflebas. mas  
pasuxismgebloba daakisres ilaSkus jgufTan dakavSirebul saqmeze. igi  
awarmoebda gamoZiebas me-14 armiis meTaur polkovnik bergmanTan erTad.  
SemdgomSi urTierTobebi massa da tiraspolis xelisuflebas Soris  
gauaresda. igi SesaZloa wasuliyo moskovSi.  
mowme icnobda olga Capatinas, man icoda, rom xsenebuli piri samoqalaqo  
aqtivisti iyo da Cabmuli iyo avRaneTSi daRupul jariskacTa meuRleebisa  
da dedebis ligis saqmianobaSi. mowmes ar gaaCnda aranairi informacia  
konfliqtis dros mis sadazvervo saqmianobasTan dakavSirebiT. Tumca  
mowmem saerTod ar icoda im konkretuli pirebis vinaoba, vinc sadazvervo  
saqmianobas eweoda.  
293. mowme Sexvda b-n ilaSkus rogorc sabWoTa kavSiris droindeli suk-is  
ufrosi. b-ni ilaSku mobilizebuli iqna moldovis suk-is brZanebiT. igi ar  
yofila suk-is TanamSromeli, rogorc aseTi. igi mobilizebuli iqna  
imitom, rom hqonda gamocdileba informaciis SegrovebaSi. mas Semdeg, rac  
suk-is struqtura Seicvala, CarTuli iqna sami saministro: Tavdacvis,  
Sinagan saqmeTa da uSiSroebis. moldova ebrZoda mtrebs da jgufebs,  
romlebmac SemoaRwies qveyanaSi anu tiraspolSi _ moldovis respublikis  
nawilSi.  
294. moldovis uSiSroebis saministro ar iRebda aranair daxmarebas  
garedan. marTalia, rumineTi amaragebda moldovas garkveuli iaraRiT,  
magram es iyo Zalian Zveli iaraRi, romelic ar muSaobda.  
magram dnestrispireTSi myof eTnikur rusebs mxars uWerda ruseTi.  
dnestrispireTSi Camovidnen cixeebidan gamoSvebuli kazakebi. iaraRiT  
datvirTuli didi kolonebi gadahqondaT dnestrispireTSi. moldovis  
uSiSroebis  
dnestrispireTsa  
saministrom  
da me-14  
gaagzavna  
armiaSi.  
agentebi,  
situaciis  
raTa  
gaTvaliswinebiT  
emoqmedaT  
es  
Cveulebrivi movlena iyo. xsenebuli droisaTvis moldovas gaaCnda  
dokumenturi mtkicebulebebi, romlebsac igi iRebda agentebis saSualebiT  
da romlebic adasturebda, rom 1992 wlis aprilis Semdeg me-14 armia  
exmareboda ajanyebulebs iaraRiTa da sxvadasxva saSualebebiT. generalma  
netkaCovma aRiara, rom dnestrispirelebi iyenebdnen satvirTo manqanebs,  
raTa Sesuliyvnen iaraRis sawyobebSi danaRmuli velebis gavliT.  
25. nikolai petrica  
295. mowme iyo satanko akademiis kursdamTavrebuli. 1992 wlis 17 aprils  
man datova sabWoTa armia da SeuerTda moldovis armias 1993 wlis  
ivnisamde. xsenebul dromde igi iyo samxedro skolis direqtoris  
moadgile avRaneTSi. 1964 wlidan 1974 wlamde igi msaxurobda kiSiniovSi,  
amis Semdeg datova me-14 armia da wavida moskovSi sabWoTa jarebSi  
samsaxurod. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo samxedro kaTedris gamge  
moldovis teqnikur universitetSi.  
296. mowme xelmZRvanelobda moldovis Zalebs dubasaris brZolaSi.  
moldovelebs ruseTis armia esroda. isini iyenebdnen 152 mm tyviebs,  
romlebic separatistebs im droisaTvis ar gaaCndaT. isini kocieri-  
dubasaris xazidan isrodnen. 1992 wlis 24 maiss gaimarTa molaparakebebi  
polkovnikTan, romelic xelmZRvanelobda dnestrispirelTa SeiaraRebul  
Zalebs. xsenebuls ar eswrebodnen me-14 armiis warmomadgenlebi. magram rom  
ara ruseTis Zalebi dnestrispireTSi, separatistebi ver SeiaraRdebodnen.  
19 maiss separatistebma miiRes t-64 tipis 13 tanki me-14 armiidan. isini  
iyenebdnen samxedro daniSnulebis sxva aRWurvilobasac, rogoric aris  
artileria, romelic imave wyarodan unda yofiliyo miRebuli. mowmes  
Tavad ar unaxavs me-14 armia an misi jariskacebi.  
297. golicanis eklesia dangreuli iqna 152 mm-iani tyviebiT; am kalibris  
tyviebi  
daatyda  
Tavs  
sofel  
krugliCsac.  
mogvianebiT  
gamarTul  
msjelobebSi, romlebic gaimarTa mowmesa da me-14 armiis meTaurebs Soris,  
maT daadastures, rom iyo SemTxvevebi, rodesac saartilerio aRWurviloba  
gamoiyeneboda marjvena napirze arsebuli Zalebis winaaRmdeg.  
generali lebedi Riad acxadebda, rom awarmoebda `aqtiuri Tavdacvis~  
politikas. rusi jariskacebi cecxls awarmoebdnen qalaq tiginas  
(benderis) mimarTulebiTac.  
298. 1992 wlis 21 ivlissa da 16 oqtombers Soris periodSi, rodesac mowme  
moldovis samSvidobo Zalebis meTauri iyo, mas araferi gaugia imis  
Sesaxeb, rom ruseTis samSvidobo Zalebi ajanyebulebis mxareze ibrZodnen.  
piriqiT, moldovas da ruseTs erTad SeeZloT xsenebul zonaSi mSvidobis  
dacva. mowme Zalian kargad TanamSromlobda rus generalTan da isini  
srul kontrols awarmoebdnen situaciaze.  
299. 1992 wlis maisSi 16 tanki gadaeca dnestrispireTis gvardias. aqedan 13  
tanki wavida kaCeevskis xidTan. magram 24 maiss mowme Sexvda mowinaaRmdege  
polkovniks,  
romelTanac  
megobruli  
urTierToba  
hqonda  
Soreuli  
aRmosavleTidan. isini SeTanxmdnen, daecvaT poziciebi cecxlis gaxsnis  
gareSe. magram 19 ivniss moxda tragedia. lebedi iyenebda Tavis jarebsa da  
tankebs. savaraudod, xsenebulTan dakavSirebiT brZanebebi mas zemodan  
mosdioda, radgan arc erTi generali ar imoqmedebda ase, rom ar mieRo  
instruqciebi Tavisi politikuri xelmZRvanelebisagan. benderi dangreuli  
iqna artileriisa da me-14 armiis tankebis da ara moldovelTa mier.  
gamoyenebuli tankebi ekuTvnoda me-14 armias, 59-e divizias. magram lebedma  
aseve ganaiaraRa kostenkos brigada, anu dnestrispirel ajanyebulTa  
brigada. sxva sityvebiT rom vTqvaT, man miiRo gadawyvetileba cecxlis  
SewyvetasTan dakavSirebiT.  
dnestrispirelTaTvis SeuZlebeli iyo tankebis xelSi Cagdeba. lebedi  
mudmivad iq imyofeboda. brZanebebi modioda moskovidan da lebedic  
asrulebda maT.  
300. 1992 wlis 21 ivliss ruseTma miiRo gadawyvetileba dnestrispireTis  
konfliqtis  
garkveulwilad  
mogvarebasTan  
ilaSkus  
dakavSirebiT  
jgufis  
da  
es  
gadawyvetileba  
sakiTxsac  
gaTavisuflebis  
iTvaliswinebda. magram, rogorc Cans, moldovam ver gamoiCina sakmarisi  
daJineba. moldova monawileobas iRebda Sereul sakontrolo komisiaSi,  
romelic Seiqmna moldova/ruseTis 1992 wlis ivlisis SeTanxmebis  
safuZvelze. b-ni Cadana eswreboda xsenebuls.  
26. vasile rusu  
301. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis generaluri  
prokurori. xsenebul dromde igi iyo advokati da moldovis parlamentis  
wevri komunisturi partiis siidan.  
302. 1993 wlis dekemberSi aRZruli sisxlissamarTlebrivi gamoZieba im  
mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen  
ilaSkus sasamarTlo samarTalwarmoebaSi, ar gagrZelda imitom, rom  
saWiro gamokiTxvebi unda warmarTuliyo dnestris aRmosavleT napirze,  
romelic separatistuli reJimis kontrolis qveS iyo. moldovis kanonieri  
xelisuflebis organoebi ver Sediodnen respublikis aRmosavleT nawilSi.  
analogiurad, 1992 wels moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 82-e  
muxlis  
mkvlelobasTan dakavSirebiT moldovis xelisuflebis organoebs ar  
SeeZloT ewarmoebinaT gamoZieba dnestrispireTis teritoriaze.  
Sesabamisad  
wardgenil  
pretenziebze  
moqalaqe  
gusaris  
2002 wlis dekemberSi gamoZieba SeCerebuli iqna. sisxlissamarTlebrivi  
gamoZieba iqna aseve aRZruli 2000 wels hlinaias cixis mmarTvelis  
winaaRmdeg piris ukanono patimrobaSi yolisaTvis, magram xsenebuli  
gamoZiebac SeCerebuli iqna, radgan SeuZlebeli iyo raime realuri  
sagamoZiebo moqmedebis Catareba.  
mowmis azriT, mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg sisxlis  
samarTlis 190-e da 192-e muxlebiT aRZruli samarTalwarmoeba araswori  
iyo. ufro Sesaferi iqneboda, gamoZieba aRZruliyo 116-e muxlis me-2  
punqtisa da 207-e muxlis safuZvelze, romlebic gulisxmobs oficialuri  
piris uflebamosilebis uzurpirebas da ukanono patimrobas, rogorc es  
ganxorcielebuli iqna hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg aRZrul  
gamoZiebasTan mimarTebaSi.  
303. dnestrispireTis mxarisaTvis SeTavazebuli iqna patimarTa, maT Soris  
ilaSkus jgufis, gacvla, magram es winadadeba uaryofili iqna. generalur  
prokurorad mowmis muSaobis periodSi moldovasa da tiraspolis reJims  
Soris ar ganxorcielebula msjavrdebuli patimrebis aranairi gacvla.  
mowme ar icnobda dnestrispireTis generalur prokurors da arasodes  
hqonia masTan satelefono kavSiri.  
304.  
ilaSkus  
samarTalwarmoebaSi  
monawile  
mosamarTleebsa  
da  
prokurorebs, iseve, rogorc hlinaias cixis mmarTvels rom gadaewyvitaT  
kiSiniovSi Casvla, rac maT SeeZloT, isini dakiTxulni iqnebodnen da  
warimarTeboda Sesabamisi procedura. aucilebeli ar iqneboda maTi  
dapatimreba; winaswar SeuZlebelia imis gansazRvra, waeyenebodaT Tu ara  
maT dakiTxvis Sedegad brali sajaro Tanamdebobis uzurpirebaSi – amas  
gamoZieba gansazRvravda.  
mowmem ar icoda, rom is danaSaulebi, romlebic bralad eracxebodaT  
prokurorebsa da mosamarTleebs (sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-  
e
muxlebi), xandazmulad iqna miCneuli prokuror iugas 2000 wlis  
agvistos gadawyvetilebiT.  
mowmis azriT, im SemTxvevaSi, Tu tiraspoleli prokurorebi da  
mosamarTleebi,  
romlebic  
monawileobdnen  
ilaSkus  
sasamarTlo  
samarTalwarmoebaSi, Cavidodnen dnestris marjvena napirze, sisxlis  
samarTlis kodeqsis 207-e muxliT maT winaaRmdeg SesaZloa dawyebuliyo  
gamoZieba, miuxedavad garkveuli problemebisa.  
pirebi SesaZloa msjavrdebulni iqnen dauswreblad, Tuki arsebobs  
sakmarisi mtkicebuleba maTi braleulobis dasadastureblad. es pirebi  
rom sazRvargareT wasuliyvnen, magaliTad, ruseTSi, SesaZlebeli iqneboda  
ruseTis xelisuflebis organoebisaTvis moldovaSi maTi eqstradirebis  
moTxovna.  
polkovniki  
golovaCevi,  
hlinaias  
cixis  
mmarTveli,  
informirebuli iqna mis winaaRmdeg gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT da  
gamoZaxebuli  
saSualebiT.  
iqna  
kiSiniovSi  
tiraspolSi  
mdebare  
prokuraturis  
305.  
rogorc  
generalur  
prokurors,  
mowmes  
ar  
hqonda  
ufleba,  
gamgzavrebuliyo marcxena napirze. Cvenebis micemis droisaTvis misi  
samsaxuri ver akontrolebda mdinaris mopirdapire napirze ganviTarebul  
movlenebs. mowmem amjobina, pasuxi ar gaeca kiTxvaze, SeeZlo Tu ara mas  
dnestris mopirdapire mxares myof Tavis kolegebTan muSaoba.  
306. mowmis TqmiT, saqme rom Sesuliyo masTan, rogorc moldovis  
generalur prokurorTan, igi daiwyebda gamoZiebas im ori adamianis  
sikvdilTan dakavSirebiT, romlebic TiTqosda emsxverplnen ilaSkus  
jgufis savaraudo teroristul aqts – es adamianebi iyvnen gusari da  
strapenko  
miuxedavad imisa, rom es ukanasknelni iyvnen ruseTis  
federaciis moqalaqeebi.  
mowmes ar hqonda SesaZlebloba, daekiTxa b-ni ilaSku, rodesac es  
ukanaskneli Camovida kiSiniovSi gaTavisuflebis Semdeg, 2001 wlis 5 maiss,  
radgan igi Tanamdebobaze dainiSna mxolod 18 maiss, 2001 wlis 10 maiss ki  
b-nma ilaSkum miiRo rumineTis umaRlesi jildo, `rumineTis varskvlavi~.  
27. vasile sturca  
307. 2000 wlidan 2003 wlis 1 ianvramde mowme iyo dnestrispireTTan  
molaparakebis komisiis Tavmjdomare. rogorc saxelwodebidan Cans,  
komisiis  
amocanas  
warmoadgenda  
dnestrispireTis  
statusze  
da  
dakavSirebul sakiTxebze molaparakebis gamarTva. 1991-1992 wlebis periodSi  
mowme iyo moldovis generaluri prokuroris pirveli moadgile, ra  
Tanamdebobac man daikava 1990 wlis seqtemberSi da rCeboda am  
Tanamdebobaze 1994 wlamde. 1994 wlis aprilidan 1998 wlis maisamde igi iyo  
iusticiis ministri. 1998 wlis maisidan 2001 wlis ianvramde igi isev  
generaluri prokuroris moadgile iyo.  
308. komisia, romlis Tavmjdomarec mowme iyo, dakavebuli iyo ZiriTadad  
politikuri problemebiT, romlebic ukavSirdeboda dnestrispireTs, da  
komisiis ZiriTad mizans warmoadgenda am ukanasknelis samarTlebrivi  
statusis dadgena. arsebobda, agreTve, sxva komisia, romelic dakavebuli  
iyo dnestrispireTis situaciidan warmoSobili socialuri da ekonomikuri  
problemebiT.  
ekonomikuri,  
kulturuli  
da  
socialuri  
aspeqtebi  
paralelurad ganixileboda sxva komisiaSi.  
309. dnestrispireTis statusTan dakavSirebuli molaparakebebis konteqstSi  
mimdinareobda msjeloba dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier  
ganxorcielebuli oficialuri qmedebebis kanonierebis Sesaxeb, magram  
moldovis mxare yovelTvis daJinebiT miuTiTebda dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
ganxorcielebuli  
qmedebebis  
arakonstituciurobaze. 2001-2003 wlebSi dnestrispireTis statusTan  
dakavSirebiT ganxiluli iqna Zalian bevri dokumentis proeqtebi,  
romelTagan zogierTi moicavda debulebebs imasTan dakavSirebiT, Tu ra  
unda  
gakeTebuliyo  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebis  
gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, magaliTad, im sisxlissamarTlebriv  
ganaCenebsa da samoqalaqo gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, romlebic  
gamotanili iqna wina 10 wlis ganmavlobaSi.  
310. rac Seexeba ilaSkusa da misi jgufis SesaZlo gaTavisuflebas,  
generalurma prokuraturam mosTxova dnestrispireTis prokuraturas,  
mieca saSualeba, rom saqme gamoeZiebinaT moldovis konstituciur  
organoebs. xsenebuli sakiTxi mowmem ramdenimejer ganixila prokuror  
lukiCTan erTad, romelic zedamxedvelobda gamoZiebas 1992-1993 wlebis  
periodSi. problema imaSi mdgomareobda, rom rac ar unda gaekeTebinaT  
sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT,  
yovelive es arakonstituciuri iyo da ar SeiZleboda xsenebulis Sedegad  
gamotanili gadawyvetilebis aRsruleba moldovaSi. amitom moldovam  
wamoayena winadadeba, rom mowveuliyvnen prokurorebi sxva qveynebidan,  
magaliTad, yofili sabWoTa kavSiris qveynebidan, rogoric aris ukraina,  
belorusia da ruseTis federacia. mowme piradad gafrinda minskSi, raTa  
ganexila sakiTxi belorusiis generalur prokurorTan erTad, romelmac  
Tanxmoba gamoTqva saqmis gamoZiebaze. magram dnestrispireTis mxarem uari  
ganacxada xsnebulTan dakavSirebiT. mowmem aseve gamarTa Sexvedra q-n  
ivanovasTan, romelic iyo sasamarTlos Tavmjdomare, raTa daerwmunebina  
dnestrispireTis mxare, rom arakonstituciuri organos mier gamotanili  
gadawyvetileba yvelas problemas Seuqmnida. aRniSnuli isev uaryofili  
iqna.  
311. 1994 wels, maSin, rodesac mowme muSaobda generalur prokuraturaSi,  
prezidentma snegurma gaagzavna igi dnestrispireTSi, raTa moexerxebina b-  
ni ilaSkusa da sxva patimrebis gaTavisufleba. mogvianebiT, 1996 wels, b-  
nma smirnovma mowmes neba darTo, pirvelad Sexvedroda piradad ilaSkus  
hlinaias sapyrobileSi. mowme iyo pirveli adamiani, romelic ilaSkus  
amgvarad Sexvda. mowme piradad gaesaubra smirnovs, prezidenti sneguris  
instruqciebis Sesabamisad, raTa eTxova misTvis ilaSkusa da sxvebis  
gaTavisufleba. xsenebuli warmoadgenda rTul da delikatur sakiTxs.  
sakiTxi politizirebuli iyo. mowme bevrjer Sexvda q-n ivanovas,  
mosamarTles, romelmac ganixila saqme, rogorc dnestrispireTis e.w.  
uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomarem, b-n lukiCs, romelic iyo prokurori  
am saqmeSi, dnestrispireTis reJimis Sinagan saqmeTa ministrs da  
dnestrispireTis uzenaesi sabWos Tavmjdomares. Tavidan maT Tanxmoba  
gamoTqves  
saqmis  
ganxilvaze  
im  
kuTxiT,  
rom  
momxdariyo  
yvela  
msjavrdebuli piris gaTavisufleba, magram maT moiTxoves, rom xsenebuli  
ganxorcielebuliyo dnestrispireTSi arsebuli proceduris Sesabamisad.  
312. 1993 wlis martSi smirnovma gamosca dadgenileba, romlis Tanaxmadac  
Seiqmna Sewyalebis komisia. SemuSavebuli iqna komisiis saqmianobis  
reglamenti. imisaTvis, rom daculi yofiliyo saTanado procedura, pirs  
unda daerwmunebina komisiis wevrebi, rom gaeTavisuflebinaT Sesabamisi  
patimrebi. amitom mowmes Sexvedrebi hqonda komisiis TavmjdomaresTan. 1996  
wlis ganmavlobaSi, aprilidan Semodgomamde, mowmem bevri molaparakeba  
gamarTa komisiasTan, romelsac gaaCnda dnestrispireTSi yvela adamianis  
Sewyalebis uflebamosileba. es rTuli procesi iyo, radgan mas unda  
daerwmunebina komisiis yvela wevri. bolo Sexvedra mowmem gamarTa yvela  
uwyebis _ anu prokuraturis, uzenaesi sasamarTlosa da uzenaesi sabWos _  
warmomadgenlebTan. eswrebodnen yvela aRniSnuli uwyebis warmomadgenlebi.  
maTi daskvnis Tanaxmad, ilaSkus jgufis gaTavisuflebis sakiTxi SesaZloa  
adgilidan daZruliyo, Tuki es dadasturebuli iqneboda b-ni smirnovis  
gadawyvetilebiT, romelic amaze uars ambobda.  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebuli  
ganxilvebi  
1996  
wlis  
Semdegac  
gagrZelda. smirnovi xan Tanxmobas acxadebda da xan uars. saboloo  
gadawyvetileba miRebuli iqna 2001 wlis gazafxulze. 2000 wlis 16 maiss  
prezident luCinskisa da prezident smirnovis erT-erT Sexvedraze  
moldovelebma isev mosTxoves smirnovs b-ni ilaSkus gaTavisufleba.  
smirnovma ganacxada, rom ver daTanxmdeboda gaTavisuflebaze, rogorc  
aseTi, magram daTanxmdeboda saqmis xelaxla ganxilvaze sxva qveynis  
sasamarTlos mier. xsenebulma ramdenime axali iniciativa wamoWra.  
magaliTad, moldovam sTxova elC hils, euTo-s misiis xelmZRvanels, rom  
mas euTo-s ofisebis saSualebiT eZia SesaZlebloba, rom ilaSkus saqme  
gansaxilvelad sxva qveynis sasamarTlos gadascemoda. elC hilis mier  
venaSi warmoTqmuli mowodebis Semdeg Sveicariam, poloneTma da ungreTma  
Tanxmoba gamoTqves imis SesaZleblobaze, rom ilaSkus saqme ganexila am  
qveynebis sasamarTloebs. elCma hilma ganixila xsenebulis SesaZlebloba  
Sveicariis warmomadgenlebTan. ganxilva inicirebuli iyo TviT mowmis mier  
poloneTisa da ungreTis elCebTan kiSiniovSi. isini teqnikuri detalebis  
ganxilvasac ki Seudgnen, rogoric aris monawile mosamarTleTa  
raodenoba, romeli sisxlis samarTlis kodeqsi unda iqnes gamoyenebuli,  
vin unda iyos prokurori, vin unda dauWiros mxaris moldovel  
warmomadgenlebs da a.S.  
amave  
dros  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebi  
agrZelebdnen  
dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan molaparakebebs ilaSkus  
jgufis upirobo gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. b-nma voroninma da b-nma  
hilma calke mimarTes dnestrispireTis mxares. poloneTis sasamarTlo  
mzad iyo, ganexila saqme. xsenebuli moTxovnebi gaigzavna dnestrispireTis  
mxaresTan. bolos, 2001 wlis 12 aprils, dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebma Tanxmoba gamoTqves upirobo gaTavisuflebaze da ara ucxo  
qveynis sasamarTlos Carevaze. msjelobebi gaimarTa gaTavisuflebis  
teqnikur mxareebTan dakavSirebiT. 16 aprils mowme gaemgzavra tiraspolSi  
manqaniT, raTa patimrebi Camoeyvana kiSiniovSi, magram dnestrispirelebma  
aRniSnulze uari ganacxades, miuxedavad imisa, rom SeTanxmeba miRweuli  
iyo. mowme Sexvda cixeSi jgufis yvela wevrs tiraspolSi euTo-s  
warmomadgenlebTan erTad. amjerad dnestrispirelebi ambobdnen, rom mzad  
iyvnen, gaeTavisuflebinaT yvela patimari.  
rodesac 2001 wlis 5 maiss mxolod b-ni ilaSku iqna gaTavisuflebuli da  
ara yvela patimari, aman Zalian ganacvifra moldovis mxare. moldovis  
mxarem  
miiRo  
werili  
smirnovisagan  
patimris  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebiT.  
rac Seexeba imas, Tu ratom Tqves dnestrispirelebma uari yvela patimris  
gaTavisuflebaze,  
molaparakebebi  
maTi  
dnestrispireTis  
gancxadebiT,  
moldovas  
unda  
waremarTa  
gadaWrasTan  
regionis  
problemis  
dakavSirebiT. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT uari  
ganecxadebinaT arakonstituciur organoebTan saubarze. imave dros  
sisxlissamarTlebrivi  
gamoZieba  
iqna  
aRZruli  
im  
mosamarTleebis  
winaaRmdeg, romlebmac monawileoba miiRes dnestrispireTSi ilaSkus  
jgufis winaaRmdeg gamarTul ukanono sasamarTlo procesSi. magram im  
droisaTvis moldovelebi darwmunebulebi iyvnen, rom yvela gancmxadebeli  
gaTavisuflebuli iqneboda.  
sxva patimrebis gaTavisuflebis mcdelobis warumateblad damTavrebis  
Semdeg xsenebuli sakiTxi wamoiWreboda xolme dnestrispirelebTan  
gamarTul yvela Sexvedraze, rodesac mowme Tavmjdomareobda komisias.  
aseve sxva mimarTva iqna xelmowerili mowmisa da maSindeli iusticiis  
ministris, b-ni moreis mier.  
313. 2001 wlis maisis Semdeg xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT smirnovTan  
molaparakebebi aRar gamarTula. dnestrispireTis mxare Tavidan icilebda  
aseT Sexvedrebs. mowmem ganixila ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxi  
tiraspolel  
komisiaSi.  
kolegebTan  
erTad  
dnestrispireTTan  
molaparakebis  
314. rac Seexeba im gamoZiebis brZanebas, romelic ukavSirdeboda  
dnestrispireTSi gamarTul sasamarTloSi monawile sasamarTlo  
moxeleebs, xsenebuli brZaneba gauqmda 2000 wlis 16 agvistos generaluri  
prokuroris moadgilis b-ni didiCis mier.  
Sesabamis dros mowmes hqonda msjeloba prezident snegurTan am sakiTxze,  
Semdeg  
ki  
sadili  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebis  
warmomadgenlebTan, romlebic sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Sewyvetas  
moiTxovdnen. es sakiTxi ganxiluli iyo aseve orive mxaris sagamoZiebo  
organoebis xelmZRvanelebis doneze da misi mogvareba zogadad statusis  
sakiTxis gadaWris erT-erT pirobad iyo dasmuli. magram samarTlebrivi da  
politikuri aspeqtebi gansxvavdeboda erTmaneTisagan. mowmis azriT, is, rac  
dnestrispirelma  
arakonstituciuri  
prokurorebma  
iyo da isini  
da  
mosamarTleebma  
gaakeTes,  
unda  
marTlmsajulebis  
winaSe  
warmdgariyvnen. dnestrispireTis statusis sakiTxi kvlavac msjelobis  
sagani iyo dokumentis proeqtis safuZvelze. msjeloba moicavda  
sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis zogad sakiTxs da ara mxolod  
ilaSkus saqmeSi monawile pirebTan dakavSirebul sakiTxebs.  
moldovis xelisuflebis organoebma icodnen im Txovnis Sesaxeb, romelic  
exeboda konfliqtSi monawile pirebs. amitom mowmisaTvis Zalian Zneli iyo  
imis Tqma, 2000 wlis 16 agvistos gadawyvetileba samarTlebrivi xasiaTis  
iyo Tu ufro politikur gadawyvetilebas mogvagonebs. statusTan  
dakavSirebuli aqtis proeqti naTlad moicavda xsenebul sakiTxs.  
315. dnestrispireTidan ruseTis jarebis gayvanis sakiTxi arasodes yofila  
ganxiluli statusTan dakavSirebul molaparakebaTa komisiaSi. xsenebuli  
sakiTxi sxvagvar konteqstSi ganixileboda. dnestrispireTis statusis  
garantiebis siaSi erT-erTi punqti exeboda samxedro sakiTxebs. sagareo  
saqmeTa da Tavdacvis saministroebma ganixiles ruseTis jarebis gayvanis  
sakiTxi moldova/ruseTs Soris arsebuli ormxrivi urTierTobebis  
konteqstSi. miuxedavad imisa, rom dnestrispireTis sakiTxis mogvarebasa da  
ruseTis jarebis gayvanas Soris kavSiri wamoWrili iqna dnestrispireTis  
mxaris mier, sakiTxi ganxiluli iqna calke konteqstSi – saxeldobr, aqtis  
proeqtis erT-erT TavSi, romelic exeboda dnestrispireTis statusis  
garantiebs.  
dnestrispireTSi ganxiluli iqna aTasobiT sisxlis samarTlis saqme.  
ilaSkus saqme Zalze politizirebuli iyo. dnestrispirelebi yovelTvis  
acxadebdnen, rom es ar iyo politikuri saqme, rom ganmcxadeblebi iyvnen  
Cveulebrivi moqalaqeebi, romlebmac Caidines mkvleloba da ixdidnen  
sasjels. moldova sxva kuTxiT uyurebda am sakiTxs: Tu xsenebulma pirebma  
marTlac Caidines danaSauli, saqme unda gamoZiebuliyo da pirebi unda  
gasamarTlebuliyvnen konstituciuri organoebis mier. sasamarTlos Semdeg  
samarTalwarmoeba ilaSkus saqmeze ganxiluli iqna poloneli profesoris  
rJeplinskis mier. misi moxsenebis safuZvelze dnestrispirelebs unda  
gaeanalizebinaT, rom Zalian bevri saproceso Secdoma dauSves gamoZiebisa  
da sasamarTlo samarTalwarmoebis warmarTvisas. magram maTTvis uaRresad  
mniSvnelovani iyo imis warmoCena, rom reJimi arsebobda rogorc  
saxelmwifo.  
316. mowme mravaljer Sexvda ganmcxadeblebsa da aseve maTi ojaxis wevrebs  
iseT sakiTxebTan dakavSirebiT, rogoric aris mkurnaloba, materialuri  
mxardaWera, patimrobis pirobebi. yvela maTi moTxovna dakmayofilebuli  
iqna  
maqsimalurad  
da  
im  
farglebSi,  
rac  
Sedioda  
moldovis  
konstituciuri xelisuflebis organoTa kompetenciaSi. cixeSi ojaxis  
vizitebs xels uwyobdnen moldovis xelisuflebis organoebi transportis  
uzrunvelyofiT. mkurnalobas uzrunvelyofda moldovis janmrTelobis  
saministro.  
b-ni  
sturcas  
komisia  
yuradRebas  
aqcevda,  
rom  
maT  
miwodebodaT yvelaferi, rasac moiTxovdnen, magaliTad, gazeTebi da  
finansuri daxmareba ojaxebisaTvis.  
317. iusticiis saministro awarmoebda mosamzadebel samuSaoebs moldovis  
SesvlisaTvis evropis sabWoSi. umTavresi problema iyo adamianis uflebaTa  
dacvis sakiTxi. naTeli iyo, rom moldovis kanonieri xelisuflebis  
organoebs ar SeeZloT adamianis uflebaTa dacva dnestrispireTis  
regionSi. xsenebulma migviyvana sakamaTo daTqmamde adamianis uflebaTa  
evropuli konvenciis mimarT, romelic moldovis parlamentma 1997 wlis  
seqtemberSi daamtkica. xsenebuli daTqmis teqsti sityvasityviT iqna  
SeTanxmebuli da Sejerebuli evropis sabWosTan. moldova mudmiv kavSirSi  
imyofeboda strasburgis oficialur pirebTan. mowmis azriT, is faqti, rom  
ilaSkus jgufis sxva wevrebi ar iyvnen gaTavisuflebulni am dromde,  
mowmobda imas, rom moldovis kanonieri xelisuflebis organoebs ar  
SeeZloT adamianis uflebebis dacva xsenebul regionSi.  
318.  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebs  
arasodes  
uRiarebiaT  
dnestrispireTis regionis sasamarTlo gadawyvetilebebi da oficialuri  
qmedebebi; moldova maT arakonstituciurad miiCnevda. imisaTvis, rom  
dnestrispireli xalxi ar datanjuliyo im situaciiT, rac iq Camoyalibda  
1990 wlis movlenebis Semdeg, mdinaris marjvena napirze daarsda moldovis  
sasamarTloebi  
dakavSirebul  
dnestrispireTis  
SemTxvevebSi (saojaxo  
regionisaTvis.  
xsenebul  
sakiTxTan  
samarTalTan  
dakavSirebiT  
dnestrispireTis organoebis mier miRebuli RonisZiebebi) moqalaqeebi  
valdebulni arian, mimarTon konstituciur (anu kanonier) sasamarTloebs  
moldovaSi, raTa maTi saqme xelaxla iqnes mosmenili dnestrispireTis  
sasamarTloebisa  
da  
xelisuflebis  
organoebis  
mier  
miRebuli  
gadawyvetilebis Semdeg. mowmes bevri msjeloba hqonda imisaTvis, rom  
gadaeWra problema. dnestrispirelebi fiqrobdnen, rom problema unda  
mogvarebuliyo  
dakavSirebul  
sxva  
politikas  
gziT,  
raTa  
negatiuri  
xsenebul  
zegavlena  
gadawyvetilebebTan  
ar moexdina  
dnestrispireTis mosaxleobaze. problema exeba ara mxolod qorwinebis  
saregistracio dawesebulebebs, aramed policiis, notariusebisa da sxva  
samsaxurebs. magaliTad, Tuki dnestrispirel xalxs surs, wavides  
ukrainasa Tu ruseTSi, samgzavro dokumentebis misaRebad isini unda  
gadavidnen mdinaris marjvena napirze.  
yvela es problema aris mimdinare molaparakebebis sagani. 10 000-mde  
samoqalaqo saqme ukve gadawyvetilia dnestrispireTis sasamarTloebis  
mier. aucilebelia imis gadawyveta, Tu ra moxdeba xsenebul saqmeebTan  
dakavSirebiT. ararealuri midgoma iqneba, Tuki miviCnevT, rom yvela es  
saqme  
mogvianebiT  
unda  
gadaisinjos.  
Tumca  
im  
SemTxvevaSi,  
Tu  
dnestrispireTSi mcxovrebi moqalaqe ar eTanxmeba dnestrispireTis  
sasamarTlos mier gamotanil gadawyvetilebas, mas unda hqondes moldovis  
konstituciuri xelisuflebis organoebis winaSe gasaCivrebis ufleba,  
raTa misi saqme gadasinjuli iqnes.  
319. nebismier SemTxvevaSi, rodesac moqalaqis saqme gadawyvetili iqna  
dnestrispireTSi da midis moldovis uzenaes sasamarTloSi, es saqme  
ganixileba  
da  
uzenaesi  
sasamarTlo  
arakonstituciurad  
acxadebs  
dnestrispireTis mxaris mier miRebul gadawyvetilebas. gasuli wlebis  
ganmavlobaSi Zalian bevri aseTi SemTxveva moxda. samoqalaqo saqmeebi  
ganixileba imgvarad, rom uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebebis  
dacva.  
320. rodesac moldovis xelisuflebis organoebma Seityves gusarisa da  
ostapenkos sikvdilis Sesaxeb, isini mzad iyvnen, gamoeZiebinaT da  
daedginaT, Tu vin iyvnen damnaSaveebi. moldovis organoebi daukavSirdnen  
tiraspolis prokuraturas, raTa gaegoT, Tu vin iyo damnaSave xsenebuli  
mkvlelobis CadenaSi. magram moldovis xelisuflebis organoebi maT  
winaSe aRmarTul kedels waawydnen.  
321.  
ilaSkus  
jgufis  
gaTavisuflebasTan  
dakavSirebuli  
teqnikuri  
detalebis ganxilva daiwyo 2001 wlis 12 aprils. 2001 wlis 16 aprils  
mowme piradad wavida tiraspolSi ilaSkus jgufis wevrebis Camosayvanad  
kiSiniovSi. rodesac dnestrispireTis xelisuflebis organoebma uari  
uTxres amaze, mowmes xelaxla mouxda yovelives dawyeba.  
5
maiss  
dnestrispireTis saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebma gadasces  
ilaSku kiSiniovis saidumlo samsaxurs da ara sagamoZiebo organoebs.  
Znelia imis Tqma, SesaZlebeli iyo Tu ara b-ni ilaSkus dakiTxva misi  
gaTavisuflebisas. sisxlis samarTalwarmoeba kvlav aRZruli iyo, magram  
ilaSku Tavisufali adamiani iyo da datova moldova sakuTari surviliT.  
dauyovnebliv 2000 wlis maisis Semdeg, rodesac smirnovma ganacxada, rom  
igi Tanaxma iyo ilaSkus saqmis gadasinjvaze sxva qveynis sasamarTlos  
mier,  
moldovis  
xelisuflebis  
organoebi  
daukavSirdnen  
ungreTs,  
poloneTs da Sveicarias. warimarTa teqnikuri molaparakebebi xsenebul  
qveynebTan. magram ilaSkus gaTavisuflebam 2001 wels bolo mouRo imis  
SesaZleblobas, rom saqme mTlianad ganxiluliyo sxva sasamarTlos mier  
sxva qveyanaSi.  
322. yvelaferi, rac gakeTda ilaSkus saqmeSi da zogadad dnestrispireTis  
problemasTan dakavSirebiT, gakeTda seriozulad da gulmodgined,  
miuxedavad imisa, Tu ra dros xdeboda movlenebi. mowmem piradad  
Seiswavla  
saqme  
ramdenimejer.  
garkveuli  
mniSvnelovani  
Seswavla  
ganxorcielda euTo-s iniciativiT. dRes, 11 wlis Semdeg, Zneli iqneba  
nebismieri winaswari sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Catareba, magram  
moldovis sagamoZiebo organoebi maqsimalurad Seecdebian.  
28. viqtor vieiru  
323. mowme iyo iusticiis ministris moadgile 2001 wlis Semdeg. xsenebul  
dromde igi iyo advokati. mowmes aranairi Sexeba ar hqonia ilaSkus  
saqmesTan. arc erTi Sexvedris dros, romelsac igi eswreboda, xsenebuli  
sakiTxi ar wamoWrila.  
mowme marTlac iyo statusis Taobaze molaparakebaTa komisiis wevri,  
romelsac Tavmjdomareobda b-ni sturca. Tumca im Sexvedrebze, romlebsac  
igi eswreboda, arasodes ganxilula darCenili patimrebis gaTavisuflebis  
sakiTxi.  
324. mowmis, rogorc advokatis, azriT, generaluri prokuraturis mier  
miRebuli gadawyvetileba 2000 wlis agvistoSi im brZanebis gauqmebasTan  
dakavSirebiT, romliTac 1993 wels sisxlissamarTlebrivi gamoZieba aRiZra  
ilaSkusa da misi kolegebis gasamarTlebaze pasuxismgebeli pirebis  
winaaRmdeg, araswori iyo.  
325. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT is  
dokumentebi, romlebic gacemuli iyo dnestrispireTis arakonstituciuri  
organoebis mier. mowmis azriT, 2001 wlis oqmi, romelic xelmowerili iyo  
b-ni voroninisa da b-ni smirnovis mier, ar iyo samarTlebrivad  
savaldebulo. pirvel rigSi, moldovis uzenaesi kanoni, rogorc es  
konstituciiT aris dadgenili, ar moicavs samarTlebrivi aqtis saxiT iseT  
aqts, rogoric aris aseTi politikuri gadawyvetileba. meore, xsenebuli  
ar SeiZleba ganxiluli iqnes ise, rom warmoadgendes saerTaSoriso  
xelSekrulebas venis 1969 wlis saxelSekrulebo samarTlis mniSvnelobiT:  
xelSekrulebis xelmoweris ufleba aqvT mxolod saxelmwifoebs, xolo  
dnestrispireTi ar SeiZleba saxelmwifod CaiTvalos. mesame, nebismieri  
samarTlebrivi aqti gamoqveynebuli unda iqnes oficialur beWdviT  
organoSi. nebismier SemTxvevaSi, moldovis konstituciuri organoebis mier  
gamocemuli dokumentebi ar aris aRiarebuli qveynis aRmosavleT nawilSi.  
29. andrei stratani  
326. mowme iyo sabaJo departamentis direqtori 1999 wlidan 2001 wlamde.  
Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo elCi, sagareo saqmeTa saministros  
samxreT-aRmosavleT evropaSi mSvidobis paqtis samsaxuris ufrosi. 1999  
wlamde igi iyo sabaJo departamentis direqtoris moadgile. xsenebuli  
struqtura Tavidan finansTa saministroSi Sedioda, xolo mogvianebiT  
pirdapir mTavrobas daeqvemdebara.  
327. moldovis sabaJo xelisuflebis organoebs faqtobrivad ar gaaCniaT  
aranairi  
uflebamosileba  
dnestrispireTis  
teritoriaze  
ukrainis  
sazRvramde saqonlis transportirebasTan dakavSirebiT, radgan isini ver  
Sedian am teritoriaze.  
dnestrispireTSi mdebare korporaciul gaerTianebaTa umetesoba sabaJo  
dokumentacias amzadebs tiraspolSi. rodesac maT esaWiroebaT saeqsporto  
nebarTvebi, magaliTad, samkervalo nawarmisTvis, isini ukavSirdebian  
xelisuflebis  
dokumentacias.  
organoebs  
aranairi  
kiSiniovSi,  
SezRudva  
romlebic  
ar arsebobs  
gascemen  
Sesabamis  
dnestrispireTSi  
korporaciul gaerTianebebTan dakavSirebiT, romlebic kiSiniovSi Cadian  
mesame  
dnestrispireTSi  
qveyanaSi  
saeqsporto  
eqsporti da  
dokumentaciis  
importi xorcieldeba  
misaRebad.  
Tumca  
moldovis  
konstituciuri xelisuflebis organoebis nebarTvis gareSe. umetesad  
importirebuli saqoneli Sedis pirdapir tiraspolSi. zogierTi saqoneli,  
rogoric aris samkervalo nawarmi, SesaZlebelia eqsportirebuli iqnes  
evrokavSirSi mxolod mas Semdeg, rac amasTan dakavSirebiT nebarTva  
gaicema moldovis ekonomikis saministros mier. es imitom xdeba, rom  
dadgenilia saeqsporto kvotebi. es ar aris sabaJo procedura, rogorc  
aseTi. es aris ekonomikis saministrodan nebarTvis miRebis procedura.  
sabaJo departaments ar gaaCnia aranairi kontroli xsenebul proceduraze.  
moldovidan  
xelisuflebis  
iaraRis  
eqsporti  
Sedis  
moldovis  
xsenebulisaTvis  
konstituciuri  
saWiroa  
organoebis  
iurisdiqciaSi.  
mTavrobis gadawyvetileba. realurad iaraRis eqsportTan an sxva  
gadaricxvebTan dakavSirebiT gadawyvetilebebs departamentTaSorisi  
komiteti iRebs. mowmem ar icoda, Tu ra procedura gamoiyeneboda  
tiraspolis xelisuflebis organoebis mier.  
tiraspolidan iaraRis eqsportireba xorcieldeboda ukrainis gavliT  
pirdapir sxva qveynebSi, radgan kiSiniovs ar SeeZlo ganexorcielebina  
kontroli ukrainis sazRvarze.  
328.  
sabaJo  
departamenti  
pasuxismgebeli  
ar  
iyo  
warmomavlobis  
sertifikatebis gacemaze. es savaWro palatis kompetenciaSi Sedioda.  
329. zogierTi saqoneli nawilobriv moldovaSi mzaddeboda da nawilobriv  
dnestrispireTSi; aseT SemTxvevebSi saqonlis transportireba xdeboda  
dnestrispireTSi  
korporaciuli sawarmoebisaTvis bunebrivi iyo saqmiani urTierTobebis  
damyareba marjvena napirTan. moldovis organoebs ar gaaCniaT  
da  
dnestrispireTidan.  
marcxena  
napirze  
mdebare  
statistikuri monacemebi xsenebulTan dakavSirebiT, radgan iTvleboda,  
rom es iyo Sida vaWroba.  
330. mdinaris marcxena da marjvena napirebs Soris ar yofila Seqmnili  
aranairi saerTo sabaJo postebi. 1995 wlidan moldova iyo saerTaSoriso  
sabaJo gaerTianebis wevri. dnestrispireTi moldovis ganuyofeli nawilia,  
magram moldovis xelisuflebis organoebis mier arasodes xorcieldeboda  
sabaJo kontroli im momsaxurebasa da saqonelze, romelic marcxena  
napiridan momdinareobda. amitom, formalurad rom vilaparakoT, adgili  
ar hqonia raime saxis kontrabandas.  
331. moldovis energetikuli resursebiT momarageba ruseTidan xdeba  
konfliqtamde xelmowerili SeTanxmebis safuZvelze. sabaJo departamentma  
icis, Tu ra raodenobis energetikuli resursebi Semodis ruseTidan.  
sabaJo departamentSi aris danayofi, romelic zedamxedvelobs am  
resursebis Semotanas. sabaJo departamenti iRebs oficialur dokumentebs,  
romlebic exeba gaziTa da eleqtroenergiiT momaragebas. magram moldovis  
xelisuflebis organoebs ar SeuZliaT gaakontrolon, ra xdeba moldova-  
ukrainis sazRvarze da aRricxon dnestrispireTSi importirebuli  
energetikuli resursebis odenoba. xorcieldeba informaciis gacvla  
ruseTisa da moldovis sabaJo departamentebs Soris ruseTidan moldovaSi  
gazis eqsportTan dakavSirebiT. aranairi sabaJo gadasaxadi ar aris  
dawesebuli ruseTidan moldovaSi bunebrivi gazis importirebaze, mxolod  
sabaJo procedurebisa da damatebuli Rirebulebis gadasaxadi.  
332. mowmem ar icoda, aRiricxeboda Tu ara saeqsportod gankuTvnili  
saqonlis transportireba dnestrispireTidan pirdapir sxva qveynebSi.  
mowmes arasodes unaxavs iseTi dokumentacia, romelic, misi azriT,  
mianiSnebda, rom aseTi saqonlis eqsportirebis sxva gzebi iqna aRmoCenili  
da adgili hqonda gaukontrolebel vaWrobas dnestrispireTsa da mesame  
qveynebs Soris, garda iaraRiT vaWrobisa. moldovis sabaJo departamentSi  
arsebobs brigada ukanono eqsportis gamoZiebisTvis. magram am brigadas  
moqmedeba  
SeuZlia  
mxolod  
im  
teritoriaze,  
romelze  
Sesvlis  
SesaZleblobac aqvs da romelzec axorcielebs kontrols. amitom  
dnestrispireTsa da ukrainas Soris arsebuli vaWroba ar kontroldeba  
moldovis sabaJo departamentis mier.  
333. mowmem ar icoda, Tu rogor SeiZleboda, rom tiraspolSi Camosxmuli  
brendis boTlebze, romlebic gayidvaSi iyo ruseTSi, saxelmwifo kodi iyo  
rusuli da ara moldovuri. igi Tvlida, rom xsenebuli kiTxva unda  
daesvaT ruseTis federaciis sabaJo xelisuflebis organoebisaTvis.  
334. moldovis sabaJo deparatamenti ar axorcielebs raime saxis sabaJo  
kontrols dnestris marjvena sanapiroze, radgan es ar aris saerTaSoriso  
sazRvari. Sesabamisad, moldovis xelisuflebis organoebi ar awarmoeben  
gamoZiebas xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. danaSauls ar warmoadgens  
saqonlis transportireba mdinaris marjvena napiridan marcxenaze.  
30. generali boris sergeevi  
335. mowme daibada 1950 wlis 17 ianvars orenburgSi, ruseTSi. igi aris rod-  
is sardali 2002 wlis 18 ianvridan. 1996 wlidan xsenebul dromde igi iyo  
rod-is kadrebis ufrosis moadgile.  
336. rod-is misia ormagi xasiaTisaa: samSvidobo Zalebi da SenaerTebi,  
romlebic pasuxismgebelni arian me-14 armiis aRWurvilobisa da sakuTrebis  
dacvasa da mogvianebiT ruseTis federaciaSi dabrunebaze.  
337. rac Seexeba samSvidobo Zalebs, maT SemadgenlobaSi daaxloebiT 360  
piria: 2 batalioni da 1 saaviacio danayofi. batalionebi erTmaneTs  
enacvlebian da rodesac postze imyofebian, eqvemdebarebian mxolod  
samSvidobo  
Zalebis  
Sereul  
xelZRvanelobas.  
ruseTis  
samSvidobo  
batalionebi organizaciulad damokidebulni arian rod-ze. xsenebuli  
batalionebi rod-is jarebisagan gancalkevebulad arian ganTavsebuli da  
hyavT sakuTari sameTauro centri. rod-is sxva danayofebi ar arian  
Cabmulni samSvidobo operaciebSi da arasodes monawileobdnen maTSi.  
ruseTis samSvidobo Zalebs ar gaaCniaT tankebi. saaviacio jgufi  
pasuxismgebelia tiraspolis aerodromze.  
338. rod-is amJamindeli Stabbina uwin me-14 armiis Stabbina iyo. rod-is  
Semadgenloba Cvenebis micemis droisaTvis 1500 adamianze naklebi iyo,  
yvela samxedro SenaerTis CaTvliT.  
339. tiraspolSi aris samxedro aerodromi. sabWoTa dros iq ganTavsebuli  
iyo sahaero divizia. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg 1991 wels saaviacio  
aRWurviloba gayofili iqna moldovas, ukrainasa da ruseTs Soris. me-14  
armias gaaCnda mxolod SveulmfrenTa eskadrilia, romelic tiraspolSi  
iyo ganTavsebuli. es eskadrilia gaxda samSvidobo Zalebis nawili.  
dReisaTvis mas gaaCnia 9 Sveulmfreni da personali, romelic 180 adamians  
iTvlis. isini ar Sedian rod-is SemadgenlobaSi, magram pirdapir  
eqvemdebarebian ruseTis aviaciis Zalebs. isini gamoiyeneba samSvidobo  
jarebis  
mier  
inspeqciis  
gansaxorcieleblad:  
isini  
awarmoeben  
usafrTxoebis zonis monitorings.  
340. tiraspolis aerodromze Zalian mcire moZraobaa. sahaero sivrce  
kontroldeba ukrainisa da moldovis sahaero kontroliorebis mier:  
rodesac sahaero xomaldi mifrinavs ukrainis teritoriaze, sahaero  
kontrols axorcielebs ukraina, xolo rodesac xomaldi uaxlovdeba  
moldovis teritorias, mas warmarTavs kiSiniovis sahaero kontrolis  
samsaxuri. amitom kiSiniovSi mdebare moldovis sahaero kontroliorebis  
nebarTvis gareSe ruseTis sahaero xomaldebsa da Sveulmfrenebs ar  
SeuZliaT dajdoma da afrena.  
rac Seexeba aerodromis usafrTxoebas, zoli, romelic gamoiyeneba  
ruseTis federaciis mZime TviTmfrinavebisa da Sveulmfrenebis dasajdomad  
da asafrenad, daculia ruseTis Zalebis mier. Tumca aerodromis  
teritoria Riaa, ase rom dnestrispirelebs rom moundeT, SeuZliaT iq  
SeRweva. magram isini iq ar Sedian da, analogiurad, ruseTis Zalebic ar  
erevian imaSi, Tu rogor iyeneben dnestrispirelebi aerodromis maT  
kuTvnil nawils.  
341. rod-is gayvana unda dasrulebuliyo 2002 wlis dasasrulisaTvis. axla  
am vadam 2003 wlis bolomde gadaiwia. am etapze xorcieldeboda kolbasnas  
sawyobebSi arsebuli aRWurvilobis transportireba. saWiro iyo 69 gzis  
ganxorcieleba  
aRWurvilobisaTvis.  
saWurvlisaTvis  
xsenebuli  
da  
kidev  
15  
2003  
gzisa  
wlis  
samxedro  
bolomde  
savaraudod  
gagrZeldeboda. mowmem ganacxada, rom mas erCivna ar daesaxelebina gatanis  
gaWianurebis mizezebi, radgan amasTan dakavSirebuli gancxadebis gakeTeba  
gascdeboda  
misi  
kompetenciis  
farglebs.  
ganrigi  
dadgenili  
iyo  
prezidentisa da Tavdacvis saministros mier. mowmes mxolod maTi  
gadawyvetilebebi unda Seesrulebina.  
ruseTSi gatana xorcieldeboda matarebliT da mxolod gamonaklis  
SemTxvevebSi _ sahaero transportiT. bolos sahaero gziT aRWurviloba  
1996 wels iqna gatanili, xsenebuli tvirTi tanksawinaaRmdego saWurveli  
iyo. zogierTi iaraRi adgilze ganadgurda, magaliTad, javSanteqnika da  
haersawinaaRmdego kompleqsebi. xsenebuli tipis sabrZolo iaraRis  
ganadgurebis meTodi SeTanxmebuli iyo euTo-s eqspertebTan da amitom  
euTo axorcielebs procesis monitorings. ganadgureba xorcieldeba im  
meTodiT, romelic gamoricxavs mis Semdgom aRdgenas. 2002 wels  
ganadgurda 108 tanki, axla ki iwyeboda haersawinaaRmdego sistemebis  
ganadgureba.  
342. mowmis TqmiT, dnestrispireTis xelisuflebis organoebs iaraRis  
gatanisas igi mxolod im dros ukavSirdeboda, Tuki amas konkretul  
SemTxvevaSi ubrZanebdnen zemdgomi organoebi. process mudmivad xels  
uSlian dnestrispireTis xelisuflebis organoebi, magram amJamad maT  
ikisres valdebuleba, eTanamSromlaT da gaetarebinaT transporti. rod-ma  
`mdr~-s SesTavaza kompensacia gatanisaTvis rogorc valebis CamoweriT,  
aseve arasamxedro daniSnulebis qonebis gadacemis gziT.  
343.  
euTo  
atarebs  
xolme  
gankuTvnili  
inspeqtirebas  
im  
adgilebSic,  
ganTavsebuli,  
sadac  
da  
transportirebisTvis  
aRWurvilobaa  
ruseTSic, daniSnulebis adgilzec. moldovis xelisuflebis organoebi  
aseve zedamxedveloben process: pirvel rigSi, euTo-s meSveobiT, Semdeg,  
rodesac  
transporti  
(matarebeli)  
gadis  
moldovidan,  
ruseTis  
xelisuflebis organoebi akonkreteben tvirTis saxeobas da raodenobas,  
Semdeg ki tvirTis CamonaTvali egzavneba moldovis xelisuflebis  
organoebs moldova-ukrainis sazRvris gadakveTaze.  
344. rod-is personals gadaadgileba SeuZlia mxolod im SemTxvevaSi, Tu  
nebarTva gacemulia dnestrispirelebis mier. analogiuri nebarTvis gacemaa  
saWiro saqonlisa da maragebis SemotanisaTvis. dnestrispirelebis mxridan  
nebarTvaa  
saWiroa,  
agreTve,  
rkinigzisa  
da  
saavtomobilo  
gzebis  
gamoyenebisaTvis rogorc tvirTis gatanisas, ise Semotanisas. rod-s  
evaleba, warmoadginos marSrutis gegma, monawile moZravi saSualebebis  
detalebiT. sxva SemTxvevaSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebi  
apatimreben an ar atareben satransporto saSualebebs.  
mowmis TqmiT, Cvenebis micemis droisaTvis dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebis mier sami avtomobili iyo ukanonod dakavebuli.  
345. rod-i arasodes marTavda dnestrispireTis SeiaraRebul ZalebTan  
erTobliv wvrTnebs.  
346. rodesac warmoiSoboda dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan  
dakavSirebis saWiroeba, moskovi specialur uflebamosilebas aniWebda  
xolme mowmes, raTa is dakavSireboda romelime Tanamdebobis pirs  
dnestrispireTis administraciaSi; dakonkretebuli iyo aseve am pirTa  
vinaoba da gansjis sagani.  
347. rod-s ar aklia samxedro maragebi da saWurveli da ar Semoaqvs raime  
saxis axali SeiaraReba. sxva maragebi (magaliTad, sawvavi) Semodis  
sxvadasxva adgilebidan – ukrainidan, poloneTidan an pirdapir ruseTidan.  
mZime aRWurviloba (rogoric aris TviTmfrinavis nawilebi), romelic  
saWiroebs SekeTebas, igzavneba ukan ruseTSi. xsenebuli ecnobeba  
adgilobrivi xelisuflebis organoebs da ara moldovis centraluri  
xelisuflebis  
organoebs.  
rod-i  
yidulobs  
garkveul  
sakvebs  
dnestrispireTis adgilobrivi mosaxleobisagan. is, rac Semodis sahaero  
transportiT, gadis kontrols moldoveli mSvidobismyofelebis mxridan,  
radgan 1992 wlis SeTanxmebis Tanaxmad swored isini arian pasuxismgebelni  
sabaJo da sasazRvro kontrolze.  
348. dnestrispireTis xelisuflebis organoebi Tvlian, rom sabWoTa  
kavSiris daSlis Semddeg me-14 armiis qonebis nawili, romelic  
ganTavsebulia dnestrispireTSi, ekuTvniT maT. rod-i maT awvdis mxolod  
arasamxedro daniSnulebis aRWurvilobas. xsenebuli ar moicavs iaraRs,  
saWurvels  
aRWurviloba,  
eqskavatorebi,  
an  
javSanteqnikas,  
es  
aris  
tipis  
karvebi,  
mxolod  
sainJinro  
sayofacxovrebo  
aRWurviloba,  
manqanebi,  
sawvavis  
garkveuli  
cisternebi,  
generatorebi  
da  
a.S.  
gadacemamde CamonaTvali mtkicdeba Tavdacvis saministrosa da saxelmwifo  
qonebis saministros mier moskovSi. dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebs arasodes gasdacemiaT tankebi.  
349. 1992 wels samxedro meTauri tiraspolSi mixail bergmani iyo, igi  
xelmZRvanelobda  
daxuruli struqtura iyo, romelsac gaaCnda konkretuli samxedro  
amocanebi. komendatura ganTavsebuli iyo rod-is Stabbinidan  
komendaturas.  
xsenebuli  
dros  
armiis  
Stabbina  
gancalkevebulad da mas ekisreboda mravali administraciuli amocanis  
Sesruleba, rogoric aris Camosuli axali mosamsaxureebis registracia,  
Svebulebebisa da gaTavisuflebis registracia, mivlineba da a.S. igi 24  
saaTis  
ganmavlobaSi  
muSaobda  
da  
hqonda  
samxedro  
kavSirebi.  
komendaturaSi aseve iyo samxedro policia da sapatimro saknebi.  
komendaturis Senoba ganTavsebuli iyo Stabbinidan 1 km-is daSorebiT.  
daaxloebiT sami wlis win Senoba gadaeca dnestrispireTis xelisuflebis  
organoebs.  
350. me-14 armia Seiqmna 1956 wels, rogorc odesis samxedro olqis nawili.  
Stabbina ganTavsebuli iyo kiSiniovSi, magram 1986 Tu 1988 wels sameTauro  
centri gadatanili iqna tiraspolSi. armia ganTavsebuli iyo rogorc  
ukrainis,  
aseve  
moldaveTis  
sabWoTa  
socialisturi  
respublikebis  
teritoriebze. armiis arc erTi danayofi ar yofila odesme ganTavsebuli  
ruseTis teritoriaze. ukrainis ssr-s teritoriaze ganTavsebuli iyo  
sahaero-sadesanto Zalebi. armia gadanawilda Semdegnairad: yvelaferi is,  
rac iyo moldovis teritoriaze, gadaeca moldovas, dnestris marcxena  
sanapiroze mdebare aRWurvilobis garda, romelic ruseTs darCa. 1991 wlis  
dekembris Semdeg armia cota xnis ganmavlobaSi ekuTvnoda dsT-s  
SeiaraRebul Zalebs. 1992 wlis 1 aprils armiis mepatrone ruseTi gaxda.  
1991 wlis Semdeg me-14 armiis sardali b-ni lebedi iyo. xsenebuli drois  
Semdeg me-14 armias gadaerqva saxeli da ewoda rod-i; Semdeg is generalma  
netkaCovma Caibara. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo rod-is sardali.  
generlebi iakovlevi da netkaCovi msaxurobdnen sabWoTa armiaSi, magram  
arasodes yofilan ruseTis axali SeiaraRebuli Zalebis wevrebi.  
mowmem ar icoda raime 1993 wels general lebedis dnestrispireTis  
parlamentSi arCevis Sesaxeb. tiraspolis Semdeg igi dainiSna uSiSroebis  
sabWos mdivnad moskovSi.  
351. rod-is formas saxeloze hqonda Tavdacvis saministros mier 1994 wels  
SemoRebuli niSani. 1988 wlidan xsenebul dromde formas hqonda saxelosa  
da samxreebze ganTavsebuli niSani sabWoTa armiis abreviaturiT. mowme  
acxadebda, rom miuxedavad imisa, rom niSnebi gansxvavebuli iyo, mas ar  
SeuZlia imis Tqma, SeeZlo Tu ara isini ganesxvavebina maT Semxedvares.  
352. rod-i atarebs erTobliv wvrTnebs moldovis SeiaraRebul ZalebTan  
centralur moldovaSi, magram arasodes Cautarebia erToblivi wvrTnebi  
dnestrispireTis ZalebTan.  
TanamSromloba moldovasTan xorcieldeba dsT-s CarCoebSi, samxedro  
TanamSromlobis SeTanxmebebis safuZvelze. mowmem ganacxada, rom mas  
hqonda regularuli Sexvedrebi da satelefono kavSirebi moldovis  
xelisuflebis organoebTan  
Tavdacvis saministrosTan, prezidentis  
administraciis xelmZRvanelTan. magram igi arasodes Sexvedria smirnovs.  
353. mowme eqvemdebareboda moskovis samxedro olqis meTaurs, kadrebis  
ganyofilebis ufrossa da Tavdacvis saministros. SeiaraRebul ZalebSi  
SesaZlebelia ruseTis mamrobiTi sqesis 18 welze ufrosi moqalaqeebis  
gawveva, miuxedavad imisa, mudmivad cxovroben Tu ara isini ruseTSi. rod-s  
hyavs gawveulebi moskovis samxedro olqidan. mowme acxadebda, rom man ar  
icoda im 400 piris Sesaxeb, romlebic, rogorc Cans, gawveulni iyvnen  
dnestrispireTSi 2000 wlis TebervalSi.  
354. jariskacebs, romlebic icaven sawyobebs, eZlevaT ganmarteba, Tu ra  
dros SeuZliaT cecxlis gaxsna. arasodes damdgara dRis wesrigSi  
moldovis jarebisaTvis cecxlis gaxsnis sakiTxi.  
31. polkovniki aleqsandr verguzi  
355. mowme daibada 1960 wlis 24 noembers tiraspolSi. 1999 wlis aprilidan  
igi iyo rod-is meTauris moadgile saganmanaTleblo dargSi.  
356.  
2002  
wels  
moxda  
sami  
SemTxveva,  
rodesac  
dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebma aiyvanes rod-is maragiT datvirTuli manqanebi  
da ukanonod hyavdaT isini gaCerebuli.  
357. dnestrispireTSi rod-is mTavar funqcias warmoadgenda rod-is ZalebSi  
marTlwesrigis dacva; igi ar ereoda politikur sakiTxebSi. rod-i  
ganTavsebuli iyo ruseTis teritoriis farglebs gareT da dakavebuli iyo  
mxolod im sakiTxebiT, romlebic warmoiSoboda rod-is SigniT. rod-is  
umTavres funqcias warmoadgenda iaraRisa da saWurvlis sawyobebis dacva  
da samxedro personalis gawvrTna. samSvidobo Zalebis amocana  
_
usafrTxoebis zonaSi marTlwesrigis SenarCuneba _ mimarTuli iyo `gare  
samyarosaken~, magram samSvidoboebi ar iyvnen rod-is nawili; es calke  
Zalebi iyo.  
358. mowme tiraspolSi msaxurobda 1992 wlidan. 1992 wlis ivnisSi moxda  
brZolebi bendersa da dubasariSi, magram ara tiraspolSi, ase rom igi ar  
Seswrebia brZolebs. mowme aseve acxadebda, rom ruseTis samxedro Zalebi  
mkacr neitralitets inarCunebdnen da ar monawileobdnen brZolebSi. man  
ar icoda tankebis Sesaxeb, romlebic monawileobas iRebdnen konfliqtSi.  
359. adgili ar hqonia iaraRis gadacemas, magram iaraRi Zalis gamoyenebiT  
iqna  
gatacebuli,  
radgan  
xalxi  
ajanyebuli  
iyo.  
es  
ar  
iyo  
gaTvaliswinebuli. movidnen bavSvebi da qalebi, Cumad SemoiWrnen da  
gaitaces iaraRi. im jariskacebma, romlebsac evalebodaT iaraRis dacva,  
savaraudod ver gauxsnes cecxli qalebsa da bavSvebs. situacia marTlac  
rom gansakuTrebuli iyo. adamianebi, romlebmac xsenebuli Caidines,  
TavzexelaRebulni iyvnen: mimdinareobda omi da maT sWirdebodaT TavianTi  
saxlebis dacva. gamoyenebuli iqna aseve satvirTo manqanebi naRmebiT  
dacul sawyobebSi SesaWrelad. situaciis uaRresad daZabvis gareSe  
SeuZlebeli iyo gatacebuli iaraRis dabruneba. SeiaraRebuli konfliqtis  
dawyebamde adgili ar hqonia iaraRis datacebas.  
360. iaraRis dataceba Sefasebuli iqna yaCaRobad anu qurdobad da aRiZra  
samarTalwarmoeba yoveli incidentis gamosaZieblad. mowme acxadebda, rom  
man ar icoda xsenebuli sisxlis samarTalwarmoebis Sedegebis Sesaxeb.  
361. 1992 wels komendanti mixail bergmani iyo. komendaturis Senoba  
ganTavsebuli iyo kirpiCnis quCaze, Stabbinidan daaxloebiT  
daSorebiT. im dros Senoba ruseTis samxedro Zalebis sruli kontrolis  
qveS imyofeboda da SenobiT ar sargeblobdnen dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebi.  
1
km-is  
32. vice-polkovniki vitalius radzaeviCusi  
362. mowme daibada vitebskSi, belorusiaSi. man Tanamdeboba datova 2002  
wlis dekemberSi; xsenebul periodamde igi iyo rod-is samxedro dazvervis  
ufrosi oficeri. regionSi igi msaxurobda 1993 wlis Tebervlis Semdeg. mis  
movaleobaSi Sedioda informaciis Segroveba da sadazvervo jgufebis  
momzadeba.  
363. dnestrispireTSi transportis moZraoba siZneles warmoadgenda.  
axlaxans ruseTSi gagzavnili sami avtomanqana iqna dapatimrebuli. rod-s  
ar gaaCnda kontaqtebi arc dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan da  
arc maT sadazvervo samsaxurebTan. mowmis movaleobaSi ar Sedioda arc  
moldovis sadazvervo samsaxurebTan Sexvedra.  
364. olga Capatina msaxurobda rod-Si olga suslinas saxeliT. mowmis  
azriT, igi smirnovis agenti iyo.  
365. mowmem uaryo, rom dnestrispireTSi odesme ganTavsebuli iyvnen  
sazRvao fexosnebi an fsb-s `alfa~ jgufi.  
33. polkovniki anatoli zaicevi  
366. mowme daibada 1953 wels ruseTSi, kalugis regionSi. igi msaxurobda  
tiraspolSi 2002 wlis ianvridan; xsenebul dromde igi msaxurobda  
moskovis samxedro olqSi.  
367. Sereuli samSvidobo Zalebi daarsda moldovisa da ruseTis  
prezidentebs Soris 1992 wels dadebuli SeTanxmebis safuZvelze. ruseTis  
mxaris samSvidobo ZalebSi Sedioda 294 adamiani, 29 manqana da 264  
avtomati. samSvidobo Zalebs aseve gaaCndaT 17 javSanmanqana, romlebic  
ganTavsebuli iyo samSvidobo Zalebis postebze da gamoiyeneboda  
komunikaciis mizniT. avtomatebi iyo `kalaSnikovis~ tipis da aseve iyo  
`makarovis~ sistemis pistoletebi; samSvidobo Zalebs ar hqondaT mZime  
SeiaraReba,  
rogoric  
aris  
yumbarmtyorcnebi,  
tyviamfrqvevebi,  
tanksawinaaRmdego Wurvebi da sxv. samSvidobo Zalebis yvela manqana da  
mosamsaxure atarebda specialur amosacnob niSnebs. maT ufleba hqondaT,  
Tavisuflad  
emoZravaT,  
rogorc  
es  
1992  
wlis  
SeTanxmebiT  
iyo  
gaTvaliswinebuli. ruseTis samSvidobo Zalebi da rod-i erTmaneTisgan  
absoluturad damoukideblad moqmedebdnen. samSvidobo Zalebis ufrosi  
Tanamdebobebi rus oficrebs ekavaT. 1992 wlidan dRemde ruseTis  
samSvidobo Zalebis meTauris posti arasodes daukavebia vinmes rod-is  
Semadgenlobidan; meTauri mudam moskovidan iyo xolme. TavianTi  
funqciebis ganxorcielebisas samSvidobo Zalebi ar TanamSromlobdnen  
rod-Tan.  
368. samSvidobo Zalebis movaleobas warmoadgenda usafrTxoebis zonaSi  
iaraRis, feTqebadi masalebisa da narkotikebis gadatanis aRkveTa.  
moldovisa  
da  
dnestrispireTis  
Zalebi  
pasuxismgebelni  
iyvnen  
monitoringze da Sesabamisi mxareebis destruqciuli Zalebis qmedebaTa  
aRkveTaze. 1992-1993 wlebSi samSvidobo Zalebis amocanebi sxva iyo da  
moicavda SeiaraRebuli konfliqtis SeCerebas, brZolaSi monawile  
mxareebis daSoriSorebas, ganiaraRebas da marTlwesrigis aRdgenas. am  
etapze samSvidobo Zalebi icavdnen mSvidobas da axorcielebdnen  
SeTanxmebaTa Sesrulebis monitorings.  
369. mowmis uSualo zemdgomi organo iyo Sereuli sakontrolo komisia,  
romelic Seiqmna 1992 wlis imave SeTanxmebiT. Sereuli sakontrolo  
komisiis  
federaciidan, erTi moldovis respublikidan da erTic dnestrispireTis  
regionidan. yovel mxares hyavda warmomadgeneli sagareo saqmeTa  
SemadgenlobaSi  
Sedioda  
sami  
delegacia:  
erTi  
ruseTis  
6
saministrodan, Tavdacvis saministrodan, Sinagan saqmeTa saministrodan da  
uSiSroebis saministrodan. arsebobda, agreTve, erToblivi samxedro  
meTauroba, romelic pasuxismgebeli iyo samSvidobo Zalebze. 1996 wlis  
Semdeg Sereuli sakontrolo komisiis muSaobaSi monawileobas iRebda  
samxedro damkvirvebelTa jgufi ukrainidan. yvela gadawyvetileba  
miiReboda sam mxaresa da ukrainas Soris miRweuli konsensusis  
safuZvelze. samSvidobo Zalebi emyarebodnen wevrebs Soris amocanebisa da  
pasuxismgeblobebis Tanabari gayofis princips. Sereuli sakontrolo  
komisia TanamSromlobda euTo-sTan.  
34. vice-polkovniki boris levicki  
370. mowme daibada 1961 wlis 31 maiss ruseTSi, novgorodis regionSi. igi  
iyo me-80 samxedro garnizonis sasamarTlos Tavmjdomare. Cvenebis micemis  
droisaTvis igi msaxurobda xsenebul Tanamdebobaze 2000 wlis Semdeg.  
mowme  
iyo  
sasamarTlos  
Tavmjdomare  
da  
erTaderTi  
mosamarTle.  
garnizonis meore mosamarTlis Tanamdeboba vakanturia. mowme ixilavda  
administraciul, samoqalaqo da sisxlis samarTlis saqmeebs, iseve,  
rogorc samxedro disciplinarul gadacdomebs. rogorc samxedro  
mosamarTle, igi eqvemdebareboda uzenaesi sasamarTlos marTlmsajulebis  
departaments da ara rod-s an rod-is meTaurebs an Tavdacvis Tu  
iusticiis saministroebs.  
samxedro sasamarTlo, romelic arsebobda dnestrispireTSi me-14 armiis  
dros, gadayvanili iqna ruseTis federaciis iurisdiqciaSi imave dros, ra  
drosac armia. aseTi sasamarTloebi warmoadgens ruseTis federaciis  
samarTlebrivi sistemis nawils. rogorc ruseTis samxedro sasamarTlos,  
mas gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis moqalaqeebze  
rod-is  
mosamsaxureebsa da samoqalaqo personalze. sasamarTlos ar gaaCnia  
iurisdiqcia sxva adamianebze, magaliTad, adgilobriv mosaxleobaze,  
dnestrispireTis miliciaze da a.S. samxedro sakuTrebis moparvis  
SemTxvevaSi sasamarTlos eqneba iurisdiqcia ruseTis moqalaqeze, romelic  
msaxurobs dnestrispireTSi, magram Tu eWvmitanili dnestrispirelia,  
xsenebuli Seva adgilobrivi sasamarTloebis kompetenciaSi. nebismier  
SemTxvevaSi rod-is samxedro sasamarTlos tiraspolSi ar eqneba  
SesaZlebloba, ganixilos aseTi situacia. mowmis TqmiT, mas ar Sexvedria  
raime saqme, romelic dakavSirebuli iqneboda iaraRisa da saWurvlis  
qurdobasTan an ukanono gadacemasTan.  
371. rod-s ar gaaCnia uSualo kavSiri moldovis an dnestrispireTis  
marTlmsajulebis organoebTan. im SemTxvevaSi, Tu vinme moaxerxebda  
moldovis teritoriaze Tavis Sefarebas, rod-i moiTxovda am adamianis  
eqstradirebas moskovidan Tavdacvis saministrosa da sagareo saqmeTa  
saministros saSualebiT, romlebic, Tavis mxriv, mimarTavdnen kiSiniovis  
xelisuflebis organoebs.  
mowme  
dabrkolebebs  
acxadebda,  
rom  
dnestrispireTis  
rod-is samxedro  
xelisuflebis  
personalis  
organoebi  
moZraobas.  
uqmnidnen  
magaliTad, erTxel igi gaaCeres misi kuTvnili manqaniT, rodesac  
kolbasnaSi midioda da xeli SeuSales iq moxvedraSi.  
35. vice-polkovniki valeri Samaevi  
372. mowme daibada 1966 wlis 9 ivniss ruseTSi, iaroslavlSi. igi dainiSna  
14101-e samxedro SenaerTis prokurorad 2002 wlis aprilSi da amJamadac am  
Tanamdebobazea; xsenebul dromde igi iyo moskovis regionis samxedro  
prokuroris moadgile. Cvenebis micemis droisaTvis igi gadahyavdaT sxva  
Tanamdebobaze moskovis regionSi.  
373. rogorc 14101-e samxedro SenaerTis prokurori, mowme uSualod iyo  
pasuxismgebeli moskovis samxedro olqis samxedro prokuroris winaSe.  
moskovis regionis ufros prokurors ar SeeZlo misTvis ebrZanebina  
gamoZiebis konkretuli xaziT warmarTva, Tumca mas SeeZlo imis aRniSvna,  
rom mowme ar misdevda swor proceduras. samxedro prokurorebi ar  
emorCilebodnen  
rod-is  
meTaurobas  
da  
ar  
ekisraT  
mis  
winaSe  
pasuxismgebloba. rod-is meTaurs ar SeeZlo maTTvis instruqciebis micema.  
mowmis movaleobaSi Sedioda rod-Si kanonis dacva da im sisxlis  
samarTlis danaSaulebis gamoZieba, romlebic Cadenili iyo rod-is  
personalis da ara adgilobrivi samoqalaqo pirebis mier. mowmes ar hqonia  
SeiaraRebis an aRWurvilobis qurdobis, yaCaRobisa Tu ukanono gadacemis  
SemTxvevebi.  
374. rod-is samxedro prokurorebs zogadad ar gaaCniaT pirdapiri  
kontaqtebi arc moldovis da arc dnestrispireTis marTlmsajulebis  
organoebTan. mowmes ar miuRia raime specialuri instruqciebi, Tu rogor  
unda eTanamSromla dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan.  
erTaderTi SemTxveva, romelic ase Tu ise gulisxmobda TanamSromlobas,  
moxda 2002 wels. rod-is jariskaci da ramdenime arasrulwlovani  
eWvmitanilni iyvnen moxuci adamianis cemaSi, romelic gardaicvala.  
tiraspolis samarTaldamcavma organoebma gadasces mowmes garkveuli  
dokumentacia, romlis Tanaxmadac rod-is erT-erT mosamsaxures SesaZloa  
monawileoba  
mieRo  
xsenebul  
incidentSi.  
mowmem  
aRZra  
gamoZieba  
jariskacis winaaRmdeg da gamoiZaxa ramdenime samoqalaqo piri mowmis  
saxiT. ase rom rod-i minimalur doneze TanamSromlobda dnestrispireTis  
samarTaldamcav organoebTan da es TanamSromloba gulisxmobda mxolod  
satelefono kavSirsa da mowmeTa moZebnas.  
vinaidan  
pirebisaTvis, mas ar aRuZravs samarTalwarmoeba maT winaaRmdeg, magram  
adgilobrivma sagamoZiebo organoebma aRZres saqme adgilobrivi  
mowmes  
ar  
wauyenebia  
braldeba  
xsenebuli  
samoqalaqo  
eWvmitanilebis winaaRmdeg dnestrispireTis sasamarTloebis winaSe. mowmem  
ar icoda raime TanamSromlobis sxva SemTxvevebis Sesaxeb.  
375. mowmis TqmiT, rod-is personals araviTari problema ar eqmneboda  
dnestrispireTSi gadaadgilebisas; mas piradad SeeZlo Tavisuflad  
emoZrava Tavisi manqaniT. maT aseve SeeZloT Tavisuflad gadasuliyvnen  
mdinaris meore napirze, maTi zemdgomi oficris nebarTviT.  
376. mowmem icoda im sami manqanis Sesaxeb, romlebic ukanonod iyo  
dakavebuli dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier. aranairi  
gamoZieba ar yofila warmarTuli xsenebul saqmesTan dakavSirebiT, radgan  
samxedro prokurors gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis samxedro  
personalze. mowmem icoda, rom meTauroba awarmoebda molaparakebebs  
xsenebuli avtomobilebis dabrunebasTan dakavSirebiT. analogiurad,  
dnestrispireTis miliciis mier ruseTis armiidan iaraRis moparvac ar  
Sedioda mowmis kompetenciaSi. igi xsenebuls im SemTxvevaSi gamoiZiebda,  
Tu  
gaurkveveli  
iqneboda,  
vin  
Caidina  
qurdoba,  
magram  
radgan  
mtkicebulebebiT dadasturebuli iyo, rom es gaakeTes dnestrispirelebma,  
mas aRar SeeZlo xsenebul saqmeSi monawileoba. zemoxsenebul SemTxvevaSi  
mowme gaagzavnida saqmes moskovSi, saidanac daukavSirdebodnen moldovis  
sagamoZiebo organoebs Semdgomi gamoZiebis warmarTvisaTvis. ruseTis  
personalis dumiliT gamoxatuli Tanxmoba Tu daudevroba, ramac  
gaaadvila qurdoba, moxvdeboda mowmis iurisdiqciaSi, magram mowme  
arasodes aRmoCenila aseTi situaciis winaSe da ar gaaCnda informacia, Tu  
ra moxda im momentamde, sanam igi am Tanamdebobaze dainiSneboda.  
377. mowmes ar SeeZlo uSualod dakavSireboda moldovis xelisuflebis  
organoebs, Tuki ar eqneboda specialuri nebarTva.  
36. vasili timoSenko  
378. mowme daibada 1941 wlis 3 seqtembers ukrainaSi, kirovogradSi. Cvenebis  
micemis droisaTvis igi gadamdgari iyo. 1982 wlis seqtembridan 2002 wlis  
aprilamde mas ekava me-14 armiis, Semdeg ki rod-is samxedro prokuroris  
Tanamdeboba.  
379. me-14 armiis Stabbina kiSiniovidan tiraspolSi 1984 wels gadavida.  
mowmis  
samuSaos  
warmoadgenda  
me-14  
armiaSi  
kanonierebis  
dacva.  
iurisdiqcia vrceldeboda mxolod samxedroebze – adre me-14 armiaSi,  
xolo axla rod-Si momsaxure personalze – da ara samoqalaqo pirebze an  
dnestrispireTis miliciaze. Tuki rus samxedros Tavs daesxmeboda  
dnestrispireli samoqalaqo piri, amas gamoiZiebdnen dnestrispireTis  
sagamoZiebo  
organoebi.  
praqtikaSi  
dnestrispireTis  
xelisuflebis  
organoebi mudam damoukideblad muSaobdnen da ar iTxovdnen rusebis  
monawileobas. rod-is samxedro prokurori zogadad iZiebda samxedro  
personalis Tanamonawileobas, maT Soris iseT garemoebebSi, rodesac  
qurdoba ganxorcielda samoqalaqo pirebis mier, da Tuki sakmarisi  
mtkicebulebebi iqneboda samxedro piris Tanamonawileobisa, mowme  
aRZravda gamoZiebas. dnestrispireTis miliciis mier ruseTis samxedro  
mosamsaxuris TanamonawileobiT armiis qonebis qurdobis SemTxvevaSi rod-  
is samxedro prokurors SeeZlo gamoeZiebina es ukanaskneli, magram ara  
danaSaulSi mxolod dnestrispirelTa monawileobis SemTxveva. mSvidobis  
Jams aseTi SemTxveva ar momxdara. rod-is samxedro prokurori iZiebda  
saqmeebs personalis winaaRmdeg, rodesac ruseTis samxedro bazidan  
gatanili iqna SeiaraReba da aRWurviloba, magram es mxolod konfliqtis  
dros moxda. 1991-1992 wlebis konfliqtis dros adgili ar hqonia me-14  
armiis samxedro personalis mier gareSe pirTaTvis aRWurvilobis  
miwodebas.  
380. komendaturis SenobaSi iyo sapatimro saknebi. komendaturaze  
zedamxedvelobas axorcielebda prokuratura da igi aseve eqvemdebareboda  
me-14 armiis garnizonis meTaurs. iq ar xdeboda samoqalaqo pirebis  
dakaveba. komendatura daiSala 1996 wels da axla iq dnestrispireTis  
prokuraturaa ganTavsebuli.  
381. mowmem ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba Semdegnairad aRwera:  
rodesac gaCaRda konfliqti, regionSi moqmedeba daiwyo teroristebis  
jgufma, es iyo dajgufeba `bujori~. mokles zogierTi cnobili adamiani,  
magaliTad, gusari, dnestrispireTis miliciis wevri, ostapenko da sxvebi  
da maTi dasaflaveba gadaizarda masobriv demonstraciebSi. xsenebuli  
pirebi mokla saxalxo frontis Tavmjdomarem ilaSkum da garemoebebi,  
romlebSic xsenebuli pirebi iqnen moklulni da damwvarni, kargad iyo  
cnobili mTeli qalaqisaTvis.  
amitom dnestrispireTis prokurorma b-nma Carievma general lebeds mimarTa  
TxovniT, teroristebi droebiT ganeTavsebinaT samxedro bazaze, raTa  
Tavidan yofiliyo acilebuli saxalxo SurisZieba maT mimarT. generalma  
lebedma uari Tqva xsenebuli nebarTvis gacemaze. mowmem, rogorc  
prokurorma, Seamowma saknebi. man aRniSna, rom erT-erT frTaSi iyo sami  
Tu oTxi gancalkevebuli sakani da rod-is eskortisa da mcvelebis  
nacvlad iq iyo dnestrispireTis policia. iq aseve iyo im frTaSi calke  
Sesasvleli, sadac ganmcxadeblebi iyvnen moTavsebulni. mixail bergmanma  
ganucxada mowmes, rom man gasca nebarTva rod-is saknebSi teroristebis  
droebiT ganTavsebaze, raTa brbosagan daculi yofiliyo maTi sicocxle  
da janmrTeloba. mowmem yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom man daarRvia  
disciplinaruli wesebi da saknebi dauyovnebliv unda gaTavisuflebuliyo,  
razec mixail bergmanma uari ganacxada. mowmem amis Sesaxeb acnoba general  
lebeds, romelic Zalian gabrazda b-n bergmanze. meore dRes mowme wavida  
bergmanis sanaxavad, raTa gamoeyenebina Tavisi uflebamosileba da  
gamoesworebina darRveva. magram saknebi ukve gaTavisuflebuli iyo.  
ganmcxadeblebi xsenebul saknebSi sul erTi Tu ori dRe iyvnen.  
bergmanma dauSva Secdoma, rodesac samoqalaqo pirebis komendaturaSi  
dapatirebis neba darTo da aseve neba misca dnestrispireTis milicias, iq  
ewarmoebina  
maTi  
dacva  
da  
dakiTxva.  
aranairi  
disciplinaruli  
samarTalwarmoeba ar aRZrula bergmanis winaaRmdeg, radgan es iyo mcire  
mniSvnelobis disciplinaruli darRveva, romelic dauyovnebliv iqna  
gamosworebuli.  
382. ganmcxadeblebi moldovis xelisuflebis organoebs gasasamarTleblad  
imitom ar gadasces, rom maSin saomari mdgomareoba iyo. ganmcxadeblebs  
xelebi sisxlSi hqondaT gasvrili da imisaTvis, rac Caidines, isini  
marTlmsajulebi  
winaSe  
unda  
warmdgariyvnen.  
ganmcxadeblebi  
rom  
gaeTavisuflebinaT,  
aravin  
icoda,  
daisjebodnen  
Tu  
ara  
isini.  
mosaxleobaSi emociebi mZvinvarebda.  
383. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg me-14 armia gayofili iqna ukrainas,  
moldovasa da ruseTs Soris. moldovam da ukrainam miiRes satanko  
polkebi. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg bevri oficeri, romlebsac ar  
surdaT moldovis an ukrainis jarebSi samsaxuri an iq ficis miReba,  
gaTavisufldnen da Camovidnen dnestrispireTSi. situacia Zalze cvalebadi  
iyo. bunebrivia, yoveli jariskaci iZulebuli iyo, efiqra Tavis Tavze.  
orma batalionma ar SeinarCuna loialuroba da SeuerTda dnestrispireTis  
xelisuflebis organoebs. xsenebuli xdeboda dsT-s periodSi. araviTari  
kanonmdebloba xsenebul situaciasTan dakavSirebiT im droisaTvis ar  
arsebobda. es uaRresad rTuli periodi iyo yvelasaTvis  
ruseTisTvisac ki.  
TviT  
1992 wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamoacxada, rom me-14 armia  
ruseTis iurisdiqciaSi Sedis. amas Semdeg situacia Cawynarda da  
analogiuri  
faqtebi,  
iseve,  
rogorc  
rusi  
samxedro  
personalis  
dnestrispirelTa mxareze gadasvla aRar xdeboda. Tumca im samxedroebs,  
romelTac surdaT moldovaSi dabruneba, SeeZloT amis gakeTeba.  
384. ruseTis armiis saxelos niSani da samxre SemoRebuli iqna 1994 wels;  
xsenebul dromde formebze sabWoTa kavSiris abreviatura iyo gamosaxuli.  
1992 wlidan dnestrispirelebi TavianT droSasa da simboloebs iyenebdnen.  
385. adgili ar hqonia ruseTis mier moldovis okupacias. tragediis  
umTavres mizezs warmoadgenda qaosuri situacia, romelic Tan axlda  
sabWoTa kavSiris daSlas. SeiaraRebuli konfliqti daiwyo 1990 wels,  
rodesac moldovaSi miRebuli iqna enasTan dakavSirebuli axali  
kanonmdebloba.  
situacia  
dnestrispireTSi  
Zalian  
daiZaba.  
xSirad  
gaigonebdiT slogans `moldova ekuTvniT moldovelebs~. b-nma ilaSkum  
gamosca brZaneba #6, romelic gamoqveynda 1990 wlis seqtemberSi da maSinve  
SiSi warmoSva dnestrispireTis mosaxleobaSi. xsenebulis Semdeg xalxma  
regionis datoveba daiwyo. da swored am `brZanebis~ Semdeg ganviTarda  
tragikuli movlenebi. ilaSkus jgufma didi ziani miayena xalxs da  
aRvivebda eTnikur konfliqts. jgufi `bujori~ emzadeboda adgilobrivi  
parlamentis Senobis asafeTqeblad; am mizniT jgufma didi raodenobiT  
asafeTqebeli masala Semoitana. qveyanaSi Seqmnili rTuli situaciisa da  
teroristTa dajgufebis qmedebebis gamo bevrma oficerma, maT Soris  
mowmemac, gaxizna ojaxebi. mowmem Tavisi ojaxi ukrainaSi gaagzavna.  
386. 1992 wels konfliqtis dawyebis Semdeg rod-i inarCunebda karg  
urTierTobebs moldovel samxedroebTan. rodesac me-14 armiis teritoria  
benderTan axlos dabomba moldovis mxarem, mowmem daureka moldovelebs  
telefoniT, raTa ecnobebina, rom maT rod-s dauSines cecxli. amis Semdeg  
ruseTis jarebma aRZres gamoZieba dabombvasTan dakavSirebiT. saqme  
gaigzavna moldovaSi Semdgomi gamoZiebis mizniT, magram iqidan araviTari  
pasuxi ar mosula.  
387. arc me-14 armias da arc mis tankebs monawileoba ar miuRiaT  
SeiaraRebul konfliqtSi. adgili hqonda incidents, rodesac  
dnestrispirelebma gaitaces ori tanki da waiyvanes xidisaken. ruseTis  
Zalebi cdilobdnen maT SeCerebas da moldovis mxarem aafeTqa erT-erTi  
jariskaci.  
388. mowmes arasodes smenia 40 uiaraRo moldovelis Sesaxeb, romlebic  
mokles benderis misadgomebTan. magram man icoda saswrafo daxmarebis  
manqanis Sesaxeb, romelic dacxriles moldovis SeiaraRebulma Zalebma. am  
Tavdasxmis dros daiRupnen orsuli qali da eqTani. man aseve icoda sxva  
saSinelebebic, romlebic Caidines moldovis Zalebma – magaliTad, erTi  
Tvis Semdeg momxdari incidenti, rodesac moldovis Zalebma dabombes  
dasaxlebuli  
punqtebi.  
moldovis  
TviTmfrinavebma  
dabombes  
dnestrispireTis sanapiroze mdebare qalaqi parCani. im droisaTvis iq ar  
iyo ruseTis aviacia, mxolod Sveulmfrenebi imyofebodnen.  
389. mowmem ar icoda im incidentebis Sesaxeb, rodesac me-14 armia  
dnestrispireTis xelisuflebas da dnestrispirel moqalaqeebs iaraRiT  
amaragebda. me-14 armia inarCunebda mTel mis samxedro aRWurvilobas;  
arafris gadacema ar momxdara. 1991-1992 wlebis ganmavlobaSi samxedro  
qonebis aranair qurdobas ar hqonia adgili. moxda qonebis datacebis oTxi  
SemTxveva konfliqtis dasawyisSi. mowmem xsenebuli saqmeebi gadaugzavna  
dnestrispireTis prokurors, radgan SeuZlebeli iyo saqmis masalebis  
gagzavna moldovis xelisuflebis organoebisaTvis.  
390. mowme icnobda general kostas, moldovis `dosaafis~ (`keTili nebiT  
Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da flotis daxmarebisaTvis~) yofil  
xelmZRvanels. moldovis `dosaafs~ hqonda mravali samxedro aRWurviloba  
savarjiSod – TviTmfrinavebi, tankebi, javSanmanqanebi da sxv. mas hqonda  
aseve sakmao gamocdileba imis swavlebaSi, Tu rogor unda imarTos tanki,  
rogor unda ganxorcieldes paraSutiT xtoma, rogor unda moxdes  
zarbaznis  
gasrola  
da  
gadatenva  
da  
a.S.  
moldovis  
`dosaafma~  
aRWurviloba dautova moldovas, xolo dnestrispireTSi arsebuli nawili  
adgilobrivi xelisuflebis xelSi moxvda.  
391. mowme piradad icnobda b-n nosovs, mTavari samxedro prokuroris  
pirvel moadgiles, magram araferi icoda imis Sesaxeb, rom b-ni nosovi  
Camovida tiraspolSi 1996 wels. misi azriT, adgili rom hqonoda b-ni  
nosovis mxridan raime gamoZiebis Catarebas, mas amis Sesaxeb acnobebdnen an  
isic monawileobas miiRebda gamoZiebaSi. mowme sadavos xdida 1996 wlis 30  
agvistos moxsenebis arsebobas da dokumentis avTenturobas.  
37. vladimir molojeni  
392. mowme iyo moldovis mTavrobis sainformacio teqnologiebis  
departamentis generaluri direqtori. es Tanamdeboba mas ori wlis  
ganmavlobaSi ekava. xsenebul dromde igi iyo im departamentis ufrosi,  
romelic pasuxismgebeli iyo samoqalaqo dokumentaciaze Sinagan saqmeTa  
saministroSi. 1991 da 1992 wlebSi igi iyo Sinagan saqmeTa ministris  
moadgile.  
393. mowmis departamenti gascems pasportebs da mis funqciaSi Sedis  
moldovis moqalaqeTa registracia. rac Seexeba dnestrispireTSi mcxovreb  
adamianebs, maTze gaicema dokumentebi, romelTa Tanaxmadac isini moldovis  
moqalaqeebi  
arian.  
moldovis  
moqalaqeebis  
registracia  
jer  
ar  
gavrcelebula yvela moqalaqeze, radgan es aris aTwliani programa,  
romelic 2005 wlamde unda gagrZeldes. moqalaqeebma, romlebsac surT  
pasportis aReba, unda mimarTon sapasporto ganyofilebebs, romlebic  
qveyanaSi sxvadasxva adgilas mdebareobs. xsenebuli dnestrispireTis  
moqalaqeebsac exeba. oficialurad ar arsebobs cneba `dnestrispireTis  
pasporti~. dadis Worebi, rom dagegmilia misi SemoReba. moldovis  
departaments ara aqvs araviTari urTierToba dnestrispireTis mxaresTan  
pasportebis gacemasTan dakavSirebiT.  
394. departaments ar gaaCnia monacemebi dnestrispireTSi mcxovrebi  
ruseTis moqalaqeebis raodenobasTan dakavSirebiT, Tumca moldovaSi  
mcxovrebi ucxo qveynis moqalaqeebi unda daemorCilon moldovis  
kanonmdeblobas da unda gaiaron registracia. departaments ar gaaCnia  
oficialuri monacemebi imis Sesaxeb, flobs Tu ara smirnovi ruseTis  
pasports, Tumca xsenebuls amtkiceben gazeTebi. departaments aqvs mxolod  
is informacia, romelsac iRebs regionuli ofisebidan da ruseTis  
sakonsulo organoebidan.  
nebismieri adamiani, romelsac surs ruseTis pasportis aReba an ganaxleba,  
unda mivides ruseTis saelCoSi. moldovis xelT arsebuli monacemebis  
Tanaxmad, moldovaSi 1000-ze meti ruseTis moqalaqe cxovrobs. magram  
xsenebuli monacemebi ar vrceldeba dnestrispireTze. departaments  
arasodes mouTxovia ruseTis saelCosaTvis aseTi informaciis gamogzavna,  
Tumca departamenti kargad TanamSromlobs ruseTis saelCosTan da  
rodesac sWirdeba raime informacia, ugzavnis ruseTis saelCos oficialur  
Txovnas.  
mowmem aRniSna, rom Cvenebis micemis droisaTvis moldovis kanonmdeblobis  
Tanaxmad adamians SeuZlia mxolod erTi qveynis moqalaqeoba. Sesabamisad,  
im SemTxvevaSi, Tu moldovis moqalaqe iRebda sxva qveynis moqalaqeobas,  
mas unda miemarTa TxovniT departamentisaTvis, raTa am ukanasknels  
gaeuqmebina  
misi  
moldovis  
moqalaqeoba.  
gamonaklis  
SemTxvevebSi,  
prezidentis gankargulebis Tanaxmad, moldovis moqalaqes SeeZlo hqonoda  
ormagi moqalaqeoba. mxolod moldovis moqalaqeebs SeeZloT emuSavaT  
sajaro samsaxurSi da yofiliyvnen sajaro moxeleebi.  
395. telefonebi, rogorc Cveulebrivi, aseve mobiluri, Sedis im  
departamentis  
kompetenciaSi,  
romelic  
axorcielebs  
saqmianobas  
komunikaciebTan dakavSirebiT, da ara sainformacio teqnologiebis  
departamentSi. departaments ar gaaCnia araviTari urTierToba satelefono  
momsaxurebasTan. mowmem ar icoda, arsebobda Tu ara saerTo satelefono  
sistema moldovisaTvis, maT Soris dnestrispireTis regionisaTvis, Tu  
arsebobda cal-calke sistemebi.  
396. b-n smirnovs ar hqonda moldovis moqalaqeoba da arasodes mouTxovia  
misi miReba. 2001 wlis 6 maiss miRebuli oqmi moldovis prezidentsa da  
dnestrispireTis reJimis liders Soris xsenebul sakiTxs ukavSirdeba.  
moldovis  
prezidenti  
cdilobda,  
gaeiolebina  
urTierToba  
dnestrispireTis reJimis liderebTan, magram xsenebuli oqmi rCeba  
ganzraxvis gamovlinebis gancxadebad, romelsac aranairi oficialuri  
Rirebuleba ar gaaCnia. imisaTvis, rom xsenebuli oqmi ZalaSi Sevides,  
moldovam unda Secvalos kanonmdebloba. rodesac uqmdeba moldovis  
moqalaqeoba, departamenti moqmedebs Txovnis safuZvelze. moqalaqeTa  
erovnuli registracia 10-12 wlian CarCoebSi xorcieldeba. xsenebulis  
Sedegad departamenti garkveulwilad amowmebs, gaaCnia Tu ara adamians  
meore qveynis moqalaqeoba. departamenti aseve ixilavs informaciis  
gacvlis SesaZleblobas mraval saxelmwifosTan, rogoric aris rumineTi,  
ukraina, bulgareTi, ruseTi, magram es jerjerobiT ar xdeba. ar arsebobs  
araviTari sanqcia, Tu sxva qveynis moqalaqeobis miRebisTanave adamiani ar  
ityvis uars moldovis moqalaqeobaze. departaments sjera, rom moldovis  
moqalaqeTa mniSvnelovan nawils aqvs meore qveynis pasportebi. es  
problema exeba ara mxolod ruseTs (rogorc qveyanas, romlis meore  
moqalaqeobac aqvT adamianebs), aramed samxreT-aRmosavleT evropis yvela  
qveyanas.  
397. 1992 wels moldovis mosaxleobis umetesobas kvlav sabWoTa pasportebi  
hqonda. mxolod 1993 wels moawera xeli moldovis prezidentma  
dadgenilebas moldovis gaerTianebuli sapasporto sistemis Sesaxeb.  
pirveli pasportebi 1995-1996 wlebSi gaica. xsenebul dromde adamianis  
moldovur moqalaqeobas adasturebda mxolod Canaweri, romelic 1974  
wlidan keTdeboda sabWoTa pasportSi. moldovam SemoiRo kanonmdebloba,  
romelic moicavda nulovan arCevans. pirebs, romlebic cxovrobdnen  
teritoriaze, mieniWaT garkveuli statusi, magram dadgenili iyo drois  
ganrigi, romlis ganmavlobaSic statusi unda dadasturebuliyo. pirebs,  
romlebsac ar gaaCndaT specialuri Canaweri sabWoTa pasportebSi, unda  
miemarTaT moqalaqeobis mosapoveblad. yvelas, vinc cxovrobda moldovis  
teritoriaze, ufleba hqonda moldovis moqalaqeobis miRebisa, Tuki maT es  
surdaT.  
adamians, romelsac hqonda ori pasporti, sTavazobdnen arCevans. magram  
arCevanis gakeTebamde igi moldovis moqalaqe rCeboda, miuxedavad imisa,  
rom erTdroulad ori pasporti hqonda.  
398. kiSiniovidan tiraspolSi ganxorcielebuli satelefono zari Sida  
zarad iTvleba.  
399. is sakiTxi, SesaZlebeli iyo Tu ara danaSaulis Cadenis SemTxvevaSi  
adamianisTvis cxovrebis uflebis gauqmeba, ar Sedioda departamentis  
kompetenciaSi, is ganekuTvneboda saimigracio departamentis kompetencias.  
Tumca mowmem icoda, rom moldovis kanonmdebloba iTvaliswinebda  
cxovrebis nebarTvaze uaris SesaZleblobas im ucxoeli pirisaTvis, vinc  
danaSauls Caidenda.  
rac Seexeba moldovis uSiSroebisaTvis Seqmnil safrTxes im faqtiT, rom  
b-ni ordinisaTvis gaica moldovis piradobis mowmoba, mowmem ganacxada,  
rom departamenti dokumentebs SekiTxvebis gareSe gascems. piradobis  
mowmoba, rogorc moldovis moqalaqis dokumenti, gaicema nebismier pirze,  
romelic mudmivad cxovrobs moldovaSi.  
38. ion kostasi  
400. mowme iyo moldovis Tavdacvis ministri 1992 wlis Tebervlidan 1992  
wlis 30 ivlisamde.  
mowme generali gaxda sabWoTa armiis dros 1984 wels. man daamTavra  
sahaero oficrebis instituti. igi iyo samxedro mfrinavi. man daamTavra  
gagarinis saxelobis samxedro akademia moskovSi da msaxurobda Soreul  
aRmosavleTsa da balkaneTSi.  
1990 wlis 24 maisidan 1992 wlis 20 Tebervlamde mowme iyo Sinagan saqmeTa  
ministri. xsenebul dromde igi iyo parlamentis Tavdacvis komitetis  
Tavmjdomare. Tavdacvis ministrobis Semdeg, 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis  
oqtombramde, igi msaxurobda samxedro ataSed buqarestSi. Semdeg igi  
wavida politikidan da aRarasodes gamoCenila sajaro arenaze. Cvenebis  
aRebis droisaTvis igi gadamdgari iyo da cxovrobda pensiaze, rogorc  
rezervis generali.  
401. 1992 wels moldovis mxarem daiwyo adamianebis gawveva smirnovis mier  
warmoqmnili safrTxis gasaneitraleblad. moldovas gaaCnda garkveuli  
jarebi Sinagan saqmeTa saministros SemadgenlobaSi. 1992 wlis martSi maT  
daiwyes jarebis Seqmna Tavdacvis saministrosaTvis. xsenebul dros  
moldovis samxedro personalis bevri warmomadgeneli brundeboda  
qveyanaSi. yofili sabWoTa kavSiris armiidan dabrunda 51 oficeri. Sinagan  
saqmeTa saministroSi muSaobisas mowmem gaaanaliza, rom saWiro iyo  
maqsimalurad swrafad Seqmniliyo Tavdacvis saministro. moldovas ar  
gaaCnda erovnuli armia, rodesac dnestrispireTis mxarem mas Tavs moaxvia  
konfliqti. amitom Tavdacvis saministro SeuerTda Sinagan saqmeTa  
saministros Zalebs. sul iyo 8-10 an SeiZleba 12 batalioni, anu es iyo  
maqsimumi, rac moldovas SeeZlo daepirispirebina meore mxares mebrZoli  
kazakebis, miliciisa da samxedro ZalebisaTvis. xsenebuli daadastura b-  
nma selezniovma, rodesac man mimarTa moldovis parlaments 2002 wels.  
erTobliobaSi moldovis mxareze unda yofiliyo 25-35 aTasi mebrZoli.  
xsenebuli cifri moicavda rezervistebs da samoqalaqo personals,  
magaliTad, mSenebel inJinrebs da a.S. amave dros, moldovaSi myof ruseTis  
armias hyavda 14 aTasi profesionali jariskaci.  
dnestrispirelebs hyavdaT cxra aTasi gawvrTnili milicieli, romlebsac  
iaraRiT amaragebdnen me-14 armiis oficrebi. xsenebuli oficrebi gawveulni  
iyvnen rezervidan da dainiSnen policiis razmebisa da batalionebis  
meTaurebad. garda amisa, iyo 5-6 aTasi moxalise, romlebic maT SeuerTdnen  
mas Semdeg, rac ruseTis televiziiT iyo gamosvla mebrZolebisTvis  
dnestrispireTSi  
sabrZolvelad  
wasvlis  
mowodebiT.  
xsenebuli  
moxaliseebi Cadiodnen mTeli ruseTis federaciidan. maTi raodenobda iyo  
15-20 aTasi. amitom dnestrispirelTa mxareze ibrZoda daaxloebiT 35-40  
aTasi mebrZoli, romlebic daupirispirdnen moldovis respublikis  
kanonier Zalebs.  
da, garda amisa, arseboda iaraRi da saWurveli, romelzec xeli  
miuwvdeboda orsave mxares. marjvena mxares myof mebrZolebs saerTod ar  
gaaCndaT tankebi – aranairi artileria an `gradis~ tipis mobiluri  
raketebis sasroli danadgarebi Tu mZime artileria. mdinaris marcxena  
mxares myof mebrZolT hqondaT 3 batalioni `gradis~ tipis artileriiT,  
raketebis sasroli danadgarebiTa da yumbarmtyorcnebiT. maT aseve hqondaT  
TviTmfrinavebi `dosaafidan~ da me-14 armiis Sveulmfrenebi da tankebi.  
moldovas tankebi ar gaaCnda. generalma lebedma moxaliseebs (kazakebs,  
milicias) misca saWurvlis mTeli sawyobebi, romlebic ganTavsebuli iyo  
mdinaris aRmosavleT sanapiros perimetrze.  
402. Sexvedraze, romelic prezident snegurs hqonda b-n gorbaCovTan 1990  
wels, am ukanasknelma naTeli gaxada, rom im SemTxvevaSi, Tu moldova  
xels ar moawerda federaciul saxelmwifo SeTanxmebas, moldovis  
teritoriaze  
Seiqmneboda  
sami  
respublika,  
saxeldobr,  
gagauziis,  
dnestrispireTisa da moldovis respublikebi. asec moxda.  
403. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi 1991-1992 wlebSi, es  
gadawyvetili iyo marSal SapoSnikovis, dsT-s Zalebis yofili sardlis  
mier da xelmowerili iyo meore mxridan ramdenime generlisa da  
polkovnikis mier. es aris dokumenti #314/1 da miRebulia 1992 wlis 23  
marts. me-14 armiis iaraRi da saWurveli gaiyo. xsenebuli dokumenti  
akonkretebda, Tu romeli iaraRi da saWurveli unda darCeniliyo me-14  
armiaSi da romeli unda gadascemoda moldovis respublikas.  
404. mowmis TqmiT, mas gaaCnda informacia generaluri Stabidan 1990-1991  
wlebis periodSi, rodesac sabWoTa armia kvlavac arsebobda, rom moskovma  
miiRo saidumlo gadawyvetileba jarebis gayvanasTan dakavSirebiT im  
respublikebidan, romlebSic situacia ar iyo garkveuli, maT Soris  
baltiispireTis qveynebidan da moldovidan. am ukanasknelidan masobrivad  
iqna gayvanili satanko polkebi. magaliTad, baltidan gayvanili iqna 120  
tanki saraketo brigadasTan erTad. saWurveli ganTavsebuli iyo  
kolbasnaSi. yvela tanki iqna gayvanili dnestris marjvena sanapirodan,  
iseve, rogorc saraketo danadgarebi. araferi aRar darCa marjvena mxares,  
TviT yumbarmtyorcnebi da naRmmtyorcnebic ki srulad iqna gatanili da  
gadaziduli marcxena napirze. moldovis armias unda darCenoda me-300  
sahaero sadesanto polki, magram igi gayvanili iqna ruseTis teritoriaze.  
405.  
`dosaafi~  
iyo  
samoqalaqo  
organizacia,  
romelic  
Sedgeboda  
brZolisaTvis vargisi pirebisagan, romelTa asaki meryeobda 14 wlidan 60  
wlamde. amitom igi moicavda mTel samoqalaqo sazogadoebas da  
uSvelebeli organizacia iyo mudmivi struqturiT. sabWoTa kavSirSi es iyo  
samxedro organizacia, romelsac saTaveSi edga samxedro piri, misi  
moadgileebic samxedroebi iyvnen. danarCeni mosamsaxureebi samoqalaqoebi  
iyvnen. organizaciis mizans warmoadgenda samoqalaqo pirebis, kerZod ki  
axalgazrdebis gawvrTna. es iyo monstri, romelic Sedgeboda 102 milioni  
adamianisagan mTeli sabWoTa kavSiris masStabiT. moldovaSi organizacias  
ori milioni wevri hyavda. mas gaaCnda sportuli TviTmfrinavebi,  
deltaplanebi,  
saradaro  
sistemebi,  
sazRvao  
skola  
submarinebis  
gamoyenebaSi adamianebis gasawvrTnelad da a.S.  
sabWoTa periodSi organizacias aseve gaaCnda tankebi, Sveulmfrenebi,  
saraketo danadgarebi. organizacias bevri SeiaraReba ar hqonia; umetesad  
yvelaferi sawvrTneli xasiaTis iyo.  
Seqmnis Semdeg dsT-s hyavda SeiaraRebuli Zalebi, romlebsac ruseTis  
armiis warmomadgeneli meTaurobda. marSali SapoSnikovi iyo sardali da  
aseve dsT-s Tavdacvis ministri. ministri daniSnuli iqna ruseTis  
federaciis prezidentis b-ni elcinis winadadebiT. magram amave dros iq  
iyo ruseTis Tavdacvis ministri pavel graCovic.  
dsT-s jarebis yvela umaRlesi meTauri moskovidan iyo, sxvebi iyvnen  
ukrainelebi da rusi slavebi.  
moldovas ar mouxdenia dsT-s xelSekrulebis samxedro nawilis  
ratificireba. ufro metic, moldovaze aranairad ar vrceldeboda dsT-s  
Tavdacvis ministris, marSal SapoSnikovis qmedebebi da gadawyvetilebebi.  
swored konfliqtis periodSi gadaeca me-14 armia dsT-s Semadgenlobidan  
ruseTis federacias.  
406. dsT-s SeiaraRebuli Zalebis meTaurs marSal SapoSnikovs ar upasuxia  
misTvis moldovis prezidentis mier 1992 wlis aprilSi gagzavnil  
werilze, romelSic prezidenti yuradRebas amaxvilebda dsT-s samxedro  
Zalebis monawileobaze separatistebisaTvis iaraRis miwodebaSi.  
politika, romelsac igi eweoda, mimarTuli iyo moldovisa da sxva  
respublikebis sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCenisaken an, sul  
mcire, yofili sabWoTa kavSiris teritoriis pirdapiri zegavlenis qveS  
darCenisaken.  
rodesac me-14 armia lebedma Caibara, moxda iaraRis mniSvnelovani gadineba,  
maT Soris me-14 armiam fexosanTa naRmebi separatistebs gadasca.  
kolbasnadan gatanili iqna iaraRis maragi. 1990 wels, rodesac mowme iyo  
Sinagan saqmeTa ministri, man monawileoba miiRo me-14 armiis sardal  
general iakovlevsa da moldovis premier-ministr muravSCis Soris  
gamarTul SexvedraSi. separatistebTan dakavSirebiT iakovlevma ganacxada,  
rom man miiRo specialuri instruqciebi ruseTis Tavdacvis saministrodan,  
rom iaraRi miewodebina dnestrispireTis miliciisaTvis. b-ni muravSCis  
sapasuxod, romelsac surda gaego, warmoadgenda Tu ara es gafrTxilebas,  
generalma iakovlevma ganacxada: `ara, es mxolod faqtia, rom 10 000  
`kalaSnikovi~ gadaeca milicias dnestrispireTis regionis dasacavad~.  
generalma iakovlevma daamata, rom man miiRo miTiTeba, winaaRmdegoba  
gaewia moldovis mcdelobisaTvis, kontrolis qveS moeqcia regioni da ar  
mieca kontrolis damyarebis saSualeba.  
amitom iaraRis gadacema gardauvali iyo. yvelaferi kargad iyo  
organizebuli. moldovas hqonda safuZvliani faqtobrivi mtkicebulebebi,  
magaliTad, moldovis jarebis mier ayvanili tyveebisagan, romlebmac  
aRiares, rom xsenebuls adgili hqonda. moldovam aseve moipova  
mtkicebulebebi da dokumentebi me-14 armiidan, romlebic adasturebdnen,  
rom iaraRi gadaecemoda separatistebs. 1991 wlis maisSi me-14 armiis  
maSindelma sardalma netkaCovma miiRo miTiTebebi Tavdacvis ministrisagan  
moskovidan rezervistebis gawvevasTan da im jarebisa da iaraRis  
mzadyofnasTan dakavSirebiT, romlebsac unda daecvaT dnestrispireTi,  
radgan es ukanaskneli iyo `ruseTis teritoria da ... Cven [rusebma] unda  
davicvaT igi yvela saSualebiT~. mowmes hqonda Sexvedra general  
netkaCovTan, romelmac ganucxada mas, rom rezervisti oficrebi tovebdnen  
me-14 armias, raTa gaewvrTnaT separatistebi.  
mowmem aRniSna, rom samoqalaqo pirebs ar SeeZloT naRmebis Calageba;  
xsenebuli amocanis ganxorcieleba SeuZliaT mxolod profesionalebs,  
romlebsac gavlili aqvT samxedro wvrTna. konfliqtis Semdeg moldovam  
TxovniT mimarTa amerikis SeerTebuli Statebis specialistebs, raTa maT  
ganenaRmaT dnestrispireTis teritoria. amerikelebma aseve gawvrTnes  
moldoveli specialistebi danaRmuli velebis gauvnebelyofaSi.  
407. moldovis Tavdacvis saministros ar SeeZlo raime mniSvnelovani  
winaaRmdegobis gaweva dnestrispireTis ZalebisaTvis. rodesac warmoiSva  
konfliqti, separatistebs hqondaT 30 tanki, 50 saartilerio danadgari, 6  
da 120 mm-iani naRmmtyorcnebi da hyavdaT taqtikuri jgufebi, romlebic  
gawvrTnilni iyvnen artileriis gamoyenebaSi. maTi samxedro qmedebebi  
kargad iyo organizebuli samxedro oficrebis mier. 120 mm-iani Wurvebis  
yidva ar SeiZleba bazarSi; regionSi mxolod me-14 armias gaaCnda aseTi  
Wurvebi. `dosaafs~ ar hqonia aseTi kalibris Wurvebi. me-14 armiis sakmaod  
Zlieri jgufi iyo benderSi dnestrispireTis saxalxo gvardiasTan erTad.  
avtobusebs,  
romlebiTac  
SeuiaraRebeli  
moldoveli  
jariskacebi  
gadahyavdaT, gauxsnes cecxli tiginas (benderis) misadgomebTan. moldovis  
xelisuflebis organoebis mier Catarebuli gamoZiebis Semdeg gamotanili  
iqna daskvna, rom es swored rusma jariskacebma gaakeTes. xsenebuli  
incidentis dros 23 jariskaci daiRupa.  
408. mowmes ar surda gadadgoma; mis gadadgomasTan dakavSirebuli  
gadawyvetileba parlamentma da prezidentma snegurma miiRes da amas imiT  
xsnidnen, rom ase surda moskovs.  
409. adgili hqonda incidents, romlis drosac moldovis TviTmfrinavma  
dabomba dnestrispireTis sofeli. ganxorcielda ori sahaero misia,  
romlebSic monawileobda oTxi danayofi da ori TviTmfrinaviT yovel  
jerze. rodesac miRebuli iqna brZaneba separatistebis SeCerebasTan  
dakavSirebiT, romlebic xidis gadakveTas apirebdnen, gaica xidis  
dabombvis brZaneba. gamoyenebuli TviTmfrinavebi ar iyo Sesabamisad  
aRWurvili samizneebis dasabombad. bombebi Camoyrili iqna, magram ar  
moxvda xids. xidze tankebi idga. aucilebeli ar iyo, yofiliyavi samxedro  
oficeri, raTa mimxvdariyavi, vis ekuTvnoda xsenebuli tankebi; naTeli iyo,  
rom tankebi da jariskacebi me-14 armiis sakuTreba iyo. maT gangeb gauSves  
jariskacebi rezervSi, Semdeg ki gaiwvies isini satanko ekipaJebisaTvis.  
adamianebi, romlebic marTavdnen tankebs, ar iyvnen Cveulebrivi mZRolebi.  
mxolod profesionals SeuZlia tankis manevrireba. maT cecxli gauxsnes  
moldovis Zalebs. yvelaferi es gadaRebuli da dafiqsirebulia.  
410. samxedro operaciis Tavidan acileba SesaZlebeli iqneboda, ruseTis  
mxares rom ar moexdina provocireba da mxari ar daeWira konfliqtis  
dawyebisaTvis. konfliqti iyo ruseTis xelmZRvanelobis gadawyvetileba im  
droisaTvis.  
411. rodesac sabWoTa kavSiri daiSala, iseTi patara qveyana, rogoric  
moldovaa, dadga Zalian didi problemebis winaSe uzarmazar qveyanasTan _  
ruseTTan Tanaarsebobis mxriv. moldovis pirveli nabiji iyo armiis Seqmna,  
anu Tavdacvis saministros Camoyalibeba. verc Sinagan saqmeTa da verc  
Tavdacvis saministroebma ver SeZles SeenarCunebinaT qveynis teritoriuli  
mTlianoba. pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovas ar SeeZlo efeqturad  
emoqmeda; mas ar gaaCnda iaraRi, saWurveli an iaraRi, radgan xsenebuli  
masalebis umetesoba gatanili iqna ruseTsa da dnestrispireTSi 1990-1991  
wlebSi. moldovas ar gaaCnda saartilerio SenaerTebi, romlebic  
winaaRmdegobas gauwevdnen an Seutevdnen mdinaris meore mxares arsebul  
Zalebs. moldovas arc sxva samxedro aRWurviloba gaaCnda. imisaTvis, rom  
moepovebina samxedro aRWurviloba, moldovam TxovniT mimarTa mezobel  
rumineTs da misgan msubuqi iaraRi SeiZina. miuxedavad imisa, Tu ras  
ambobdnen gazeTebi, arc erT ruminels monawileoba ar miuRia konfliqtSi.  
moldovis Tavdacvis saministros ZalebSi ar yofila Caricxuli sxva  
saxelmwifos arc erT samxedro mosamsaxure.  
412. generalma lebedma mravaljer ganacxada, rom mis me-14 armias SeeZlo  
buqarestamde Casvlac ki 2 saaTis ganmavlobaSi, Tumca mas es arasodes  
hqonia  
dasaxuli  
miznad.  
ruseTis  
agresiis  
mizans  
warmoadgenda  
dnestrispireTis teritoriaze Zalauflebis SenarCuneba da amiT patara  
saxelmwifo moldovaze zewolis ganxorcieleba.  
413. 1991-1992 wlebSi dnestrispireli separatistebi namdvilad ar damdgaran  
didi siZneleebis winaSe warmoebis aRdgenasTan dakavSirebiT, raTa  
ewarmoebinaT iaraRi. savaraudod 1992 wlisaTvis maT ukve Tavad SeeZloT  
iaraRis warmoeba.  
moldovis samxedro sahaero Zalebs gaaCnda `mig-29~ tipis gamanadgurebeli.  
SeiaraRebuli Zalebis mTavarsardali iyo prezidenti sneguri, xolo  
generaluri Stabis ufrosi iyo generali kreanga. mowmem uaryo b-n  
plugarusTan  
saubari  
gamanadgureblis  
gamoyenebasTan  
dakavSirebiT,  
vinaidan b-ni plugarus ar ekava saTanado Tanamdeboba.  
414. mowmem ganacxada, rom mas arasodes miuRia raime saxis moxseneba  
moldovis jariskacebis mier samoqalaqo mosaxleobaze arasaTanado  
mopyrobis ganxorcielebasTan dakavSirebiT da nebismier SemTxvevaSi mas  
ar gaaCnda aseTi SemTxvevebis gamoZiebis kompetencia.  
415. mas Semdeg, rac Sewyda sisxlisRvra, ruseTi imave politikas atarebda,  
anu icavda Tavis strategiul interesebs da cdilobda moldovaze  
zegavlenis SenarCunebas.  
39. valentin sereda  
416. Cvenebis micemis momentSi mowmes ekava moldovis saerTo cixeebis  
direqtoris Tanamdeboba 2001 wlis agvistodan. penitenciur sistemaSi igi  
1978/1979 wlidan muSaobda.  
417. moldovasa da dnestrispireTs Soris ar moqmedebs raime SeTanxmeba  
sasjelaRsrulebis sferoSi samarTlebrivi urTierTdaxmarebis Sesaxeb. ar  
arsebobs  
msjavrdebulTa  
gadacemis  
raime  
praqtikuli  
procedura.  
warsulSi ar yofila erTi mxaridan meorisTvis msjavrdebulTa gadacemis  
arc erTi SemTxveva. erTxel moxda tiginidan (benderi) moldovis erT-erT  
saavadmyofoSi xalxis gadayvanis mcdeloba, magram moldovis mTavrobam  
uari ganacxada, vinaidan SeTanxmeba ver iqna miRweuli. moldoveli eqimebi  
ver Sedian tiraspolis cixeebSi da piriqiT. ar xdeba satelefono  
saubrebi moldovis cixis eqimebsa da dnestrispireTs Soris. mowmes ar  
hqonda informacia patimrebis mkurnalobis Sesaxeb im eqimebis mier, vinc  
ar msaxurobda cixeSi. patimarTa gadacema sxva saxelmwifoebisaTvis xdeba  
eqstradiciis proceduriT. am proceduras generaluri prokuratura  
awarmoebs.  
418. dnestrispireTis xelmZRvanelobam Seuwyvita eleqtroenergiisa da  
wylis miwodeba dawesebulebas, romelic mkurnalobs tuberkuloziT  
daavadebul  
pacientebs  
tiginaSi.  
moldovam  
gagzavna  
dizelis  
eleqtrogeneratori da wylis avzebi. moldovidan mimavali avtomanqanebi  
daakaves sazRvarze erTidan sami dRis ganmavlobaSi. tiginis adgilobrivma  
xelisuflebam akrZala tuberkuloziani pacientebis moldovidan tiginis  
samedicino centrSi gadayvana. tiginis adgilobrivi miliciis postebi  
amowmeben yvela Semaval da gamaval avtomanqanas.  
419. arc erTi patimari, romelic sasjels ixdis moldovis cixeebSi, ar  
aris msjavrdebuli dnestrispireTis sasamarTloebis gadawyvetilebis  
safuZvelze. situacia igivea tiginis moldovur sasjelaRsrulebis  
dawesebulebebSic. aseve arc erTi adamiani, romelic sasjels ixdis  
dnestrispireTis  
cixeebSi,  
ar  
aris  
msjavrdebuli  
moldovis  
sasamarTloebis gadawyvetilebiT.  
420. mowme warmoSobiT tiginidanaa, magram bolo 15 wlis ganmavlobaSi mas  
ar mounaxulebia arc erTi iqauri penitenciuri dawesebuleba. Tumca, misi  
azriT, dnestrispireTsa da moldovas Soris didi gansxvaveba ar unda  
yofiliyo cixis pirobebis, sakvebis, samedicino momsaxurebis da a.S.  
TvalsazrisiT.  
421. Tuki msjavrdebuli gaiqceoda moldovidan dnestrispireTSi, moldova  
savaraudod gadadgamda nabijebs dnestrispireTis xelisuflebasTan  
TanamSromlobis mizniT.  
422. 2002 wels moldovam daiwyo cixis saknebis fanjrebidan darabebis  
(`wamwamebis”) moxsna; es procesi unda damTavrdes 2003 wlis bolomde.  
darabebi xels uSlis ventilacias da dRis sinaTlis SeRwevas cixis  
saknebSi. moldova cdilobs, gamoasworos saknebis zogadi mdgomareoba,  
magram vinaidan ar arsebobs sakmarisi saxsrebi, procesi arasrulwlovani  
msjavrdebulebis saknebiT daiwyo. maT, magaliTad, aqvT sarecxis avzebi da  
Sxapebi TiToeul sakanSi. patimrebs aqvT ufleba, miiRon televizori an  
sxva mowyobiloba naTesavebisagan.  
423. ganmcxadebelTa advokatebis mier jvaredini dakiTxvisas mowmes  
uTxres, rom msjavrdebulTa gadacema moxda ruseTis federaciasa da  
`mdr~-s Soris.  
kerZod, ganmcxadebelTa advokatebma yuradReba gaamaxviles v. s.-s saqmeze,  
romelic daibada 1968 wels, dakavebuli iqna `mdr~-Si 1992 wels, xolo 1993  
wels gadayvanili iqna astraxanSi (ruseTis federacia), sadac mas ruseTis  
federaciis sasamarTlom miusaja 15 wliT Tavisuflebis aRkveTa. imave  
wels igi daabrunes dnestrispireTSi. Semdeg 1999 wels igi gadaiyvanes  
ruseTis federaciis cixeSi da sabolood 2002 wels kvlav daabrunes  
dnestrispireTis cixeSi. meore magaliTi Seexeboda vinme r. s.-s, romelic  
daibada 1973 wels, dakavebuli iqna 1992 wlis 20 oqtombers astraxanSi da  
1993 wlis 2 ivliss gadayvanili iqna tiraspolSi, dnestrispireTSi, sadac  
msjavrdebuli iqna `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos mier 1996 wlis 14 marts.  
1999 wlis 27 noembers igi gadaiyvanes moskovSi, xolo 1999 wlis 8  
dekembers astraxanSi, sadac gaasamarTla ruseTis sasamarTlom da miusaja  
10 wliT Tavisuflebis aRkveTa. 2002 wlis 21 oqtombers igi gadayvanili  
iqna tiraspolis cixeSi.  
am informaciis sapasuxod mowmem ganacxada, rom ar iyo da arc SeiZleboda  
yofiliyo informirebuli, vinaidan mas gaaCnda informacia patimarTa  
gadacmaze, romelsac adgili hqonda moldovis xelisuflebis mier  
kontrolirebad tertoriaze. igi darwmunebuli iyo, rom patimarTa  
gadacemis zemoxsenebuli SemTxvevebi ar ganxorcielebula moldovis  
xelisuflebis monawileobiT an nebarTviT da varaudobda, rom gadacema  
moxda ruseTis federaciisa da dnestrispireTis xelisuflebaTa uSualo  
TanamSroblobiT.  
40. viqtor berlinski  
424. 1990-1994 wlebSi mowme iyo parlamentis wevri da danaSaulTan brZolis  
saparlamento komitetis Tavmjdomare. Cvenebis micemis momentSi igi aRar  
iyo parlamentis wevri da moRvaweobda rogorc praqtikosi iuristi.  
425. saparlamento komiteti ar iyo dakavSirebuli dnestrispireTis  
konfliqtTan. mowmes piradad ar gaaCnda raime uSualo kavSiri an  
informacia ilaSkus saqmesTan mimarTebaSi. igi sabolood CamoSorda  
politikas 1994 wels.  
Tumca 1991-1992 wlebSi mowme CarTuli iyo konfliqtis mogvarebis mizniT  
warmoebul molaparakebebSi dnestrispireTis xelmZRvanelobasTan, magram  
am ukanasknelma ganacxada, rom hyavda sakuTari SeiaraRebuli Zalebi da  
Tavadve Seasrulebda Tavis samuSaos, da molaparakebebma Sedegi ar  
gamoiRo.  
41. konstantine obroCi  
426. mowme iyo moldovis premier-ministris moadgile 1990 wlis maisidan  
1992 wlis ivnisamde. 1993 wlidan 1996 wlamde igi iyo prezident sneguris  
mrCeveli adgilobrivi mmarTvelobis sakiTxebSi. 2002 wlidan mowme  
moRvaweobs  
rogorc  
damoukidebeli  
konsultanti.  
premier-ministris  
moadgilis Tanamdebobaze mas ZiriTadad Sexeba hqonda adgilobrivi  
administraciis problemebTan. muravskis mTavrobis periodSi premier-  
ministrs sami moadgile hyavda. mowme dainiSna im saparlamento komitetis  
Tavmjdomared, romelic pasuxismgebeli iyo dnestrispireTis reJimTan  
molaparakebebis warmoebaze. am komitetis erT-erTi bolo miRweva is iyo,  
rom man 1992 wels moaxerxa dnestrispireli parlamentarebis miyvana  
moldovis parlamentSi. amis Semdeg daiwyo SeiaraRebuli konfliqti.  
427. mowme ar gadamdgara Tavisi iniciativiT 1992 wlis ivnisSi. muravskis  
mTeli mTavroba daTxovnili iqna dnestrispireTis situaciis mizeziT  
mTavrobasa da parlaments Soris warmoqmnili krizisis gamo.  
dnestrispireTsa da ruseTs Soris urTierToba Zalian aSkara iyo.  
kiSiniovSi yofnis dros ruseTis saxelmwifo dumis Tavmjdomaris b-ni  
selezniovis mier gakeTebuli gancxadebis Tanaxmad, rac dnestrispireTSi  
xdeba, mWidrod aris dakavSirebuli ruseTis federaciasTan.  
428. mowmes ar hqonda informacia me-14 armiis mier dnestrispireTis  
mosaxleobisaTvis iaraRis darigebis Sesaxeb.  
Tumca me-14 armiis monawileoba konfliqtSi sayovelTaod cnobili faqti  
iyo, romelic srulad iyo dokumentirebuli presaSi. kerZod, konfliqtSi  
CarTuli iyo me-14 armiis tankebi. mowme ar yofila brZolis velze da  
piradad ar unaxavs sabrZolo operaciebi, amitomac ar SeeZlo pirdapir  
aRewera me-14 armiis sabrZolo operaciebSi monawileobis xarisxi,  
jariskacTa raodenoba da a.S. magram aSkara iyo, rom es xdeboda; yvelam  
icoda amis Sesaxeb.  
429. mowmes ar miuRia monawileoba ruseTTan molaparakebebSi, is mxolod  
dnestrispireTis  
mosaxleobasTan  
molaparakebebSi  
iyo  
CarTuli.  
saparlamento komitetma, romelsac igi xelmZRvanelobda, Tavi mouyara  
arCeuli parlamentis wevrebs dnestrispireTidan, ukrainidan, moldovidan  
da rumineTidan. komitetis xelmZRvanelobiT gamarTuli molaparakebebis  
konteqstSi komiteti ar dakavSirebia ruseTis parlamentis arc erT  
warmomadgenels.  
430. mowmis azriT, ilaSkus sasamarTlo procesi farTomasStabiani  
politikuri TamaSis Sedegi iyo. ar arsebobda am procesis aSkara mizezi.  
patimarTa gacvla xdeboda orive mxareze, magram es jgufi gamoiricxa.  
ruseTis mxares rom sdomnoda ilaSkus jgufis gaTavisufleba, es asec  
iqneboda.  
431. dainteresebas moldovis teritoriiT safuZveli Caeyara ori saukuniT  
adre, ruseT-TurqeTis omis periodidan. moldovaSi didi raodenobiT  
slavebi, anu rusebi da ukrainelebi, cxovrobdnen. am didma saxelmwifoebma  
maTi erovnebis mosaxleobis yofna teritoriaze moldovaSi mimdinare  
procesebis gakontrolebis survilis gamarTlebad gamoiyenes.  
dnestris marcxena napirze ganxorcielebul moqmedebebs akontrolebda da  
xels uwyobda sabWoTa kavSiris xelisufleba. prezidentma gorbaCovma  
gagzavna Tavisi warmomadgeneli marSali axrameevi.  
432. mowmem wamoWra dnestrispireTis problemis mogvarebis winadadeba:  
miecaT dnestrispireTis mosaxleobisTvis TviTmmarTvelobis garkveuli  
uflebamosileba,  
daekmayofilebinaT.  
dnestrispireTis  
raTa  
mowmis  
`regioni~  
gaeqarwylebinaT  
winadadebiT  
(maSin,  
maTi  
SiSi  
da  
amgvarad  
daerqmeoda  
teritorias  
dRes  
rodesac  
isini  
Tavs  
`dnestrispireTis respublikas~ uwodeben), iqneboda erTiani valuta da  
sagareo urTierTobebis erTiani warmoeba moldovis saxelmwifos mTels  
teritoriaze, dnestrispireTs eqneboda sakuTari simbolo, rogoric aris  
droSa, da sakuTari kontrolis qveS eyoleboda garkveuli raodenobis  
SeiaraRebuli Zalebi. msgavsi gegma iqna SemoTavazebuli gagauziis  
mimarTac. gegma iTvaliswinebda regionebis dayofas guberniebad, Tumca  
moldova erTian erTeulad darCeboda. mTavari azri iyo dnestrispireTis  
regionisa da guberniebis mosaxleobisaTvis meti avtonomiis miniWeba maTi  
istoriuli specifikurobis gaTvaliswinebiT, magram winadadeba uaryofili  
iqna.  
Tavidan dnestrispireTis xelisuflebis Tvalsazrisi igive iyo, rac  
moldovis mTavrobisa. rodesac moldovis respublika iqmneboda, aravin  
laparakobda rusulenovani mosaxleobis uflebebis Selaxvaze. magram  
regionSi iyvnen adamianebi, visac amoZravebda separatistuli Tu sxva  
miznebi. amave dros `saxalxo fronti~ qmnida pirobebs moldovis  
rumineTTan gasaerTianeblad. moldovas uxdeboda am situaciasTan  
gamklaveba.  
cxadia,  
dnestrispireTis  
adgilobrivi  
ukanono  
TviTmmarTvelobis Camoyalibebamde adgilobrivi mmarTvelobis organoebi  
aRiarebuli iyo. centraluri xelisufleba TanamSromlobda maTTan, isini  
monawileobdnen yvelanair Cveulebriv saqmianobaSi. tiraspolSi calke  
reJimis Camoyalibebis Semdeg marjvena sanapiro ar cnobda marcxena  
sanapiros xelisuflebas, Tumca moldovelebi inarCunebdnen kontaqts  
meore mxaris mosaxleobasTan. De facto isini warmoadgendnen regionis  
mmarTvelobas.  
aRiarebis  
sakiTxTan  
dakavSirebiT  
sakmaod  
rTuli  
iyo  
mkacrad  
samarTlebrivi, formalisturi poziciis miReba: vinaidan dnestrispireTis  
reJimi ar iyo aRiarebuli moldovis mTavrobisa da saerTaSoriso  
Tanamegobrobis mier, moldovas ar unda hqonoda masTan aranairi samuSao  
kontaqti. es niSnavda, rom konfliqti arasodes gadaiWreboda, magram  
moldovis xelisufleba cdilobda, daxmareba gaewia mosaxleobisaTvis.  
433.  
mowmes  
ar  
gaaCnda  
viTomda  
aranairi  
iyvnen  
informacia  
moldovis  
imis  
dazvervis  
Sesaxeb,  
rom  
ganmcxadeblebi  
agentebi  
dnestrispireTis teritoriaze.  
434. mTavrobaSi aravin uWerda mxars dnestrispireTis konfliqtis  
mosagvareblad Zalis gamoyenebas. magram dasawyisSi, rodesac miliciis  
Senoba da sxva Senobebi iqna dakavebuli, moldova iZulebuli gaxda,  
epasuxa Zalis gamoyenebiT.  
rumineTs gaaCnia interesebi moldovaSi. moldoveli da rumineli xalxi  
erTi da imave eTnikuri warmomavlobisaa. rumineTi CarTuli iyo tiginis  
(benderi) molaparakebebSi. rumineTis mxares araferi aqvs sasayveduro, is  
yovelTvis obieqturad moqmedebda. molaparakebebze moxerxda kompromisis  
miRweva: adgilobrivi warmomadgenlebi daTanxmdnen, kvlav erTiani  
saxelmwifos saxiT emoqmedaT.  
435. moldovis centraluri mTavroba da adgilobrivi xelisufleba  
daxmarebas uwevda ilaSkus jgufis wevrTa ojaxebs. mowme, iyo ra  
prezidentis mrCeveli, ramdenjerme Sexvda qalbaton ilaSkus da Seaxvedra  
igi moldovis prezidents.  
436. elcin/sneguris 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis erT-erTi mizani iyo  
SeiaraRebuli konfliqtis, brZolebisa da xocva-Jletis SeCereba. es ar  
niSnavda, rom moldovis mTavrobam uari Tqva suverenul uflebebze  
mocemul teritoriaze.  
42. mixail sidorovi  
437. Cvenebis micemis momentSi mowme iyo parlamentis wevri da adamianis  
uflebaTa da erovnuli umciresobebis komitetis Tavmjdomare.  
mowmem kariera daiwyo rogorc profesionalma mosamarTlem. igi TxuTmeti  
weli muSaobda moldovis sasamarTlo sistemaSi. mowme mosamarTled  
dainiSna 30 wlis win. igi iyo sisxlis samarTlis uzenaesi sasamarTlos  
prezidiumis wevri. 1981 wlidan, misi samosamarTlo karieris Semdeg, igi  
muSaobda yofil uzenaes sabWoSi, iyo uzenaesi sabWos samdivnos  
iuridiuli samsaxuris ufrosis moadgile. 1991 wels igi daTxovnili iqna  
samsaxuridan kiSiniovSi mxolod da mxolod rusuli warmomavlobis gamo  
da gadawyvita, wasuliyo dnestrispireTSi. igi dainiSna dnestrispireTis  
marTlmsajulebis direqtoratis xelmZRvanelad. am Tanamdebobaze mowmem  
Tveze naklebi dahyo. 1993 wlis dekembramde igi moRvaweobda kerZo  
biznesSi. 1994 wlis Tebervlidan 1998 wlamde igi iyo parlamentis wevri,  
1998-2001 wlebSi ki ombudsmeni.  
438. rodesac 1994 wels mowme arCeuli iqna parlamentSi, warsuls Cabarda  
misi cxovrebis is nawili, romelic exeboda dnestrispireTis  
marTlmsajulebis direqtoratis yofili xelmZRvanelis Tanamdebobas.  
centraluri saarCevno komisiis arc erT wevrs ar gamouTqvams  
winaaRmdegoba. parlamentSi moRvaweobisas mowmes araferi smenia ilaSkus  
saqmis Sesaxeb.  
is faqti, rom mcire periodis ganmavlobaSi mowme emsaxureboda  
dnestrispireTis separatistul reJims, ar warmoadgenda dabrkolebas  
moldovaSi  
misi  
Semdgomi  
karierisTvis,  
magaliTad,  
ombudsmenis  
Tanamdebobaze muSaobisaTvis.  
439. 1998 wlis maissa Tu ivnisSi, rodesac mowmes ekava ombudsmenis  
Tanamdeboba, igi Sexvda ilaSkus jgufis wevrebis meuRleebs. mowmem da  
misma kolegebma urCies maT, rom vinaidan ombudsmenis samsaxurs ar gaaCnda  
raime realuri saSualeba problemis mosagvareblad, maTTvis umjobesi  
iqneboda euTo-s misiaSi wasvla. amis Semdeg mowme TanamSromlobda euTo-  
sTan. sxva moqalaqeebi dnestrispireTidan aseve modiodnen masTan  
Sesaxvedrad TavianTi problemebiT, magram ombudsmenis samsaxuri uZluri  
iyo problemebis gadaWraSi euTo-s gareSe.  
440. moldovis mTavrobas ar gaaCnda Sesabamisi gavlena dnestrispireTis  
reJimze, raTa uzrunveleyo ilaSkus jgufis gaTavisufleba. mas Semdeg,  
rac ukanono reJimma Seqmna sakuTari administracia, sasamarTloebis  
CaTvliT, ar arsebobda aranairi kontaqti, aranairi oficialuri arxi,  
romlis meSveobiTac moldovis mTavrobas SeeZlo maTze gavlenis moxdena.  
sasamarTlo procesidan oTxi wlis Semdeg iyo ramdenime mcdeloba, raime  
Secvliliyo. ufro adre amas azri ar eqneboda, vinaidan moldovas ar  
gaaCnda saSualeba, gamklaveboda problemas. mowmem daaskvna, rom euTo-s  
monawileobiT gamarTuli Sexvedrebic ki aranairad ar cvlida situacias.  
mowmem monawileoba miiRo ombudsmenTa saerTaSoriso SexvedraSi, vinaidan  
miaCnda, rom moldovas ar SeeZlo problemis Sida saSualebebiT mogvareba.  
1996 wels moldova SeuerTda CarCo-SeTanxmebas umciresobaTa Sesaxeb, 1997  
wels miiRo kanoni erovnul umciresobaTa statusis Sesaxeb. moldovaSi  
arsebuli situacia adamianis uflebaTa TvalsazrisiT ganxiluli iqna  
evropis sabWos ministrTa komitetis mier, sadac aRiniSna, rom moldovaSi  
bevri nabiji idgmeba adamianis uflebaTa uzrunvelyofisTvis. mTavrobam  
Seqmna erovnebaTaSorisi urTierTobebis departamenti. moldovaSi iyo 13%  
ukrainuli  
warmomavlobis  
eTnikuri  
umciresoba,  
13%  
rusuli  
warmomavlobisa, 5% gagauzielebisa, 4% bulgarelebis da 3% ebraelebisa.  
moldovis mosaxleobis 35% erovnuli umciresoba iyo. dnestrispireTSi  
40% moldovelebi arian, 28% ukrainelebi da 22% rusebi.  
441. 1994 wlis martSi, mas Semdeg, rac batoni ilaSku pirvelad iqna  
arCeuli parlamentis wevrad, parlamentma moamzada pirobebi, romelTa  
mixedviTac mas unda Seesrulebina parlamentis wevris movaleobebi. am  
droisaTvis ilaSkus saqmes ukve hqonda politikuri ganzomileba. Tu  
CaiTvleboda, rom sakiTxs mxolod mkacrad samarTlebrivi mniSvneloba  
aqvs, SesaZlebeli iqneboda ufro swrafi da ufro konstruqciuli  
moqmedeba.  
b-ni ilaSkus gaTavisufleba iyo politikuri svlis Sedegi da es ar  
momxdara kanonieri xelisuflebis romelime RonisZiebis Sedegad.  
mTavrobas ar gaaCnda realuri SesaZlebloba, raime Seecvala ilaSkus  
saqmeSi. mas ar SeeZlo am saqmisTvis prioritetuli mniSvnelobis miniWeba.  
1997  
wels  
mowmes  
daekisra  
valdebuleba,  
iusticiis  
ministris  
moadgilesTan, b-n sturcasTan erTad emuSava ilaSkus saqmeze. Sedga  
Sexvedra sturcasa da dnestrispireTis e.w. iusticiis ministrs Soris. es  
wminda protokoluri Sexvedra iyo da araferi Seucvlia. am Sexvedris  
Semdeg maT Soris ar yofila raime urTierToba. Sexvedrebi rom  
gagrZelebuliyo, ilaSkus sakiTxi savaraudod wamoiWreboda, Tumca es ase  
ar moxda.  
442. mowmem ver gaixsena, sami ombudsmenidan romeli muSaobda ilaSkus  
saqmeze. es ombudsmenis samsaxuris muSaobis pirvel TveebSi iyo. mowme  
ramdenjerme Sexvda euTo-s warmomadgenlebs da wamoWra sakiTxi ilaSkus  
saqmis Sesaxeb. rogorc parlamentis wevrs, mowmes ar daumyarebia kontaqti  
romelime saerTaSoriso organizaciasTan ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT.  
mowmis azriT, am organizaciebs moldovaSi ar ZaluZdaT aRnuSnuli  
specifikuri problemis gadaWra.  
443. mowmem ar icoda, rom moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3  
Tebervlis gadawyvetilebiT ilaSkus saqme gadaeca moldovis saxalxo  
prokurors xelaxali gamoZiebisaTvis. man icoda mxolod sturcas  
winadadebis Sesaxeb, romlis Tanaxmadac ilaSkus jgufis sawinaaRmdego  
nebismieri cvlileba xelaxla gansjadi unda yofiliyo ucxo saxelmwifos  
sasamarTlos mier.  
444.  
xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad, sisxlis samarTlis procesis  
ZiriTadi debulebebi Sesrulebuli iqna kerZod, braldebulebs  
mowmes  
arasodes  
unaxavs  
ilaSkus  
saqmis  
masalebi.  
misTvis  
waredginaT braldeba da dakavebulni iqnen, dacvis mxares xeli  
miuwvdeboda sasamarTlos masalebze, mowmeebs CamoerTvaT Cvenebebi,  
warmodgenili iqna qmedebis damadasturebeli mtkicebulebebi da Catarda  
sasamarTlo mosmena, romelsac eswrebodnen braldebulebi. mowme Tvlida,  
rom procesualuri TvalsazrisiT sisxlis samarTlis procesis yvela  
standarti daculi iqna. mowme daTanxmda rom sasamarTlos gadawyvetileba  
gauqmebuli iqna arakonstituciurobis safuZvelze da aseve aRniSna, rom  
saWiro iyo gadawyvetilebis ganxorcieleba. mowmis azriT, saapelacio an  
sakasacio sasamarTlom xelaxla unda Seiswavlos saqmis mTeli masalebi.  
rac Seexeba savaraudo danaSaulis msxverplTa sakiTxs, mowmes miaCnda, rom  
gadawyvetileba am saqmeze dakavSirebuli iyo zogadad dnestrispireTis  
problemis mogvarebasTan.  
445. vinaidan Semdgomi nabijebi ganxiluli unda iqnes sisxlis samarTlis  
procesis TvalsazrisiT, mowmes warmoudgenia ori SesaZlo varianti.  
pirveli, moldovis uzenaesi sasamarTlo, rogorc qveynis umaRlesi  
sasamarTlo organo, ganixilavs sakiTxs kasaciis wesiT. da meore, sawyis  
wertilad aRebuli unda iqnes is faqti, rom mtkicebulebebi adasturebs,  
rom  
sisxlissamarTlebrivi  
braldeba  
sworedac  
unda  
yofiliyo  
wayenebuli: warmoebda sisxlissamarTlebrivi gamoZieba, mopovebuli iqna  
mtkicebulebebi da a.S. am safuZvelze saqme unda gadaeces uzenaes  
sasamarTlos  
Semdgomi  
ganxilvisaTvis.  
xelaxla  
unda  
moxdes  
mtkicebulebaTa miukerZoebeli, politikuri konteqstidan gancalkevebuli  
ganxilva. mowmis azriT, sisxlis samarTlis saproceso kodeqsi ar  
Seicavda muxlebs imis Sesaxeb, rac gakeTda moldovis uzenaesi  
sasamarTlos mier ilaSkus saqmeze. nebismier SemTxvevaSi, man araferi  
icoda sxva msgavsi SemTxvevebis Sesaxeb moldovasa da dnestrispireTs  
Soris. da bolos, mowmes miaCnda, rom moldovis sasamarTlom ver  
uzrunvelyo saerTaSoriso standartebi.  
446. mowmem icoda moldovis generaluri prokuroris 2000 wlis agvistos  
gadawyvetilebis Sesaxeb, romelic wyvetda sisxlis samarTlis gamoZiebas  
dnestrispireTis im mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg,  
romlebic monawileobas iRebdnen ilaSkus saqmeSi. 1995 Tu 1996 wels  
moldovis parlamentma gamarTa Sexvedra tiraspolel kolegebTan, romlis  
ganmavlobaSic mowmem hkiTxa maT, Tu ratom ar Camodiodnen kiSiniovSi.  
dnestrispirelma parlamentarebma upasuxes, rom ar SeeZloT kiSiniovSi  
Casvla, vinaidan maT winaaRmdeg moldovis generaluri prokurori  
sisxlissamarTlebriv gamoZiebas awarmoebda. mowme Tvlis, rom gamoZieba  
dnestrispireli prokurorebisa da mosamarTleebis winaaRmdeg iyo  
politikuri da ara samarTlebrivi nabiji. aseve politikuri xasiaTis iyo  
gadawyvetileba sisxlis samarTlis braldebis Sewyvetis Sesaxeb.  
447. mowmis CvenebiT, im periodSi, rodesac igi ombudsmeni iyo, moldovas  
sami ombudsmeni hyavda. mas ar axsovda, konkretulad romeli maTgani iyo  
dakavebuli ilaSkus saqmiT. maT rom pirdapir miemarTaT dnestrispireTis  
xelisuflebisTvis, verafers miaRwevdnen. amis demonstrireba iolia maT  
mier  
gaweuli  
mcdelobebis  
fonze,  
rodesac  
isini  
cdilobdnen,  
moegvarebinaT problemebi, romlebsac waawydnen benderis tuberkuloziT  
daavadebuli pacientebis samkurnalo dawesebulebasTan urTierTobisas.  
dnestrispireTis adgilobrivma xelisuflebam dawesebulebas Seuwyvita  
eleqtroenergiisa da wylis miwodeba da sakanalizacio momsaxureba. erT-  
erTma ombudsmenma mimarTa b-n smirnovs, magram basuxi ar miuRia. Semdeg  
ombudsmenis  
ofisma  
mimarTa  
euTo-s  
_
erTaderT  
saerTaSoriso  
organizacias, romelsac raime gavlena gaaCnia regionSi.  
448. aT weliwadze metia, rac dnestrispireTis qalaqebSi sasamarTloebi  
funqcionireben; maT gamoitanes gadawyvetilebebi 4000-ze met sisxlis  
samarTlisa da 10000-ze met samoqalaqo saqmeze. aqedan gamomdinare,  
wamoiWra sakiTxi, unda gauqmdes Tu ara yvela es gadawyvetileba. an yvela  
saqme unda gadaisinjos, an ubralod unda moxdes mosmena sakasacio wesiT,  
saWiroebis SemTxvevaSi uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebiT.  
449. 1991-dan 1992 wlamde arsebuli krizisi ar iyo spontanuri movlenebis  
Sedegi. 1989 wels ZalaSi Sevida moldovis axali kanoni enebis Sesaxeb. am  
gadawyvetilebas sixaruliT ar Sexvedrian. man gamoiwvia mosaxleobis  
garkveuli nawilis mier organizebuli protestis gamoxatva 1989 wlis  
ivnis-ivlisSi; protestSi aqtiur monawileobas iRebda marcxena sanapiro,  
tiraspoli. es movlenebi daSlisaken mimarTuli pirveli biZgi iyo. 1990  
wels kiSiniovSi situacia gauaresda, rodesac zogierTma politikurma  
Zalebma  
daiwyes  
marcxena  
sanapirodan  
Camosuli  
parlamentarebis  
winaaRmdeg qmedebebis organizeba. parlamentSi 360 adgilia. ramdenime  
parlamentari scemes, samarTaldamcavma organoebma ar gadadges aranairi  
nabijebi, Sedegad samocamde parlamentarma marcxena sanapirodan datova  
parlamenti. amis Semdeg situacia gauaresda.  
msgavsi movlenebi viTardeboda gagauziis regionSic. mowveuli iqna  
parlamentis sxdoma problemis mSvidobiani gziT gadasaWrelad, magram  
gagauzielebma  
da  
dnestrispirelebma  
gadawyvites,  
CamoeyalibebinaT  
xelisuflebis sakuTari struqturebi. parlamentma es xelisuflebis  
struqturebi arakonstituciurad gamoacxada. Sesabamisad, 1990 wlis  
agvistodan moldovaSi sami regioni arsebobda. gagauziis situaciis  
mogvarebis Semdeg dnestrispireTi iyo erTaderTi regioni, romelic de facto  
ar iyo parlamentis Zalauflebis qveS.  
1990 wels movlenebi swrafad ganviTarda. 1990 wlis oqtomberSi gaimarTa  
moxaliseTa svla moldovis samxreTisaken. es svla gamoiwvia gagauziis  
respublikis gamocxadebam imave wlis agvistoSi. es movlena warmoadgenda  
qveyanaSi SiSis danergvis mcdelobis nawils. sabednierod, samxreTSi ar  
mimdinareobda brZolebi da xocva-Jleta. SeiaraRebuli konfliqtis  
dawyeba gamoiwvia 1990 wlis 2 noembers dubasariSi momxdarma movlenebma,  
amis Semdeg faqtiurad SeuZlebeli gaxda konfliqtis ganviTarebis  
SeCereba.  
1992 wlis martSi SeiaraRebulma konfliqtma ifeTqa jer dubasariSi,  
Semdeg ki benderSi. amis Semdeg Sewyda molaparakebebis procesis  
warmarTvisTvis  
aucilebeli  
yvela  
kavSiri.  
parlaments  
xeli  
ar  
miuwvdeboda marcxena sanapiroze. 1992 wlidan moyolebuli oficialur  
stuqturebs Soris ar xdeboda araviTari urTierTkavSiri. 1994 wels  
parlamentma  
oficialur  
Camoayaliba  
struqturebs  
komiteti  
Soris  
moldovisa  
kavSiris aRsadgenad.  
da  
dnestrispireTis  
mowme iyo  
dnestrispireTis problemis mogvarebis saparlamento komitetis wevri. am  
komitetma Camoayaliba sagamoZiebo jgufi, romelsac evaleboda 1992 wels  
momxdari movlenebis gamoZieba. 1995 wels Sedga ramdenime Sexveda  
dnestrispirel parlamentarebTan. 2000 wels morigi specialuri komiteti  
Camoyalibda dnestrispireTis problemis mosagvareblad, 2001 wels  
ramdenime Sexvedra Sedga, 2002 wels ki, samwuxarod, arc erTi. mowmis  
CvenebiT, mas didi imedi hqonda, rom euTo-s misiis iniciativa ruseTisa da  
ukrainis monawileobiT warmatebuli iqneboda. igi miesalma prezident  
voroninis gancxadebas, rom SemuSavebuli iqna SeTanxmebis proeqti.  
450. mowme monawileobas iRebda gagauziis Sesaxeb kanonis proeqtis  
momzadebaSi, romelmac regions avtonomiuri statusi mianiWa 1994 wels.  
gagauziasa da moldovas Soris ar arsebobda SeiaraRebuli konfliqti da  
moldovis  
mTavroba  
imedovnebda,  
rom  
SesaZlebeli  
iqneboda  
dnestrispireTis  
problemis  
imave  
gziT  
mogvareba.  
1992  
wels  
dnestrispireTis teritoriaze dawyebulma konfliqtma orive mxridan  
aTasobiT adamianis sicocxle Seiwira da garkveuli dro iyo saWiro aseTi  
Rrma Wrilobebis gansakurnad. mowmis azriT, Tuki politikosebi orive  
mxareze mzad arian Semdgomi nabijebis gadasadgmelad, SesaZlebelia  
problemis mokle xanSi mogvareba.  
451.  
1990  
wlis  
bolodan  
dnestrispireTSi  
funqcionirebda  
calke  
sasamarTlo sistema. dnestrispireTis sasamarTloebis mier gamotanili  
arc erTi gadawyvetileba ar iyo aRiarebuli moldovis sasamarTloebis  
mier. ilaSkusa da misi jgufis ganaCeni gauqmebuli iqna, Tumca saqme  
arasodes ganxilula moldovis sasamarTloebis mier.  
452. mowmem xazi gausva, rom dnestrispireTi arsebobs rogorc de facto  
suverenuli saxelmwifo, sakuTari kanonmdeblobiT, sakuTari sasamarTlo  
sistemiT da ganaCenis aRsrulebis sakuTari proceduriT. dnestrispireTSi  
axlaxan Seiqmna sakonstitucio sasamarTlo. mowmem aRniSna, rom ruseTi  
yovelTvis moiTxovda moldovis teritoriuli mTlianobis aRiarebas 1997  
wels arsebuli saxiT, rasac adasturebs ruseTTan gaformebuli  
xelSekruleba.  
mowmis azriT, ruseTis federacia ar iyo pasuxismgebeli movlenebze,  
romlebsac sasamarTlo ganixilavs mocemul saqmesTan dakavSirebiT.  
ruseTsa  
da  
dnestrispireTs  
Soris  
urTierToba  
daZabuli  
iyo.  
dnestrispireTis xelisufleba arasodes Sexvedria ruseTis federaciis  
prezidents an premier-ministrs, maSin, rodesac moldovis prezidenti da  
moldoveli ministrebi namyofi iyvnen dnestrispireTSi.  
453. dnestrispireTze ucxo qveynebis gavlenaze saubrisas mowmem xazi  
gausva, rom dnestrispireTi iyo Tavisufali bazari. yvelaze stabiluri  
investiciebis wyaro iyo germanuli kapitali, Tumca aseve iyo belgiuri  
investiciebic adgilobriv warmoebaSi. dnestrispirelebis informaciiT,  
maTi valuta germaniaSi ibeWdeboda.  
454. telekominikaciebis sistemas dnestrispireTSi moldova uzrunvelyofs.  
moldovaSi telekomunikaciebs sakuTari gamoyofili adgili uWiravT,  
maSin,  
rodesac  
dnestrispireTSi  
arsebobs  
damoukidebeli  
satelekomunikacio kompania da swored am kompanias uxdis telefonis  
gadasaxads dnestrispireTis mosaxleoba. tiraspolSi mxolod fiWuri  
telefonebi  
ar  
funqcionirebs.  
moldovis  
safexburTo  
Cempionati  
dnestrispireTzec vrceldeba. moldovis amJamindeli safexburTo Cempioni  
tiraspolis gundia, romelsac sakmaod kargi safexburTo stadioni aqvs  
tiraspolSi. moldovis safexburTo nakrebis Sexvedra holandiis nakrebTan  
dagegmili iyo 2003 wlis pirvel aprils da tiraspolis stadionze unda  
Semdgariyo. aqedan gamomdinare, dnestrispireTi ZiriTadad politikuri  
problemaa.  
455. 1990 wlis noemberSi parlamentma miiRo gadawyvetileba moldovaSi  
socialur-ekonomikuri  
RonisZiebebis Sesaxeb.  
situaciis  
gasaumjobeseblad  
dagmo  
gasatarebeli  
erovnebaTaSorisi  
gadawyvetilebam  
konfliqtebis Zalismieri meTodebiT gadaWris nebismieri mcdeloba. mowme  
muSaobda departamentSi, romelic amzadebda Sesabamis kanonproeqtebs.  
mTavrobaSi Camoyalibda erovnebaTaSorisi komiteti. misi funqcia erovnul  
umciresobaTa dacva iyo. kanoni miRebuli iqna 2001 wels, Tumca manamde  
seriozuli problema arsebobda moldovaSi eTnikur umciresobebTan  
dakavSirebiT.  
43. pavel gringa  
456. 1992 wlis mais-ivnisSi mowme iyo Tavdacvis ministris moadgile. amis  
Semdeg, 1992 wlidan 1997 wlamde, mas ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba.  
Cvenebis micemis momentSi mowme gadamdgari iyo. vidre 1992 wels Tavdacvis  
ministris moadgilis Tanamdebobas daikavebda, 1990 wels igi dabrunda  
moldovaSi belorusiidan, sadac ekava armiis meTauris Tanamdeboba. kubis  
sakiTxebSi mrCevlad muSaobis Semdeg mowme gadadga sabWoTa armiis  
samsaxuridan  
da  
dabrunda  
samSobloSi.  
moldovaSi  
axali  
pasuxismgeblobebis aRebisas man erTgulebis fici dado.  
1990-1992 wlebSi mowme muSaobda samxedro departamentSi. 1997 wlidan  
moyolebuli mas aRar ekava oficialuri Tanamdeboba.  
457. moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg zogierT moldovels  
surda sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCena. am miznis misaRwevad maT  
Seqmnes SeiaraRebuli formirebebi, e.w. `saxalxo damcvelebi~, romlebic  
SemdgomSi gadaiqcnen separatistul Zalebad. moldova ar Seurigda  
situacias da scada problemis mSvidobiani mogvareba. magram 1990 wels  
iZulebuli gaxda, Camoeyalibebina rezervistebis batalionebi. amis Semdeg  
SeiaraRebulma jgufebma ufro aSkarad daiwyes moqmedeba. Tavdacvis  
saministrom Tavis mxriv nabijebis gadadgma daiwyo 1992 wlis maisSi,  
rodesac mowme gaxda Tavdacvis ministris moadgile. igi iyo Tavdacvis  
ministris moadgile da prezidentis administraciis wevri. 1992 wlis maisSi  
mas ubrZanes, gaexsna sameTauro centri dnestrispireTSi.  
saidumlo ar iyo, rom separatistebi daxmarebas iRebdnen moskovidan da  
odesidan. 1991 wlis bolodan _ 1992 wlis dasawyisidan moldova veRar  
axorcielebda kontrols qveynis aRmosavleT nawilze.  
1992 wlisaTvis moldovis SeiaraRebul ZalebSi Sedioda daaxloebiT 10  
mudmivi batalioni, rac Seadgens daaxloebiT 6000 jariskacs; situacia  
igive iyo konfliqtis dasrulebamde. es Zalebi Sedgeboda Sinagan saqmeTa  
saministros SeiaraRebuli Zalebisa da policiisagan, garda amisa, iyo  
moxaliseTa sami dajgufeba. saerTo jamSi es Seadgenda 6000-ian moqmed  
armias. dnestrispireTis Zalebic aseve 6000-amde iyo. ruseTis me-14 armiis  
SemadgenlobaSi daaxloebiT Tormetidan ToTxmet aTasamde jariskaci  
Sedioda.  
moldovis armias ar gaaCnda imgvari aRWurviloba, rac separatistebs.  
moldovis SeiaraRebul ZalebSi sawyis etapze aT jariskacze erTi  
avtomaturi iaraRi modioda. maT ar gaaCndaT Sesabamisi struqtura.  
me-14 armia awvdida aRWurvilobasa da mxardaWeras uwevda separatistebs.  
`saxalxo damcvelTa~ oficrebi me-14 armiis rigebidan iyvnen da es  
ukanaskneli amaragebda maT iaraRiT.  
mowme Sexvda iakovlevs, romelmac uTxra, rom dnestrispirelebs hqondaT  
aTasobiT avtomati. viTomda datacebis gziT da qalebisa da bavSvebis  
gamoyenebiT, iaraRis didi odenoba iqna gadacemuli. gadacemuli iqna 30-  
amde tanki, 32 javSantransportiori, 24 erTeuli saartilerio iaraRi,  
naRmmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego yumbarmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego  
artileria da sahaero Tavdacvis danadgarebi. me-14 armiis sardalma,  
generalma lebedma televiziiT gamoacxada, rom man piradad mouyara Tavi  
da SeaiaraRa Tormet aTasamde dnestrispireli jariskaci da rom man  
piradad ganapiroba maTi armiis arseboba. dnestrispireTis SeiaraRebuli  
Zalebis operaciebi xorcieldeboda me-14 armiis oficrebis kontrolis  
qveS.  
tankebi, romlebic ganlagda dnestris xidze, ekuTvnoda me-14 armias.  
tankebi Sesabamisad iyo danomrili.  
mowmis gancxadebiT, mas gaaCnda dokumentebi me-14 armiis mier iaraRis  
separatistebisaTvis gadacemis Taobaze; man dasZina, rom savaraudod  
dokumentebi kvlav Tavdacvis saministroSi inaxeboda. erTia iaraRis  
fizikurad gadacema da sul sxvaa oficialuri dokumentebis safuZvelze  
formalizebuli gadacema. separatistebma `amoiRes~ me-14 armiis iaraRi  
qalebisa da bavSvebis gamoyenebiT. tankebi, romlebic daakaves cocxali  
faris gamoyenebiT, Tavidan ekuTvnoda me-14 armiis 183-e motorizebul  
brigadas da sxva diviziebs. qalebisa da bavSvebis cocxali faris  
moCvenebiTi gamoyenebiT Catarebuli `amoRebis~ miuxedavad, es sinamdvileSi  
iaraRis gadacema iyo.  
zemoxsenebuli SeiaraReba da aRWurviloba ar SeiZleboda yofiliyo  
`dosaafis~ sakuTreba. `dosaafs~ gaaCnda milionamde tyvia, oRond mxolod  
msubuqi iaraRisaTvis. sabrZolo iaraRi `dosaafs~ saerTod ar hqonda.  
458. dnestrispirelTa SeiaraRebuli formirebebi ukeT iyvnen aRWurvilni,  
vidre moldovis jarebi. maT hqondaT tankebi, maSin, rodesac moldovelebs  
ar gaaCndaT arc erTi tanki. maT hqondaT meti dajavSnuli manqana, vidre  
moldovelebs. moldovelebi flobdnen Zlier artilerias, magaliTad,  
`uraganis~ sistemas, romelsac aqvs 27 kilometris manZilze miRwevis  
SesaZlebloba, Tumca is ar iqna gamoyenebuli. moldova artilerias  
mxolod maSin iyenebda, roca dnestrispireTi iyenebda tankebs. moldovam  
gaafrTxila dnestrispireTi, rom Tu is gamoiyenebda tankebs, moldova  
artileriiT upasuxebda. moldovas aseve hqonda haubicebi da zarbaznebi.  
459. moldovas arasodes gauxsnia cecxli soflebisa da dasaxlebuli  
punqtebisaTvis. moldovis SeiaraRebul Zalebs ar gaunadgurebiaT arc  
erTi Senoba-nageboba. Tumca es ar iyo im tipis omi, risTvisac mowmes  
amzadebdnen samxedro saswavlebelSi.  
460. rac Seexeba tiginis (benderi) citadelis dabombvas, rodesac moldovis  
SeiaraRebuli Zalebi Sevidnen benderSi, e.w. `saxalxo damcvelebis~  
nawilma Tavi Seafara citadels, romelic manamde ekava me-14 armiis qimiuri  
Tavdacvis batalions. Sesabamisad, maT cecxli gaxsnes, SesaZloa, qimiuri  
Tavdacvis batalionTan erTad.  
461. moldovas gaaCnda 122 milimetriani saWurveli da gamoiyena kidec igi.  
`uraganis~ saartilerio sistema, romelic moldovas hqonda, gacilebiT  
efeqturi iyo dnestripirelTa `gradis~ sistemaze. magram moldovelebs  
arasodes gamouyenebiaT `uraganis~ sistema, vinaidan maT icodnen misi  
damangreveli Zala. moldovas rom sdomnoda gamarjveba nebismier fasad,  
gamoiyenebda `uraganis~ sistemas.  
moldovis jars gaaCnda sahaero Tavdacvis sistema, magram ar arsebobda  
ukrainasa da rumineTTan koleqtiuri Tavdacvis sistema. moldovis Zalebs  
unda gamoeyenebinaT `mig-29~ tipis TviTmfrinavebi sahaero dabombvis  
gansaxorcieleblad. meore mxares iyvnen SeiaraRebuli jgufebi, romlebic  
iyenebdnen samxedro artilerias; e.i. es ar iyo sapolicio operacia.  
gamosavali mxolod erTi iyo: daebombaT xidi da ara sacxovrebeli ubnebi.  
moldovas ganzraxuli hqonda xidis ganadgureba, raTa xeli SeeSala  
tankebis gadaadgilebisaTvis, rac Tavidan aacilebda mas seriozul  
danakargebs. amas adgili hqonda tiginaSi (benderi).  
462. moxaliseTa jgufebi, romlebic moldovis mxareze ibrZodnen, ar  
klavdnen  
sxva  
adamianebs.  
isini  
icavdnen  
TavianT  
samSoblos  
separatistebisgan. moldovis SeiaraRebul Zalebs arasodes gausvriaT  
dasaxlebuli punqtebis mimarTulebiT.  
463. moldovas ar gaugzavnia dazvervis jgufebi dnestrispireTSi.  
moldovis Zalebma gamoiyenes adamianebi, romlebsac icnobdnen. maT aravin  
gaugzavniaT specialurad, dazvervis agentebis saxiT, Tumca hyavdaT xalxi,  
vinc nebayoflobiT ugzavnida informacias.  
464. konfliqtis mimdinareobis periodSi me-14 armia ganlagebuli iyo  
tiraspolis samxedro aerodromis teritoriaze. aerodroms erT-erTi maTi  
SenaerTi iyenebda. TviTmfrinavebi dafrinavdnen moskovSic. konfliqtis  
Semdeg moxda SeTanxmeba da ganisazRvra wesebi, romelTa mixedviTac unda  
momxdariyo aerodromis gamoyeneba.  
465. im periodSi, rodesac mowmes ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba,  
moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformda SeTanxmeba me-14 armiis  
garkveuli SenaerTebis gayvanis Taobaze. gayvanili iqna me-300 saparaSuto  
qvedanayofi, iseve, rogorc kavSirgabmulobis batalioni da ramdenime sxva  
SenaerTi. SeTanxmeba aseve Seexeboda tiraspolis samxedro aerodromis  
reJims  
da  
rusi  
jariskacebis  
samarTlebriv  
statuss  
moldovis  
teritoriaze.  
1. euTo-s konfliqtebis Tavidan acilebis centris 1994 wlis 10 ivnisis  
sainformacio dokumenti dnestrispireTis konfliqtis Sesaxeb. xsenebuli  
dokumenti  
internetgverdze.  
warmoSoba da ZiriTadi sakiTxebi.”  
gamoqveynda  
inglisur  
enaze  
moldovaSi  
`dnestrispireTis  
euTo-s  
misiis  
misi  
saxelwodebaa  
konfliqti: