moaxdina besarabiis okupireba da adgilobrivi sabWosagan miiRo Tanxmoba
rumineTis samefosTan gaerTianebasTan dakavSirebiT. imave dros ukrainis
direqtoratma (romelic damoukidebeli iyo im dros) gamoacxada Tavisi
suvereniteti dnestris marcxena sanapiroze (im droisaTvis mosaxleobis
48% iyo ukrainelebi, 30% moldovelebi, 9% rusebi da 8,5% ebraelebi), 1924
wels ki Seiqmna moldovis avtonomiuri respublika, mas Semdeg, rac 1924
wels ssrk-m aiZula rumineTi, Caetarebina plebisciti besarabiaSi (venis
molaparakebebi), sanam moaxdenda mis okupirebas 1940 wlis 28 ivniss. es
aris regionis sakamaTo situacia, romelic 1940 wlis Semdeg warmoadgenda
moldovis mTlian teritorias, romlis orive nawilsac gaaCnda Tavisi
istoriuli, ekonomikuri, kulturuli da lingvisturi Taviseburebebi.
xsenebuli Taviseburebebi ar gamoeparaT informirebul damkvirveblebs:
`dnestrispireTi, romlis mosaxleobis umravlesobas warmoadgenen rusebi
da ukrainelebi, yovelTvis ufro axlos iyo ruseTTan, romlis nawilsac
igi warmoadgenda ori saukunis ganmavlobaSi. rodesac ssrk daiSala,
dnestrispireTma uari ganacxada moldovis damoukidebeli pirveli
mTavrobis politikaze rumineTTan gaerTianebasTan dakavSirebiT~ (Libération,
Paris, 1 August 2002).
rac Seexeba enasa da damwerlobas, me ar minda vispekuliro Zalian
delikatur problemaze da vwuxvar, rom sasamarTlo Zalze martiv
mniSvnelobas aniWebs xsenebuls (ix. ganaCenis 28-e punqti), rasac mivyavar
or citatamde. `uZvelesi ruminuli damwerloba TariRdeba 1521 wliT: es
aris boiar neskus mier dawerili werili maior brasovisadmi... xsenebuli
teqstebi
gadmoTargmnilia
slavuridan
(marTlmadidebeli
slavebis
liturgiuli ena da aseve ruminelebis ena), sadac weria rusuli SriftiT...
me-19 saukunemde Tanamedrove ruminuli ena sabolood ar Camoyalibebula,
masze Zlier zegavlenas axdenda franguli
–
xsenebul process
zogierTebi uwodebdnen `relaTinizacias~. swored am dros iyo, rom
laTinurma anbanma Secvala rusuli~. (wyaro: Atlas des peuples de l’Europe Centrale,
Paris, La Découverte, 2002, gv. 137). rac Seexeba enas, romelic gamoiyeneboda, 1978
wlis konstitucia uzrunvelyofda `Tanabar uflebebs erovnuli enis
gamoyenebasTan dakavSirebiT~ (muxli 34) da `swavla-ganaTlebis erovnul
enaze warmarTvasTan dakavSirebiT~ (muxli 43). arsebuli debulebis
Tanaxmad, `kanonebi da sxva kanonmdebloba... gamoqveynebuli unda iqnes
moldovur
da
rusul
enebze~
(muxli
103)
da
`marTlmsajuleba
xorcieldeba rogorc moldovur da rusul enebze, aseve im enaze,
romelzec laparakobs regionis mosaxleobis umravlesoba~ (muxli 158).
es istoriuli gadaxveva imitom gavakeTe, rom gamemeorebina sasamarTlos
pozicia, romelic gamoxatulia Semdegi saxiT: `sasamarTlo Tvlis, rom man
maqsimalurad unda Seikavos Tavi mxolod im wminda istoriuli movlenebis
ganxilvisagan, romelTa ganxilvis iurisdiqciac sasamarTlos ar gaaCnia;
Tumca sasamarTlos SeuZlia mxedvelobaSi miiRos garkveuli istoriuli
faqtebi, romlebic cnobilia yvelasaTvis, da xsenebulze daafuZnos Tavisi
argumentacia~ (ix. Ždanoka v. Latvia, #. 58278/70, punqti 77, 2004 wlis 17 ivnisi;
ix. aseve Marais v. France, #. 31159/96, komisiis 1996 wlis 24 ivnisis
gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 86-A, gv. 184, da Garaudy v.
France, #. 65831/01, ECHR 2003-IX). magram, rogorc Cans, Cvens ganaCenSi